الرّضا (علیه السلام)- أَبُوالصَّلْتِ الْهَرَوِیُّ قَال‌َ: لَمَّا جَمَعَ الْمَأْمُونُ لِعَلِیِّ‌بْنِ‌مُوسَی الرِّضَا (علیه السلام) أَهْلَ الْمَقَالَاتِ مِنْ أَهْلِ الْإِسْلَامِ وَ الدِّیَانَاتِ مِنَ الْیَهُودِ وَ النَّصَارَی وَ الْمَجُوسِ وَ الصَّابِئِینَ وَ سَائِرِ أَهْلِ الْمَقَالَاتِ فَلَمْ یَقُمْ أَحَدٌ إِلَّا وَ قَدْ أُلْزِمَ حُجَّتَهُ کَأَنَّهُ قَدْ أُلْقِمَ حَجَراً فَقَامَ إِلَیْهِ عَلِیُّ‌بْنُ‌مُحَمَّدِ‌بْنِ‌الْجَهْمِ فَقَالَ لَهُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) أَ‌تَقُولُ بِعِصْمَهًِْ الْأَنْبِیَاءِ (قَالَ بَلَی قَالَ فَمَا تَعْمَلُ فِی قَوْلِ اللَّهِ عزّوجلّ فِی یُوسُفَ (علیه السلام) وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها ... فَقَالَ مَوْلَانَا الرِّضَا (علیه السلام) وَیْحَکَ یَا عَلِیُّ اتَّقِ اللَّهَ وَ لَا تَنْسُبْ إِلَی أَنْبِیَاءِ اللَّهِ (الْفَوَاحِشَ وَ لَا تَتَأَوَّلْ کِتَابَ اللَّهِ بِرَأْیِکَ ... وَ أَمَّا قَوْلُهُ عَزَّوَجَلَّ فِی یُوسُفَ وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها فَإِنَّهَا هَمَّتْ بِالْمَعْصِیَهًِْ وَ هَمَّ یُوسُفُ بِقَتْلِهَا إِنْ أَجْبَرَتْهُ لِعِظَمِ مَا دَاخَلَهُ.

امام رضا (علیه السلام)- اباصلت‌هروی گوید: هنگامی‌که مأمون، دانشمندان مسلمان و دیگر دانشمندان ادیان یهودی و مسیحی و مجوس و صائبی‌ها (ستاره‌پرستان) و دانشمندان سایر مذاهبی که حرفی برای گفتن داشتند را جمع کرد تا با امام رضا (علیه السلام) مناظره کنند، هرکدام که موضوعی را مطرح می‌کردند. امام (علیه السلام)، او را با دلیل و برهان قانع می‌کرد و سر جایش می‌نشاند؛ گویی سنگ در دهانش می‌نهاد. در این میان، علیّ‌بن‌محمّدبن‌جهم برخاست و از امام پرسید: «ای فرزند رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! آیا به عصمت پیامبران (اعتقاد داری»؟ فرمود: «بلی». پس گفت: «نظر شما درباره‌ی این کلام خداوند متعال درباره حضرت یوسف (علیه السلام) چیست؟: وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأی بُرْهانَ رَبِّهِ کَذلِکَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَ الْفَحْشاءَ إِنَّهُ مِنْ عِبادِنَا المُخْلَصینَ». امام رضا (علیه السلام) فرمود: «وای بر تو ای علی! [علیّ‌بن‌محمّدبن‌جهم مراد است] از خدا بترس! و گناهان زشت را به پیامبران الهی (نسبت نده و کتاب خدا را براساس نظر خودت تفسیر نکن ... و امّا گفتار خداوند درباره‌ی یوسف (علیه السلام) که فرمود: وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها به این معناست که زلیخا قصد گناه نمود و یوسف (علیه السلام) قصد داشت اگر زلیخا او را مجبور به گناه نماید وی را به قتل برساند، به خاطر بزرگی گناهی که او از یوسف (علیه السلام) می‌خواست».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۴ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۷۲/ الأمالی للصدوق، ص۹۰/ عیون أخبارالرضا (ج۱، ص۱۹۱/ قصص الأنبیاءللجزایری، ص۱۱/ البرهان، فیه: «فقال مولانا الرضا (و یحک ... برأیک ...» محذوف/ نورالثقلین

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- فِی کِتَابِ الِاحْتِجَاجِ لِلطَّبْرِسِیِّ (رحمة الله علیه) عَنْ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) حَدِیثٌ طَوِیلٌ یَقُولُ فِیهِ مُجِیباً لِبَعْضِ الزَّنَادِقَهًِْ وَ قَدْ قَالَ وَ أَجِدُهُ قَدْ شَهَرَ هَفَوَاتِ أَنْبِیَائِهِ (بِقَوْلِهِ فِی یُوسُفَ (علیه السلام) وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأی بُرْهانَ رَبِّهِ: وَ أَمَّا هَفَوَاتُ الْأَنْبِیَاءِ (علیه السلام) وَ مَا بَیَّنَهُ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ فَإِنَّ ذَلِکَ مِنْ أَدَلِ الدَّلَائِلِ عَلَی حِکْمَهًِْ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ الْبَاهِرَهًِْ وَ قُدْرَتِهِ الْقَاهِرَهًِْ وَ عِزَّتِهِ الظَّاهِرَهًِْ لِأَنَّهُ عَلِمَ أَنَّ بَرَاهِینَ الْأَنْبِیَاءِ (تَکْبُرُ فِی صُدُورِ أُمَمِهِمْ وَ أَنَّ مِنْهُمْ مَنْ یَتَّخِذُ بَعْضَهُمْ إِلَهاً کَالَّذِی کَانَ مِنَ النَّصَارَی فِی ابْنِ مَرْیَمَ (سلام الله علیها) فَذِکْرُهَا دَلَالَهًٌْ عَلَی تَخَلُّفِهِمْ عَنِ الْکَمَالِ الَّذِی تَفَرَّدَ بِهِ عَزَّوَجَلَّ.

امام علی (علیه السلام)- در کتاب احتجاج در حدیثی طولانی از امیرالمؤمنین (علیه السلام) نقل شده که ایشان، طیّ گفتگویی با یک نفر مُلحد و بی‌دین به اشکالات او پاسخ می‌دهند؛ درجایی از این گفتگو، شخص ملحد می‌گوید: «خداوند [در آیات گوناگون] خطاها و لغزش‌های پیامبران خود را آشکارا بیان نموده است [مثلاً] در مورد یوسف می‌گوید: وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأی بُرْهانَ رَبِّهِ». حضرت در جواب فرمود: «امّا خطاها و لغزش‌های پیامبران (که خداوند در قرآن بیان فرموده، خود بهترین دلیل و برهان بر حکمت خیره‌کننده‌ی خداوند عزّوجلّ، و قدرت غالب و عزّت آشکار اوست، چراکه او به خوبی می‌دانست حجّت‌های آشکار پیامبران (در قلب و جان امّت‌های ایشان بسیار بزرگ می‌نماید و به‌همین‌خاطر برخی، آنان را به خدایی پرستش خواهند کرد، مانند آنچه مسیحیان نسبت به عیسی‌بن‌مریم (علیه السلام) مرتکب شدند، بدین‌جهت این اشارات را دلیل بر تخلّف و عقب‌ماندن پیامبران از کمال مخصوص خداوند عزّوجلّ قرار داده است [تا مورد پرستش قرار نگیرند]».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۶ نورالثقلین

الصّادق (علیه السلام)- لَمَّا هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِهَا قَالَتْ کَمَا أَنْتَ قَالَ وَ لِمَ قَالَتْ حَتَّی أُغَطِّیَ وَجْهَ الصَّنَمِ لَا یَرَانَا فَذَکَرَ اللَّهَ عِنْدَ ذَلِکَ وَ قَدْ عَلِمَ أَنَّ اللَّهَ یَرَاهُ فَفَرَّ مِنْهَا.

امام صادق (علیه السلام)- وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأی بُرْهانَ رَبِّهِ؛ [زلیخا] به یوسف (علیه السلام) گفت: «همان جایی که هستی، بمان». یوسف (علیه السلام) گفت: «چرا»؟ گفت: «می‌خواهم روی بت را بپوشانم تا ما را نبیند». یوسف (علیه السلام) خدا را در همین حین به یاد آورد و یقین پیدا کرد که خداوند متعال او را می‌بیند، پس از چنگ او گریخت».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۶ بحارالأنوار، ج۱۲، ص۳۰۰/ البرهان، فیه: «اعطی» بدل اغطّی»/ نورالثقلین

الباقر (علیه السلام)- فی تفسیر العیاشی: عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ أَیَّ شَیْءٍ یَقُولُ النَّاسُ فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ لَوْ لا أَنْ رَأی بُرْهانَ رَبِّهِ قُلْتُ یَقُولُونَ رَأَی یَعْقُوبَ عَاضّاً عَلَی إِصْبَعِهِ فَقَالَ لَا لَیْسَ کَمَا یَقُولُونَ فَقُلْتُ فَأَیَّ شَیْءٍ رَأَی قَالَ لَمَّا هَمَّتِ بِهِ وَ هَمَّ بِهَا قَامَتْ إِلَی صَنَمٍ مَعَهَا فِی الْبَیْتِ فَأَلْقَتْ عَلَیْهِ ثَوْباً فَقَالَ لَهَا یُوسُفُ (علیه السلام) مَا صَنَعْتِ قَالَتْ طَرَحْتُ عَلَیْهِ ثَوْباً أَسْتَحِی أَنْ یَرَانَا قَالَ فَقَالَ یُوسُفُ (علیه السلام) فَأَنْتِ تَسْتَحِینَ مِنْ صَنَمِکِ وَ هُوَ لَا یَسْمَعُ وَ لَا یُبْصِرُ وَ لَا أَسْتَحِی أَنَا مِنْ رَبِّی.

امام باقر (علیه السلام)- تفسیر عیاشی از بعضی از شیعیان از امام باقر (علیه السلام) روایت است که حضرت از من پرسید: «مردم درباره‌ی آیه‌ی لَوْلا أَن رَّأَی بُرْهَانَ رَبِّهِ چه می‌گویند»؟ عرض کردم: «می‌گویند: یوسف (علیه السلام)، یعقوب (علیه السلام) را دید که انگشتش را می‌گزید». امام فرمود: «خیر، چنان‌که ایشان می‌گویند، نیست». عرض کردم: «پس یوسف (علیه السلام) چه چیزی را دید»؟ فرمود: «زمانی‌که آن زن خواست با یوسف (علیه السلام) درآویزد و یوسف (علیه السلام) نیز بر آن شد، آن زن به‌سوی بتی که در خانه نگه می‌داشت، رفت و لباسی را روی آن انداخت». یوسف (علیه السلام) به او گفت: «چرا چنین کردی»؟ زن گفت: «لباسی را بر روی آن انداختم، شرم دارم از اینکه ما را ببیند». یوسف (علیه السلام) گفت: «تو از این بتی که نه می‌بیند و نه می‌شنود، شرم می‌کنی، پس چگونه من از پروردگارم شرم نکنم»؟!

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۶ بحارالأنوار، ج۱۲، ص۳۰۱/ العیاشی، ج۲، ص۱۷۴/ نورالثقلین/ البرهان

الصّادق (علیه السلام)- قَالَ عَزَّوَجَلَّ کَذلِکَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَ الْفَحْشاءَ یَعْنِی أَنْ یَدْخُلَ فِی الزِّنَا.

امام صادق (علیه السلام)- کَذَلِکَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاء؛ یعنی مانع شدیم که در زنا وارد شود.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۸ بحارالأنوار، ج۵۹، ص۱۱۱/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۷، ص۱۱۲/ نورالثقلین/ البرهان

الرّضا (علیه السلام)- فَصَرَفَ اللَّهُ عَنْهُ قَتْلَهَا وَ الْفَاحِشَهًَْ وَ هُوَ قَوْلُهُ کَذلِکَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ یَعْنِی الْقَتْلَ وَ الْفَحْشاءَ یَعْنِی الزِّنَا.

امام رضا (علیه السلام)- پس خداوند، یوسف (علیه السلام) را از قتل و ارتکاب فحشا رهانید. خداوند در این مورد فرمود: کَذَلِکَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَ الْفَحْشَاء که مقصود از واژه‌ی السُّوءَ قتل است و منظور از الْفَحْشَاء زنا است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۸ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۷۲/ الأمالی للصدوق، ص۹۰/ عیون أخبارالرضا (ج۱، ص۱۹۱/ البرهان/ نورالثقلین