إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَةࣰ لِّمَنۡ خَافَ عَذَابَ ٱلۡأٓخِرَةِۚ ذَٰلِكَ يَوۡمࣱ مَّجۡمُوعࣱ لَّهُ ٱلنَّاسُ وَذَٰلِكَ يَوۡمࣱ مَّشۡهُودࣱ
103إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَةࣰ لِّمَنۡ خَافَ عَذَابَ ٱلۡأٓخِرَةِۚ ذَٰلِكَ يَوۡمࣱ مَّجۡمُوعࣱ لَّهُ ٱلنَّاسُ وَذَٰلِكَ يَوۡمࣱ مَّشۡهُودࣱ
103الحسن (علیه السلام)- أَنَّ رَجُلًا قَالَ دَخَلْتُ مَسْجِدَ الْمَدِینَهًِْ فَإِذَا أَنَا بِرَجُلٍ یُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ النَّاسُ حَوْلَهُ فَقُلْتُ لَهُ ... أَخْبِرْنِی عَنْ شاهِدٍ وَ مَشْهُودٍ فَقَالَ نَعَمْ أَمَّا الشَّاهِدُ فَمُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله) وَ أَمَّا الْمَشْهُودُ فَیَوْمُ الْقِیَامَهًِْ أَ مَا سَمِعْتَهُ یَقُولُ یا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِنَّا أَرْسَلْناکَ شاهِداً وَ قَالَ تَعَالَی ذلِکَ یَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِکَ یَوْمٌ مَشْهُودٌ فَسَأَلْتُ من هو فَقَالُوا الْحَسَنُبْنُعَلِیِّبْنِأَبِیطَالِب (علیه السلام).
امام حسن (علیه السلام)- مردی گفت: «وارد مسجد مدینه شدم، مردی را دیدم که از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) حدیث نقل میکند و مردم دورش جمع شدهاند. به او گفتم: «از معنای شاهِدٍ وَ مَشْهُودٍ [در قرآن] به من خبر بده»! گفت: «بله! شاهد محمّد (صلی الله علیه و آله) و مشهود، روز قیامت است. آیا نشنیدهای که خدای تعالی فرموده: ای پیامبر! ما تو را گواه [و شاهد] فرستادیم! (احزاب/۴۵) و فرموده است: ذلِکَ یَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِکَ یَوْمٌ مَشْهُودٌ پرسیدم: «او کیست»؟ گفتند: «او حسنبن علیّبنابیطالب (علیه السلام) است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۷۸۴ بحار الأنوار، ج۴۳، ص۳۴۵/ بحار الأنوار، ج۸۶، ص۲۶۳، «والناس حوله ... أخبرنی» محذوف/ کشف الغمهًْ، ج۱، ص۵۴۳
الصّادق (علیه السلام)- فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ ذلِکَ یَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِکَ یَوْمٌ مَشْهُودٌ قَالَ الْمَشْهُودُ یَوْمُ عَرَفَهًَْ وَ الْمَجْمُوعُ لَهُ النَّاسُ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ.
امام صادق (علیه السلام)- امام در تفسیر آیهی ذَلِکَ یَوْمٌ مَّجْمُوعٌ لَّهُ النَّاسُ وَ ذَلِکَ یَوْمٌ مَّشْهُودٌ فرمود: «منظور از روز مشهود، روز عرفه است و مقصود از روز مجموع که مردم در آن جمع میگردند، روز قیامت است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۷۸۴ بحار الأنوار، ج۷، ص۶۰/ معانی الأخبار، ص۲۹۸/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۳، ص۵۴۸/ نور الثقلین/ البرهان
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- یَزِیدَبْنِسَلَّامٍ أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فقَالَ فَأَخْبِرْنِیعن الجُمُعَهًْ قَالَ هُوَ یَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِکَ یَوْمٌ مَشْهُودٌ وَ هُوَ یَوْمُ شاهِدٍ وَ مَشْهُود.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- یزیدبنسلّام از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) پرسید: «مرا از روز جمعه خبر بده»! فرمود: «یَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِکَ یَوْمٌ مَشْهُودٌ؛ و آن روزِ شاهِدٌ و مَشْهُود! است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۷۸۴ بحار الأنوار، ج۹، ص۳۰۴/ بحار الأنوار، ج۵۷، ص۲۴۶
الباقر (علیه السلام)- الشَّاهِدُ یَوْمُ عَرَفَهًَْ وَ الْمَشْهُودُ یَوْمُ الْقِیَامَهًِْ أَ مَا تَقْرَأُ الْقُرْآنَ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ ذلِکَ یَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِکَ یَوْمٌ مَشْهُودٌ.
امام باقر (علیه السلام)- شاهِدٌ؛ روز عرفه و مَشْهُود؛ روز قیامت است، مگر قرآن نخواندهای که خداوند عزّوجلّ فرموده است: ذلِکَ یَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِکَ یَوْمٌ مَشْهُود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۷۸۴ بحار الأنوار، ج۷، ص۶۰/ معانی الأخبار، ص۲۹۹/ نور الثقلین
السّجّاد (علیه السلام)- کَانَ عَلِیُّبْنُالْحُسَیْنِ (علیه السلام) یَعِظُ النَّاس قال (علیه السلام) ... وَ اعْلَمْ یَا ابْنَ آدم (علیه السلام) أَنَّ مِنْ وَرَاءِ هَذَا أَعْظَمَ وَ أَفْظَعَ وَ أَوْجَعَ لِلْقُلُوبِ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ ذلِکَ یَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِکَ یَوْمٌ مَشْهُودٌ یَجْمَعُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فِیهِ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ ذَلِکَ یَوْمٌ یُنْفَخُ فِی الصُّور.
امام سجاد (علیه السلام)- امام سجاد (علیه السلام) در مسجد پیغمبر (صلی الله علیه و آله)، مردم را پند میداد. ای پسر آدم! بدان که درپی این دنیا، رویدادی در پیش است بزرگتر، جگر خراشتر و دلآزارتر که، همان روز رستاخیز است. ذلِکَ یَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِکَ یَوْمٌ مَشْهُودٌ؛ و خداوند عزّوجلّ در آن گذشتگان و آیندگان را جمع میکند، این روزی است که در صور دمیده میشود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۷۸۴ الکافی، ج۸، ص۷۲/ بحار الأنوار، ج۷، ص۶۰ / بحار الأنوار، ج۷۵، ص۱۴۳/ نور الثقلین
الصّادقین (علیها السلام)- فِی قَوْلِ اللَّهِ ذلِکَ یَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِکَ یَوْمٌ مَشْهُودٌ فَذَکَرَ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ وَ هُوَ الْیَوْمُ الْمَوْعُودُ.
امام باقر و امام صادق (علیها السلام)- ذلِکَ یَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِکَ یَوْمٌ مَشْهُودٌ؛ این آیه روز قیامت را بیان کرده و آن روز، «روز موعود» است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۷۸۴ بحار الأنوار، ج۷، ص۶۰/ العیاشی، ج۲، ص۱۵۹/ نور الثقلین
الباقر (علیه السلام)- فَلَا تَغُرَّنَّکُمُ الدُّنْیَا وَ لَا تَرْکَنُوا إِلَیْهَا فَإِنَّهَا دَارُ غُرُورٍ کَتَبَ اللَّهُ عَلَیْهَا وَ عَلَی أَهْلِهَا الْفَنَاءَ فَتَزَوَّدُوا مِنْهَا الَّذِی أَکْرَمَکُمُ اللَّهُ بِهِ مِنَ التَّقْوَی وَ الْعَمَلِ الصَّالِحِ فَإِنَّهُ لَا یَصِلُ إِلَی اللَّهِ مِنْ أَعْمَالِ الْعِبَادِ إِلَّا مَا خَلَصَ مِنْهَا وَ لَا یَتَقَبَّلُ اللَّهُ إِلَّا مِنَ الْمُتَّقِینَ وَ قَدْ أَخْبَرَکُمُ اللَّهُ عَنْ مَنَازِلِ مَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صَالِحاً وَ عَنْ مَنَازِلِ مَنْ کَفَرَ وَ عَمِلَ فِی غَیْرِ سَبِیلِهِ وَ قَالَ ذلِکَ یَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِکَ یَوْمٌ مَشْهُودٌ، وَ ما نُؤَخِّرُهُ إِلَّا لِأَجَلٍ مَعْدُودٍ، یَوْمَ یَأْتِ لا تَکَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِیٌّ وَ سَعِیدٌ، فَأَمَّا الَّذِینَ شَقُوا فَفِی النَّارِ لَهُمْ فِیها زَفِیرٌ وَ شَهِیقٌ، خالِدِینَ فِیها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ إِلَّا ما شاءَ رَبُّکَ إِنَّ رَبَّکَ فَعَّالٌ لِما یُرِیدُ، وَ أَمَّا الَّذِینَ سُعِدُوا فَفِی الْجَنَّةِ خالِدِینَ فِیها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ إِلَّا ما شاءَ رَبُّکَ عَطاءً غَیْرَ مَجْذُوذ.
امام باقر (علیه السلام)- ای مردم! زیورِ زندگیِ دنیا، شما را نفریبد. به این زندگی دل نبندید که دنیا، خانهی فریب است. سرانجام زندگی و سرنوشت همهی اهل دنیا، فنا و نابودی است. از زندگی، توشهی آخرت برگیرید. زاد و توشهی آخرت فقط تقوی و عملصالح است که تنها بهسبب آن مورد رحمت الهی قرار میگیرید، زیرا فقط عمل صالح، اگر خالص و بیغش باشد، به درگاه خدا بالا میرود و خدا فقط طاعت پرهیزگاران را میپذیرد. خداوند شما را از جایگاه مؤمنان و افراد درستکار باخبر ساخته و از جایگاه کافران و کسانی که برای غیر خدا کار میکردند، مطلع کرده و فرموده است: ذلِکَ یَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِکَ یَوْمٌ مَشْهُود، وَ ما نُؤَخِّرُهُ إِلَّا لِأَجَلٍ مَعْدُودٍ، یَوْمَ یَأْتِ لا تَکَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِیٌّ وَ سَعِیدٌ، فَأَمَّا الَّذِینَ شَقُوا فَفِی النَّارِ لَهُمْ فِیها زَفِیرٌ وَ شَهِیقٌ، خالِدِینَ فِیها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ إِلَّا ما شاءَ رَبُّکَ إِنَّ رَبَّکَ فَعَّالٌ لِما یُرِیدُ، وَ أَمَّا الَّذِینَ سُعِدُوا فَفِی الجَنَّةِ خالِدِینَ فِیها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ إِلَّا ما شاءَ رَبُّکَ عَطاءً غَیْرَ مَجْذُوذٍ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۷۸۶ الکافی، ج۳، ص۴۲۲
علیّبنإبراهیم (رحمة الله علیه)- وَ ذلِکَ یَوْمٌ مَشْهُودٌ أی یَشهَدُ عَلَیهِم الأنبِیَاءُ (وَ الرُّسُلُ.
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه)- وَ ذلِکَ یَوْمٌ مَشْهُودٌ؛ [یعنی] پیامبران و رسولان (بر آنها (اعمال مردم) شهادت میدهند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۷۸۶ القمی، ج۱، ص۳۳۷