الرّسول (صلی الله علیه و آله)- شِیعَهًِْ عَلِیٍّ (علیه السلام) الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ بِوَلَایَهًِْ عَلِیِّ‌بْنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام) لَمْ تَغْضَبْ عَلَیْهِمْ وَ لَمْ یَضِلُّوا.

پیامبر ( شیعیان علی (علیه السلام) کسانی هستند که ولایت حضرت علیّ‌بن‌أبی‌طالب (علیه السلام) بر آنان ارزانی شده است، [خدا] بر آنان غضب نمی‌کند، و گمراه نمی‌شوند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۰۲ بحارالأنوار، ج۳۶، ص۱۲۸/ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۳۶۷/ فرات الکوفی، ص۵۱/ معانی الأخبار، ص۳۶/ نورالثقلین

الرّضا (علیه السلام)- إِنَّ مَنْ تَجَاوَزَ بِأَمِیرِ‌الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) الْعُبُودِیَّهًَْ فَهُوَ مِنَ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ مِنَ الضَّالِّین.

امام رضا (علیه السلام) و هرکه در عبودیّت و بندگی، از أمیرمؤمنان (علیه السلام) تجاوز کند، او در زمره‌ی کسانی است که مورد غضب واقع شده و جزو گمراهان است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۰۲ نورالثقلین/ الإحتجاج، ج۲، ص۴۳۸

الرّضا (علیه السلام)- صِراطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ تَوْکِیدٌ فِی السُّؤَالِ وَ الرَّغْبَهًِْ وَ ذِکْرٌ لِمَا قَدْ تَقَدَّمَ مِنْ نِعَمِهِ عَلَی أَوْلِیَائِهِ وَ رَغْبَهًٌْ فِی مِثْلِ تِلْکَ النِّعَمِ.

امام رضا (علیه السلام) صِراطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ، تأکیدی است برای توضیح سؤال و خواهش و مبالغه‌ی در آن و رغبت به پیشگاه ذات اقدس الهی، و یاد نعمت‌هایی است که خداوند متعال بر دوستان خود انعام فرموده و برانگیختن میل و رغبت برای نعمتی همانند آن نعمت‌هاست.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۰۲ بحارالأنوار، ج۸۲، ص۵۴/ من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۳۱۰/ علل الشرایع، ج۱، ص۲۶۰/ عیون أخبارالرضا (ج۲، ص۱۰۷/ بحارالأنوار، ج۶، ص۶۸/ نورالثقلین؛ بتفاوتٍ

الصّادق (علیه السلام)- الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ، صِرَاطَ الْأَنْبِیَاءِ (علیهم السلام) وَ هُمُ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ.

امام صادق (علیه السلام) الصِّراطَ المُسْتَقِیمَ راه انبیاء (علیهم السلام) است همان‌ها خدا، نعمت خود را بر آنان تمام کرده (نساء/۶۹)، هستند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۰۲ بحارالأنوار، ج۸۹، ص۲۳۸/ بحارالأنوار، ج۸۲، ص۲۱/ العیاشی، ج۱، ص۲۲

العسکری (علیه السلام)- صِراطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ أَیْ قُولُوا اهْدِنَا الصِّرَاطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ بِالتَّوْفِیقِ لِدِینِکَ وَ طَاعَتِکَ وَ هُمُ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی: وَ مَنْ یُطِعِ اللهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِینَ وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً. ثُمَّ قَالَ: لَیْسَ هَؤُلَاءِ الْمُنْعَمَ عَلَیْهِمْ بِالْمَالِ وَ صِحَّهًِْ الْبَدَنِ وَ إِنْ کَانَ کُلُّ هَذَا نِعْمَهًًْ مِنَ اللَّهِ ظَاهِرَهًًْ أَلَا تَرَوْنَ أَنَّ هَؤُلَاءِ قَدْ یَکُونُونَ کُفَّاراً أَوْ فُسَّاقاً فَمَا نُدِبْتُمْ بِأَنْ تَدْعُوا بِأَنْ تَرْشُدُوا إِلَی صِرَاطِهِمْ وَ إِنَّمَا أُمِرْتُمْ بِالدُّعَاءِ لِأَنْ تَرْشُدُوا إِلَی صِرَاطِ الَّذِینَ أُنْعِمَ عَلَیْهِمْ بِالْإِیمَانِ بِاللَّهِ وَ تَصْدِیقِ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ بِالْوَلَایَهًِْ لِمُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ آلِهِ الطَّیِّبِینَ وَ بِالتَّقِیَّهًِْ الْحَسَنَهًِْ الَّتِی بِهَا یُسَلَّمُ مِنْ شَرِّ عِبَادِ اللَّهِ وَ مِنَ الزِّیَادَهًِْ فِی آثَامِ أَعْدَاءِ اللَّهِ وَ کُفْرِهِمْ بِأَنْ تُدَارِیَهُمْ وَ لَا تُغْرِیَهُمْ بِأَذَاکَ وَ أَذَی الْمُؤْمِنِینَ وَ بِالْمَعْرِفَهًِْ بِحُقُوقِ الْإِخْوَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ فَإِنَّهُ مَا مِنْ عَبْدٍ وَ لَا أَمَهًٍْ وَالَی مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) وَ آلَ مُحَمَّدٍ (علیهم السلام) وَ عَادَی مَنْ عَادَاهُمْ إِلَّا کَانَ قَدِ اتَّخَذَ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ حِصْناً مَنِیعاً وَ جَنَّهًًْ حَصِینَهًْ وَ مَا مِنْ عَبْدٍ وَ لَا أَمَهًٍْ دَارَی عِبَادَ اللَّهِ بِأَحْسَنِ الْمُدَارَاهًِْ وَ لَمْ یَدْخُلْ بِهَا فِی بَاطِلٍ وَ لَمْ یَخْرُجْ بِهَا مِنْ حَقٍّ إِلَّا جَعَلَ اللَّهُ نَفَسَهُ تَسْبِیحاً وَ زَکَّی عَمَلَهُ وَ أَعْطَاهُ لِصَبْرِهِ عَلَی کِتْمَانِ سِرِّنَا وَ احْتِمَالِ الْغَیْظِ لِمَا یَسْمَعُهُ مِنْ أَعْدَائِنَا ثَوَابَ الْمُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ مَا مِنْ عَبْدٍ أَخَذَ نَفْسَهُ بِحُقُوقِ إِخْوَانِهِ فَوَفَّاهُمْ حُقُوقَهُمْ جَهْدَهُ وَ أَعْطَاهُمْ مُمْکِنَهُ وَ رَضِیَ مِنْهُمْ بِعَفْوِهِمْ وَ تَرَکَ الِاسْتِقْصَاءَ عَلَیْهِمْ فَمَا یَکُونُ مِنْ زَلَلِهِمْ غَفَرَهَا لَهُمْ إِلَّا قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ لَهُ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ: یَا عَبْدِی! قَضَیْتَ حُقُوقَ إِخْوَانِکَ وَ لَمْ تَسْتَقْصِ عَلَیْهِمْ فِیمَا لَکَ عَلَیْهِمْ فَأَنَا أَجْوَدُ وَ أَکْرَمُ وَ أَوْلَی بِمِثْلِ مَا فَعَلْتَهُ مِنَ الْمُسَامَحَهًِْ وَ التَّکَرُّمِ فَأَنَا أَقْضِیکَ الْیَوْمَ عَلَی حَقٍّ وَعَدْتُکَ بِهِ وَ أَزِیدُکَ مِنْ فَضْلِیَ الْوَاسِعِ وَ لَا أَسْتَقْصِی عَلَیْکَ فِی تَقْصِیرِکَ فِی بَعْضِ حُقُوقِی قَالَ فَیُلْحِقُهُ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) وَ آلَهُ وَ أَصْحَابَهُ وَ یَجْعَلُهُ مِنْ خِیَارِ شِیعَتِهِمْ.

امام عسکری (علیه السلام) صِرَاطَ الَّذِینَ أَنعَمتَ عَلَیهِمْ؛ یعنی بگویید: ما را به راه کسانی هدایت فرما که به ایشان توفیق دادی پیرو دین تو باشند و تو را فرمان برند؛ آنان کسانی‌اند که خداوند عزّوجلّ فرمود: و کسی که خدا و پیامبر را اطاعت کند، [در روز رستاخیز]، همنشین کسانی خواهد بود که خدا، نعمت خود را بر آنان تمام کرده از پیامبران و صدّیقان و شهدا و صالحان و آن‌ها رفیق‌های خوبی هستند! (نساء/۶۹) به آنان نعمت مال و سلامتی بدن داده نشده است، اگرچه این‌ها نیز نعمت‌های آشکار خداوند می‌باشد. آیا کافران و بدکاران را نمی‌بینید؟ خداوند شما را فرا نخواند تا دعا کنید به راه آنان هدایت شوید؛ بلکه به شما فرمان داد تا دعا کنید به راه کسانی هدایت شوید که به آنان نعمت ایمان به خداوند و تأیید رسول او (و ولایت محمّد (و خاندان پاکش و یاران نیک و والا تبارش داده شده است؛ و نیز نعمت تقیّه نیکی که با آن از شرّ بندگان خدا امان می‌یابند و باعث نمی‌شوند که گناهان و کفر دشمنان خدا افزون شود؛ بلکه با آن‌ها مدارا می‌کنند و آنان را تحریک نمی‌کنند تا به ایشان و دیگر مؤمنان آزار رسانند و نیز نعمت شناخت حقوق برادرانشان. زیرا هیچ مرد و زنی نباشد که دوستدار و پیرو محمّد (و خاندانش (علیهم السلام) باشد و دشمن دشمنانشان جز که خدا او را از عذاب خود در دژ استوار و زیر سپر نگهداری برگیرد، و هیچ مرد و زنی نباشد که با بندگان خدا بهترین مدارا را داشته باشد، و در باطل آن‌ها در نیاید و از حق بدر نشود جز آن‌که خدا نفس او را تسبیح سازد، و کردارش را پاکیزه کند و به او در رازداری ما و تحمّل خشم آنچه از دشمنان ما شنود، صبر دهد. و ثواب کسی دارد که در راه خدای تعالی در خون خود بغلتد. و هیچ بنده‌ی خدا نیست که خود را به ادای حقوق برادرانش وادارد و تا تواند آن‌ها را بپردازد، و هرچه در امکان دارد به آن‌ها بدهد و از آن‌ها راضی باشد که از او درگذرند، و خرده بر آن‌ها نگیرد، و از لغزشهای آنان درباره‌ی خود چشم پوشد جز آن‌که خدای عزّوجلّ روز قیامت به او فرماید: «ای بنده‌ی من! حقوق برادرانت را پرداختی و بر آن‌ها در آنچه از آن‌ها بستانکار بودی، خرده نگرفتی و من بخشنده‌تر و کریم‌تر و سزاوارترم به اینکه مانند کار تو را از مسامحه و بزرگ منشی انجام دهم، و من امروز حقّی را که به تو وعده دادم بپردازم، و از فضل واسع خود بر آن افزایم، و خرده نگیرم بر تو در تقصیر پاره‌ای از حقوق خودم و او را به محمّد (و خاندانش (علیهم السلام) رساند و آن‌ها هم او را در شیعه‌ی خوب خود درآورند».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۰۲ بحارالأنوار، ج۸۹، ص۲۵۵/ بحارالأنوار، ج۷۱، ص۲۲۷/ بحارالأنوار، ج۶۵، ص۷۸/ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۱۰/ الإمام العسکری، ص۴۷

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- وَ أَمَّا قَولُهُ عَزَّوَجَلَّ: غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ فَأولَئِکَ الیَهُودُ.

امام علی (علیه السلام) امّا غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ؛ اینان یهودیان هستند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۰۴ إرشادالقلوب، ج۲، ص۳۶۵

الصّادق (علیه السلام)- المَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ الْیَهُودِ.

امام صادق (علیه السلام) المَغضُوبِ عَلَیهِمْ؛ یهودیان هستند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۰۶ بحارالأنوار، ج۸۹، ص۲۳۸/ بحارالأنوار، ج۸۲، ص۲۱/ العیاشی، ج۱، ص۲۲

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- أَمَرَ اللَّهُ عِبَادَهُ أَنْ یَسْتَعِیذُوا مِنْ طَرِیقِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ هُمُ الْیَهُودُ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی فِیهِمْ: هَلْ أُنَبِّئُکُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذلِکَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللهِ مَنْ لَعَنَهُ اللهُ وَ غَضِبَ عَلَیْهِ.

امام علی (علیه السلام) خداوند به بندگانش فرمان داده تا از راه کسانی که بر آن‌ها خشم گرفته شده است به او پناه برند و اینان یهودیانی هستند که خداوند متعال درباره‌ی آن‌ها فرمود: بگو: «آیا شما را از کسانی که موقعیّت و پاداششان نزد خدا برتر از این است، باخبر کنم؟ کسانی که خداوند آن‌ها را از رحمت خود دورساخته، و مورد خشم قرار داده». (مائده/۶۰)

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۰۶ بحارالأنوار، ج۸۹، ص۲۵۵/ بحارالأنوار، ج۶۵، ص۷۸/ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۱۰/ الإمام العسکری، ص۴۷/ مجموعه ورام، ج۲، ص۹۸/ معانی الأخبار، ص۳۶

الصّادقین (علیها السلام)- المَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ الْیَهُودِ وَ النَّصَارَی وَ الشُّکَّاکِ الَّذِینَ لَا یَعْرِفُونَ إِمَامَهًَْ أَمِیرِ‌الْمُؤْمِنِین (علیه السلام).

امام باقر و صادق (علیها السلام) المَغضُوبِ عَلَیهِمْ؛ یهودیان و نصرانی‌ها هستند و شک‌کنندگانی هستند که امیرمؤمنان (علیه السلام) را نمی‌شناسند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۰۶ المناقب، ج۳، ص۷۳/ البرهان؛ بتفاوت/ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۳۶۵

الصّادق (علیه السلام)- أَمَّا الْغَضَبُ فَهُوَ مِنَّا إِذَا غَضِبْنَا تَغَیَّرَتْ طَبَائِعُنَا وَ تَرْتَعِدُ أَحْیَاناً مَفَاصِلُنَا وَ حَالَتْ أَلْوَانُنَا ثُمَّ نَجِیءُ مِنْ بَعْدِ ذَلِکَ بِالْعُقُوبَاتِ فَسُمِّیَ غَضَباً فَهَذَا کَلَامُ النَّاسِ الْمَعْرُوفُ وَ الْغَضَبُ شَیْئَانِ أَحَدُهُمَا فِی الْقَلْبِ وَ أَمَّا الْمَعْنَی الَّذِی هُوَ فِی الْقَلْبِ فَهُوَ مَنْفِیٌّ عَنِ اللَّهِ جَلَّ جَلَالُهُ وَ کَذَلِکَ رِضَاهُ وَ سَخَطُهُ وَ رَحْمَتُهُ عَلَی هَذِهِ الصِّفَهًِْ.

امام صادق (علیه السلام) امّا غضب در ما این‌گونه است که وقتی خشمگین می‌شویم مزاجمان تغییر می‌کند و در برخی موارد، انداممان به لرزه افتاده و رنگ چهره‌مان تغییر می‌کند؛ که پیامدهایی نیز به‌دنبال خواهد داشت. این حالت را غضب گویند که در میان مردم این‌چنین معروف گشته است. و غضب دو بخش دارد که بخشی از آن در قلب ایجاد می‌شود و بخشی که مربوط به قلب [و حالت نفسانی] است در مورد خداوند بزرگ و باعظمت به کار نمی‌رود؛ و همچنین است رضا، ناخشنودی و رحمت الهی که جملگی این‌گونه هستند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۰۶ نورالثقلین/ بحارالأنوار، ج۳، ص۱۹۶

الصّادق (علیه السلام)- الضَّالِّینَ النَّصَارَی.

امام صادق (علیه السلام) الضَّالِّینَ؛ یعنی نصرانی‌ها [هستند].

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۰۶ بحارالأنوار، ج۸۹، ص۲۳۸/ بحارالأنوار، ج۸۲، ص۲۱/ العیاشی، ج۱، ص۲۲

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- أَمَرَ اللَّهُ عِبَادَهُ أَنْ یَسْتَعِیذُوا بِهِ عَنْ طَرِیقِ الضَّالِّینَ وَ هُمُ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ فِیهِمْ: قُلْ یا أَهْلَ الْکِتابِ لا تَغْلُوا فِی دِینِکُمْ غَیْرَ الْحَقِّ وَ لا تَتَّبِعُوا أَهْواءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَ أَضَلُّوا کَثِیراً وَ ضَلُّوا عَنْ سَواءِ السَّبِیلِ وَ هُمُ النَّصَارَی.

امام علی (علیه السلام) خداوند به بندگانش فرمان داده از راه گمراهان به او پناه برند و اینان کسانی هستند که خداوند متعال درباره‌ی آن‌ها فرمود: بگو: «ای اهل کتاب! در دین خود، غلوّ [و زیاده روی] نکنید! و غیر از حق نگویید! و از هوس‌های جمعیّتی که پیشتر گمراه شدند و دیگران را گمراه کردند و از راه راست منحرف گشتند، پیروی ننمایید»! (مائده/۷۷) و آن‌ها نصرانی‌ها هستند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۰۸ بحارالأنوار، ج۸۹، ص۲۵۵/ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۱۰

الصّادقین (علیها السلام)- الضَّالِّینَ عَن إِمَامَهًِْ عَلِیِّ‌بنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام).

امام باقر و امام صادق (علیها السلام) الضَّالِّینَ [یعنی] گمراهان از امامت علیّ‌بن‌ابیطالب (علیه السلام).

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۰۸ المناقب، ج۳، ص۷۳/ البرهان؛ بتفاوتٍ

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- کُلُّ مَنْ کَفَرَ بِاللَّهِ فَهُوَ مَغْضُوبٌ عَلَیْهِ وَ ضَالٌّ عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ.

امام علی (علیه السلام) هرکس به خداوند کفر ورزد، او همان کسی است که بر او خشم گرفته شده و از راه خداوند عزّوجلّ به گمراهی افتاده است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۰۸ بحارالأنوار، ج۲۵، ص۲۷۳