قُلۡ هَٰذِهِۦ سَبِيلِيٓ أَدۡعُوٓاْ إِلَى ٱللَّهِۚ عَلَىٰ بَصِيرَةٍ أَنَا۠ وَمَنِ ٱتَّبَعَنِيۖ وَسُبۡحَٰنَ ٱللَّهِ وَمَآ أَنَا۠ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ
108قُلۡ هَٰذِهِۦ سَبِيلِيٓ أَدۡعُوٓاْ إِلَى ٱللَّهِۚ عَلَىٰ بَصِيرَةٍ أَنَا۠ وَمَنِ ٱتَّبَعَنِيۖ وَسُبۡحَٰنَ ٱللَّهِ وَمَآ أَنَا۠ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ
108الرّسول (صلی الله علیه و آله)- فی تحف العقول: أَتَاهُ رَجُلٌ مِنْ بَنِی تَمِیمٍ یُقَالُ لَهُ أَبُو أُمَیَّهًَْ فَقَالَ لَهُ إِلَی مَا تَدْعُو النَّاسَ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) أَدْعُوا إِلَی اللهِ عَلی بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی وَ أَدْعُو لی{إِلَی} مَنْ إِذَا أَصَابَکَ ضُرٌّ فَدَعَوْتَهُ کَشَفَهُ عَنْکَ وَ إِنِ اسْتَعَنْتَ بِهِ وَ أَنْتَ مَکْرُوبٌ أَعَانَکَ وَ إِنْ سَأَلْتَهُ وَ أَنْتَ مُقِلٌّ أَغْنَاک.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- در کتاب تحفالعقول آمده است: مردی از بنیتمیم که اسمش ابوامیه بود به محضرش شرفیاب شد و عرض کرد: «ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! مردم را به چه چیزی میخوانی»؟ فرمود: «أَدْعُوا إِلَی اللهِ عَلی بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی به آن خدایی که وقتی برای تو مشکلی پیش آید و به درگاهش دست دعا ببری، مشکل را از تو دفع میکند و در گرفتاری اگر از او طلب یاری کنی کمکت مینماید و به وقت تهیدستی اگر از او درخواست کنی تو را بی نیاز میسازد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۱۹۴ بحارالأنوار، ج۷۴، ص۱۴۷
الصّادق (علیه السلام)- رَبَّنَا آمَنَّا وَ اتَّبَعْنَا مَوْلَانَا وَ وَلِیَّنَا وَ هَادِیَنَا وَ دَاعِیَنَا وَ دَاعِیَ الْأَنَامِ وَ صِرَاطَکَ الْمُسْتَقِیمَ السَّوِیَّ وَ حُجَّتَکَ وَ سَبِیلَکَ الدَّاعِیَ إِلَیْکَ عَلَی بَصِیرَهًٍْ هُوَ وَ مَنِ اتَّبَعَهُ وَ سُبْحانَ اللَّهِ عَمَّا یُشْرِکُونَ بِوَلَایَتِهِ وَ بِمَا یُلْحِدُونَ بِاتِّخَاذِ الْوَلَائِجِ دُونَه.
امام صادق (علیه السلام)- [در بخشی از دعای بعد نماز روز عید غدیر آمده است:] پروردگارا! ما ایمان آوردیم و از مولا و سرپرست و هدایتکننده و دعوتکنندهی خود و دیگر مخلوقات، و از راه راست و استوارت و از حجّت و راه تو که ما را بهسویت فرا میخواند، پیروی کردیم. او (امام علی (علیه السلام)) و پیروانش دارای بینش و بصیرت هستند. منزّه است خداوند از آنچه دیگران همتای علی (علیه السلام) قرار میدهند و بیدینی کرده و غیر او را دوست میگیرند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۱۹۴ بحارالأنوار، ج۳۶، ص۵۴/ نورالثقلین
الجواد (علیه السلام)- قَالَ عَلِیُّبْنُحَسَّانَ لِأَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) یَا سَیِّدِی إِنَّ النَّاسَ یُنْکِرُونَ عَلَیْکَ حَدَاثَهًَْ سِنِّکَ فَقَالَ وَ مَا یُنْکِرُونَ مِنْ ذَلِکَ قَوْلَ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ لَقَدْ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ لِنَبِیِّهِ (صلی الله علیه و آله) قُلْ هذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَی اللهِ عَلی بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی فَوَ اللَّهِ مَا تَبِعَهُ إِلَّا عَلِیٌّ (علیه السلام) وَ لَهُ تِسْعُ سِنِینَ وَ أَنَا ابْنُ تِسْعِ سِنِینَ.
امام جواد (علیه السلام)- علیّبنحسّان به امام جواد (علیه السلام) عرض کرد: «مولای من! مردم، کمسن و سال بودن شما را در امر امامت بر شما ایراد میگیرند. فرمود: «آنچه را که میگویند، اهمیّتی ندارد. خداوند متعال به پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرموده است قُلْ هَذِهِ سَبِیلِی أَدْعُو إِلَی الله عَلَی بَصِیرَةٍ أَنَاْ وَ مَنِ اتَّبَعَنِی به خداوند سوگند که جز علی (علیه السلام) که نُه سال داشت، کسی از او اطاعت نکرد. و من نُه سال دارم».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۱۹۶ الکافی، ج۱، ص۳۸۴/ بحارالأنوار، ج۳۶، ص۵۱/ القمی، ج۱، ص۳۵۸/ العیاشی، ج۲، ص۲۰۰/ نورالثقلین/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- مَنِ اتَّبَعَنِی عَلِیُّبْنُأَبِیطَالِبٍ (علیه السلام).
امام باقر (علیه السلام)- وَ مَنِ اتَّبَعَنِی علیّبنابیطالب (علیه السلام) است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۱۹۶ بحارالأنوار، ج۳۶، ص۵۲/ فرات الکوفی، ص۲۰۲/ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۳۷۳/ المناقب، ج۳، ص۷۲/ روضهًْ الواعظین، ج۱، ص۱۰۵/ کشف الغمهًْ، ج۱، ص۳۱۷/ نورالثقلین/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- لَا نَالَتْنِی شَفَاعَهًُْ جَدِّی إِنْ لَمْ تَکُنْ هَذِهِ الْآیَهًُْ نَزَلَتْ فِی عَلِیٍّ خَاصَّهًًْ قُلْ هذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَی اللهِ عَلی بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی وَ سُبْحانَ اللهِ وَ ما أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ.
امام باقر (علیه السلام)- شفاعت جدّم رسول خدا (صلی الله علیه و آله) شامل من نشود اگر این آیه فقط در شأن علی (علیه السلام) نازل نشده باشد قُلْ هذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَی الله عَلی بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی وَ سُبْحانَ الله وَ ما أَنَا مِنَ الْمشْرِکِینَ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۱۹۶ فرات الکوفی، ص۲۰۱/ فرات الکوفی، ص۲۰۲/ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۳۷۲
الباقر (علیه السلام)- ذَاکَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ الْأَوْصِیَاءُ مِنْ بَعْدِهِم.
امام باقر (علیه السلام)- مقصود، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و امیرمؤمنان (علیه السلام) و جانشینان ایشان میباشند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۱۹۶ الکافی، ج۱، ص۴۲۵/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۲۳۴/ المناقب، ج۴، ص۳۷۸/ العیاشی، ج۲، ص۲۰۱/ نورالثقلین/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- هذِهِ سَبِیلِی یَعْنِی نَفْسُهُ رَسُولُ اللهِ (صلی الله علیه و آله) وَ عَلِیٌّ (علیه السلام) {عَلِیّاً} وَ مَنْ تَبِعَهُ آلُ مُحَمَّدٍ (.
امام باقر (علیه السلام)- هذِهِ سَبِیلِی مراد از سبیل رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و علی (علیه السلام)؛ و مراد از پیروانش، آلمحمّد (هستند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۱۹۶ المناقب، ج۳، ص۷۲
الباقر (علیه السلام)- أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی یَعْنِی نَفْسَهُ وَ مَنْ تَبِعَهُ عَلِیٌّبْنُأَبِیطَالِبٍ (علیه السلام) وَ آلُ مُحَمَّدٍ (.
امام باقر (علیه السلام)- أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی فرمود: «مقصود، خود حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله) است، و آنکسی که از او پیروی کرد، علیّبنابیطالب (علیه السلام) است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۱۹۶ بحارالأنوار، ج۳۶، ص۵۱/ بحارالأنوار، ج۹، ص۲۱۵/ القمی، ج۱، ص۳۵۸/ نورالثقلین
الباقر (علیه السلام)- عَنْ إِسْمَاعِیلَالْجُعْفِیِّ قَالَ قَالَ أَبُوجَعْفَرٍ (علیه السلام) قُلْ هذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَی اللهِ عَلی بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی قَالَ فَقَالَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) خَاصَّهًًْ وَ إِلَّا فَلَا أَصَابَنِی شَفَاعَهًُْ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله).
امام باقر (علیه السلام)- اسماعیل جعفی گوید: امام باقر (علیه السلام) فرمود: قُلْ هَذِهِ سَبِیلِی أَدْعُو إِلَی الله عَلَی بَصِیرَةٍ أَنَاْ وَ مَنِ اتَّبَعَنِی مقصود بهطور ویژه، علیّبنابیطالب (علیه السلام) است که اگر چنین نبود، شفاعت محمّد (صلی الله علیه و آله) شامل من نشود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۱۹۶ بحارالأنوار، ج۳۶، ص۵۲/ بحارالأنوار، ج۳۶، ص۵۲/ العیاشی، ج۲، ص۲۰۰/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- فِی قَوْلِهِ تَعَالَی قُلْ هذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَی اللهِ عَلی بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی قَالَ هِیَ وَلَایَتُنَا أَهْلَ الْبَیْتِ لَا یُنْکِرُهُ أَحَدٌ إِلَّا ضَالٌّ قَالَ وَ لَا یَنْتَقِصُ عَلِیّاً (علیه السلام) إِلَّا ضَالٌّ.
امام صادق (علیه السلام)- قُلْ هذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَی الله عَلی بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی ولایت ما اهل بیت است که هرکس منکر شود گمراه است و بر علی (علیه السلام) خورده نمیگیرد مگر شخص گمراه.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۱۹۶ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۲۳/ فرات الکوفی، ص۲۰۱/ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۳۷۴
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی مِنْ أَهْلِ بَیْتِی لَا یَزَالُ الرَّجُلُ بَعْدَ الرَّجُلِ یَدْعُو إِلَی مَا أَدْعُو إِلَیْه.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی از اهل بیت من همواره مردی پس از مردی بهسوی همان چیزی میخوانند که من میخوانم.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۱۹۶ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۲۳/ فرات الکوفی، ص۲۰۲/ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۳۷۳
الصّادق (علیه السلام)- قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ وَ لْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّةٌ یَدْعُونَ إِلَی الْخَیْرِ وَ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ثُمَّ أَخْبَرَ عَنْ هَذِهِ الْأُمَّهًِْ وَ مِمَّنْ هِیَ وَ أَنَّهَا مِنْ ذُرِّیَّهًِْ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) وَ مِنْ ذُرِّیَّهًِْ إِسْمَاعِیلَ (علیه السلام) مِنْ سُکَّانِ الْحَرَمِ مِمَّنْ لَمْ یَعْبُدُوا غَیْرَ اللَّهِ قَطُّ الَّذِینَ وَجَبَتْ لَهُمُ الدَّعْوَهًُْ دَعْوَهًُْ إِبْرَاهِیمَ وَ إِسْمَاعِیلَ (علیها السلام) مِنْ أَهْلِ الْمَسْجِدِ الَّذِینَ أَخْبَرَ عَنْهُمْ فِی کِتَابِهِ أَنَّهُ أَذْهَبَ عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَ طَهَّرَهُمْ تَطْهِیراً الَّذِینَ وَصَفْنَاهُمْ قَبْلَ هَذَا فِی صِفَهًِْ أُمَّهًِْ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) الَّذِینَ عَنَاهُمُ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی فِی قَوْلِهِ أَدْعُوا إِلَی اللهِ عَلی بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی یَعْنِی أَوَّلَ مَنِ اتَّبَعَهُ عَلَی الْإِیمَانِ بِهِ وَ التَّصْدِیقِ لَهُ بِمَا جَاءَ بِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ مِنَ الْأُمَّهًِْ الَّتِی بُعِثَ فِیهَا وَ مِنْهَا وَ إِلَیْهَا قَبْلَ الْخَلْقِ مِمَّنْ لَمْ یُشْرِکْ بِاللَّهِ قَطُّ وَ لَمْ یَلْبِسْ إِیمَانَهُ بِظُلْمٍ وَ هُوَ الشِّرْکُ.
امام صادق (علیه السلام)- خداوند عزّوجلّ فرموده است: باید از میان شما، جمعی دعوت به نیکی، و امر به معروف و نهی از منکر کنند! و آنها همان رستگارانند. (آلعمران/۱۰۴) آنگاه این گروه را معرفی فرموده، اینکه آنها از میان چه کسانی و از نسل ابراهیم و اسماعیل (علیها السلام) هستند، کسانی که از ساکنین مکّه بوده و هیچگاه جز خداوند را پرستش نکردهاند، کسانی که اهل مسجدالحرام بوده و دعوت ابراهیم و اسماعیل (علیها السلام) شامل آنها گردیده است؛ آنها که خداوند در قرآن خبر داده پلیدی و گناه را از ایشان دور و کاملاً آنها را پاک فرموده است؛ کسانی که قبل از این در بیان ویژگی امّت ابراهیم (علیه السلام) آنها را توصیف نمودیم؛ همانها که خداوند در آیه: أَدْعُوا إِلَی الله عَلی بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی ایشان را اراده فرموده است، یعنی اوّلین کسانی که پیش از دیگر مخلوقات، از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) در ایمانآوردن به او و تصدیقکردن او در آنچه از جانب خداوند عزّوجلّ آورده، پیروی کردند؛ از میان امّتی که پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) در میان آنها و از میان آنها و بهسوی آنها برانگیخته شده است؛ کسانی که هیچگاه به خداوند شرک نورزیده و ایمانشان را با ستمِ شرک درنیامیختند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۱۹۶ الکافی، ج۵، ص۱۳/ تهذیب الأحکام، ج۶، ص۱۲۷،فیه: «محمد» بدل «ابراهیم»/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۵، ص۳۴، فیه: «وهو الشرک» محذوف/ البرهان، فیه: «قال الله عزوجل ولتکن ... عناهم الله تبارکُ و تعالی» محذوف/ نورالثقلین، فیه: «قال الله ... المفلحون» محذوف
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ هِشَامٍ الْجَوَالِیقِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ سُبْحانَ اللَّهِ مَا یُعْنَی بِهِ قَالَ تَنْزِیهُهُ.
امام صادق (علیه السلام)- هشامبنجوالیقی گوید: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: «مقصود از سُبْحَانَ الله چیست»؟ فرمود: «مقصود، پیراستهبودن خداوند و فرازخواهی اوست».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۱۹۸ الکافی، ج۱، ص۱۱۸/ بحارالأنوار، ج۹۰، ص۱۷۷/ التوحید، ص۳۱۲/ معانی الأخبار، ص۹/ نورالثقلین/ البرهان
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- سُبْحانَ اللهِ یَعْنِی تَنْزِیهاً لِلَّهِ عَمَّا یُشْرِکُونَ بِهِ کُفَّارُ مَکَّهًْ.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- سُبْحَانَ الله از آنچه مشرکین مکّه بر او شریک میگیرند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۱۹۸ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۷۴/ المناقب، ج۱، ص۲۵۶
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عَبْدِ اللهِبْنِالْمُغَیْرَهًِْ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِاللهِ (علیه السلام): مَا تَفْسِیرُ سُبْحَانَ اللَّهِ؟ قَالَ: أَنَفَهًٌْ لِلَّهِ، أَ مَا تَرَی الرَّجُلَ إِذَا عَجِبَ مِنَ الشَّیْءِ قَالَ: سُبْحَانَ اللَّهِ.
امام صادق (علیه السلام)- عبداللهبنمغیره گوید: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: «معنای سُبْحَانَ الله چیست»؟ فرمود: «سُبْحَانَ الله، رمز کبریا و تقدیس خداست. نمیبینی که چون از آفرینش و صنع خدا به شگفت بیایند، سُبْحَانَ الله میگویند»؟
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۱۹۸ نورالثقلین/ البرهان، فیه: «امّا تری الرجل ... سبحان الله» محذوف
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- عَنْ یَزِیدَبْنِالْأَصَمِّ قَالَ سَأَلَ رَجُلٌ عُمَرَبْنَالْخَطَّابِ فَقَالَ یَا أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ مَا تَفْسِیرُ سُبْحَانَ اللَّهِ قَالَ إِنَّ فِی هَذَا الْحَائِطِ رَجُلًا کَانَ إِذَا سُئِلَ أَنْبَأَ وَ إِذَا سَکَتَّ ابْتَدَأَ فَدَخَلَ الرَّجُلُ ... فَإِذَا هُوَ عَلِیُّبْنُأَبِیطَالِبٍ (علیه السلام) فَقَال: یَا أَبَا الْحَسَنِ (علیه السلام) مَا تَفْسِیرُ سُبْحانَ اللهِ قَالَ هُوَ تَعْظِیمُ جَلَالِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ تَنْزِیهُهُ عَمَّا قَالَ فِیهِ کُلُّ مُشْرِکٍ فَإِذَا قَالَهُ الْعَبْدُ صَلَّی عَلَیْهِ کُلُّ مَلَکٍ.
امام علی (علیه السلام)- یزید بن اصم گوید: مردی از عمر بن خطاب پرسید: «ای امیرمؤمنان! تفسیر «سبحان الله» چیست»؟ عمر گفت: «پشت این دیوار کسی است که اگر سؤال شود پاسخ خواهد داد و اگر سکوت کنی شروع به سخن گفتن خواهد کرد». مرد به آنجا رفت و علی بن ابی طالب (علیه السلام) را یافت و از او پرسید: «ای ابا الحسن! تفسیر سبحان الله چیست»؟ حضرت فرمود: «عبارت از تعظیم پروردگار متعال و پاک ومنزه دانستن وی از هر آنچه که مشرکان درباره او می گویند است. هرگاه بندهای آن را بر زبان آرد همه ملائکه بر او درود میفرستند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۱۹۸ بحارالأنوار، ج۹۰، ص۱۷۷/ البرهان