قُلۡ مَن رَّبُّ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ قُلِ ٱللَّهُۚ قُلۡ أَفَٱتَّخَذۡتُم مِّن دُونِهِۦٓ أَوۡلِيَآءَ لَا يَمۡلِكُونَ لِأَنفُسِهِمۡ نَفۡعࣰا وَلَا ضَرࣰّاۚ قُلۡ هَلۡ يَسۡتَوِي ٱلۡأَعۡمَىٰ وَٱلۡبَصِيرُ أَمۡ هَلۡ تَسۡتَوِي ٱلظُّلُمَٰتُ وَٱلنُّورُۗ أَمۡ جَعَلُواْ لِلَّهِ شُرَكَآءَ خَلَقُواْ كَخَلۡقِهِۦ فَتَشَٰبَهَ ٱلۡخَلۡقُ عَلَيۡهِمۡۚ قُلِ ٱللَّهُ خَٰلِقُ كُلِّ شَيۡءࣲ وَهُوَ ٱلۡوَٰحِدُ ٱلۡقَهَّٰرُ
16الباقر (علیه السلام)- هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمی وَ الْبَصِیرُ یَعْنِی الْمُؤْمِنَ وَ الْکَافِرَ أَمْ هَلْ تَسْتَوِی الظُّلُماتُ وَ النُّورُ أَمَّا الظُّلُمَاتُ فَالْکُفْرُ وَ أَمَّا النُّورُ فَهُوَ الْإِیمَانُ.
امام باقر (علیه السلام)- هَلْ یَسْتَوِی الأَعْمَی وَالْبَصِیرُ؛ یعنی مؤمن و کافر. أَمْ هَلْ تَسْتَوِی الظُّلُمَاتُ وَالنُّورُ؛ مقصود از تاریکی‌ها، همان کفر است و منظور از نور، همان ایمان است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۲۵۰ بحارالأنوار؛ ج۹، ص۲۱۶/ القمی؛ ج۱، ص۳۶۲/ البرهان
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- وَ ما یَسْتَوِی الْأَعْمی وَ الْبَصِیرُ قَالَ الْأَعْمَی أَبُوجَهْلٍ وَ الْبَصِیرُ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ لَا الظُّلُماتُ وَ لَا النُّورُ فَالظُّلُمَاتُ أَبُوجَهْلٍ وَ النُّورُ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَلَاالظِّلُّ وَ لَاالْحَرُورُ فَالظِّلُّ ظِلُّ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فِی الْجَنَّهًِْ وَ الْحَرُورُ یَعْنِی جَهَنَّمَ لِأَبِی‌جَهْلٍ ثُمَّ جَمَعَهُمْ جَمِیعاً. فَقَالَ: وَما یَسْتَوِی الْأَحْیاءُ وَ لَا الْأَمْواتُ فَالْأَحْیَاءُ عَلِیٌّ وَ حَمْزَهًُْ وَ جَعْفَرٌ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ وَ فَاطِمَهًُْ وَ خَدِیجَهًُْ (وَ الْأَمْوَاتُ کُفَّارُ مَکَّهًَْ.
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- وَ ما یَسْتَوِی الْأَعْمی وَ الْبَصِیرُ؛ الْأَعْمَی؛ أبوجهل و الْبَصِیرُ؛ امیرالمؤمنین (علیه السلام) است. وَ لَا الظُّلُماتُ وَ لَا النُّورُ؛ پس الظُّلُمَاتُ؛ أبوجهل و النُّورُ؛ امیرالمؤمنین (علیه السلام) است. وَ لَا الظِّلُّ وَ لَا الْحَرُورُ؛ الظِّلُّ؛ سایه‌ی امیرالمؤمنین (علیه السلام) در بهشت است و منظور از الْحَرُورُ؛ جهنّم برای ابوجهل است. سپس همه را جمع کرد و فرمود: «وَ ما یَسْتَوِی الْأَحْیاءُ وَ لَا الْأَمْواتُ؛ پس زنده‌ها علیّ و حمزه و جعفر و حسن و حسین و فاطمه و خدیجه (هستند و مرده‌ها کفّار مکّه‌اند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۲۵۰ بحارالأنوار؛ ج۲۴، ص۳۷۲
الصّادق (علیه السلام)- عَن زُرَارَه أَنَّهُ قَالَ قُلْتُ لِلصَّادِقِ (علیه السلام) إِنَّ رَجُلًا مِنْ وُلْدِ عَبْدِاللَّهِ‌بْنِ‌سَبَإٍ یَقُولُ بِالتَّفْوِیضِ. فَقَالَ: وَمَا التَّفْوِیضُ قُلْتُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی خَلَقَ مُحَمَّداً وَ عَلِیّاً (علیها السلام) فَفَوَّضَ إِلَیْهِمَا فَخَلَقَا وَ رَزَقَا وَ أَمَاتَا وَ أَحْیَیَا فَقَالَ (علیه السلام) کَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ إِذَا انْصَرَفْتَ إِلَیْهِ فَاتْلُ عَلَیْهِ هَذِهِ الْآیَهًَْ الَّتِی فِی سُورَهًِْ الرَّعْدِ: أَمْ جَعَلُوا للهِ شُرَکاءَ خَلَقُوا کَخَلْقِهِ فَتَشابَهَ الْخَلْقُ عَلَیْهِمْ قُلِ اللهُ خالِقُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ الْواحِدُ الْقَهَّارُ.
امام صادق (علیه السلام)- زراره گوید: به امام صادق (علیه السلام) گفتم: «یک نفر از اولاد عبداللَّه‌بن‌سبا قائل به تفویض است». پس فرمود: «تفویض چیست»؟ گفتم: «خداوند تبارک‌وتعالی محمّد (صلی الله علیه و آله) و علی (علیه السلام) را آفرید مسأله خلق و روزی و مرگ و زندگی را به آنها واگذار نمود». فرمود: «به خدا، دشمن خدا، دروغ می‌گوید وقتی او را دیدی این آیه را برایش بخوان که در سوره‌ی رعد است: أَمْ جَعَلُوا اللهَ شُرَکاءَ خَلَقُوا کَخَلْقِهِ فَتَشابَهَ الخَلْقُ عَلَیْهِمْ قُلِ اللهَ خالِقُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ الْواحِدُ الْقَهَّار».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۲۵۰ بحارالأنوار؛ ج۲۵، ص۳۴۳/ نورالثقلین
الرّضا (علیه السلام)- عَنْ حَمْدَانَ بْنِ سُلَیْمَانَ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی الرِّضَا (علیه السلام) أَسْأَلُهُ عَنْ أَفْعَالِ الْعِبَادِ أَ مَخْلُوقَهًٌْ أَمْ غَیْرُ مَخْلُوقَهًٍْ فَکَتَبَ (علیه السلام) أَفْعَالُ الْعِبَادِ مُقَدَّرَهًٌْ فِی عِلْمِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قَبْلَ خَلْقِ الْعِبَادِ بِأَلْفَیْ عَامٍ.
امام رضا (علیه السلام)- حمدان‌بن‌سلیمان نقل می‌کند: به حضرت رضا (علیه السلام) نامه‌ای نوشتم و درباره‌ی افعال مردم، که آیا مخلوق خداوند است یا نه سؤال نمودم. حضرت مرقوم فرمود: «افعال مردم، دو هزار سال قبل از خلقت مردم، در علم خداوند مقدّر بود».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۲۵۰ بحارالأنوار؛ ج۵، ص۲۹
الرّضا (علیه السلام)- عَنِ الْفَضْلِ عَنِ الرِّضَا (علیه السلام) فِیمَا کَتَبَ لِلْمَأْمُونِ مِنْ مَحْضِ الْإِسْلَامِ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی لَا یُکَلِّفُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَهَا وَ أَنَّ أَفْعَالَ الْعِبَادِ مَخْلُوقَهًٌْ لِلَّهِ خَلْقَ تَقْدِیرٍ لَا خَلْقَ تَکْوِینٍ وَ اللَّهُ خالِقُ کُلِّ شَیْءٍ وَ لَا نَقُولُ بِالْجَبْرِ وَ التَّفْوِیضِ.
امام رضا (علیه السلام)- فضل روایت می‌کند: از جمله چیزهایی که امام رضا (علیه السلام) به‌عنوان اسلام ناب برای مأمون نوشت، این است که: خدای تبارک‌وتعالی هیچ‌کس را، جز به‌اندازه‌ی توانایی‌اش، تکلیف نمی‌کند و عمل بندگان را خدا خلق کرده است و منظور از خلق، تقدیر خداوند است نه به وجودآوردن او. خداوند آفریننده‌ی همه چیز است و معتقد به جبر و تفویض نیستیم».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۲۵۰ بحارالأنوار؛ ج۵، ص۳۰
أمیرالمومنین (علیه السلام)- الْأَعْمَالُ عَلَی ثَلَاثَهًِْ أَحْوَالٍ فَرَائِضُ وَ فَضَائِلُ وَ مَعَاصِی فَأَمَّا الْفَرَائِضُ فَبِأَمْرِ اللَّهِ تَعَالَی وَ بِرِضَی اللَّهِ وَ بِقَضَائِهِ وَ تَقْدِیرِهِ وَ مَشِیَّتِهِ وَ عِلْمِهِ وَ أَمَّا الْفَضَائِلُ فَلَیْسَتْ بِأَمْرِ اللَّهِ وَ لَکِنْ بِرِضَی اللَّهِ وَ بِقَضَاءِ اللَّهِ وَ بِقَدَرِ اللَّهِ وَ بِمَشِیَّهًِْ اللَّهِ وَ بِعِلْمِ اللَّهِ وَ أَمَّا الْمَعَاصِی فَلَیْسَتْ بِأَمْرِ اللَّهِ وَ لَکِنْ بِقَضَاءِ اللَّهِ وَ بِقَدَرِ اللَّهِ وَ بِمَشِیَّهًِْ اللَّهِ وَ بِعِلْمِهِ ثُمَّ یُعَاقِبُ عَلَیْهَا.
امام علی (علیه السلام)- اعمال سه حالت دارند: فرایض یعنی اعمالی که از جانب خدا به‌طور حتم معین شده، فضایل یعنی کارهای خوب که انجام آنها نیک است ولی حتمی نیست، گناهان که غدقن است و نباید انجام داد. امّا اعمال واجبه مطابق فرمان خدا است و مورد پسند اوست و به حکم الهی و تقدیر و خواست اوست و خدا آنها را دانسته امّا فضایل به فرمان خدا نیست وگرنه ترک آنها روا نبود ولی پسند خداست و به حکم الهی و خواست اوست و آنها را دانسته و امّا گناهان به دستور خدا نیست و پسند خدا هم نیست ولی در اثر حکم خدا و به تقدیر و خواست اوست و خدا آنها را دانسته و سپس بر آنها گناهکاران را عقوبت می‌کند و کیفر آنها را می‌دهد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۲۵۰ بحارالأنوار؛ ج۵، ص۲۹
الصّادق (علیه السلام)- إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَ الْخَلْقَ فَعَلِمَ مَا هُمْ صَائِرُونَ إِلَیْهِ وَ أَمَرَهُمْ وَ نَهَاهُمْ فَمَا أَمَرَهُمْ بِهِ مِنْ شَیْءٍ فَقَدْ جَعَلَ لَهُمُ السَّبِیلَ إِلَی الْأَخْذِ بِهِ وَ مَا نَهَاهُمْ عَنْهُ فَقَدْ جَعَلَ لَهُمُ السَّبِیلَ إِلَی تَرْکِهِ وَ لَا یَکُونُونَ فِیهِ آخِذِینَ وَ لَا تَارِکِینَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.
امام صادق (علیه السلام)- خداوند عزّوجلّ خلایق را آفرید و می دانست که سرانجامِ [هر یک از] آن ها چه می شود و آنان را امر و نهی نمود؛ هر آنچه که به آنان امر کرد، راه انجامش را برایشان باز نگه داشت و هر آنچه که ایشان را از آن نهی کرد، راه ترک آن را برایشان باز نمود. آنان نیز جز با اذن خداوند عزّوجلّ انجام نمی دهند و [جز به اذن او] ترک نمی کنند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۲۵۲ بحارالأنوار؛ ج۵، ص۳۷