قُلۡ بِفَضۡلِ ٱللَّهِ وَبِرَحۡمَتِهِۦ فَبِذَٰلِكَ فَلۡيَفۡرَحُواْ هُوَ خَيۡرࣱ مِّمَّا يَجۡمَعُونَ
58قُلۡ بِفَضۡلِ ٱللَّهِ وَبِرَحۡمَتِهِۦ فَبِذَٰلِكَ فَلۡيَفۡرَحُواْ هُوَ خَيۡرࣱ مِّمَّا يَجۡمَعُونَ
58الباقر (علیه السلام)- فَضْلُ اللهِ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) وَ رَحْمَتُهُ عَلِیُّ‌بْنُ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام).
امام باقر (علیه السلام)- منظور از بِفَضْلِ الله، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و مقصود از رَحْمَتُهُ امیرمؤمنان (علیه السلام) است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۴۸۶ بحار الأنوار، ج۳۵، ص۴۲۵/ فرات الکوفی، ص۱۷۹/ بحار الأنوار، ج۳۵، ص۴۲۳/ القمی، ج۱، ص۳۱۳/ المناقب، ج۴، ص۱۸۰/ البرهان
الرّضا (علیه السلام)- عَنْ مُحَمَّدِ‌بْنِ‌الْفُضَیْل: قُلْتُ قُلْ بِفَضْلِ اللهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذلِکَ فَلْیَفْرَحُوا هُوَ خَیْرٌ مِمَّا یَجْمَعُونَ قَالَ بِوَلَایَهًِْ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ آلِ مُحَمَّدٍ (هُوَ خَیْرٌ مِمَّا یَجْمَعُ هَؤُلَاءِ مِنْ دُنْیَاهُمْ.
امام رضا (علیه السلام)- از محمّدبن‌فضَیل نقل شده: به امام رضا (علیه السلام)عرض کردم: «[تفسیر آیه‌ی] قُلْ بِفَضْلِ اللهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذَلِکَ فَلْیَفْرَحُواْ هُوَ خَیْرٌ مِّمَّا یَجْمَعُونَ [چیست]»؟ فرمود: «ولایت محمّد (صلی الله علیه و آله) و آل محمّد (صلی الله علیه و آله) از آنچه که آنان از تمام دنیایشان جمع‌آوری می‌کنند بهتر است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۴۸۸ الکافی، ج۱، ص۴۲۳/ بحار الأنوار، ج۲۴، ص۶۱/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۲۲۱/ نور الثقلین/ البرهان
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- الباقر (علیه السلام)قال ... قَال رسول الله (صلی الله علیه و آله) یَا أَبَا الْحَسَنِ (علیه السلام) ... وَ الَّذِی بَعَثَ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) بِالْحَقِّ نَبِیّاً مَا آمَنَ بِی مَنْ أَنْکَرَکَ وَ لَا أَقَرَّ بِی مَنْ جَحَدَکَ وَ لَا آمَنَ بِاللَّهِ مَنْ کَفَرَ بِکَ وَ إِنَّ فَضْلَکَ لَمِنْ فَضْلِی وَ إِنَّ فَضْلِی لَکَ لَفَضْلُ اللَّهِ وَ هُوَ قَوْلُ رَبِّی عَزَّوَجَلَّ قُلْ بِفَضْلِ اللهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذلِکَ فَلْیَفْرَحُوا هُوَ خَیْرٌ مِمَّا یَجْمَعُونَ.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- از امام باقر (علیه السلام) نقل شده: روزی پبامبر (صلی الله علیه و آله) خطاب به امام علی (علیه السلام) فرمود: «ای اباالحسن (علیه السلام)! به خدایی که محمّد (صلی الله علیه و آله) را به حق به پیامبری برانگیخت، آن‌کس که منکر تو باشد، به من ایمان نیاورده و آنکه با تو مخالفت کند و حقّ تو را نشناسد، به من اقرار نکرده و آن‌کس که به تو کفر ورزد [و حقّ تو را بپوشاند]، به من ایمان نیاورده است. فضل و دانش تو از من است و فضل من از خداوند است و خداوند این مهم را در آیه‌ی قُلْ بِفَضْلِ اللهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذَلِکَ فَلْیَفْرَحُواْ هُوَ خَیْرٌ مِّمَّا یَجْمَعُونَ تأیید نموده است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۴۸۸ بحار الأنوار، ج۳۸، ص۱۰۵/ نور الثقلین/ البرهان
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- عَنْ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ قُلْ بِفَضْلِ اللهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذلِکَ فَلْیَفْرَحُوا قَالَ فَلْیَفْرَحْ بِنَا شِیعَتُنَا هُوَ خَیْرٌ مِمَّا أُعْطِیَ عَدُوُّنَا مِنَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّهًِْ.
امام علی (علیه السلام)- از امیرالمؤمنین (علیه السلام) نقل شده که در تفسیر آیه‌ی قُلْ بِفَضْلِ اللهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذَلِکَ فَلْیَفْرَحُواْ. فرمود: «شیعیان ما باید به ما [و تبعیت از ولایت ما] خوشحال باشند؛ زیرا این از طلاها و نقره‌هایی که به دشمنان ما عطا شده است، بهتر است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۴۸۸ بحار الأنوار، ج۲۴، ص۶۱/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۲۲۲؛ «فلیفرحوا» بدلٌ «فلیَفرَح بنا»/ العیاشی، ج۲، ص۱۲۴/ نور الثقلین/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- عَنْ أَبِی حَمْزَهًِْ قُلْتُ بِفَضْلِ اللهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذلِکَ فَلْیَفْرَحُوا هُوَ خَیْرٌ مِمَّا یَجْمَعُونَ فَقَالَ الْإِقْرَارُ بِنُبُوَّهًِْ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ الِائْتِمَامُ بِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) هُوَ خَیْرٌ مِمَّا یَجْمَعُ هَؤُلَاءِ فِی دُنْیَاهُمْ.
امام باقر (علیه السلام)- از ابی‌حمزه نقل شده: [به امام (علیه السلام)] عرض کردم [منظور از آیه‌ی]: قُلْ بِفَضْلِ اللهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذَلِکَ فَلْیَفْرَحُواْ هُوَ خَیْرٌ مِّمَّا یَجْمَعُونَ اقرار به نبوّت محمّد (صلی الله علیه و آله) و اقتداکردن به امیرالمؤمنین (علیه السلام) است که این‌ها از همه دارایی اینان در دنیا، بیشتر و بهتر است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۴۸۸ بحار الأنوار، ج۳۵، ص۴۲۵/ العیاشی، ج۲، ص۱۲۴/ المناقب، ج۳، ص۹۹؛ «بتفاوتٍ»/ البرهان
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْعَسْکَرِیِّ عَنْ آبَائِهِ (قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَضْلُ اللهِ عَزَّوَجَلَّ الْقُرْآنُ وَ الْعِلْمُ بِتَأْوِیلِهِ وَ رَحْمَتُهُ تَوْفِیقُهُ لِمُوَالَاهًِْ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ آلِهِ الطَّاهِرِینَ (وَ مُعَادَاهًُْ أَعْدَائِهِمْ ثُمَّ قَالَ (صلی الله علیه و آله) وَ کَیْفَ لَا یَکُونُ ذَلِکَ خَیْراً مِمَّا یَجْمَعُونَ وَ هُوَ ثَمَنُ الْجَنَّهًِْ وَ نَعِیمُهَا فَإِنَّهُ یُکْتَسَبُ بِهَا رِضْوَانُ اللَّهِ الَّذِی هُوَ أَفْضَلُ مِنَ الْجَنَّهًِْ وَ یُسْتَحَقُّ الْکَوْنُ بِحَضْرَهًِْ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ آلِهِ الطَّیِّبِینَ (الَّذِی هُوَ أَفْضَلُ مِنَ الْجَنَّهًِْ إِنَّ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) وَ آلَ مُحَمَّدٍ الطَّیِّبِینَ (أَشْرَفُ زِینَهًِْ الْجِنَانِ ثُمَّ قَالَ (صلی الله علیه و آله) یَرْفَعُ اللَّهُ بِهَذَا الْقُرْآنِ وَ الْعِلْمِ بِتَأْوِیلِهِ وَ بِمُوَالَاتِنَا أَهْلَ‌الْبَیْتِ (وَ التَّبَرِّی مِنْ أَعْدَائِنَا أَقْوَاماً فَیَجْعَلُهُمْ قَادَهًًْ وَ أَئِمَّهًًْ فِی الْخَیْرِ تُقْتَصُّ آثَارُهُمْ وَ تُرْمَقُ أَعْمَالُهُمْ وَ یُقْتَدَی بِفِعَالِهِمْ تَرْغَبُ الْمَلَائِکَهًُْ فِی خُلَّتِهِمْ وَ تَمْسَحُهَا بِأَجْنِحَتِهِمْ وَ فِی صَلَوَاتِهَا تُبَارِکُ عَلَیْهِمْ وَ تَسْتَغْفِرُ لَهُمْ حَتَّی کُلُّ رَطْبٍ وَ یَابِسٍ تَسْتَغْفِرُ لَهُمْ حِیتَانُ الْبَحْرِ وَ هَوَامُّهُ وَ سِبَاعُ الْبَرِّ وَ أَنْعَامُهُ وَ السَّمَاءُ وَ نُجُومُهَا.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- مراد از فَضْلِ خدای عزّوجلّ، قرآن و آگاهی به تأویل آن است و مراد از رَحْمَتُهُ رحمت الهی، توفیق‌دادن او به پیروی‌کردن از محمّد (صلی الله علیه و آله) و آل طاهرین (او و دشمنی با دشمنان آن‌هاست. چگونه این تولّی و تبرّی، از تمام آنچه مردم جمع‌آوری می‌کنند بهتر نباشد؟! درحالی‌که این، بهای بهشت و نعمت‌های آن است. چراکه بدین‌وسیله، رضوان الهی و توفیق بودن در محضر محمّد (صلی الله علیه و آله) و آل پاک (او که از بهشت بهتر است، به‌دست می‌آید. محمّد (صلی الله علیه و آله) و آل پاکش (اشرف زینت‌های بهشت‌اند». خداوند به‌وسیله‌ی این قرآن و آگاهی به تأویل آن و پیروی‌کردن از ما اهل‌بیت (و برائت‌جستن از دشمنان ما، مردمانی را بالا برده و آن‌ها را پیشوایان و رهبران دیگران در کار نیک قرار می‌دهد که دیگران دنباله‌رو آن‌ها شده و به کارهای آن‌ها نگریسته و از رفتارشان پیروی کنند. فرشتگان، مشتاق دوستی با آن‌ها هستند و بال‌هایشان را به آن‌ها مالیده و در دعاهایشان بر آن‌ها برکت می‌فرستند و برایشان طلب آمرزش می‌کنند؛ به‌طوری که هر تر و خشکی، حتی ماهیان و خزندگان دریا و درندگان خشکی و چهارپایان و آسمان و ستارگانش برایشان طلب آمرزش کنند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۴۸۸ بحار الأنوار، ج۸۹، ص۱۸۲/ بحار الأنوار، ج۱، ص۲۱۷؛ بتفاوت/ الإمام العسکری، ص۱۵؛ بالتقدیم و التأخیر
ابن‌عباس (رحمة الله علیه)- فَفَضْلُ اللَّهِ نُبُوَّهًُْ نَبِیِّکُمْ وَ رَحْمَتُهُ وَلَایَهًُْ عَلِیِّ‌بْنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام) فَبِذلِکَ قَالَ بِالنُّبُوَّهًِْ وَ الْوَلَایَهًِْ فَلْیَفْرَحُوا یَعْنِی الشِّیعَهًَْ هُوَ خَیْرٌ مِمَّا یَجْمَعُونَ یَعْنِی مُخَالِفِیهِمْ مِنَ الْأَهْلِ وَ الْمَالِ وَ الْوَلَدِ فِی دَارِ الدُّنْیَا.
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- مراد از فَضْلِ اللهِ، نبوت پیامبر شما و مراد از رحمت الهی، ولایت علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) است؛ فَبِذلِکَ پس شیعیان به آن یعنی نبوت و ولایت، باید مسرور گردند زیرا که این (ولایت و نبوّت)، از تمام آنچه [مخالفان آنان در دنیا] گردآوری کرده‌اند، بهتر است یعنی آنچه مخالفان آن‌ها در زندگی دنیا از اهل و مال و فرزند گردآوری نمایند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۴۹۰ بحار الأنوار، ج۲۴، ص۲۹
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- قُلْ بِفَضْلِ اللهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَمَنْ قَسَمَ اللَّهُ {لَهُ} حُبَّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ فَهُوَ خَیْرٌ لَهُ مِنْ سُلْطَانِ هَؤُلَاءِ {خَیْرٌ} مِمَّا یَجْمَعُون.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- قُلْ بِفَضْلِ اللهِ وَ بِرَحْمَتِهِ کسی که خداوند، محبّت ما اهل بیت (را روزی او کند، این محبّت برای او بهتر از پادشاهی دشمنان ماست؛ خَیْرٌ مِّمَّا یَجْمَعُونَ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۴۹۰ فرات الکوفی، ص۱۸۰
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- عَنْ عَلِیِّ‌بْنِ‌الْحُسَیْنِ (علیه السلام) وَ مُحَمَّدِ‌بْنِ‌عَلِیٍّ (علیه السلام) أَنَّهُمَا ذَکَرَا وَصِیَّهًَْ عَلِیٍّ (علیه السلام) فَقَالا أَوْصَی إِلَی ابْنِهِ الْحَسَنِ (علیه السلام) وَ أَشْهَدَ عَلَی وَصِیَّتِهِ الْحُسَیْنَ (علیه السلام) وَ مُحَمَّداً وَ جَمِیعَ وُلْدِهِ وَ رُؤَسَاءَ شِیعَتِهِ وَ أَهْلَ بَیْتِهِ (... قُتِلَ بِبَدْرٍ شَهِیداً وَ عَمِّی حَمْزَهًُْ قُتِلَ یَوْمَ أُحُدٍ شَهِیداً رَحْمَهًُْ اللَّهِ عَلَیْهِ وَ رِضْوَانُهُ وَ أَخِی جَعْفَرٌ قُتِلَ یَوْمَ مُؤْتَهًَْ شَهِیداً رَحْمَهًُْ اللَّهِ عَلَیْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ فِیَّ وَ فِی أَصْحَابِی مِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللهَ عَلَیْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضی نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ یَنْتَظِرُ وَ ما بَدَّلُوا تَبْدِیلًا أَنَا وَ اللَّهِ الْمُنْتَظِرُ مَا بَدَّلْتُ تَبْدِیلًا ثُمَّ وَعَدَنَا بِفَضْلِهِ الْجَزَاءَ فَقَالَ قُلْ بِفَضْلِ اللهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذلِکَ فَلْیَفْرَحُوا هُوَ خَیْرٌ مِمَّا یَجْمَعُونَ وَ قَدْ آنَ لِی فِیمَا نَزَلَ بِی أَنْ أَفْرَحَ بِنِعْمَهًِْ رَبِّی فَأَثْنَوْا عَلَیْهِ خَیْراً وَ بَکَوْا.
امام علی (علیه السلام)- از امام سجاد (علیه السلام) و امام باقر (علیه السلام) نقل شده که وصیّت امام علی (علیه السلام) را ذکر کردند به فرزندش [امام] حسن (علیه السلام) وصیّت فرمود و [امام] حسین (علیه السلام) و محمّد [بن حنفیه] و تمامی فرزندان و بزرگان شیعه و اهل بیت خود را بر این وصیّت گواه گرفت: «یارانِ من که رحمت و رضوان خدا بر آنان باد، به شهادت رسیدند و همگی از اهل بیت من بودند. عبیدهْ‌بن‌حارث در [جنگ] بدر به شهادت رسید و عمویم حمزه (رحمة الله علیه) در جنگ احد به شهادت رسید و برادرم جعفر (رحمة الله علیه) در جنگ موته به شهادت رسید. خداوند در شأن من و یارانم این آیه را نازل فرمود: در میان مؤمنان مردانی هستند که بر سر عهدی که با خدا بستند صادقانه ایستاده‌اند بعضی پیمان خود را به آخر بردند [و در راه او شربت شهادت نوشیدند]، و بعضی دیگر در انتظارند و هرگز تغییر و تبدیلی در عهد و پیمان خود ندادند. (احزاب/۲۳) به خدا قسم! من در انتظار [شهادت] هستم و تغییری [در عهد و پیمانِ خود] نداده‌ام. و در آیه‌ای دیگر از فضل الهی به ما وعده پاداش داده شده است. قُلْ بِفَضْلِ الله وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذلِکَ فَلْیَفْرَحُوا هُوَ خَیْرٌ مِمَّا یَجْمَعُونَ و اینک طبق وعده‌هایی که به من داده شده، وقت آن است که از نعمت پروردگارم شاد شوم [و به دیدار او بشتابم]». در این هنگام اطرافیان، حضرت را به نیکی یاد کرده و گریه نمودند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۴۹۰ دعایم الإسلام، ج۲، ص۳۵۳
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- مَنْ هَدَاهُ اللَّهُ لِلْإِسْلَامِ وَ عَلَّمَهُ الْقُرْآنَ ثُمَّ شَکَی الْفَاقَهًَْ کَتَبَ اللَّهُ الْفَاقَهًَْ بَیْنَ عَیْنَیْهِ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَهًِْ ثُمَّ تَلَا قُلْ بِفَضْلِ اللهِ وَ بِرَحْمَتِهِ الْآیَهًَْ.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- کسی که خداوند او را به اسلام رهنمون شده و او را به فهم قرآن مفتخر ساخته و او، با این حال از فقر و نداری شکایت می‌کند، خداوند تا روز قیامت مُهر بدبختی بر پیشانی‌اش می‌زند. قُلْ بِفَضْلِ اللهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذَلِکَ فَلْیَفْرَحُواْ هُوَ خَیرٌْ مِّمَّا یجَمَعُون.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۴۹۰ نور الثقلین