رَّبَّنَآ إِنِّيٓ أَسۡكَنتُ مِن ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيۡرِ ذِي زَرۡعٍ عِندَ بَيۡتِكَ ٱلۡمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ فَٱجۡعَلۡ أَفۡـِٔدَةࣰ مِّنَ ٱلنَّاسِ تَهۡوِيٓ إِلَيۡهِمۡ وَٱرۡزُقۡهُم مِّنَ ٱلثَّمَرَٰتِ لَعَلَّهُمۡ يَشۡكُرُونَ
37رَّبَّنَآ إِنِّيٓ أَسۡكَنتُ مِن ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيۡرِ ذِي زَرۡعٍ عِندَ بَيۡتِكَ ٱلۡمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ فَٱجۡعَلۡ أَفۡـِٔدَةࣰ مِّنَ ٱلنَّاسِ تَهۡوِيٓ إِلَيۡهِمۡ وَٱرۡزُقۡهُم مِّنَ ٱلثَّمَرَٰتِ لَعَلَّهُمۡ يَشۡكُرُونَ
37الکاظم (علیه السلام)- عَنِ الْفَضْلِ‌بْنِِ‌مُوسَی الْکَاتِبِ عَنْ أَبِی‌الْحَسَنِ مُوسَی‌بْنِِ‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ: إِنَّ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) لَمَّا أَسْکَنَ إِسْمَاعِیلَ (علیه السلام) وَ هَاجَرَ مَکَّهًَْ وَ وَدَّعَهُمَا لِیَنْصَرِفَ عَنْهُمَا بَکَیَا فَقَالَ لَهُمَا إِبْرَاهِیمُ (علیه السلام) مَا یُبْکِیکُمَا فَقَدْ خَلَّفْتُکُمَا فِی أَحَبِّ الْأَرْضِ إِلَی اللَّهِ وَ فِی حَرَمِ اللَّهِ فَقَالَتْ لَهُ هَاجَرُ یَا إِبْرَاهِیمُ (علیه السلام) مَا کُنْتُ أَرَی أَنَّ نَبِیّاً مِثْلَکَ یَفْعَلُ مَا فَعَلْتَ قَالَ وَ مَا فَعَلْتُ فَقَالَتْ إِنَّکَ خَلَّفْتَ امْرَأَهًًْ ضَعِیفَهًًْ وَ غُلَاماً ضَعِیفاً لَا حِیلَهًَْ لَهُمَا بِلَا أَنِیسٍ مِنْ بَشَرٍ وَ لَا مَاءٍ یَظْهَرُ وَ لَا زَرْعٍ قَدْ بَلَغَ وَ لَا ضَرْعٍ یُحْلَبُ قَالَ فَرَقَّ إِبْرَاهِیمُ (علیه السلام) وَ دَمَعَتْ عَیْنَاهُ عِنْدَ مَا سَمِعَ مِنْهَا فَأَقْبَلَ حَتَّی انْتَهَی إِلَی بَابِ بَیْتِ اللَّهِ الْحَرَامِ فَأَخَذَ بِعِضَادَتَیِ الْکَعْبَهًِْ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْکَنْتُ مِنْ ذُرِّیَّتِی بِوادٍ غَیْرِ ذِی زَرْعٍ عِنْدَ بَیْتِکَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنا لِیُقِیمُوا الصَّلاةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ وَ ارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَراتِ لَعَلَّهُمْ یَشْکُرُونَ قَالَ أَبُوالْحَسَنِ (علیه السلام) فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَی إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) أَنِ اصْعَدْ أَبَا قُبَیْسٍ فَنَادِ فِی النَّاسِ یَا مَعْشَرَ الْخَلَائِقِ إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُکُمْ بِحَجِّ هَذَا الْبَیْتِ الَّذِی بِمَکَّهًَْ مُحَرَّماً مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا فَرِیضَهًًْ مِنَ اللَّهِ قَالَ فَصَعِدَ إِبْرَاهِیمُ (علیه السلام) أَبَا قُبَیْسٍ فَنَادَی فِی النَّاسِ بِأَعْلَی صَوْتِهِ یَا مَعْشَرَ الْخَلَائِقِ إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُکُمْ بِحَجِّ هَذَا الْبَیْتِ الَّذِی بِمَکَّهًَْ مُحَرَّماً مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا فَرِیضَهًًْ مِنَ اللَّهِ قَالَ فَمَدَّ اللَّهُ لِإِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) فِی صَوْتِهِ حَتَّی أَسْمَعَ بِهِ أَهْلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ مَا بَیْنَهُمَا مِنْ جَمِیعِ مَا قَدَّرَ اللَّهُ وَ قَضَی فِی أَصْلَابِ الرِّجَالِ مِنَ النُّطَفِ وَ جَمِیعِ مَا قَدَّرَ اللَّهُ وَ قَضَی فِی أَرْحَامِ النِّسَاءِ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَهًِْ فَهُنَاکَ یَا فَضْلُ وَجَبَ الْحَجُّ عَلَی جَمِیعِ الْخَلَائِقِ فَالتَّلْبِیَهًُْ مِنَ الْحَاجِّ فِی أَیَّامِ الْحَجِّ هِیَ إِجَابَهًٌْ لِنِدَاءِ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) یَوْمَئِذٍ بِالْحَجِّ عَنِ اللَّه.
امام کاظم (علیه السلام)- فضل‌بن‌موسی گوید: امام کاظم (علیه السلام) فرمود: وقتی ابراهیم (علیه السلام)، اسماعیل (علیه السلام) و هاجر را در مکّه اِسکان داد و با آنان خداحافظی کرد و خواست که از آنجا برود، دید که آن دو گریه می‌کنند. پرسید: «چرا گریه می‌کنید؟ من شما را در محبوب‌ترین سرزمین خدا و در حرم امن الهی می‌گذارم». هاجر به او گفت: «ای ابراهیم (علیه السلام)! فکر نمی‌کردم پیامبری همچون تو، چنین کاری با زن و فرزند خود انجام بدهد»! ابراهیم (علیه السلام) گفت: «مگر چه کرده‌ام»؟ هاجر گفت: «تو زنی ضعیف و پسری ناتوان را که کاری از آنان برنمی‌آید بدون هیچ همدم و مونس و بدون آبی در دسترس و بدون کشت و زرعی که آماده‌ی محصول باشد و بدون چهارپایی که شیر آن قابل دوشیدن باشد، رها می‌کنی و از اینجا می‌روی»؟! امام (علیه السلام) فرمود: «با شنیدن این سخنان از هاجر، دل ابراهیم (علیه السلام) به رحم آمد و چشمانش پر از اشک شد و پیش آمد تا به مقابل در بیت الله الحرام رسید. آنگاه، چارچوب کعبه را گرفت و چنین دعا کرد: إِنِّی أَسْکَنتُ مِن ذُرِّیَّتِی بِوَادٍ غَیْرِ ذِی زَرْعٍ عِندَ بَیْتِکَ المُحَرَّمِ رَبَّنَا لِیُقِیمُواْ الصَّلاَةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ وَ ارْزُقْهُم مِّنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ یَشْکُرُونَ». امام (علیه السلام) فرمود: «سپس خداوند به ابراهیم (علیه السلام) وحی کرد: از کوه ابوقبیس بالا برو و مردم را صدا بزن و بگو: «ای مردم! خداوند، شما را فرمان می‌دهد که در این خانه که در مکّه قرار دارد و سرزمینی حرام است، حج بگذارید. این حج برای آن‌ها که توانایی رفتن به‌سوی آن دارند، واجب است». امام (علیه السلام) فرمود: «خداوند، چنان صدای رسایی به ابراهیم (علیه السلام) بخشید که همه‌ی اهالی مشرق و مغرب و آنان که در امتداد شرق و غرب قرار دارند و همه‌ی نطفه‌هایی که خداوند، مقدّر فرمود تا روز قیامت در پشت مردان و رحم زنان باشند، آن صدا را شنیدند. ای فضل! از آن زمان بود که حج بر همه‌ی خلایق واجب شد. لبّیک‌گفتن (پاسخ مثبت دادن) حاجیان در موسم حج، در حقیقت، نوعی پاسخ‌گفتن به ندای ابراهیم (علیه السلام) در آن روز است که از جانب خداوند، مردم را به حج بیت‌الله الحرام فراخواند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۰۶ بحارالأنوار، ج۱۲، ص۱۱۴/ العیاشی، ج۲، ص۲۳۲/ نورالثقلین/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- إِنَّ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) کَانَ نَازِلًا فِی بَادِیَهًِْ الشَّامِ فَلَمَّا وُلِدَ لَهُ مِنْ هَاجَرَ إِسْمَاعِیلُ (علیه السلام) اغْتَمَّتْ سَارَهًُْ مِنْ ذَلِکَ غَمّاً شَدِیداً لِأَنَّهُ لَمْ یَکُنْ لَهُ مِنْهَا وَلَدٌ وَ کَانَتْ تُؤْذِی إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) فِی هَاجَرَ فَتَغُمُّهُ فَشَکَا إِبْرَاهِیمُ (علیه السلام) ذَلِکَ إِلَی اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ فأَمَرَهُ اللَّهُ أَنْ یُخْرِجَ إِسْمَاعِیلَ (علیه السلام) وَ أُمَّهُ عَنْهَا فَقَالَ یَا رَبِّ إِلَی أَیِّ مَکَانٍ فَقَالَ إِلَی حَرَمِی وَ أَمْنِی وَ أَوَّلِ بُقْعَهًٍْ خَلَقْتُهَا مِنَ الْأَرْضِ وَ هِیَ مَکَّهًُْ فَأَنْزَلَ عَلَیْهِ جَبْرَئِیلَ (علیه السلام) بِالْبُرَاقِ فَحَمَلَ هَاجَرَ وَ إِسْمَاعِیلَ وَ إِبْرَاهِیمَ (علیها السلام) وَ کَانَ إِبْرَاهِیمُ (علیه السلام) لَا یَمُرُّ بِمَوْضِعٍ حَسَنٍ فِیهِ شَجَرٌ وَ نَخْلٌ وَ زَرْعٌ إِلَّا وَ قَالَ یَا جَبْرَئِیلُ (علیه السلام) إِلَی هَاهُنَا إِلَی هَاهُنَا فَیَقُولُ جَبْرَئِیلُ (علیه السلام) لَا امْضِ امْضِ حَتَّی وَافَی مَکَّهًَْ فَوَضَعَهُ فِی مَوْضِعِ الْبَیْتِ وَ قَدْ کَانَ إِبْرَاهِیمُ (علیه السلام) عَاهَدَ سَارَهًَْ أَنْ لَا یَنْزِلَ حَتَّی یَرْجِعَ إِلَیْهَا فَلَمَّا نَزَلُوا فِی ذَلِکَ الْمَکَانِ کَانَ فِیهِ شَجَرٌ فَأَلْقَتْ هَاجَرُ عَلَی ذَلِکَ الشَّجَرِ کِسَاءً کَانَ مَعَهَا فَاسْتَظَلُّوا تَحْتَهُ فَلَمَّا سَرَّحَهُمْ إِبْرَاهِیمُ (علیه السلام) وَ وَضَعَهُمْ وَ أَرَادَ الِانْصِرَافَ عَنْهُمْ إِلَی سَارَهًَْ قَالَتْ لَهُ هَاجَرُ یَا إِبْرَاهِیمُ (علیه السلام) لِمَ تَدَعُنَا فِی مَوْضِعٍ لَیْسَ فِیهِ أَنِیسٌ وَ لَا مَاءٌ وَ لَا زَرْعٌ فَقَالَ إِبْرَاهِیمُ (علیه السلام) اللَّهُ الَّذِی أَمَرَنِی أَنْ أَضَعَکُمْ فِی هَذَا الْمَکَانِ حَاضِرٌ عَلَیْکُمْ ثُمَّ انْصَرَفَ عَنْهُمْ فَلَمَّا بَلَغَ کُدًی وَ هُوَ جَبَلٌ بِذِی طُوًی الْتَفَتَ إِلَیْهِمْ إِبْرَاهِیمُ (علیه السلام) فَقَالَ رَبِّی إِنِّی أَسْکَنْتُ مِنْ ذُرِّیَّتِی بِوادٍ غَیْرِ ذِی زَرْعٍ عِنْدَ بَیْتِکَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنا لِیُقِیمُوا الصَّلاةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ وَ ارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَراتِ لَعَلَّهُمْ یَشْکُرُونَ.
امام صادق (علیه السلام)- ابراهیم (علیه السلام) در صحرای شام اقامت داشت و وقتی هاجر، اسماعیل (علیه السلام) را به دنیا آورد، ساره بسیار غمگین و اندوهناک شد؛ چراکه ابراهیم (علیه السلام) از ساره دارای فرزند نبود. به‌همین‌خاطر ساره، ابراهیم (علیه السلام) را به خاطر بچّه‌دارشدن هاجر آزار می‌داد و او را ناراحت می‌کرد. ابراهیم (علیه السلام) از این موضوع به درگاه خداوند شکایت برد ... خداوند به ابراهیم (علیه السلام) فرمان داد که اسماعیل (علیه السلام) و مادرش را از شام بیرون ببرد. ابراهیم (علیه السلام) عرض کرد: «پروردگارا! به کجا بروم»؟ فرمود: «به مکّه برو، به حرم امن من و نخستین بارگاهی که خود بر روی زمین خلق کردم». پس از آن خداوند جبرئیل را همراه با بُراق نزد او فرستاد. پس براق، هاجر و اسماعیل و ابراهیم (علیها السلام) را سوار کرده و با خود برد. هنگامیکه از جایی می‌گذشتند که مرتع و زراعت و درخت خرما داشت، ابراهیم (علیه السلام) به جبرئیل می‌گفت: «همین‌جا توقّف کنیم، همین‌جا ای جبرئیل»!. جبرئیل می‌گفت: «خیر! به راهت ادامه بده، به راهت ادامه بده». تا آنکه به مکّه رسید و او را در جایی که اکنون خانه‌ی کعبه قرار دارد، فرود آورد. ابراهیم (علیه السلام) به ساره قول داده بود که به محض اینکه آنان را در کنار کعبه بگذارد، به سرعت نزد او برگردد. چون در آن مکان که درختی در آن بود، فرود آمدند، هاجر پارچه‌ای را که با خود داشت، بر آن درخت انداخت و زیر سایه‌ی آن درخت به استراحت پرداختند. وقتی ابراهیم (علیه السلام) خواست که با آنان خداحافظی کند و به‌سوی ساره بازگردد، هاجر به او گفت: «ابراهیم! چرا ما را در جایی تنها می‌گذاری که نه همدم و نه آب و نه کشت و زرع در آن وجود دارد»؟! ابراهیم (علیه السلام) گفت: «پروردگاری که به من فرمان داد تا شما را در این مکان بگذارم؛ پیش شما حاضر است». سپس از آنجا رفت و وقتی که به کُدی (کوهی در ذی طُوَی) رسید، ابراهیم (علیه السلام) رو به خانواده‌ی خود کرد و گفت: رَّبَّنَا إِنِّی أَسْکَنتُ مِن ذُرِّیَّتِی بِوَادٍ غَیْرِ ذِی زَرْعٍ عِندَ بَیْتِکَ المُحَرَّمِ رَبَّنَا لِیُقِیمُواْ الصَّلاَةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ وَ ارْزُقْهُم مِّنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ یَشْکُرُونَ».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۰۸ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۳۶/ القمی، ج۱، ص۶۰/ نورالثقلین
الباقر (علیه السلام)- عَنْ حَمَّادٍ عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) فِی قَوْلِهِ رَبَّنا إِنِّی أَسْکَنْتُ ... قَالَ نَحْنُ وَ اللَّهِ بَقِیَّهًُْ تِلْکَ الْعِتْرَهًْ.
امام باقر (علیه السلام)- حمّاد از امام باقر (علیه السلام) روایت می‌کند که در تفسیر آیه: ربَّنَا إِنِّی أَسْکَنتُ مِن ذُرِّیَّتِی فرمود: «به خدا قسم! که ما ادامه‌ی آن عترت هستیم».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۱۰ بحارالأنوار، ج۱۲، ص۹۲/ القمی، ج۱، ص۳۷۱/ نورالثقلین/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- نَحْنُ بَقِیَّهًُْ تِلْکَ الْعِتْرَهًِْ وَ قَالَ کَانَتْ دَعْوَهًُْ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) لَنَا خَاصَّهًًْ.
امام باقر (علیه السلام)- ما باقیمانده‌ی نژاد ابراهیم (علیه السلام) هستیم، دعای ابراهیم (علیه السلام) اختصاص به ما دارد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۱۰ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۲۲۳/ المناقب، ج۴، ص۱۷۹
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- إِنَّا أَهْلُ بَیْتٍ دَعَا اللَّهَ لَنَا أَبُونَا إِبْرَاهِیمُ (علیه السلام) فَقَالَ: فَاجْعَلْ أَفْئِدَهًًْ مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ، فَإِیَّانَا عَنَی اللَّهُ بِذَلِکَ خَاصَّهًْ.
امام علی (علیه السلام)- ما اهل بیتی هستیم که پدرمان ابراهیم (علیه السلام) برایمان دعا کرده و فرموده است: فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ. مقصود خداوند از این آیه فقط ما هستیم».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۱۰ کتاب سلیم بن قیس، ص۸۸۴
الباقر (علیه السلام)- نَحْنُ هُمْ وَ نَحْنُ بَقِیَّهًُْ تِلْکَ الذُّرِّیَّهًِْ.
امام باقر (علیه السلام)- ما همان]ذرّیّه‌ی ابراهیم (علیه السلام) [هستیم، ما بقیّه‌ی آن ذرّیّه هستیم.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۱۰ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۲۲۴/ العیاشی، ج۲، ص۲۳۱/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) أَنَّ سَائِلًا سَأَلَهُ فَقَالَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ أَخْبِرْنِی عَنْ آلِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) مَنْ هُمْ قَالَ هُمْ أَهْلُ بَیْتِهِ خَاصَّهًْ ... قَالَ السَّائِلُ وَ مَا الْحُجَّهًُْ فِی أَنَّ أُمَّهًَْ مُحَمَّدٍ هُمْ أَهْلُ بَیْتِ مُحَمَّدٍ الَّذِینَ ذَکَرْتَ دُونَ غَیْرِهِمْ قَال ... وَ الْحُجَّهًُْ فِی الْمَسْکَنِ وَ الدِّیَارِ قَوْلُ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) رَبَّنا إِنِّی أَسْکَنْتُ مِنْ ذُرِّیَّتِی بِوادٍ غَیْرِ ذِی زَرْعٍ عِنْدَ بَیْتِکَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنا لِیُقِیمُوا الصَّلاةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ وَ ارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَراتِ لَعَلَّهُمْ یَشْکُرُونَ وَ لَمْ یَقُلْ لِیَعْبُدُوا الْأَصْنَامَ فَهَذِهِ الْآیَهًُْ تَدُلُّ عَلَی أَنَّ الْأَئِمَّهًَْ وَ الْأُمَّهًَْ الْمُسْلِمَهًَْ الَّتِی دَعَا لَهَا إِبْرَاهِیمُ (علیه السلام) مِنْ ذُرِّیَّتِهِ مِمَّنْ لَمْ یَعْبُدْ غَیْرَ اللَّهِ قَطُّ ثُمَّ قَالَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَهًًْ مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ فَخُصَّ دُعَاءُ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) الْأَئِمَّهًَْ وَ الْأُمَّهًَْ الَّتِی مِنْ ذُرِّیَّتِهِ ثُمَّ دَعَا لِشِیعَتِهِمْ کَمَا دَعَا لَهُمْ فَأَصْحَابُ دَعْوَهًِْ إِبْرَاهِیمَ وَ إِسْمَاعِیلَ (علیه السلام) رَسُولُ اللَّهِ وَ عَلِیٌّ وَ فَاطِمَهًُْ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ وَ الْأَئِمَّهًُْ (علیهم السلام) وَ مَنْ کَانَ مُتَوَلِّیاً لِهَؤُلَاءِ مِنْ وُلْدِ إِبْرَاهِیمَ وَ إِسْمَاعِیلَ (علیه السلام) فَهُوَ مِنْ أَهْلِ دَعْوَتِهِمَا لِأَنَّ جَمِیعَ وُلْدِ إِسْمَاعِیلَ قَدْ عَبَدُوا الْأَصْنَامَ غَیْرَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ عَلِیٍّ وَ فَاطِمَهًَْ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ وَ کَانَتْ دَعْوَهًُْ إِبْرَاهِیمَ وَ إِسْمَاعِیلَ لَهُمْ وَ الْحَدِیثُ الْمَأْثُورُ عَنِ النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) أَنَّهُ قَالَ أَنَا دَعْوَهًُْ أَبِی إِبْرَاهِیمَ وَ مَنْ کَانَ مُتَّبِعاً لِهَذِهِ الْأُمَّهًِْ الَّتِی وَصَفَهَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِی کِتَابِهِ بِالتَّوَلِّی لَهَا کَانَ مِنْهَا وَ مَنْ خَالَفَهَا بِأَنْ لَمْ یَرَ لَهَا عَلَیْهِ فَضْلًا فَهُوَ مِنَ الْأُمَّهًِْ الَّتِی بُعِثَ إِلَیْهَا مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله).
امام صادق (علیه السلام)- سؤال‌کننده از امام صادق (علیه السلام) پرسید «ای فرزند رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! از آل محمّد (صلی الله علیه و آله) به من خبر بده که آن‌ها چه کسانی هستند»؟ فرمود: «آن‌ها فقط اهل بیتش هستند». سؤال‌کننده گفت: «به چه دلیل امّت محمّد (صلی الله علیه و آله) اهل بیت او هستند، با آن بیانی که فرمودی، نه غیر آن‌ها»؟ فرمود: «و دلیل، در مورد محلّ سکونت و سرزمین، این سخن ابراهیم (علیه السلام) است رَبَّنا إِنِّی أَسْکَنْتُ مِنْ ذُرِّیَّتِی بِوادٍ غَیْرِ ذِی زَرْعٍ عِنْدَ بَیْتِکَ المُحَرَّمِ رَبَّنا لِیُقِیمُوا الصَّلاةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ وَ ارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَراتِ لَعَلَّهُمْ یَشْکُرُونَ و نگفت: «[ساکن ساختم] تا بت‌ها را پرستش کنند»؛ پس این آیه دلالت می‌کند بر اینکه ائمّه (و امّت مسلمانی که ابراهیم (علیه السلام) برای آن‌ها از ذرّیه‌ی خود دعا کرد، هرگز غیر خدا را پرستش نکرده است. سپس گفت: فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ، پس دعای ابراهیم (علیه السلام) مخصوص ائمّه (و امّتی است که از ذرّیّه‌ی اوست. سپس همچنان‌که برای خود آن‌ها دعا کرد برای شیعیانشان هم دعا کرد. بنابراین افراد دعای ابراهیم و اسماعیل (علیها السلام) عبارتند از: رسول خدا (صلی الله علیه و آله)، علی (علیه السلام)، فاطمه (سلام الله علیها)، حسن، حسین (علیها السلام) و ائمّه (و هرکس این‌ها را که از فرزندان ابراهیم و اسماعیل (علیها السلام) هستند، دوست بدارد از اهل دعای ابراهیم و اسماعیل (علیها السلام) است؛ چون غیر از رسول خدا (صلی الله علیه و آله)، علی (علیه السلام)، فاطمه (سلام الله علیها)، حسن و حسین (علیها السلام)، تمام فرزندان اسماعیل (علیه السلام) بت‌ها را پرستش کردند و دعای ابراهیم و اسماعیل (علیها السلام) در حقّ آن‌هاست و از پیامبر (صلی الله علیه و آله) حدیث روایت شده که فرمود: «من دعای پدرم ابراهیم (علیه السلام) هستم». هرکس با دوست داشتن این امّتی که خدای عزّوجلّ در کتابش توصیف کرد، از آن‌ها پیروی کند، از آن امّت خواهد بود و هرکس با این امّت مخالفت کند و آن‌ها را برتر از خود نداند، پس او از امّتی است که محمّد (صلی الله علیه و آله) به‌سوی آن‌ها مبعوث شده است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۱۰ دعایم الإسلام، ج۱، ص۲۹
الباقر (علیه السلام)- عَنِ الْفُضَیْلِ عنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ نَظَرَ إِلَی النَّاسِ یَطُوفُونَ حَوْلَ الْکَعْبَهًِْ فَقَالَ هَکَذَا کَانُوا یَطُوفُونَ فِی الْجَاهِلِیَّهًِْ إِنَّمَا أُمِرُوا أَنْ یَطُوفُوا بِهَا ثُمَّ یَنْفِرُوا إِلَیْنَا فَیُعْلِمُونَا وَلَایَتَهُمْ وَ مَوَدَّتَهُمْ وَ یَعْرِضُوا عَلَیْنَا نُصْرَتَهُمْ ثُمَّ قَرَأَ هَذِهِ الْآیَهًَْ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ.
امام باقر (علیه السلام)- فضیل از امام باقر (علیه السلام) روایت می‌کند و می‌گوید: امام (علیه السلام) به مردمی که خانه‌ی خدا را طواف می‌کردند، نگریست و سپس فرمود: «در دوران جاهلیّت بدین‌سان طواف می‌کردند، امّا به ایشان فرمان داده شد تا گرد خانه‌ی خدا طواف کنند و سپس دسته‌دسته نزد ما بیایند و ولایت و محبّت خود را نسبت به ما اظهار کرده و آمادگی خود را برای یاری‌رساندن به ما اعلام کنند. آنگاه این آیه را تلاوت فرمود: فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۱۲ الکافی، ج۱، ص۳۹۲/ بحارالأنوار، ج۶۵، ص۸۷/ العیاشی، ج۲، ص۲۳۴/ نورالثقلین/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- دَخَلَ قَتَادَهًُْ بْنُ دِعَامَهًَْ عَلَی أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) فَقَالَ یَا قَتَادَهًُْ أَنْتَ فَقِیهُ أَهْلِ الْبَصْرَهًِْ فَقَالَ هَکَذَا یَزْعُمُونَ فَقَالَ أَبُوجَعْفَرٍ (علیه السلام) ... وَ أَنَا أَسْأَلُکَ قَالَ قَتَادَهًُْ سَلْ قَالَ أَخْبِرْنِی عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی سَبَإٍ وَ قَدَّرْنا فِیهَا السَّیْرَ سِیرُوا فِیها لَیالِیَ وَ أَیَّاماً آمِنِینَ فَقَالَ قَتَادَهًُْ ذَلِکَ مَنْ خَرَجَ مِنْ بَیْتِهِ بِزَادٍ حَلَالٍ وَ رَاحِلَهًٍْ وَ کِرَاءٍ حَلَالٍ یُرِیدُ هَذَا الْبَیْتَ کَانَ آمِناً حَتَّی یَرْجِعَ إِلَی أَهْلِهِ فَقَالَ أَبُوجَعْفَرٍ (علیه السلام) ... وَیْحَکَ یَا قَتَادَهًُْ ذَلِک مَنْ خَرَجَ مِنْ بَیْتِهِ بِزَادٍ وَ رَاحِلَهًٍْ وَ کِرَاءٍ حَلَالٍ یَرُومُ هَذَا الْبَیْتَ عَارِفاً بِحَقِّنَا یَهْوَانَا قَلْبُهُ کَمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ وَ لَمْ یَعْنِ الْبَیْتَ فَیَقُولَ إِلَیْهِ فَنَحْنُ وَ اللَّهِ دَعْوَهًُْ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) الَّتِی مَنْ هَوَانَا قَلْبُهُ قُبِلَتْ حَجَّتُهُ وَ إِلَّا فَلَا یَا قَتَادَهًُْ فَإِذَا کَانَ کَذَلِکَ کَانَ آمِناً مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ.
امام باقر (علیه السلام)- زید شحام گوید: قتادهًْ‌بن‌دعامه خدمت حضرت باقر (علیه السلام) رسید. امام (علیه السلام) به او فرمود: «قتاده تو فقیه اهل بصره هستی»؟ عرض کرد: «مردم چنین می‌پندارند» فرمود: «... اینک من یک سؤال از تو می‌نمایم». گفت: «بپرس». فرمود: «... این آیه از سوره سبأ را توضیح بده؛ وَ قَدَّرْنا فِیهَا السَّیْرَ سِیرُوا فِیها لَیالِیَ وَ أَیَّاماً آمِنِینَ». ... امام (علیه السلام) فرمود: «کسی است که با توشه و مرکب و کرایه حلال به قصد زیارت کعبه برون آید و به حق ما آشنا باشد و در دل، عشق ما را داشته باشد چنان که خداوند می‌فرماید: فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ و مقصود ابراهیم (علیه السلام) زیارت کعبه نبود وگرنه می‌گفت: إلَیه. پس به‌خدا سوگند ماییم مقصود از دعای ابراهیم (علیه السلام) که هرکه در دل هوای ما کند حج او پذیرفته است و الّا خیر. ای قتاده! هرکس چنین باشد در روز رستاخیز از عذاب دوزخ ایمن باشد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۱۲ الکافی، ج۸، ص۳۱۱/ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۲۳۷/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۲۵۱
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- وَ الْأَفْئِدَةُ مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْنَا وَ ذَلِکَ دَعْوَهًُْ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) حَیْثُ قَالَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ.
امام علی (علیه السلام)- وَ الْأَفْئِدَةُ مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْنَا، و این همان دعای ابراهیم (علیه السلام) است که از خدا خواست فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِم.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۱۲ بحارالأنوار، ج۲۷، ص۷۴/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- یَا مَنْ خَصَّنَا بِالْوَصِیَّهًِْ وَ أَعْطَانَا عِلْمَ مَا مَضَی وَ عِلْمَ مَا بَقِیَ وَ جَعَلَ أَفْئِدَهًًْ مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْنَا وَ جَعَلَنَا وَرَثَهًَْ الْأَنْبِیَا (.
امام صادق (علیه السلام)- ای کسی که ما را به وصایت امتیاز بخشیده و به ما علم گذشته و آینده را داده و دل‌های مردم را متوجّه ما نموده و ما را وارث انبیاء (قرار داده‌ای.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۱۲ بحارالأنوار، ج۲۶، ص۱۱۲/ نورالثقلین
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَنِ ابْنِ‌عَبَّاس (رحمة الله علیه) فِی قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَی فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) هِیَ قُلُوبُ شِیعَتِنَا تَهْوِی إِلَی مَحَبَّتِنَا.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ، پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمود: «منظور دل‌های شیعیان ماست که شیفته‌ی محبّت ما می‌گردد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۱۲ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۲۲۴/ فرات الکوفی، ص۲۲۴
الباقر (علیه السلام)- أَحْمَدُ‌بْنُِ‌الْقَاسِمِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ یَحْکِی قَوْلَ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) خَلِیلِ اللَّهِ رَبَّنا إِنِّی أَسْکَنْتُ مِنْ ذُرِّیَّتِی بِوادٍ غَیْرِ ذِی زَرْعٍ عِنْدَ بَیْتِکَ الْمُحَرَّمِ ... فَقَالَ (علیه السلام) مَا قَالَ إِلَیْهِ یَعْنِی الْبَیْتَ مَا قَالَ إِلَّا إِلَیْهِمْ أَ‌فَتَرَوْنَ أَنَّ اللَّهَ فَرَضَ عَلَیْکُمْ إِتْیَانَ هَذِهِ الْأَحْجَارِ وَ التَّمَسُّحَ بِهَا وَ لَمْ یَفْرُضْ عَلَیْکُمْ إِتْیَانَنَا وَ سُؤَالَنَا وَ حُبَّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ اللَّهِ مَا فَرَضَ عَلَیْکُمْ غَیْرَهُ.
امام باقر (علیه السلام)- احمدبن‌قاسم با سندش از امام باقر (علیه السلام) نقل می‌کند: درباره‌ی آیه‌ای که خداوند از قول ابراهیم (علیه السلام) نقل می‌کند؛ رَبَّنا إِنِّی أَسْکَنْتُ مِنْ ذُرِّیَّتِی بِوادٍ غَیْرِ ذِی زَرْعٍ عِنْدَ بَیْتِکَ المُحَرَّمِ فرمود: «حضرت ابراهیم (علیه السلام) دعا نکرد که خدایا! دل‌های مردم را متمایل به خانه‌ی خودت بگردان، بلکه دعا کرد که دل‌های مردم را متمایل به آن‌ها]ذرّیّه‌ی ابراهیم (علیه السلام) [بگردان»! شما می‌پندارید که خداوند آمدن کنار این سنگ‌ها و دست‌کشیدن به آن‌ها را، واجب کرده امّا آمدن در خانه‌ی ما و پرسیدن از ما و محبّت ما را واجب نکرده؟ به خدا سوگند! جز این را واجب ننموده است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۱۴ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۲۲۴/ فرات الکوفی، ص۲۲۳
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- یَا قَوْمِ أَدْعُوکُمْ إِلَی اللَّهِ وَ إِلَی رَسُولِهِ (صلی الله علیه و آله) وَ إِلَی کِتَابِهِ وَ إِلَی وَلِیِّ أَمْرِهِ وَ إِلَی وَصِیِّهِ وَ إِلَی وَارِثِهِ مِنْ بَعْدِهِ فَاسْتَجِیبُوا لَنَا وَ اتَّبِعُوا آلَ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) وَ اقْتَدُوا بِنَا فَإِنَّ ذَلِکَ لَنَا آلَ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) فَرْضاً وَاجِباً وَ الْأَفْئِدَةُ مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْنَا وَ ذَلِکَ دَعْوَهًُْ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) حَیْثُ قَالَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ فَهَلْ نَقَمْتُمْ مِنَّا إِلَّا أَنْ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ مَا أُنْزِلَ عَلَیْنَا وَ لَا تَتَفَرَّقُوا فَتَضِلُّوا وَ اللَّهُ شَهِیدٌ عَلَیْکُمْ وَ قَدْ أَنْذَرْتُکُمْ وَ دَعَوْتُکُمْ وَ أَرْشَدْتُکُمْ ثُمَّ أَنْتُمْ وَ مَا تَخْتَارُونَهُ.
امام علی (علیه السلام)- ای مردم! من شمارا به‌سوی خدا و رسول او و کتاب آسمانی‌اش و به‌سوی ولیّ امر و وصیّ و وارث بعد از او دعوت می‌کنم. پس دعوت ما را اجابت کنید و از آل ابراهیم (علیه السلام) پیروی کنید و به ما اقتدا کنیدکه اقتدا به آل ابراهیم (علیه السلام) فریضه‌ی واجب است و قلب‌های مردم به‌سمت ما متمایل است و این همان دعای ابراهیم (علیه السلام) است که از خدا خواست: فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ، آیا بر ما خرده می‌گیرید و حال آنکه ما به خدای متعال و آنچه بر ما نازل شده ایمان آوردیم و]ای مردم]! اختلاف نکنید که گمراه می‌شوید و خدا بر شما گواه است و من شما را انذار داده و دعوت]به حق] کردم و شما را راهنمایی کردم، اکنون شما در انتخاب کردن آزادید.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۱۴ بحارالأنوار، ج۳۲، ص۹۶/ الاحتجاج، ج۱، ص۱۶۰
الباقر (علیه السلام)- أَلَا إِنَّ أَبَانَا إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) خَلِیلَ اللَّهِ کَانَ مِمَّنِ اشْتَرَطَ عَلَی رَبِّهِ قَالَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ إِنَّهُ لَمْ یَعْنِ النَّاسَ کُلَّهُمْ فَأَنْتُمْ أَوْلِیَاؤُهُ رَحِمَکُمُ اللَّهُ وَ نُظَرَاؤُکُمْ وَ إِنَّمَا مَثَلُکُمْ فِی النَّاسِ مَثَلُ الشَّعْرَهًِْ السَّوْدَاءِ فِی الثَّوْرِ الْأَبْیَضِ وَ مَثَلُ الشَّعْرَهًِْ الْبَیْضَاءِ فِی الثَّوْرِ الْأَسْوَدِ یَنْبَغِی لِلنَّاسِ أَنْ یَحُجُّوا هَذَا الْبَیْتَ وَ یُعَظِّمُونَا لِتَعْظِیمِ اللَّهِ وَ أَنْ تَلْقَوْنَا {یَلْقَوْنَا} حَیْثُ کُنَّا نَحْنُ الْأَدِلَّاءُ عَلَی اللَّهِ تَعَالَی.
امام باقر (علیه السلام)- پدر ما ابراهیم (علیه السلام) از جمله‌ی شروطی که با خداوند مطرح کرد آن بود که؛ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ، آگاه باشید که ابراهیم (علیه السلام) نفرمود: «همه‌ی مردم». شما و امثال شما که خدا رحمتتان کند؛ از دوستان ابراهیم (علیه السلام) هستید. مَثَل شما در بین مردم، مَثَل مویی سیاه است که بر گاوی سپیدموی روییده باشد و یا مَثَل مویی سپید است که برگاوی سیاه موی روییده باشد. سزاوار است که مردم حج خانه‌ی خدا را به‌جای آورند و به خاطر عظمت خدای متعال، ما را تعظیم کنند و هرکجا بودیم ما را ملاقات کنند. ما راهنمایان به‌سوی خدای متعال هستیم.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۱۴ بحارالأنوار، ج۲۷، ص۱۷۸/ بحارالأنوار، ج۶۵، ص۸۵/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- وَ عَنِ الْبَاقِرِ (علیه السلام) أَنَّهُ قَال إِنَّمَا أُمِرَ النَّاسُ أَنْ یَطُوفُوا بِهَذِهِ الْأَحْجَارِ ثُمَّ یَنْفِرُوا إِلَیْنَا فَیُعْلِمُونَا وَلَایَتَهُمْ وَ یَعْرِضُوا عَلَیْنَا نَصْرَهُمْ ثُمَّ قَرَأَ هَذِهِ الْآیَهًَْ الْحَمْدُ للهِ الَّذِی وَهَبَ لِی عَلَی الْکِبَرِ.
امام باقر (علیه السلام)- امام باقر (علیه السلام) فرمود: به مردم دستور داده شده که دور این سنگ‌ها طواف کنند، سپس به‌سوی ما بیایند و ولایتشان را به ما اعلام کنند و یاریشان را بر ما عرضه کنند. سپس این آیه را خواند: حمد خدای را که در پیری به من بخشیدِ. (ابراهیم/۳۹).
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۱۴ بحارالأنوار، ج۱۲، ص۹۰
علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- وَ ارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَراتِ أَیْ مِنْ ثَمَرَاتِ الْقُلُوبِ لَعَلَّهُمْ یَشْکُرُونَ یَعْنِی لِکَیْ یَشْکُرُوا.
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- وَ ارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَراتِ؛ یعنی از ثمره‌ی دل‌ها]به آن‌ها روزی بده]. لَعَلَّهُم ْیَشْکُرُونَ؛ یعنی برای اینکه آنان شکر تو را به‌جای آورند!
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۱۴ بحارالأنوار، ج۱۲، ص۹۲/ القمی، ج۱، ص۳۷۱
الصّادق (علیه السلام)- أَنَّهُ تَعَالَی عَنَی بِقَوْلِهِ وَ ارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَراتِ ثَمَرَاتِ الْقُلُوبِ أَیْ حُبِّهِمْ إِلَی النَّاسِ لِیَأْتُوا إِلَیْهِمْ.
امام صادق (علیه السلام)- مقصود خدای متعال از آیه: و َارْزُقْهُم ْمِن َالثَّمَراتِ، ثمره‌ی دل‌هابوده است، یعنی محبّتشان را به مردم [روزی کن] تا به‌سوی آن‌ها بیایند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۱۶ بحارالأنوار، ج۲۷، ص۷۴/ عوالی اللآلی، ج۲، ص۹۶ و نورالثقلین؛ فیهما: «انّی حبّهم ... إلی آخر» محذوف
الباقر (علیه السلام)- إِنَ الثَّمَرَاتِ تُحْمَلُ إِلَیْهِمْ مِنَ الْآفَاقِ وَ قَدِ اسْتَجَابَ اللَّهُ لَهُ حَتَّی لَا یُوجَدَ فِی بِلَادِ الشَّرْقِ وَ الْغَرْبِ ثَمَرَهًٌْ إِلَّا تُوجَدُ فِیهَا حَتَّی حُکِیَ أَنَّهُ یُوجَدُ فِیهَا فِی یَوْمٍ وَاحِدٍ فَوَاکِهُ رَبِیعِیَّهًٌْ وَ صَیْفِیَّهًٌْ وَ خَرِیفِیَّهًٌْ وَ شِتَائِیَّهًْ.
امام باقر (علیه السلام)- میوه‌ها از ناحیه‌های مختلف به‌سوی آن‌ها آورده میشود و خداوند دعای او را مستجاب کرده است تا جایی که در سرزمین‌های شرق و غرب میوه‌ای یافت نمیشود که در آن [سرزمین مکّه] نباشد؛ تا جایی که حکایت شده است که در یک‌روز، میوه‌ی بهاری، تابستانی، پاییزی و زمستانی در آن یافت میشود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۱۶ عوالی اللیالی، ج۲، ص۹۶/ نورالثقلین
الرّضا (علیه السلام)- إِنَّ إِبْرَاهِیمَ خَلِیلَ الرَّحْمَنِ (علیه السلام) سَأَلَ رَبَّهُ حِینَ أَسْکَنَ ذُرِّیَّتَهُ الْحَرَمَ قَالَ: رَبِّ ارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَراتِ لَعَلَّهُمْ یَشْکُرُونَ. فَأَمَرَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی قِطْعَهًًْ مِنَ الْأَرْدَنِ حَتَّی جَاءَتْ فَطَافَتْ بِالْبَیْتِ سَبْعاً، ثُمَّ أَمَرَ اللهُ أَنْ تَقُولَ: الطَّائِفُ. فَسُمِّیَتِ الطَّائِفَ لِطَوَافِهَا بِالْبَیْتِ.
امام رضا (علیه السلام)- ابراهیم (علیه السلام) وقتی زن و فرزند خود را در جوار بیت الله الحرام اسکان داد، چنین گفت: ارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَراتِ لَعَلَّهُمْ یَشْکُرُونَ. بنابراین خداوند به پاره‌ای از سرزمین اردن فرمان داد تا به سمت مکّه آمد و هفت‌بار به دور خانه‌ی خدا طواف کرد، سپس خداوند متعال دستور داد که بگویند: «این طائف است». به‌همین‌خاطر، طائف به این نام نامیده شد؛ چراکه به دور خانه‌ی خداوند طواف کرده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۱۶ العیاشی، ج۲، ص۲۳۲/ البرهان؛ بتفاوت لفظی
الباقر (علیه السلام)- عن میسر عن أبی‌جعفر (علیه السلام) قال کُنَّا فِی الْفُسْطَاطِ عِنْدَ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) نحو{نَحْواً} مِنْ خَمْسِینَ رَجُلًا قَالَ فَجَلَسَ بَعْدَ سُکُوتٍ کَانَ مِنَّا طَوِیلًا فَقَالَ مَا لَکُمْ لَا تَنْطِقُونَ لَعَلَّکُمْ تَرَوْنَ أَنِّی نَبِیٌّ لَا وَ اللَّهِ مَا أَنَا کَذَلِکَ وَ لَکِنْ لِی قَرَابَهًٌْ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) قَرِیبَهًٌْ وَ وِلَادَهًٌْ مَنْ وَصَلَهَا وَصَلَهُ اللَّهُ وَ مَنْ أَحَبَّهَا أَحَبَّهُ اللَّهُ وَ مَنْ أَکْرَمَهَا أَکْرَمَهُ اللَّهُ أَتَدْرُونَ أَیُّ الْبِقَاعِ أَفْضَلُ عِنْدَ اللَّهِ مَنْزِلَهًًْ فَلَمْ یَتَکَلَّمْ أَحَدٌ فَکَانَ هُوَ الرَّادُّ عَلَی نَفْسِهِ فَقَالَ تِلْکَ مَکَّهًُْ الْحَرَامُ الَّتِی رَضِیَهَا لِنَفْسِهِ حَرَماً وَ جَعَلَ بَیْتَهُ فِیهَا ثُمَّ قَالَ أَتَدْرِی أَیُّ بُقْعَهًٍْ أَفْضَلُ مِنْ مَکَّهًَْ فَلَمْ یَتَکَلَّمْ أَحَدٌ وَ کَانَ هُوَ الرَّادُّ عَلَی نَفْسِهِ فَقَالَ مَا بَیْنَ حَجَرِ الْأَسْوَدِ إِلَی بَابِ الْکَعْبَهًِْ ذَلِکَ حَطِیمُ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) نَفْسِهِ الَّذِیکَانَ یُزَوِّدُ فِیهِ غَنَمَهُ وَ یُصَلِّی فِیهِ فَوَ اللَّهِ لَوْ أَنَّ عَبْداً صَفَّ قَدَمَیْهِ فِی ذَلِکَ الْمَکَانِ قَامَ النَّهَارَ مُصَلِّیاً حَتَّی یَجُنَّهُ اللَّیْلُ وَ قَامَ اللَّیْلَ مُصَلِّیاً حَتَّی یَجُنَّهُ النَّهَارُ ثُمَّ لَمْ یَعْرِفْ لَنَا حَقَّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ حُرْمَتَنَا لَمْ یَقْبَلِ اللَّهُ مِنْهُ شَیْئاً أَبَداً إِنَّ أَبَانَا إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) کَانَ فِیمَا اشْتَرَطَ عَلَی رَبِّهِ أَنْ قَالَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ أَمَا إِنَّهُ لَمْ یَقُلِ النَّاسَ کُلَّهُمْ أَنْتُمْ أُولَئِکَ رَحِمَکُمُ اللَّهُ وَ نُظَرَاؤُکُمْ إِنَّمَا مَثَلُکُمْ فِی النَّاسِ مَثَلُ الشَّعْرَهًِْ الْبَیْضَاءِ فِی الثَّوْرِ الْأَسْوَدِ أَوِ الشَّعْرَهًِْ السَّوْدَاءِ فِی الثَّوْرِ الْأَبْیَضِ یَنْبَغِی لِلنَّاسِ أَنْ یَحُجُّوا هَذَا الْبَیْتَ وَ أَنْ یُعَظِّمُوهُ لِتَعْظِیمِ اللَّهِ إِیَّاهُ وَ أَنْ یَلْقَوْنَا أَیْنَمَا کُنَّا نَحْنُ الْأَدِلَّاءُ عَلَی اللَّهِ.
امام باقر (علیه السلام)- میسر از امام باقر (علیه السلام) روایت می‌کند و می‌گوید: در شهر فُسطاط، حدود پنجاه نفر نزد امام باقر (علیه السلام) بودیم که بعد از سکوتی طولانی از جانب ما، امام (علیه السلام) نشست و سپس فرمود: «چه شده چرا سخن نمی‌گویید؟ شاید بر این باورید که من پیامبرم؟! نه، به خدا قسم! من پیامبر نیستم؛ امّا من از نزدیکان رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و فرزندان او هستم. نزدیکی و قرابت من به رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به‌گونه‌ای است که هرکس خود را به آن برساند، خدا او را]به خودش] می‌رساند و هرکس این قرابت و نزدیکی مرا به رسول خدا (صلی الله علیه و آله) دوست داشته باشد، خدا او را دوست دارد و هرکس این قرابت را تکریم و احترام کند، خدا او را تکریم و احترام می‌کند، آیا می‌دانید مقام و منزلت کدام منطقه از زمین نزد خدا بیشتر از دیگر مناطق است»؟ هیچ‌یک از ما حاضران دم برنیاوردیم و سخنی نگفتیم. امام (علیه السلام) خودش پاسخ داد و فرمود: «آن منطقه از زمین که نزد خداوند، گرامی‌تر است، مکّه است. مکّه سرزمینی حرام است که خداوند راضی شد آن را حرم و حریم خود قرار دهد و خانه‌اش را در آنجا بگذارد». سپس امام (علیه السلام) فرمود: «آیا می‌دانید کدام بخش از سرزمین مکّه بهتر و والاتر است»؟ هیچ‌یک از ما سخنی نگفت و لب نگشود. سپس امام (علیه السلام)، خودش زبان به پاسخ گشود و به سؤال خود اینگونه پاسخ داد و فرمود: «بین حجرالاسود و درِ کعبه. آنجا حَطیمِ خود ابراهیم (علیه السلام) است که گوسفندانش را در آنجا می‌چراند و در آن مکان نماز می‌گزارد. به خدا سوگند! اگر بنده‌ای در آن مکان بایستد و تمام روز را نماز بگزارند تا شب فرا رسد و به هنگام شب نیز، نماز گزارد تا صبح بدمد و روز همه‌جا را فرا بگیرد، امّا حقّ ما را نشناسد و حرمت ما را نگه ندارد. خداوند، هیچ‌یک از عبادت‌های او را نمی‌پذیرد. پدر ما، ابراهیم (علیه السلام) از جمله شروطی که با خداوند مطرح کرد آن بود که؛ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ، آگاه باشید که ابراهیم (علیه السلام) نفرمود: «همه‌ی مردم». شما همان کسانی هستید که ابراهیم (علیه السلام) فرمود و امثال شماها [که خداوند بر شما رحمت آورد]. مثال شما در میان مردم چونان تار موی سپیدی است در گاوی سیاه و یا مویی سیاه، در گاوی سفید. مردم باید در این خانه حج بگزارند و قصد آن را کنند و آن را بزرگ بدارند؛ چراکه خداوند، آن را تکریم کرده و بزرگ و ارجمند داشته است. مردمان باید به هرکجا که ما باشیم، به دیدار ما بیایند؛ چراکه ما راهنمایان به‌سوی پروردگاریم».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۱۶ بحارالأنوار، ج۶۵، ص۸۶/ العیاشی، ج۲، ص۲۳۳/ فرات الکوفی، ص۲۲۲/ البرهان
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَنْ جَابِر قَالَ وَفَدَ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) أَهْلُ الْیَمَنِ فَقَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) مَنْ وَصِیُّکَ قَالَ هُوَ الَّذِی أَمَرَکُمْ بِالِاعْتِصَامِ بِهِ فَقَالَ عَزَّوَجَلَّ وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللهِ جَمِیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا فَقَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) بَیِّنْ لَنَا مَا هَذَا الْحَبْلُ فَقَالَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللهِ وَ حَبْلٍ مِنَ النَّاسِ فَالْحَبْلُ مِنَ اللَّهِ کِتَابُهُ وَ الْحَبْلُ مِنَ النَّاسِ وَصِیِّی فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) مَنْ وَصِیُّکَ فَقَالَ هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ اللَّهُ فِیهِ أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ یا حَسْرَتی عَلی ما فَرَّطْتُ فِی جَنْبِ اللهِ فَقَالُوا یَا رَسُولَ اللَّه (صلی الله علیه و آله) وَ مَا جَنْبُ اللَّهِ هَذَا فَقَالَ هُوَ الَّذِی یَقُولُ اللَّهُ فِیهِ یَعَضُّ الظَّالِمُ عَلی یَدَیْهِ یَقُولُ یا لَیْتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلًا فَوَصِیِّی السَّبِیلُ إِلَیَّ مِنْ بَعْدِی فَقَالُوا یَا رَسُولَ اللَّه (صلی الله علیه و آله) بِالَّذِی بَعَثَکَ أَرِنَاهُ فَقَدِ اشْتَقْنَا إِلَیْهِ فَقَالَ هُوَ الَّذِی جَعَلَهُ اللَّهُ آیَةً لِلْمُتَوَسِّمِینَ فَإِنْ نَظَرْتُمْ إِلَیْهِ نَظَرَ مَنْ کانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَی السَّمْعَ وَ هُوَ شَهِیدٌ عَرَفْتُمْ أَنَّهُ وَصِیِّی کَمَا عَرَفْتُمْ أَنِّی نَبِیُّکُمْ فَتَخَلَّلُوا الصُّفُوفَ وَ تَصَفَّحُوا الْوُجُوهَ فَمَنْ هَوَتْ إِلَیْهِ قُلُوبُکُمْ فَإِنَّهُ هُوَ لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ یَقُولُ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ إِلَیْهِ وَ إِلَی ذُرِّیَّتِهِ فَقَامُوا جَمِیعاً وَ تَخَلَّلُوا الصُّفُوفَ وَ أَخَذُوا بِیَدِ عَلِیٍّ (علیه السلام).
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- جابر (رحمة الله علیه) اهل یمن خدمت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) رسیدند و گفتند: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! وصیّ شما کیست»؟ فرمود: «کسی که خداوند شما را امر کرده به او تمسّک کنید و در قرآن فرموده است: و همگی به ریسمان خدا (قرآن و هرگونه وسیله‌ی وحدت الهی) چنگ زنید، و پراکنده نشوید. (آل‌عمران/۱۰۳) عرض کردند: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! برای ما بیان کن که این ریسمان چیست»؟ فرمود: «آن همان آیه‌ی قرآن است که می‌گوید: مگر با ارتباط به خدا، [و تجدیدنظر در روشِ ناپسند خود] یا با ارتباط به مردم. (آل‌عمران/۱۱۲) امّا ارتباط به خدا، کتاب اوست و ارتباط به مردم منظور وصیّ من است». پرسیدند: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! او چه کسی است»؟ پاسخ داد: «کسی است که خدای تعالی درباره‌ی او این آیه را فرو فرستاده: [این دستورها برای آنست که] مبادا کسی روز قیامت بگوید: «افسوس بر من از کوتاهی‌هایی که در اطاعت فرمان خدا کردم». (زمر/۵۶)». آنان عرض کردند: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! مراد از جنب الله در آیه‌ی قرآن چیست»؟ فرمود: «همان است که خداوند درباره‌اش می‌فرماید: روزی که ستمکار دستان خود را [از شدّت حسرت] به دندان می‌گزد و می‌گوید: «ای کاش با رسول [خدا] راهی برگزیده بودم!. (فرقان/۲۷) وصیّ من همان راهی است که بعد از من به من ختم میشود». گفتند: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! به حقّ آنکه تو را به پیامبری برگزیده، او را به ما نشان بده که ما به دیدار او مشتاق شدیم». آن حضرت (صلی الله علیه و آله) فرمود: «او همان کسی است که خدا او را نشانه‌ای برای اهل فراست و هوشیاری قرار داده؛ اگر کسی خوب و خردمندانه نگاه کند، یا گوش دل فرا دهد و حضور [قلب] داشته باشد. خواهید فهمید که او وصیّ من است همان‌طور که می‌فهمید من پیامبر شما هستم حال به میان صف‌ها بروید و چهره‌ها را از نظر بگذرانید، هرکس که قلبتان به او مایل شد پس وصیّ من همان است چون خدای متعال می‌فرماید: فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ آن‌ها همگی برخاستند و در صف‌ها به جستجو پرداختند و دست علی (علیه السلام) را گرفتند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۴۱۸ بحارالأنوار، ج۳۶، ص۱۷/ الغیبهًْ للنعمانی، ص۳۹