العسکری (علیه السلام)- أَبُوهَاشِمٍ الْجَعْفَرِیُ: سَأَلَ مُحَمَّدُ‌بْنُ‌صَالِحٍ الْأَرْمَنِیُّ أَبَا مُحَمَّدٍ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَی یَمْحُوا اللهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ فَقَال: هَلْ یَمْحُو إِلَّا مَا کَانَ وَ هَلْ یُثْبِتُ إِلَّا مَا لَمْ یَکُنْ فَقُلْتُ فِی نَفْسِی هَذَا خِلَافُ قَوْلِ هِشَامِ‌بْنِ‌الْحَکَمِ إِنَّهُ لَا یَعْلَمُ بِالشَّیْءِ حَتَّی یَکُونَ فَنَظَرَ إِلَیَّ فَقَالَ تَعَالَی الْجَبَّارُ الْحَاکِمُ الْعَالِمُ بِالْأَشْیَاءِ قَبْلَ کَوْنِهَا قُلْتُ أَشْهَدُ أَنَّکَ حُجَّهًُْ اللَّهِ.

امام عسکری (علیه السلام)- ابوهاشم جعفری گوید: محمدبن‌صالح از امام عسکری (علیه السلام) درباره‌ی آیه: یَمْحُوا اللهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ پرسید، امام (علیه السلام) فرمود: «مگر جز این است که خداوند آنچه را که وجود داشته است، محو می‌نماید و آنچه را که نبوده است، اثبات می‌کند»؟ من با خود گفتم: «این برخلاف سخن هشام است که خداوند به چیزی علم ندارد، مگر آنکه آن چیز وجود پیدا کند». پس امام عسکری (علیه السلام) به من نگریست و فرمود: «خداوند متعال، جبّار است. دانای به تمامی چیزها پیش از هستی‌یافتن آن‌هاست. او آفریننده است، آنگاه که آفریده‌ای نبود». عرض کردم: «گواهی می‌دهم که تو حجّت خدایی».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۳۰۶ بحارالأنوار؛ ج۴، ص۹۰/ بحارالأنوار؛ ج۵۰، ص۲۵۷

أمیرالمومنین (علیه السلام)- وَ لَوْ لَا آیَهًٌْ فِی کِتَابِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ لَأَخْبَرْتُکُمْ بِمَا کَانَ وَ مَا یَکُونُ وَ بِمَا هُوَ کَائِنٌ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَهًِْ وَ هِیَ هَذِهِ الْآیَهًُْ: یَمْحُوا اللهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ.

امام علی (علیه السلام)- اگر یک آیه در قرآن نبود، هرآینه به شما آنچه اتّفاق افتاده و آنچه هست و آنچه خواهد شد را تا روز قیامت خبر می‌دادم و آن این آیه است: یَمْحُوا اللهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتاب.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۳۰۶ بحارالأنوار؛ ج۱۰، ص۱۱۷/ الأمالی للصدوق؛ ص۳۴۱؛ «بما هو کان» بدل «بما هو کاین»/ التوحید؛ ص۳۰۴/ روضهًْ الواعظین؛ ج۱، ص۱۱۸/ المناقب؛ ج۴، ص۱۵۹/ نورالثقلین

الصّادقین (علیها السلام)- عَنْ أَبِی حَمْزَهًَْ الثُّمَالِیِّ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ وَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) یَا أَبَا حَمْزَهًَْ إِنْ حَدَّثْنَاکَ بِأَمْرٍ أَنَّهُ یَجِیءُ مِنْ هَاهُنَا فَجَاءَ مِنْ هَاهُنَا فَإِنَّ اللَّهَ یَصْنَعُ مَا یَشَاءُ وَ إِنْ حَدَّثْنَاکَ الْیَوْمَ بِحَدِیثٍ وَ حَدَّثْنَاکَ غَداً بِخِلَافِهِ فَإِنَّ اللَّهَ یَمْحُو مَا یَشَاءُ وَ یُثْبِت.

امام باقر (علیه السلام) و امام صادق (علیه السلام)- ابوحمزه ثمالی گوید: امام باقر (علیه السلام) و امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «ای ابوحمزه! اگر ما درباره‌ی چیزی به تو گفتیم که از اینجا می‌آید و از همان‌جا آمد، بی‌گمان این خداست که هرآنچه بخواهد، انجام می‌دهد. اگر ما امروز سخنی را با تو در میان گذاشتیم و فردا خلاف آن را گفتیم، بدان چنین است که خداوند، هر آنچه را بخواهد، محو می‌سازد و هر آنچه را بخواهد، تثبیت می‌کند».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۳۰۸ بحارالأنوار؛ ج۴، ص۱۱۹/ نورالثقلین/ البرهان

الباقر (علیه السلام)- فِی قَوْلِهِ: ما نَنْسَخْ مِنْ آیَةٍ أَوْ نُنْسِها نَأْتِ بِخَیْرٍ مِنْها أَوْ مِثْلِها قَالَ النَّاسِخُ مَا حُوِّلَ وَ مَا یُنْسِیهَا مِثْلُ الْغَیْبِ الَّذِی لَمْ یَکُنْ بَعْدُ کَقَوْلِهِ: یَمْحُوا اللهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ قَالَ فَیَفْعَلُ اللَّهُ مَا یَشَاءُ وَ یُحَوِّلُ مَا یَشَاءُ مِثْلُ قَوْمِ یُونُسَ (علیه السلام) إِذَا بَدَا لَهُ فَرَحِمَهُمْ وَ مِثْلُ قَوْلِهِ: فَتَوَلَّ عَنْهُمْ فَما أَنْتَ بِمَلُومٍ قَالَ أَدْرَکَهُمْ رَحْمَتُهُ.

امام باقر (علیه السلام)- هر حکمی را نسخ کنیم، و یا نسخ آن را به تأخیر اندازیم، بهتر از آن، یا همانند آن را می‌آوریم. (بقره/۱۰۶) ناسخ آن چیزی است که تغییر داده شود و آن چیزی است که آن را به تأخیر می‌اندازد. مانند غیبی که هنوز واقع نشده مثل سخن خداوند: یَمْحُوا اللهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ؛ خداوند آنچه بخواهد انجام می‌دهد و آنچه بخواهد تغییر می‌دهد؛ مانند [سرنوشت] قوم یونس (علیه السلام) که وقتی برای خدا بدا حاصل شد، به آنان رحم کرد و مثل سخن خدا: حال که چنین است از آن‌ها روی بگردان که هرگز درخور ملامت نخواهی‌بود. (ذاریّات/۵۴) امام (علیه السلام) فرمود: «خداوند به آن‌ها رحم کرد».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۳۰۸ بحارالأنوار؛ ج۴، ص۱۱۶/ العیاشی؛ ج۱، ص۵۵؛ «ادرکتهم» بدل «ادرکم»

الصّادق (علیه السلام)- عَنِ ابْنِ‌سِنَانٍ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) یَقُول إِنَّ اللَّهَ یُقَدِّمُ مَا یَشَاءُ وَ یُؤَخِّرُ مَا یَشَاءُ وَ یَمْحُو مَا یَشَاءُ وَ یُثْبِتُ مَا یَشَاءُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ وَ قَالَ فَکُلُّ أَمْرٍ یُرِیدُهُ اللَّهُ فَهُوَ فِی عِلْمِهِ قَبْلَ أَنْ یَصْنَعَهُ لَیْسَ شَیْءٌ یَبْدُو لَهُ إِلَّا وَ قَدْ کَانَ فِی عِلْمِهِ إِنَّ اللَّهَ لَا یَبْدُو لَهُ مِنْ جَهْلٍ.

امام صادق (علیه السلام)- ابن‌سنان گوید: امام صادق (علیه السلام) فرمود: خداوند متعال هر آنچه را که بخواهد، پیش می‌فرستد یا به تأخیر می‌افکند و یا محو می‌کند و یا تثبیت می‌نماید؛ و عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ. و نیز فرمود: «هر امری را که اراده فرماید، قبل از آنکه آن را انجام دهد، در علم او وجود دارد. هیچ چیزی برای او جلوه نمی‌کند، مگر آنکه در علم او بوده است. بی‌گمان، چیزی در نظر خدا جلوه نمی‌کند که پیش از آن، جهل و نادانی بوده باشد».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۳۰۸ بحارالأنوار؛ ج۴، ص۱۲۱/ نورالثقلین/ البرهان

الباقر (علیه السلام)- إِنَ اللَّهَ لَمْ یَدَعْ شَیْئاً کَانَ أَوْ یَکُونُ إِلَّا کَتَبَهُ فِی کِتَابٍ فَهُوَ مَوْضُوعٌ بَیْنَ یَدَیْهِ یَنْظُرُ إِلَیْه فَمَا شَاءَ مِنْهُ قَدَّمَ وَ مَا شَاءَ مِنْهُ أَخَّرَ وَ مَا شَاءَ مِنْهُ مَحَی وَ مَا شَاءَ مِنْهُ کَانَ وَ مَا لَمْ یَشَأْ لَمْ یَکُن.

امام باقر (علیه السلام)- خداوند متعال هرچیز را که بوده و خواهد بود، در کتاب ثبت نموده است و همه چیز در مقابل پروردگار گذاشته شده و آن را می‌بیند. پس آنچه را که بخواهد، پیش می‌افکند و آنچه را که اراده نماید، پس می‌فرستد، آنچه را که بخواهد، محو می‌سازد و با آنچه را که بخواهد، هستی می‌دهد و اگر نخواهد، هستی نخواهد یافت.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۳۱۰ بحارالأنوار؛ ج۴، ص۱۱۸/ البرهان

الصّادق (علیه السلام)- مَا بَعَثَ اللَّهُ نَبِیّاً حَتَّی یَأْخُذَ عَلَیْهِ ثَلَاثَ خِصَالٍ الْإِقْرَارَ لَهُ بِالْعُبُودِیَّهًِْ وَ خَلْعَ الْأَنْدَادِ وَ أَنَّ اللَّهَ یُقَدِّمُ مَا یَشَاءُ وَ یُؤَخِّرُ مَا یَشَاءُ.

امام صادق (علیه السلام)- خداوند کسی را به پیامبری برنیانگیخت، مگر آنکه سه پیمان از او بگیرد: اقرار به عبودیّت و بندگی برای خداوند، کنار گذاشتن همتایان برای خدا و اعتقاد به اینکه خداوند، هر آنچه را که بخواهد، پیش می‌افکند و هرچه را که بخواهد، پس می‌فرستد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۳۱۰ الکافی، ج۱، ص۱۴۷/ نورالثقلین/ البرهان؛ «خلال» بدل «خصال»

الصّادق (علیه السلام)- إِنَّ لِلَّهِ عِلْمَیْنِ عِلْمٌ مَکْنُونٌ مَخْزُونٌ لَا یَعْلَمُهُ إِلَّا هُوَ مِنْ ذَلِکَ یَکُونُ الْبَدَاءُ وَ عِلْمٌ عَلَّمَهُ مَلَائِکَتَهُ وَ رُسُلَهُ وَ أَنْبِیَاءَهُ فَنَحْنُ نَعْلَمُهُ.

امام صادق (علیه السلام)- خداوند دو علم دارد: یکی مخزون است کسی جز او خبر ندارد که از همین نوع بداء است. و دیگری علمی است که به ملائکه و انبیاء و رسل (آموخته؛ ما نیز می‌دانیم.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۳۱۰ الکافی، ج۱، ص۱۴۷

أمیرالمومنین (علیه السلام)- إِنَّهُ یَمْحُو مَا یَشَاءُ مِنَ الْقُرُونُ وَ یُثْبِتُ مَا یَشَاءُ مِنْهَا کَقَوْلِهِ ثُمَّ أَنْشَأْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْناً آخَرِینَ وَ قَوْلِهِ وَ کَمْ أَهْلَکْنا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ.

امام علی (علیه السلام)- هرچه را از اقوام بخواهد، محو می‌کند و هرچه را بخواهد از آن اثبات می‌کند. مثل [این] کلام خداوند متعال: سپس جمعیّت دیگری را بعد از آن‌ها به وجود آوردیم. (مؤمنون/۳۱) و [این] کلام خداوند متعال: چقدر از اقوام پیش از آنان را [به خاطر گناهانشان] هلاک کردیم. (مریم/۷۴).

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۳۱۰ نورالثقلین

الکاظم (علیه السلام)- اللَّهُمَّ إِنْ کُنْتُ عِنْدَکَ مَحْرُوماً مُقَتَّراً عَلَیَّ رِزْقِی فَامْحُ حِرْمَانِی وَ تَقْتِیرَ رِزْقِی وَ اکْتُبْنِی عِنْدَکَ مَرْزُوقاً مُوَفَّقاً لِلْخَیْرَاتِ فَإِنَّکَ قُلْتَ تَبَارَکْتَ وَ تَعَالَیْتَ: یَمْحُوا اللهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ.

امام کاظم (علیه السلام)- خدایا! اگر نزد تو محروم بودم و روزی‌ام تنگ بود، محرومیّت و تنگی رزقم را محو کن و مرا نزد خود روزی داده شده و موفّق به انجام خیرات بنویس؛ چون خودت فرمودی: یَمْحُوا اللهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۳۱۲ بحارالأنوار؛ ج۸۷، ص۱۳۴/ المصباح للکفعمی؛ ص۹۶/ البلدالأمین؛ ص۸۷/ مصباح المتهجد؛ ص۵۰۱

المهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف)- إِلَهِی وَ قَدْ عَلِمْتُ یَقِیناً أَنَّکَ لَا تَأْمُرُ بِالظُّلْمِ وَ لَا تَرْضَاهُ وَ لَا تَمِیلُ إِلَیْهِ وَ لَا تَهْوَاهُ وَ لَا تُحِبُّهُ وَ لَا تَغْشَاهُ وَ تَعْلَمُ مَا فِیهِ هَؤُلَاءِ الْقَوْمُ مِنْ ظُلْمِ عِبَادِکَ وَ بَغْیِهِمْ عَلَیْنَا وَ تَعَدِّیهِمْ بِغَیْرِ حَقٍّ وَ لَا مَعْرُوفٍ بَلْ ظُلْماً وَ عُدْوَاناً وَ زُوراً وَ بُهْتَاناً فَإِنْ کُنْتَ جَعَلْتَ لَهُمْ مُدَّهًًْ لَا بُدَّ مِنْ بُلُوغِهَا أَوْ کَتَبْتَ لَهُمْ آجَالًا یَنَالُونَهَا فَقَدْ قُلْتَ وَ قَوْلُکَ الْحَقُّ وَ وَعْدُکَ الصِّدْقُ یَمْحُوا اللهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ فَأَنَا أَسْأَلُکَ بِکُلِّ مَا سَأَلَکَ بِهِ أَنْبِیَاؤُکَ الْمُرْسَلُونَ (وَ رُسُلُکَ وَ أَسْأَلُکَ بِمَا سَأَلَکَ بِهِ عِبَادُکَ الصَّالِحُونَ وَ مَلَائِکَتُکَ الْمُقَرَّبُونَ أَنْ تَمْحُوَ مِنْ أُمِّ الْکِتَابِ ذَلِکَ وَ تَکْتُبَ لَهُمُ الِاضْمِحْلَالَ وَ الْمَحْقَ حَتَّی تُقَرِّبَ آجَالَهُمْ وَ تَقْضِیَ مُدَّتَهُمْ وَ تُذْهِبَ أَیَّامَهُمْ وَ تَبْتُرَ أَعْمَارَهُمْ وَ تُهْلِکَ فُجَّارَهُمْ وَ تُسَلِّطَ بَعْضَهُمْ عَلَی بَعْضٍ حَتَّی لَاتُبْقِیَ مِنْهُمْ أَحَداً وَ لَا تُنَجِّیَ مِنْهُمْ أَحَداً وَ تُفَرِّقَ جُمُوعَهُمْ وَ تَکِلَّ سِلَاحَهُمْ وَ تُبَدِّدَ شَمْلَهُمْ وَ تُقَطِّعَ آجَالَهُمْ وَ تُقَصِّرَ أَعْمَارَهُمْ وَ تُزَلْزِلَ أَقْدَامَهُمْ وَ تُطَهِّرَ بِلَادَکَ مِنْهُمْ وَ تُظْهِرَ عِبَادَکَ عَلَیْهِمْ فَقَدْ غَیَّرُوا سُنَّتَکَ وَ نَقَضُوا عَهْدَکَ وَ هَتَکُوا حَرِیمَکَ وَ أَتَوْا عَلَی مَا نَهَیْتَهُمْ عَنْهُ وَ عَتَوْا عُتُوّاً کَبِیراً کَبِیراً وَ ضَلُّوا ضَلَالًا بَعِیدا.

امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف)- ای خدای من و من به یقین می‌دانم که تو به ظلم امر نمی‌کنی و به آن راضی نیستی و به سوی آن میل نمی‌کنی و آن را نمی پسندی و دوست نمی‌داری و آن را مرتکب نمی‌شوی و می‌دانی آنچه را که این گروه در آن هستند؛ از ستم به بندگان تو و ظلمشان بر ما و از حدّ بیرون رفتن ایشان به غیر حقّ و به غیر شرع و طریقه بلکه از روی ظلم و دشمنی و دروغ و تهمت، پس اگر قرار داده باشی برای آنان مدّتی که ناچار است از رسیدن آن مدّت یا آنکه مقرّر کردی برای ایشان موعدی را که برسند به آن موعد پس تو گفتی و گفتار تو درست است و وعده تو راست است که یَمْحُوا اللهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ، پس من از تو می‌طلبم به حقّ هر آنچه پیغمبران تو از تو طلب نمودند و رسولان تو که فرستاده‌شدگانند و از تو می خواهم به آنچه سؤال کردند از تو بندگان نیکوکارت و فرشتگان تو که نزدیکند که آن را از لوح محفوظ محو کنی و برای ایشان نابود شدن و اضمحلال را ثابت گردانی و تا اجلهای ایشان را نزدیک سازی و مدّت ایشان را به سر آوری و روزهای ایشان را از بین ببری و عمرهای ایشان را قطع کنی و فاسقان ایشان را هلاک گردانی و بعضی ایشان را بر بعضی غالب گردانی تا از ایشان احدی را باقی نگذاری و از ایشان کسی را خلاصی ندهی و هرگز یکی را از ایشان رها نکنی و جمعیت ایشان را پراکنده سازی و سلاحشان را کند کنی و قوم ایشان را متفرّق سازی و اجل های ایشان را قطع کنی و عمر آنان را کوتاه گردانی و قدمهایشان را بلرزانی و شهرهای خود را از ایشان پاک سازی و بندگان خود را بر ایشان غالب گردانی پس به راستی که رویّه و طریقه تو را تغییر دادند و پیمان تو را شکستند و پرده حرمت تو را دریدند و آنچه را که ایشان را از آن منع کردی بجا آوردند و بسیار سرپیچی کردند و گمراه شدند گمراه شدنی دور.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۳۱۲ مهج الدعوات؛ ص۲۸۹/ البلدالأمین؛ ص۳۹۹؛ «حتی تقرب آجال ... ضلوا ضلالا بعیدا» محذوف

الصّادق (علیه السلام)- مَا بَدَا لِلَّهِ فِی شَیْءٍ إِلَّا کَانَ فِی عِلْمِهِ قَبْلَ أَنْ یَبْدُوَ لَهُ.

امام صادق (علیه السلام)- در مورد چیزی برای خداوند بدا حاصل نمی‌شود مگر آنکه قبل از آنکه برای او بدا حاصل شود در علم او هست.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۳۱۲ الکافی، ج۱، ص۱۴۸

الصّادق (علیه السلام)- أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ: ادْخُلُوا الْأَرْضَ الْمُقَدَّسَةَ الَّتِی کَتَبَ اللهُ لَکُمْ قَالَ کَتَبَهَا لَهُمْ ثُمَّ مَحَاهَا ثُمَّ کَتَبَهَا لِأَبْنَائِهِمْ فَدَخَلُوهَا وَ اللهُ یَمْحُو ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ.

امام صادق (علیه السلام)- در مورد سخن خدا: به سرزمین مقدّسی که خداوند برای شما مقرّر داشته، وارد شوید. (مائده/۲۱). سؤال شد. فرمود: «برای آن‌ها مقرّر داشت، سپس آن را محو نمود و برای فرزندانشان مقرّر فرمود؛ پس به آن سرزمین وارد شدند: وَ اللهُ یَمْحُو ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۳۱۴ بحارالأنوار؛ ج۱۳، ص۱۸۱/ نورالثقلین

الباقر (علیه السلام)- إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ عَرَضَ عَلَی آدَمَ أَسْمَاءَ الْأَنْبِیَاءِ (وَ أَعْمَارَهُمْ قَالَ فَمَرَّ بِآدَمَ اسْمُ دَاوُدَ النَّبِیِّ (علیه السلام) فَإِذَا عُمُرُهُ فِی الْعَالَمِ أَرْبَعُونَ سَنَهًًْ فَقَالَ آدَمُ (علیه السلام) یَا رَبِّ مَا أَقَلَّ عُمُرَ دَاوُدَ (علیه السلام) وَ مَا أَکْثَرَ عُمُرِی یَا رَبِّ إِنْ أَنَا زِدْتُ دَاوُدَ مِنْ عُمُرِی ثَلَاثِینَ سَنَهًًْ أَ تُثْبِتُ ذَلِکَ لَهُ قَالَ نَعَمْ یَا آدَمُ (علیه السلام) قَالَ فَإِنِّی قَدْ زِدْتُهُ مِنْ عُمُرِی ثَلَاثِینَ سَنَهًًْ فَأَنْفِذْ ذَلِکَ لَهُ وَ أَثْبِتْهَا لَهُ عِنْدَکَ وَ اطْرَحْهَا مِنْ عُمُرِی قَالَ أَبُوجَعْفَرٍ (علیه السلام) فَأَثْبَتَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ لِدَاوُدَ (علیه السلام) فِی عُمُرِهِ ثَلَاثِینَ سَنَهًًْ وَ کَانَتْ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ مُثْبَتَهًٌْ فَذَلِکَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ: یَمْحُوا اللهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ قَالَ فَمَحَا اللَّهُ مَا کَانَ عِنْدَهُ مُثْبَتاً لِآدَمَ (علیه السلام) وَ أَثْبَتَ لِدَاوُدَ مَا لَمْ یَکُنْ عِنْدَهُ مُثْبَتاً.

امام باقر (علیه السلام)- حق تعالی اسماء و عمرهای انبیاء (را بر حضرت آدم (علیه السلام) عرضه داشت وقتی که به اسم داود (علیه السلام) و عمر آن جناب رسید، عمرش را در دنیا چهل سال معرّفی کرد. حضرت آدم (علیه السلام) عرضه داشت: «پروردگارا چقدر عمر داود کم و چقدر عمر من زیاد است، بار خدایا آیا ممکن است سی‌سال از عمر من را به او ببخشی»؟ خداوند فرمود: «آری ای آدم (علیه السلام)». آدم (علیه السلام) عرض‎ کرد: «پس از عمر من سی‌سال کم کن و به عمر او بیافزا». امام باقر (علیه السلام) فرمود: «خداوند متعال سی‌سال به عمر حضرت داود (علیه السلام) افزود و آن را برای حضرتش ثابت قرار داد و این امر البتّه نزد حق تعالی ثابت بود». و کلام خداوند متعال: یَمْحُوا اللهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ. به همین معنا اشاره دارد». سپس امام (علیه السلام) فرمود: «بنابراین آنچه نزد حق تعالی برای آدم (علیه السلام) ثابت بود را محو نمود و آنچه نزدش برای داود (علیه السلام) ثابت نبود را ثابت قرار داد».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۳۱۴ بحارالأنوار؛ ج۴، ص۱۰۲/ قصص الأنبیاءللجزایری؛ ص۳۳۸

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- فَبَعَثَ اللَّهُ عَلَی صَحِیفَتِهِمُ الْأَرَضَهًَْ فَلَحِسَهَا فَنَزَلَ جَبْرَئِیلُ فَأَخْبَرَ النَّبِیَّ (صلی الله علیه و آله) بِذَلِکَ فَأَخْبَرَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) أَبَاطَالِبٍ فَدَخَلَ أَبُوطَالِبٍ عَلَی قُرَیْشٍ فِی الْمَسْجِدِ فَعَظَّمُوهُ وَ قَالُوا أَرَدْتَ مُوَاصَلَتَنَا وَ أَنْ تُسَلِّمَ ابْنَ أَخِیکَ إِلَیْنَا قَالَ وَ اللَّهِ مَا جِئْتُ لِهَذَا وَ لَکِنِ ابْنُ أَخِی أَخْبَرَنِی وَ لَمْ یَکْذِبْنِی أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَخْبَرَهُ بِحَالِ صَحِیفَتِکُمْ فَابْعَثُوا إِلَیَّ صَحِیفَتِکُمْ فَإِنْ کَانَ حَقّاً فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ ارْجِعُوا عَمَّا أَنْتُمْ عَلَیْهِ مِنَ الظُّلْمِ وَ قَطِیعَهًِْ الرَّحِمِ وَ إِنْ کَانَ بَاطِلًا دَفَعْتُهُ إِلَیْکُمْ فَأَتَوْا بِهَا وَ فَکُّوا الْخَوَاتِیمَ وَ إِذَا فِیهَا بِاسْمِکَ اللَّهُمَّ وَ اسْمِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) فَقَطْ فَقَالَ لَهُمْ أَبُوطَالِبٍ (رحمة الله علیه) اتَّقُوا اللَّهَ وَ کُفُّوا عَمَّا أَنْتُمْ عَلَیْهِ فَسَکَتُوا وَ تَفَرَّقُوا فَنَزَلَ ادْعُ إِلی سَبِیلِ رَبِّکَ قَالَ: کَیْفَ أَدْعُوهُمْ وَ قَدْ صَالَحُوا عَلَی تَرْکِ الدَّعْوَهًِْ؟ فَنَزَلَ: یَمْحُوا اللهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ. فَسَأَلَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) أَبَاطَالِبٍ (رحمة الله علیه) الْخُرُوجَ مِنَ الشِّعْبِ فَاجْتَمَعَ سَبْعَهًُْ نَفَرٍ مِنْ قُرَیْشٍ عَلَی نَقْضِهَا.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- خداوند موریانه را بر نوشته‌ی مشرکان مکّه فرستاد؛ پس آن نوشته را خورد. جبرئیل نازل شد و آن را به پیامبر (صلی الله علیه و آله) خبر داد و پیامبر (صلی الله علیه و آله) به ابوطالب (رحمة الله علیه) خبر داد. ابوطالب در مسجدالحرام نزد قریش رفت. او را بزرگ داشتند و گفتند: «می‌خواهی با ما رابطه برقرار کنی و برادر زاده‌ات را به ما تحویل دهی»؟ گفت: «به خدا سوگند که برای این کار نیامده‌ام ولی برادر زاده‌ام به من خبر داده و به من دروغ نگفته است که خداوند وضعیّت نوشته شما را به او خبر داده است؛ پس نوشته‌تان را برایم بیاورید؛ اگر سخنش حق است، از خدا بپرهیزید و از ظلم و قطع رحمی که انجام می‌دهید بازگردید و اگر سخنش باطل بود او را به شما تحویل می‌دهم»؛ پس نوشته را آوردند و مهرها را بازکردند و ناگهان دیدند که در آن فقط باسمک اللهم و اسم محمّد (صلی الله علیه و آله) مانده است؛ پس ابوطالب (رحمة الله علیه) به آن‌ها گفت: «از خدا بپرهیزید و از آنچه انجام می‌دهید دست بردارید». ساکت و متفرّق شدند؛ پس آیه: به راه پروردگارت دعوت نما!. (نحل/۱۲۵)، نازل شد. پیامبر (صلی الله علیه و آله) عرض کرد: «چگونه دعوتشان کنم درحالی‌که بر ترک دعوتم توافق کرده‌اند؛ پس این آیه نازل شد: یَمْحُوا اللهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ. پیامبر (صلی الله علیه و آله) از ابوطالب در مورد خارج‌شدن از شعب [ابی‌طالب] سؤال کرد؛ پس هفت‌نفر از قریش بر نقض نوشته‌شان توافق کردند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۳۱۶ بحارالأنوار؛ ج۳۵، ص۹۴

الصّادق (علیه السلام)- قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) إِنَّ الرَّجُلَ لَیَصِلُ رَحِمَهُ وَ قَدْ بَقِیَ مِنْ عُمُرِهِ ثَلَاثُ سِنِینَ فَیُصَیِّرُهَا اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ ثَلَاثِینَ سَنَهًًْ وَ یَقْطَعُهَا وَ قَدْ بَقِیَ مِنْ عُمُرِهِ ثَلَاثُونَ سَنَهًًْ فَیُصَیِّرُهَا اللَّهُ ثَلَاثَ سِنِینَ ثُمَّ تَلَا (علیه السلام) یَمْحُوا اللهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ.

امام صادق (علیه السلام)- پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: شخصی که سه‌سال از عمرش باقی مانده صله‌ی رحم می‌کند، خداوند سی‌سال عمر او را افزایش می‌دهد. و [شخصی] قطع رحم می‌نماید و از عمرش سی سال باقی مانده، [خداوند از عمرش کاسته و] به سه‌سال می‌رساند. آنگاه این آیه را تلاوت نمود: یَمْحُوا اللهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتاب.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۳۱۸ بحارالأنوار؛ ج۴۷، ص۱۶۳/ البرهان/ مستدرک الوسایل؛ ج۱۵، ص۲۴۱

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ حُمْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) یَمْحُوا اللهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ فَقَالَ یَا حُمْرَان إِنَّهُ إِذَا کَانَ لَیْلَهًُْ الْقَدْرِ وَ نَزَلَتِ الْمَلَائِکَهًُْ الْکَتَبَهًُْ إِلَی السَّمَاءِ الدُّنْیَا فَیَکْتُبُونَ مَا یُقْضَی فِی تِلْکَ السَّنَهًِْ مِنْ أَمْرٍ فَإِذَا أَرَادَ اللَّهُ أَنْ یُقَدِّمَ شَیْئاً أَوْ یُؤَخِّرَهُ أَوْ یَنْقُصَ مِنْهُ أَوْ یَزِیدَ أَمَرَ الْمَلَکَ فَمَحَا مَا شَاءَ ثُمَّ أَثْبَتَ الَّذِی أَرَادَ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ عِنْدَ ذَلِکَ فَکُلُّ شَیْءٍ یَکُونُ فَهُوَ عِنْدَ اللَّهِ فِی کِتَابٍ قَالَ نَعَمْ فَقُلْتُ فَیَکُونُ کَذَا وَ کَذَا ثُمَّ کَذَا وَ کَذَا حَتَّی یَنْتَهِیَ إِلَی آخِرِهِ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ فَأَیَّ شَیْءٍ یَکُونُ بِیَدِهِ بَعْدَهُ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ ثُمَّ یُحْدِثُ اللَّهُ أَیْضاً مَا شَاءَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی.

امام صادق (علیه السلام)- حُمران می‌گوید: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: معنای «یَمْحُو اللهُ مَا یَشَاءُ وَیُثْبِتُ وَعِندَهُ أُمُّ الْکِتَابِ چیست»؟ فرمود: «ای حُمران! وقتی شب قدر فرا می‌رسد و فرشتگان نگارنده به آسمان دنیا فرود می‌آیند، تمامی رخدادهای آن سال را می‌نگارند. پس اگر خداوند بخواهد چیزی را پیش می‌فرستد یا پس می‌افکند یا از آن می‌کاهد یا به آن می‌افزاید. به فرشته دستور می‌دهد آنچه را که خدا می‌خواهد، محو نماید و هر آنچه را که خدا می‌خواهد، تثبیت کند». در آن هنگام به ایشان عرض کردم: «پس هر آنچه که رخ خواهد داد در کتابی نزد خداست»؟ فرمود: «آری». عرض کردم: «این چنین و آن چنان شود و سپس آن حوادث، رخ دهد تا سال به آخر برسد»؟ فرمود: «آری». عرض کردم: «پس چه چیزی به دست خداوند خواهد بود»؟ فرمود: «سبحان الله! سپس خداوند متعال هر آنچه را که اراده فرماید، ایجاد می‌کند».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۳۱۸ بحارالأنوار؛ ج۴، ص۱۱۹/ العیاشی؛ ج۲، ص۲۱۶/ نورالثقلین/ البرهان

أمیرالمومنین (علیه السلام)- أَنَا وَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) عَلَی الْحَوْضِ وَ مَعَنَا عِتْرَتُنَا فَمَنْ أَرَادَنَا فَلْیَأْخُذْ بِقَوْلِنَا وَ لْیَعْمَلْ بِأَعْمَالِنَا فَإِنَّا أَهْلَ الْبَیْتِ لَنَا شَفَاعَهًْ ... بِنَا فَتَحَ اللَّهُ وَ بِنَا یَخْتِمُ وَ بِنَا یَمْحُوا اللهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ بِنَا یُنَزِّلُ الْغَیْث.

امام علی (علیه السلام)- من و رسول خدا (صلی الله علیه و آله) کنار حوض قرار می‌گیریم و خاندان ما هم با ما خواهند بود، هرکس می‌خواهد نزد ما بیاید باید به گفته‌های ما عمل کند و کارهای ما را انجام دهد، ما اهل بیت اهل شفاعت هستیم. خدا به‌واسطه‌ی ما آغاز کرد و به‌واسطه‌ی ما پایان داد و خداوند هرچه را بخواهد محو و هرچه را بخواهد اثبات می‌کند. و به‌واسطه‌ی ما باران فرود می‌آید.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۳۲۰ بحارالأنوار؛ ج۶۵، ص۶۱/ نورالثقلین

الرّضا (علیه السلام)- الْحَسَنَ‌بْنَ‌مُحَمَّدٍ النَّوْفَلِیَّ یَقُول قَدِمَ سُلَیْمَانُ الْمَرْوَزِیُّ مُتَکَلِّمُ خُرَاسَانَ عَلَی الْمَأْمُونِ فَأَکْرَمَهُ وَ وَصَلَهُ ثُمَّ قَالَ لَهُ إِنَّ ابْنَ عَمِّی عَلِیَّ‌بْنَ‌مُوسَی (علیه السلام) قَدِمَ عَلَیَّ مِنَ الْحِجَازِ وَ هُوَ یُحِبُّ الْکَلَامَ وَ أَصْحَابَهُ فَلَا عَلَیْکَ أَنْ تَصِیرَ إِلَیْنَا لِمُنَاظَرَتِه ... فَوَجَّهَ الْمَأْمُونُ إِلَی الرِّضَا (علیه السلام) فَقَال یَا أَبَاالْحَسَنِ (علیه السلام) مَا تَقُولُ ... فقَالَ (علیه السلام): زِدْ فِی مَسْأَلَتِکَ. قَالَ سُلَیْمَانُ فَإِنَّهَا (مُرِیدُ) اسْمٌ مِنْ أَسْمَائِهِ قَالَ الرِّضَا (علیه السلام) هَلْ سَمَّی نَفْسَهُ بِذَلِکَ قَالَ سُلَیْمَانُ لَا لَمْ یُسَمِّ نَفْسَهُ بِذَلِکَ قَالَ الرِّضَا (علیه السلام) فَلَیْسَ لَکَ أَنْ تُسَمِّیَهُ بِمَا لَمْ یُسَمِّ بِهِ نَفْسَهُ قَالَ قَدْ وَصَفَ نَفْسَهُ بِأَنَّهُ مُرِیدٌ قَالَ الرِّضَا (علیه السلام) لَیْسَ صِفَتُهُ نَفْسَهُ أَنَّهُ مُرِیدٌ إِخْبَاراً عَنْ أَنَّهُ إِرَادَهًٌْ وَ لَا إِخْبَاراً عَنْ أَنَّ الْإِرَادَهًَْ اسْمٌ مِنْ أَسْمَائِهِ قَالَ سُلَیْمَانُ لِأَنَّ إِرَادَتَهُ عِلْمُهُ قَالَ الرِّضَا (علیه السلام) یَا جَاهِلُ فَإِذَا عَلِمَ الشَّیْءَ فَقَدْ أَرَادَهُ قَالَ سُلَیْمَانُ أَجَلْ قَالَ فَإِذَا لَمْ یُرِدْهُ لَمْ یَعْلَمْهُ قَالَ سُلَیْمَانُ أَجَلْ قَالَ مِنْ أَیْنَ قُلْتَ ذَاکَ وَ مَا الدَّلِیلُ عَلَی أَنَّ إِرَادَتَهُ عِلْمُهُ وَ قَدْ یَعْلَمُ مَا لَا یُرِیدُهُ أَبَداً وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ عَزَّوَجَلَّ: وَ لَئِنْ شِئْنا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِی أَوْحَیْنا إِلَیْکَ فَهُوَ یَعْلَمُ کَیْفَ یَذْهَبُ بِهِ وَ لَایَذْهَبُ بِهِ أَبَداً قَالَ: سُلَیْمَانُ لِأَنَّهُ قَدْ فَرَغَ مِنَ الْأَمْرِ فَلَیْسَ یَزِیدُ فِیهِ شَیْئاً قَالَ الرِّضَا (علیه السلام) هَذَا قَوْلُ الْیَهُودِ فَکَیْفَ قَالَ: ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ قَالَ سُلَیْمَانُ إِنَّمَا عَنَی بِذَلِکَ أَنَّهُ قَادِرٌ عَلَیْهِ قَالَ أَفَیَعِدُ مَا لَا یَفِی بِهِ فَکَیْفَ قَالَ یَزِیدُ فِی الْخَلْقِ ما یَشاءُ وَ قَالَ عَزَّوَجَلَّ: یَمْحُوا اللهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ وَ قَدْ فَرَغَ مِنَ الْأَمْرِ فَلَمْ یُحِرْ جَوَابا.

امام رضا (علیه السلام)- حسن‌بن‌محمد نوفلی گوید: سلیمان مروزیّ متکلّم خراسان بر مأمون وارد شد، و مأمون ضمن احترام بسیار هدایایی نیز به او داده و گفت: «پسر عمویم علیّ‌بن‌موسی الرّضا (علیه السلام) از حجاز نزد من آمده و علم کلام و اهل آن را دوست دارد، لذا مانعی ندارد که روز ترویه برای مناظره با او نزد ما بیایی» ... پس مأمون رو به امام (علیه السلام) کرد و فرمود: «شما چه می‌گویید»؟ ... امام فرمود: «و باز سؤالت را ادامه بده». سلیمان [درحالی‌که گویی سخن خود را پس گرفته بود] گفت: «نه، بلکه [مرید] اسمی است از اسماء خدا»، حضرت فرمود: «آیا خود چنین نامی بر خویش نهاده است»؟ سلیمان گفت: «نه او چنین نامی بر خود نگذاشته است»، حضرت فرمود: «پس تو حقّ نداری نامی بر او بگذاری که او خود با چنین نامی خود را نخوانده است»، سلیمان گفت: «ولی او خودش، خویش را مرید وصف کرده است»، حضرت فرمود: «او که خود را مرید وصف نموده است. معنایش این نیست که خواسته بگوید: او اراده است، و یا اینکه اراده نامی از نام‌های اوست»، سلیمان گفت: «چون اراده‌اش عین علم اوست»، حضرت فرمود: «ای نادان! اگر خداوند به چیزی عالم است آیا معنایش این است که آن را اراده کرده است»؟! سلیمان گفت: «بله البتّه»، حضرت فرمود: «حال، اگر آن را اراده نکند آیا بدین معنی است که بدان علم و آگاهی ندارد»؟! سلیمان گفت: «بله البتّه»، حضرت فرمود: «از کجا چنین سخنی می‌گویی؟ و چه دلیلی داری بر اینکه اراده خدا عین علم اوست؟ و حال آنکه گاه می‌شود خدا چیزی را می‌داند ولی ابداً آن را اراده نمی‌کند، از جمله این آیه‌ی شریفه: و اگر بخواهیم، آنچه را بر تو وحی فرستاده‌ایم، از تو می‌گیریم. (اسراء/۸۶)». و خداوند می‌داند چگونه آن را ببرد، ولی هرگز این کار را نخواهد کرد». سلیمان گفت: «زیرا خدا از کار فارغ شده و دست از کار کشیده و بر آنچه مقدّر فرموده چیزی نخواهد افزود»، حضرت فرمود: این سخن یهود است، اگر حرف شما درست باشد پس چگونه خداوند می‌فرماید: ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ؛ مرا بخوانید تا خواسته‌های شما را اجابت کنم. (غافر/۶۰)». سلیمان گفت: «منظورش این است که او بر این کار تواناست». حضرت فرمود: «آیا وعده‌ای می‌دهد که به آن وفا نخواهد کرد؟! پس چطور فرموده است: او هر چه بخواهد در آفرینش می‌افزاید. (فاطر/۱). و نیز فرموده است: یَمْحُوا اللهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ حال، از کارها فارغ شده است»؟! سلیمان جوابی نداشت.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۳۲۰ بحارالأنوار؛ ج۱۰، ص۳۳۶

الصّادق (علیه السلام)- إِنَّ ذَلِکَ الْکِتَابَ کِتَابٌ یَمْحُو اللهُ مَا یَشَاءُ وَ یُثْبِتُ فَمِنْ ذَلِکَ الَّذِی یَرُدُّ الدُّعَاءُ الْقَضَاءَ وَ ذَلِکَ الدُّعَاءُ مَکْتُوبٌ عَلَیْهِ الَّذِی یُرَدُّ بِهِ الْقَضَاءُ حَتَّی إِذَا صَارَ إِلَی أُمِّ الْکِتَابِ لَمْ یُغْنِ الدُّعَاءُ فِیهِ شَیْئاً.

امام صادق (علیه السلام)- همانا این کتاب، کتابی است که خداوند هرچه را بخواهد محو و هرچه را بخواهد اثبات می‌کند. پس از اینجاست که دعاء قضا را بر طرف می‌سازد، و این دعایی است که نوشته‌شده که رفع قضا می‌کند، مادامی که در ام الکتاب ثبت نشده باشد، که درصورت ثبت‌شدن، دعا در رفع قضا مؤثر نخواهد بود.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۳۲۲ بحارالأنوار؛ ج۴، ص۱۲۱/ العیاشی؛ ج۲، ص۲۲۰/ مستدرک الوسایل؛ ج۵، ص۱۷۷/ نورالثقلین/ البرهان