سوره نحل - آیه 43 جزء 14 - صفحه 272

    وَمَآ أَرۡسَلۡنَا مِن قَبۡلِكَ إِلَّا رِجَالࣰا نُّوحِيٓ إِلَيۡهِمۡۖ فَسۡـَٔلُوٓاْ أَهۡلَ ٱلذِّكۡرِ إِن كُنتُمۡ لَا تَعۡلَمُونَ

    43
تفسیر روایی
و پیش از تو جز مردانی که به آنان وحی می کردیم، نفرستادیم. اگر [این حقیقت را] نمی دانید [که پیامبران از جنس بشر بودند] از اهل دانش و اطلاع بپرسید [تا دیگر نگویید که چرا فرشته ای به رسالت نازل نشده است؟!]
1 (نحل/43)

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- السُّدِّیِّ قَالَ کُنْتُ عِنْدَ عُمَرَبْنِ‌الْخَطَّابِ إِذْ أَقْبَلَ کَعْبُ‌بْنُ‌الْأَشْرَفِ وَ مَالِکُ‌بْنُ الصَّیْفِیِّ وَ حُیَیُّ‌بْنُ‌أَخْطَبَ فَقَالُوا إِنَّ فِی کِتَابِکُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ إِذَا کَانَ سَعَهًُْ جَنَّهًٍْ وَاحِدَهًٍْ کَسَبْعِ سَمَاوَاتٍ وَ سَبْعِ أَرَضِینَ فَالْجِنَانُ کُلُّهَا یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ أَیْنَ یَکُونُ فَقَالَ عُمَرُ لَا أَعْلَمُ فَبَیْنَمَا هُمْ فِی ذَلِکَ إِذْ دَخَلَ عَلِیٌّ (علیه السلام) فَقَالَ فِی أَیِّ شَیْءٍ أَنْتُمْ فَالْتَفَتَ الْیَهُودِیُّ وَ ذَکَرَ الْمَسْأَلَهًَْ فَقَالَ (علیه السلام) لَهُمْ خَبِّرُونِی مِنَ النَّهَارِ إِذَا أَقْبَلَ اللَّیْلُ أَیْنَ یَکُونُ وَ اللَّیْلُ إِذَا أَقْبَلَ النَّهَارُ أَیْنَ یَکُونُ فَقَالَ لَهُ فِی عِلْمِ اللَّهِ یَکُونُ قَالَ عَلِیٌّ (علیه السلام)کَذَلِکَ الْجِنَانُ تَکُونُ فِی عِلْمِ اللَّهِ فَجَاءَ عَلِیٌّ (علیه السلام) إِلَی النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) وَ أَخْبَرَهُ بِذَلِکَ فَنَزَلَ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ.

امام علی (علیه السلام)- سُدی گوید: نزد عمربنخطّاب بودم، در آن هنگام کعب‌بن‌الاشرف، مالک‌بن‌صیفی و حین‌بن‌اخطب پیش آمده و گفتند: «در کتاب شما (قرآن) آمده است آن بهشت که پهنایش به قدر همه‌ی آسمان‌ها و زمین است (آل‌عمران/۱۳۳). اگر وسعت یک بهشت به اندازه‌ی هفت آسمان و هفت زمین است، پس همه‌ی بهشت در روز قیامت کجا جای می‌گیرند»؟ عمر گفت: «نمی‌دانم»! در همان حال که آن‌ها به بیان این سخنان مشغول بودند، علی (علیه السلام) وارد شد و فرمود: «شما درباره‌ی چه موضوعی سخن میگفتید»؟ فرد یهودی روی کرده و مسئله را بیان نمود. علی (علیه السلام) فرمود: «به من بگویید هنگامی که شب فرا میرسد، روز کجا میرود؟ و هنگامی که روز فرا میرسد شب کجا میرود»؟ پس [یهودی] به او گفت: «در علم خدا میرود». علی (علیه السلام) فرمود: «بهشت نیز اینچنین در علم خدا میرود». پس علی (علیه السلام) نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله) آمده و او را از این ماجرا مطّلع کرد. پس این آیه نازل شد: فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُون.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۰ بحارالأنوار، ج۴۰، ص۱۷۴/ المناقب، ج۲، ص۳۵۲/ البرهان؛ «فألقی» بدل «فالتفت»

2 (نحل/43)

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- وَ أَصْلُ الْإِیمَانِ الْعِلْمُ وَ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ تَعَالَی لَهُ أَهْلًا نَدَبَ إِلَی طَاعَتِهِمْ وَ مَسْأَلَتِهِمْ فَقَالَ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُون.

امام علی (علیه السلام)- اصل ایمان علم است و خداوند برای علم، اهلی معیّن کرده و مردم را به اطاعت و سؤال از آن‌ها دعوت کرده و فرموده است: فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۲ بحارالأنوار، ج۶۶، ص۸۰/ بحارالأنوار، ج۹۰، ص۵۷

3 (نحل/43)

الباقر (علیه السلام)- الذِّکْرُ الْقُرْآنُ وَ نَحْنُ الْمَسْئُولُونَ.

امام باقر (علیه السلام)- ذکر یعنی قرآن و [ما اهل آن هستیم و] از ما باید سؤال شود.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۲ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۱۸۰/ بصایرالدرجات، ص۴۱/ مستدرک الوسایل، ج۱۷، ص۲۷۹/ نورالثقلین

4 (نحل/43)

الصّادق (علیه السلام)- الْکِتَابُ هُوَ الذِّکْرُ وَ أَهْلُهُ آلُ مُحَمَّدٍ (علیهم السلام) أَمَرَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ بِسُؤَالِهِمْ وَ لَمْ یُؤْمَرُوا بِسُؤَالِ الْجُهَّالِ وَ سَمَّی اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ الْقُرْآنَ ذِکْراً فَقَالَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی وَ أَنْزَلْنا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَیْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ.

امام صادق (علیه السلام)- قرآن، ذکر است و خاندان محمّد (علیهم السلام) اهل آن ذکر هستند که خداوند عزّوجلّ امر کرده از آن‌ها سؤال شود و نه از جاهلان. خداوند خود، قرآن را ذکر نامیده و فرموده است: تا آنچه را برای مردم نازل شده است برایشان بیان کنی و باشد که بیندیشند. (نحل/۴۴)

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۲ الکافی، ج۱، ص۲۹۵/ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۱۸۱/ بصایرالدرجات، ص۴۱/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۷، ص۶۶/ مستدرک الوسایل، ج۱۷، ص۲۸۰

5 (نحل/43)

الصّادق (علیه السلام)- إِیَّاکُمْ وَ تَقَحُّمَ الْمَهَالِکِ بِاتِّبَاعِ الْهَوَی وَ الْمَقَایِیسِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِلْقُرْآنِ أَهْلًا أَغْنَاکُمْ بِهِمْ عَنْ جَمِیعِ الْخَلَائِقِ لَا عِلْمَ إِلَّا مَا أُمِرُوا بِهِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ إِیَّانَا عَنِّی.

امام صادق (علیه السلام)- از افتادن در مهلکه‌ها به‌سبب پیروی از هوی و هوس و قیاسها بپرهیزید. خداوند برای قرآن اهل و دانشمند مقرر کرده و شما را [به‌واسطه‌ی آنان] از همه‌ی مردم بی‌نیاز کرده است. و علم همان است که آنان بدان فرمان دهند. خداوند فرموده: فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ و مقصود از أَهْلَ الذِّکْرِ، ما هستیم.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۲ بحارالأنوار، ج۲، ص۳۱۲/ کنزالفواید، ج۲، ص۲۰۹/ مستدرک الوسایل، ج۱۷، ص۲۵۷

6 (نحل/43)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) الذِّکْرُ أَنَا وَ الْأَئِمَّهًُْ (علیهم السلام) أَهْلُ الذِّکْرِ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- من، ذکر هستم و ائمّه‌ی معصومین (علیهم السلام)، أَهْلُ الذِّکْرِ هستند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۲ الکافی، ج۱، ص۲۱۰/ بحارالأنوار، ج۱۶، ص۳۵۹/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۲۵۹/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۷، ص۶۳/ نورالثقلین

7 (نحل/43)

الصّادق (علیه السلام)- الذِّکْرُ مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله) وَ نَحْنُ أَهْلُهُ الْمَسْئُولُون.

امام صادق (علیه السلام)- ذکر، محمّد (صلی الله علیه و آله) است و ما اهل بیت او، همان کسانی هستیم که باید از آن‌ها [مشکلات و سؤال] پرسیده شود.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۲ الکافی، ج۱، ص۲۱۰/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۲۵۹/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۷، ص۶۴/ البرهان/ نورالثقلین

8 (نحل/43)

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- نَحْنُ أَهْلُ الذِّکْرِ.

امام علی (علیه السلام)- ما، اهل ذکر هستیم.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۲ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۱۸۶/ مستدرک الوسایل، ج۱۷، ص۲۶۹/ العمدهًْ، ص۲۸۸/ الکافی، ج۱، ص۲۱۱

9 (نحل/43)

الباقر (علیه السلام)- نَحْنُ أَهْلُ الذِّکْرِ وَ نَحْنُ الْمَسْئُولُونَ.

امام باقر (علیه السلام)- ما، اهل ذکر و مسئول (کسی که مشکلات و سؤالات از او پرسیده می‌شود) هستیم.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۲ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۱۷۹/ مستدرک الوسایل، ج۱۷، ص۲۷۰/ بصایرالدرجات، ص۴۰/ فرات الکوفی، ص۲۳۵؛ «و نحن المسیولون» محذوف

10 (نحل/43)

الکاظم (علیه السلام)- ٍعَنْ سُلَیْمَانَ‌بْنِ‌جَعْفَرٍ الْجَعْفَرِیِّ قَال سَمِعْتُ أَبَاالْحَسَنِ (علیه السلام) یَقُولُ فِی قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَی فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ قَالَ نَحْنُ هُمْ.

امام کاظم (علیه السلام)- سلیمان‌بن‌جعفر جعفری گوید: از امام کاظم (علیه السلام) شنیدم که درباره‌ی این سخن خدا: فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ فرمود: ما (اهل بیت () آنان هستیم.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۲ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۱۷۹/ بصایرالدرجات، ص۴۰/ مستدرک الوسایل، ج۱۷، ص۲۸۱

11 (نحل/43)

الباقر (علیه السلام)- رَسُولُ اللَّهِ (علیه السلام) وَ أَهْلُ بَیْتِهِ هُمْ أَهْلُ الذِّکْرِ وَ هُمُ الْأَئِمَّهًُْ (علیهم السلام).

امام باقر (علیه السلام)- رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و اهل بیت او اهل ذکر هستند و آنان امامان (می‌باشند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۴ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۱۷۹/ بصایرالدرجات، ص۴۰/ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۴۳۷/ فرات الکوفی، ص۲۳۵

12 (نحل/43)

الصّادق (علیه السلام)- عَنِ الْمُعَلَّی‌بْنِ‌خُنَیْس عَنْ أَبِی‌عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ قَالَ هُمْ آلُ مُحَمَّدٍ (علیهم السلام) فَذَکَرْنَا لَهُ حَدِیثَ الْکَلْبِیِّ أَنَّهُ قَالَ هِیَ فِی أَهْلِ الْکِتَابِ قَالَ فَلَعَنَهُ وَ کَذَّبَهُ.

امام صادق (علیه السلام)- معلی‌بن‌خنیس گوید: امام صادق (علیه السلام) در مورد آیه: فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ فرمود: «اهل ذکر، آل محمّد (هستند». [معلی گوید:] ما گفتار کلبی که می‌گوید: «اهل ذکر، اهل کتاب (یهود و نصاری) هستند» را به عرض امام (علیه السلام) رساندیم؛ امام (علیه السلام) او را لعنت کرده و تکذیبش نمود.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۴ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۱۸۰/ بصایرالدرجات، ص۴۱؛ فیه: «فذکر ناله حدیث ... کذبه» محذوف/ مستدرک الوسایل، ج۱۷، ص۲۸۰

13 (نحل/43)

الباقر (علیه السلام)- عَنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ رَسُولُ اللهِ (صلی الله علیه و آله): وَ أَهْلُ بَیْتِهِ مِنَ الْأَئِمَّهًِْ (علیهم السلام) هُمْ أَهْلُ الذِّکْرِ. وَ إِنَّهُ لَذِکْرٌ لَکَ وَ لِقَوْمِکَ وَ سَوْفَ تُسْئَلُونَ قَالَ: نَحْنُ قَوْمُهُ وَ نَحْنُ الْمَسْئُولُونَ.

امام باقر (علیه السلام)- فضیل گوید: امام باقر (علیه السلام) فرمود: «رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و امامان (از اهل بیت او اهل ذکر هستند. و قرآن سبب بلندآوازه گشتن تو و قوم توست، و بزودی بازخواست خواهید شد. (زخرف/۴۴) ما قوم او هستیم و ما کسانی هستیم که درباره‌ی ما [از مردم] سؤال خواهد شد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۴ بصایرالدرجات، ص۴۰

14 (نحل/43)

السَّجاد (علیه السلام)- عَلَیْکُمْ بِطَاعَهًِْ مَنْ لَا تَعْذِرُونَ فِی تَرْکِ طَاعَتِهِ طَاعَتِنَا أَهْلَ الْبَیْتِ فَقَدْ قَرَنَ اللَّهُ طَاعَتَنَا بِطَاعَتِهِ وَ طَاعَهًِْ رَسُولِهِ وَ نَظَمَ ذَلِکَ فِی آیَهًٍْ مِنْ کِتَابِهِ مَنّاً مِنَ اللَّهِ عَلَیْنَا وَ عَلَیْکُمْ فَأَوْجَبَ طَاعَتَهُ وَ طَاعَهًَْ رَسُولِهِ وَ طَاعَهًَْ وُلَاهًِْ الْأَمْرِ مِنْ آلِ رَسُولِهِ (علیهم السلام) وَ أَمَرَکُمْ أَنْ تَسْأَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ وَ نَحْنُ وَ اللَّهِ أَهْلُ الذِّکْرِ لَا یَدَّعِی ذَلِکَ غَیْرُنَا إِلَّا کَاذِبٌ تَصْدِیقُ ذَلِکَ فِی قَوْلِهِ تَعَالَی قَدْ أَنْزَلَ اللهُ إِلَیْکُمْ ذِکْراً رَسُولًا یَتْلُوا عَلَیْکُمْ آیاتِ اللهِ مُبَیِّناتٍ لِیُخْرِجَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَی النُّورِ ثُمَّ قَالَ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ فَنَحْنُ أَهْلُ الذِّکْرِ فَاقْبَلُوا أَمْرَنَا وَ انْتَهُوا إِلَی نَهْیِنَا فَإِنَّا نَحْنُ الْأَبْوَابُ الَّتِی أُمِرْتُمْ أَنْ تَأْتُوا الْبُیُوتَ مِنْهَا فَنَحْنُ وَ اللَّهِ أَبْوَابُ تِلْکَ الْبُیُوتِ لَیْسَ ذَلِکَ لِغَیْرِنَا وَ لَا یَقُولُهُ أَحَدٌ سِوَانَا.

امام سجاد (علیه السلام)- اطاعت از کسی که هیچ بهانه‌ای برای ترک اطاعت او ندارید، بر شما واجب است و این همان اطاعت ما اهل بیت (است، خداوند اطاعت از ما را همردیف اطاعت از خود و اطاعت از رسول خود (صلی الله علیه و آله) گردانید. و این منّت بزرگ الهی بر ما و بر شما را در آیه‌ای از قرآن قرار داد. آنجا که اطاعت از خود و اطاعت از رسول خود و اطاعت از اولی‌الامر که از خاندان رسول خود است را واجب کرد؛ شما را امر نمود که [مشکلات و سؤالات خود را] از اهل ذکر سؤال کنید؛ به خدا قسم! ما اهل ذکر هستیم و هرکس غیر از ما چنین ادّعایی کند؛ قطعاً دروغگوست، تصدیق و تأیید این گفتار در این بیان خداوند است که می‌فرماید: قَدْ أَنْزَلَ اللهُ إِلَیْکُمْ ذِکْراً رَسُولًا یَتْلُوا عَلَیْکُمْ آیاتِ اللهِ مُبَیِّناتٍ لِیُخْرِجَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَی النُّورِ؛ و پس از آن می‌فرماید: فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ. ما اهل ذکر هستیم و به فرمان ما روی می‌شود [و کار آغاز می‌شود] و با نهی ما، کاری پایان می‌پذیرد؛ ما همان درب‌هایی هستیم که شما امر شده‌اید تا از آن درب‌ها وارد خانه شوید؛ به خدا قسم! درب‌های آن خانه‌ها ما هستیم و هیچ کس غیر از ما نه چنین است و نه چنین ادّعایی می‌کند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۴ مستدرک الوسایل، ج۱۷، ص۲۸۳/ دعایم الإسلام، ج۲، ص۳۵۳؛ «فإنّا نحن الابواب ... احد سوانا» و «علیکم بطاعهًْ من ... من آل رسوله» محذوفتان

15 (نحل/43)

الباقر (علیه السلام)- ٍ عَنْ مُحَمَّدِ‌بْنِ‌مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَال إِنَّ مَنْ عِنْدَنَا یَزْعُمُونَ أَنَّ قَوْلَ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ أَنَّهُمُ الْیَهُودُ وَ النَّصَارَی قَالَ إِذاً یَدْعُونَکُمْ إِلَی دِینِهِمْ قَالَ قَالَ بِیَدِهِ إِلَی صَدْرِهِ نَحْنُ أَهْلُ الذِّکْرِ وَ نَحْنُ الْمَسْئُولُونَ.

امام باقر (علیه السلام)- محمّدبن‌مسلم گوید: امام باقر (علیه السلام) فرمود: «برخی گمان می‌کنند منظور از فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّکْرِ إِن کُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ یعنی یهود و نصاری». فرمود: «آن‌ها، شما را به دین خود فرا می‌خوانند». سپس با دست به سینه‌اش اشاره کرد و فرمود: «ما، اهل ذکر هستیم و از ما باید بپرسید».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۴ الکافی، ج۱، ص۲۱۱/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۷، ص۶۳/ مستدرک الوسایل، ج۱۷، ص۲۶۸

16 (نحل/43)

الرِّضا (علیه السلام)- لَمَّا حَضَرَ عَلِیُّ بْنُ مُوسَی (علیه السلام) مَجْلِسَ الْمَأْمُون ... قَالَ الرِّضَا (علیه السلام) وَ نَحْنُ أَهْلُ الذِّکْرِ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ فَقَالَتِ الْعُلَمَاءُ إِنَّمَا عَنَی بِذَلِکَ الْیَهُودَ وَ النَّصَارَی فَقَالَ أَبُوالْحَسَنِ (علیه السلام) سُبْحَانَ اللَّهِ وَ یَجُوزُ ذَلِکَ إِذَنْ یَدْعُونَا إِلَی دِینِهِمْ وَ یَقُولُونَ إِنَّهُ أَفْضَلُ مِنْ دِینِ الْإِسْلَامِ فَقَالَ الْمَأْمُونُ فَهَلْ عِنْدَکَ فِی ذَلِکَ شَرْحٌ بِخِلَافِ مَا قَالُوا یَا أَبَاالْحَسَنِ (علیه السلام) قَالَ نَعَمْ الذِّکْرُ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ نَحْنُ أَهْلُهُ وَ ذَلِکَ بَیِّنٌ فِی کِتَابِ اللَّهِ حَیْثُ یَقُولُ فِی سُورَهًِْ الطَّلَاقِ فَاتَّقُوا اللهَ یا أُولِی الْأَلْبابِ الَّذِینَ آمَنُوا قَدْ أَنْزَلَ اللهُ إِلَیْکُمْ ذِکْراً رَسُولًا یَتْلُوا عَلَیْکُمْ آیاتِ اللهِ مُبَیِّناتٍ. فَالذِّکْرُ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ نَحْنُ أَهْلُهُ.

امام رضا (علیه السلام)- زمانی‌که امام رضا (علیه السلام) در مجلس هارون حاضر شد ... فرمود: «ما، اهل ذکر هستیم؛ همان کسانی که خدا در کتاب خود فرمود: فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّکْرِ إِن کُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ. ما، اهل ذکر هستیم، اگر نمی‌دانید از ما بپرسید». علما گفتند: «منظور خداوند از آیه، یهود و نصاری بوده است». امام (علیه السلام) فرمود: «سبحان الله، آیا چنین چیزی جایز است؟! در آن صورت آن‌ها ما را به دین خود دعوت خواهند کرد و خواهند گفت: این دین ما، از اسلام بهتر است». مأمون پرسید: «ای اباالحسن (علیه السلام)! آیا تو برای آیه شرحی جز آنچه علما گفتند، می‌دانی»؟ فرمود: «آری. ذکر، رسولخدا (صلی الله علیه و آله) است و ما اهل او هستیم و خداوند در سوره‌ی طلاق این مسئله را بیان کرده و فرموده است: پس ای خردمندانی که ایمان آورده‌اید، از خدا بترسید. خدا بر شما قرآن را نازل کرده است* و پیامبری که آیات روشن خدا را برایتان می‌خواند تا کسانی را که ایمان آورده‌اند (طلاق/۱۱۱۰) پس ذکر، رسولخدا (صلی الله علیه و آله) و ما، اهل او هستیم».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۴ وسایل الشیعهًْ، ج۲۷، ص۷۲/ بشارهًْ المصطفی، ص۲۳/ تحف العقول، ص۴۳۴/ عیون أخبارالرضا (ج۱، ص۲۳۹/ نورالثقلین/ البرهان

17 (نحل/43)

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ یُونُسَ‌بْنِ‌ظَبْیَانَ عَنِ الصَّادِقِ (علیه السلام) فِی حَدِیثٍ قَالَ: یَا یُونس إِنْ أَرَدْتَ الْعِلْمَ الصَّحِیحَ فَعِنْدَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ فَنَحْنُ أَهْلُ الذِّکْرِ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ.

امام صادق (علیه السلام)- یونس‌بن‌ظبیان گوید: امام صادق (علیه السلام) فرمود: «ای یونس، اگر متقاضی علم درست هستی، آن نزد ما اهل بیت است. ما، اهل ذکری هستیم که خداوند فرموده است: فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُون».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۶ وسایل الشیعهًْ، ج۲۷، ص۷۲/ بحارالأنوار، ج۳۶، ص۴۰۵/ کفایهًْ الأثر، ص۲۵۵

18 (نحل/43)

الباقر (علیه السلام)- إِنَّمَا شِیعَتُنَا مَنْ تَابَعَنَا وَ لَمْ یُخَالِفْنَا وَ مَنْ إِذَا خِفْنَا خَافَ وَ إِذَا أَمِنَّا أَمِنَ فَأُولَئِکَ شِیعَتُنَا وَ قَالَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ.

امام باقر (علیه السلام)- شیعیان ما تنها کسانی هستند که تابع ما باشند و با ما مخالفت نکنند، کسانی‌که چون ما خائف باشیم آن‌ها نیز در خوف و به هنگام امن ما در امان باشند؛ آن‌ها شیعیان ما هستند؛ و خداوند تبارکوتعالی فرمود: فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۶ بحارالأنوار، ج۴۹، ص۲۶۵/ قرب الإسناد، ص۱۵۲

19 (نحل/43)

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ حَمْزَهًَْ‌بْنِ‌الطَّیَّارِ أَنَّهُ عَرَضَ عَلَی أَبِی‌عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) بَعْضَ خُطَبِ أَبِیهِ حَتَّی إِذَا بَلَغَ مَوْضِعاً مِنْهَا قَالَ لَه‌کُفَّ وَ اسْکُتْ ثُمَّ قَالَ أَبُوعَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) لَا یَسَعُکُمْ فِیمَا یَنْزِلُ بِکُمْ مِمَّا لَا تَعْلَمُونَ إِلَّا الْکَفُّ عَنْهُ وَ التَّثَبُّتُ وَ الرَّدُّ إِلَی أَئِمَّهًِْ الْهُدَی (علیهم السلام) حَتَّی یَحْمِلُوکُمْ فِیهِ عَلَی الْقَصْدِ وَ یَجْلُوا عَنْکُمْ فِیهِ الْعَمَی وَ یُعَرِّفُوکُمْ فِیهِ الْحَقَّ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ.

امام صادق (علیه السلام)- حمزهًْ‌بن‌طیّارِ، در محضر امام صادق (علیه السلام) بعضی از خطبه‌های پدرش را نقل کرد تا اینکه حضرت فرمود: «کافی است، چیزی نگو». سپس امامصادق (علیه السلام) فرمود: «وقتی به مسئله‌ای برخوردید که حکم آن را ندانستید، باید که سکوت کنید و تحقیق کنید و جواب را به ائمّه‌ی معصومین (علیهم السلام) بسپارید تا آن‌ها شما را به مقصد برسانند و جهل شما را برطرف کنند و حقیقت را به شما بنمایانند که خداوند می‌فرماید: فَاسْئَلُواْ أَهْلَ الذِّکْرِ إِن کُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۶ الکافی، ج۱، ص۵۰/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۷، ص۲۵/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۷، ص۱۵۵/ العیاشی، ج۲، ص۲۶۰/ نورالثقلین/ البرهان

20 (نحل/43)

الرِّضا (علیه السلام)- کَیْفَ یُوصَفُ بِکُنْهِهِ مَنْ قَرَنَ الْجَلِیلُ طَاعَتَهُمْ بِطَاعَهًِْ رَسُولِهِ حَیْثُ قَالَ أَطِیعُوا اللهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ وَ قَالَ ََوَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَی الرَّسُولِ وَ إِلی أُولِی الْأَمْرِ مِنْهُمْ وَ قَالَ إِنَّ اللهَ یَأْمُرُکُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلی أَهْلِها وَ قَالَ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ.

امام رضا (علیه السلام)- چگونه میتوان کُنه کسی را که خداوند اطاعت و فرمانبرداری او را قرین اطاعت و فرمانبرداری از پیامبر (صلی الله علیه و آله) در این آیه: ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از خدا اطاعت کنید و از رسول و اولو الامر خویش فرمان برید (نساء/۵۹) قرار داده، توصیف نمود؟! و در آیه‌ی دیگر می‌فرماید: و حال آنکه اگر در آن به پیامبر و اولو الامرشان رجوع می‌کردند، حقیقت امر را از آنان درمی‌یافتند (نساء/۸۳) در این آیه نیز میفرماید: خدا به شما فرمان می‌دهد که امانت‌ها را به صاحبانشان بازگردانید (نساء/۵۸) در آیه‌ی دیگر میفرماید: فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۶ بحارالأنوار، ج۵۰، ص۱۷۷/ کشف الغمهًْ، ج۲، ص۳۸۶

21 (نحل/43)

ابنِ‌عباسٍ (رحمة الله علیه)- فِی قَوْلِهِ تَعَالَی فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ قَالَ هُوَ مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله) وَ عَلِیٌّ (علیه السلام) وَ فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها) وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ (علیها السلام) وَ هُمْ أَهْلُ الذِّکْرِ وَ الْعِلْمِ وَ الْعَقْلِ وَ الْبَیَانِ وَ هُمْ أَهْلُ بَیْتِ النُّبُوَّهًِْ وَ مَعْدِنُ الرِّسَالَهًِْ وَ مُخْتَلَفُ الْمَلَائِکَهًِْ وَ اللَّهِ مَا سُمِّیَ الْمُؤْمِنُ مُؤْمِناً إِلَّا کَرَامَهًًْ لِأَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام).

ابن‌عباس (رحمة الله علیه)- [اهل ذکر محمّد (صلی الله علیه و آله)، علی (علیه السلام)، فاطمه (سلام الله علیها)، حسن (علیه السلام) و حسین (علیه السلام) هستند که] اینها اهل ذکر، علم، عقل و بیان‌اند. آن‌ها، اهل بیت نبوّت، پایگاه رسالت و محل آمد و شد ملائکه‌اند. به خدا قسم! مؤمن را مؤمن نام نداده‌اند مگر به‌سبب احترام امیرالمؤمنین (علیه السلام).

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۶ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۱۸۵/ بحارالأنوار، ج۳۶، ص۱۶۷؛ «و الله ما سمی المؤمن ... المؤمنین» محذوف/ الطرایف، ج۱، ص۹۳/ نهج الحق، ص۲۱۰

22 (نحل/43)

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- مَنْ جَهِلَ فَعَلَیْهِ أَنْ یَرُدَّ إِلَیْنَا مَا أَشْکَلَ عَلَیْهِ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ.

امام علی (علیه السلام)- هرکس چیزی را نمی‌دانست باید اشکال و سؤالش را پیش ما آورد و از ما بپرسد که خداوند فرموده است: فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۶ دعایم الإسلام، ج۱، ص۱۳

23 (نحل/43)

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- ِ أَنَّ أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) خَطَبَ النَّاسَ بِالْمَدِینَهًِْ فَقَال ... اتَّبَعْتُمُ الْغُوَاهًَْ فَأَغْوَتْکُمْ وَ تَرَکْتُمُ الْأَئِمَّهًَْ فَتَرَکُوکُمْ فَأَصْبَحْتُمْ تَحْکُمُونَ بِأَهْوَائِکُمْ إِذَا ذُکِرَ الْأَمْرُ سَأَلْتُمْ أَهْلَ الذِّکْرِ فَإِذَا أَفْتَوْکُمْ قُلْتُمْ هُوَ الْعِلْمُ بِعَیْنِهِ فَکَیْفَ وَ قَدْ تَرَکْتُمُوهُ وَ نَبَذْتُمُوهُ وَ خَالَفْتُمُوهُ.

امام علی (علیه السلام)- امیرالمؤمنین (علیه السلام) خطاب به مردم مدینه در سخنرانی‌ای فرمود: «... شما از گمراهان پیروی کردید و آنان نیز شما را گمراه کردند؛ امامان خود را رها کردید و آن‌ها نیز شما را رها نمودند و کارتان به اینجا رسید که طبق دلخواه خود حکم کنید؛ [مگر خود شما نمی‌گفتید] هنگامی که کاری پیش آید از اهل ذکر بپرسید و چون پاسخ آن را برای شما بیان کنند، تأیید کنید و بگویید که حقیقت علم، همین است. پس چه شد که [علیرغم این اعتراف] آن‌ها (اهل ذکر) را رها کردید و پشت سر انداختید و با آن‌ها مخالفت ورزیدید»؟!

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۸ البرهان

24 (نحل/43)

الصّادق (علیه السلام)- وَ اعْلَمُوا أَنَّهُ لَیْسَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ وَ لَا مِنْ أَمْرِهِ أَنْ یَأْخُذَ أَحَدٌ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ فِی دِینِهِ بِهَوًی وَ رَأْیٍ وَ لَا مَقَایِیسَ قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ الْقُرْآنَ وَ جَعَلَ فِیهِ تِبْیَانَ کُلِّ شَیْءٍ وَ جَعَلَ لِلْقُرْآنِ وَ لِتَعَلُّمِ الْقُرْآنِ أَهْلًا لَا یَسَعُ أَهْلَ الْقُرْآنِ الَّذِینَ آتَاهُمُ اللَّهُ عِلْمَهُ أَنْ یَأْخُذُوا فِیهِ بِهَوًی وَ لَا رَأْیٍ وَ لَا مَقَایِیسَ أَغْنَاهُمُ اللَّهُ عَنْ ذَلِکَ بِمَا آتَاهُمْ مِنْ عِلْمِهِ وَ خَصَّهُمْ بِهِ وَ وَضَعَهُ عِنْدَهُمْ کَرَامَهًًْ مِنَ اللَّهِ أَکْرَمَهُمْ بِهَا وَ هُمْ أَهْلُ الذِّکْرِ الَّذِینَ أَمَرَ اللَّهُ هَذِهِ الْأُمَّهًَْ بِسُؤَالِهِمْ وَ هُمُ الَّذِینَ مَنْ سَأَلَهُمْ وَ قَدْ سَبَقَ فِی عِلْمِ اللَّهِ أَنْ یُصَدِّقَهُمْ وَ یَتَّبِعَ أَثَرَهُمْ أَرْشَدُوهُ وَ أَعْطَوْهُ مِنْ عِلْمِ الْقُرْآنِ مَا یَهْتَدِی بِهِ إِلَی اللَّهِ بِإِذْنِهِ وَ إِلَی جَمِیعِ سُبُلِ الْحَقِّ وَ هُمُ الَّذِینَ لَا یَرْغَبُ عَنْهُمْ وَ عَنْ مَسْأَلَتِهِمْ وَ عَنْ عِلْمِهِمُ الَّذِی أَکْرَمَهُمُ اللَّهُ بِهِ وَ جَعَلَهُ عِنْدَهُمْ إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَیْهِ فِی عِلْمِ اللَّهِ الشَّقَاءُ فِی أَصْلِ الْخَلْقِ تَحْتَ الْأَظِلَّهًِْ فَأُولَئِکَ الَّذِینَ یَرْغَبُونَ عَنْ سُؤَالِ أَهْلِ الذِّکْرِ وَ الَّذِینَ آتَاهُمُ اللَّهُ عِلْمَ الْقُرْآنِ وَ وَضَعَهُ.

امام صادق (علیه السلام)- بدانید خداوند به احدی اجازه نداده که در دین خود از روی هوی و هوس و نظر شخصی و قیاس عمل نماید. خداوند قرآن کریم را نازل کرده و در آن توضیح تمام مطالب هست و برای قرآن و آموزش آن، گروهی را قرار داده که آن‌ها مجاز نیستند در این اطّلاعات قرآنی خود از روی نظر شخصی، هوی و هوس و قیاس عمل نمایند. خداوند به‌سبب علمی که به آن‌ها بخشید بی‌نیاز از چنین عملی هستند. امتیاز علم قرآن را به آن‌ها بخشید و آن‌ها را مشمول این کرامت خویش نمود. آن‌ها اهل ذکر هستند که در قرآن خداوند مردم را مأمور کرده مشکلات خویش را از ایشان بپرسند. آن‌ها کسانی هستند که هرکس پیرو آن‌ها باشد و ایشان را تصدیق نماید، خداوند ارشادش میکند و او را به مبانی قرآن چنان مطّلع میفرماید که به‌سوی خدا و تمام راه‌های حق هدایت یابد. آن‌ها کسانی هستند که جز شقاوتمندان و تبهکاران که در اصل خلقت و عالم ارواح شقاوت آن‌ها محرز شده از ایشان کناره‌گیری نمیکند و جز این دسته خود را بی‌نیاز از پرسش و آموختن علم ایشان نمی‌داند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۸ بحارالأنوار، ج۷۵، ص۲۱۴/ نورالثقلین

25 (نحل/43)

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ زُرَارَهًَْ قَالَ قُلْتُ لَهُ یَکُونُ الْإِمَامُ یُسْأَلُ عَنِ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ وَ لَا یَکُونُ عِنْدَهُ فِیهِ شَیْءٌ قَالَ لَا فَقَالَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ هُمُ الْأَئِمَّهًُْ (علیهم السلام) إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ قُلْتُ مَنْ هُمْ قَالَ نَحْنُ قُلْتُ فَمَنِ الْمَأْمُورُ بِالْمَسْأَلَهًِْ قَالَ أَنْتُمْ قُلْتُ فَإِنَّا نَسْأَلُکَ وَ قَدْ رُمْتُ أَنَّهُ لَا یَمْنَعُ مِنِّی إِذَا أَتَیْتُهُ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ قَالَ إِنَّمَا أُمِرْتُمْ أَنْ تَسْأَلُوا وَ لَیْسَ عَلَیْنَا الْجَوَابُ إِنَّمَا ذَلِکَ إِلَیْنَا.

امام صادق (علیه السلام)- زراره گوید: به امام (علیه السلام) عرضکردم: «امکان دارد از امام درباره‌ی حلال و حرام سؤال شود و امّا او نداند»؟ فرمود: «نه! خداوند بلند مرتبه فرموده است: فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِإِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ؛ که منظور از آن‌ها، امامان (هستند». گفتم: «چه کسانی»؟ فرمود: «ما»! گفتم: «به چه کسانی امر میشود که سؤال کنند»؟ فرمود: «شما»! گفتم: «پس ما از شما سؤال می‌پرسیم. و بر این اساس، گمان نمی‌کنم که جوابی دریافت نکنم». فرمود: «شما امر شده‌اید که سؤال کنید و بر ما [ضروری] نیست که پاسخ گوییم».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۸ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۱۷۸/ بصایرالدرجات، ص۳۹/ مستدرک الوسایل، ج۱۷، ص۲۷۸

26 (نحل/43)

الباقر (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) وَ دَخَلَ عَلَیْهِ الْوَرْدُ أَخُو الْکُمَیْتِ فَقَال قَوْلُ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ مَنْ هُمْ قَالَ نَحْنُ قَالَ قُلْتُ عَلَیْنَا أَنْ نَسْأَلَکُمْ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ عَلَیْکُمْ أَنْ تُجِیبُونَا قَالَ ذَاکَ إِلَیْنَا.

امام باقر (علیه السلام)- ابوبکر حضرمی گوید: نزد امام باقر (علیه السلام) بودم که وَرد، برادر کُمَیت بر ایشان وارد شد و عرض کرد: «در سخن خداوند تبارکوتعالی: فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ منظور از اهل ذکر چه کسانی هستند»؟ فرمود: «ما هستیم». ابوبکر گوید: عرض کردم: «پس ما باید از شما سؤال کنیم»؟ جواب داد: «آری»! گفتم: «بر شما واجب است جواب ما را بدهید»؟ فرمود: «این امر برای ما اختیاری است».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۸ الکافی، ج۱، ص۲۱۱/ بصایرالدرجات، ص۳۹/ مستدرک الوسایل، ج۱۷، ص۲۸۱

27 (نحل/43)

السَّجاد (علیه السلام)- عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبِی‌الْحَسَنِ الرِّضَا (علیه السلام) قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ قَالَ عَلِیُّ‌بْنُ‌الْحُسَیْنِ (علیه السلام) عَلَی الْأَئِمَّهًِْ (علیهم السلام) مِنَ الْفَرْضِ مَا لَیْسَ عَلَی شِیعَتِهِمْ وَ عَلَی شِیعَتِنَا مَا لَیْسَ عَلَیْنَا أَمَرَهُمُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ أَنْ یَسْأَلُونَا قَالَ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ فَأَمَرَهُمْ أَنْ یَسْأَلُونَا وَ لَیْسَ عَلَیْنَا الْجَوَابُ إِنْ شِئْنَا أَجَبْنَا وَ إِنْ شِئْنَا أَمْسَکْنَا.

امام سجّاد (علیه السلام)- وشّاء گوید: شنیدم امام رضا (علیه السلام) می‌فرمود: امام زینالعابدین (علیه السلام) فرموده است: «اموری بر ائمّه واجب است امّا بر شیعیان نه و اموری بر شیعیان ما واجب است و بر ما نیست. خداوند عزّوجلّ به آن‌ها امرکرده از ما بپرسند و فرموده است: فَاسْئَلُواْ أَهْلَ الذِّکْرِ إِن کُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ خدا به آن‌ها امر کرده از ما بپرسند، امّا بر ما واجب نیست به آن‌ها پاسخ دهیم، اگر خواستیم جواب می‌دهیم و اگر نخواستیم جواب نمی‌دهیم».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۴۸ الکافی، ج۱۲، ص۲۱۲/ بصایرالدرجات، ص۳۸/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۷، ص۶۵/ نورالثقلین/ البرهان

28 (نحل/43)

الرِّضا (علیه السلام)- عَنْ أَحْمَدَ‌بْنِ‌مُحَمَّدِبْنِ‌أَبِی‌نَصْرٍ قَال‌کَتَبْتُ إِلَی الرِّضَا (علیه السلام) کِتَاباً فَکَانَ فِی بَعْضِ مَا کَتَبْتُ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ وَ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ وَ ما کانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنْفِرُوا کَافَّةً فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ وَ لِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ فَقَدْ فُرِضَتْ عَلَیْهِمُ الْمَسْأَلَهًُْ وَ لَمْ یُفْرَضْ عَلَیْکُمُ الْجَوَابُ قَالَ قَالَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی فَإِنْ لَمْ یَسْتَجِیبُوا لَکَ فَاعْلَمْ أَنَّما یَتَّبِعُونَ أَهْواءَهُمْ وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواهُ.

امام رضا (علیه السلام)- احمدبن‌محمّدبن‌ابی‌نصرٍ گوید: عریضه‌ای به خدمت امام رضا (علیه السلام) نوشتم و در بعضی از آنچه نوشتم، این بود که خدای عزّوجلّ فرموده است: فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ و باز خدای عزّوجلّ فرموده است: شایسته نیست مؤمنان همگی [به سوی میدان جهاد] کوچ کنند چرا از هر گروهی از آنان، طایفه‌ای کوچ نمی‌کند [و طایفه‌ای در مدینه بماند]، تا در دین [و معارف و احکام اسلام] آگاهی یابند و به هنگام بازگشت به سوی قوم خود، آنها را بیم دهند؟! شاید [از مخالفت فرمان پروردگار] بترسند، و خودداری کنند!. (توبه/۱۲۲) پس [آیا] سؤال‌کردن بر ایشان واجب شده و حال آنکه جواب ایشان بر شما واجب نیست»؟ حضرت فرمود: «خدای تبارکوتعالی فرموده است: پس اگر اجابتت نکردند، بدان که از پی هوای نفس خویش می‌روند و کیست گمراه‌تر از آن‌کس که بی‌آنکه راهنمایی از خدا خواهد، از پی هوای نفس خویش رود؟ (قصص/۵۰).

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۵۰ الکافی، ج۱، ص۲۱۲/ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۱۷۷/ بصایرالدرجات، ص۳۸/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۷، ص۷۶؛ «کتبت الی الرضا (کتابا ... ما کتبت» محذوف / تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۲۵۹

29 (نحل/43)

الرِّضا (علیه السلام)- عَنْ أَحْمَدَبْنِ‌مُحَمَّدٍ قَال‌کَتَبَ إِلَیَّ أَبُوالْحَسَنِ الرِّضَا (علیه السلام) عَافَانَا اللَّهُ وَ إِیَّاکَ أَحْسَنَ عَافِیَتِهِ إِنَّمَا شِیعَتُنَا مَنْ تَابَعَنَا وَ لَمْ یُخَالِفْنَا وَ إِذَا خِفْنَا خَافَ وَ إِذَا أَمِنَّا أَمِنَ قَالَ اللَّهُ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ وَ قَالَ فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ وَ لِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ الْآیَهًَْ فَقَدْ فُرِضَتْ عَلَیْکُمُ الْمَسْأَلَهًُْ وَ الرَّدُّ إِلَیْنَا وَ لَمْ یُفْرَضْ عَلَیْنَا الْجَوَابُ أَ وَ لَمْ تُنْهَوْا عَنْ کَثْرَهًِْ الْمَسَائِلِ فَأَبَیْتُمْ أَنْ تَنْتَهُوا إِیَّاکُمْ وَ ذَاکَ فَإِنَّهُ إِنَّمَا هَلَکَ مَنْ کَانَ قَبْلَکُمْ بِکَثْرَهًِْ سُؤَالِهِمْ لِأَنْبِیَائِهِمْ قَالَ اللَّهُ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَسْئَلُوا عَنْ أَشْیاءَ إِنْ تُبْدَ لَکُمْ تَسُؤْکُمْ.

امام رضا (علیه السلام)- احمدبن‌محمّد گوید: امامرضا (علیه السلام) در نامه‌ای به من نوشت: خداوند ما و شما را به نیکی حفظ کند. شیعه‌ی ما کسی است که تابع و پیرو ما باشد و با ما مخالفت نکند و هرگاه که ما ترسیدیم او نیز بترسد و هرگاه ما ایمن بودیم، او نیز ایمن باشد؛ [وقتی] خداوند فرموده است: فَاسْئَلُواْ أَهْلَ الذِّکْرِ إِن کُنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ و نیز آیه: چرا از هر گروهی از آنان، طایفه‌ای کوچ نمی‌کند [و طایفه‌ای در مدینه بماند]، تا در دین [و معارف و احکام اسلام] آگاهی یابند و به هنگام بازگشت به سوی قوم خود، آنها را بیم دهند؟! (توبه/۱۲۲) بر شما واجب شده که از ما سؤالکنید و بر ما جواب شما واجب نیست. آیا از کثرت سؤال نهی نشدید درحالی‌که شما از پایان‌دادن به سؤالاتتان، امتناع کردید؟! شما را از این کار برحذر می‌دارم! کسانی که پیش از شما بودند، تنها به‌خاطر کثرت سؤال از پیامبرانشان هلاک شدند؛ خداوند تبارک‌وتعالی می‌فرماید: ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از چیزهایی که چون برای شما آشکار شوند اندوهگینتان می‌کنند، مپرسید. (مائده/۱۰۱).

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۷، ص۶۵۰ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۱۸۳/ العیاشی، ج۲، ص۲۶۱/ نورالثقلین؛ «أ ولم تنهوا عن کثرهًْ ... تسؤکم» و «عافانا الله ... عافیته» محذوفتان/ البرهان