الرّسول ( عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (قَالَ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَهًُْ یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ قَالَ الْمُسْلِمُونَ یَا رَسُولَ اللَّهِ (أَلَسْتَ إِمَامَ النَّاسِ کُلِّهِمْ أَجْمَعِینَ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (أَنَا رَسُولُ اللَّهِ (إِلَی النَّاسِ أَجْمَعِینَ وَ لَکِنْ سَیَکُونُ مِنْ بَعْدِی أَئِمَّهًٌْ عَلَی النَّاسِ مِنَ اللَّهِ مِنْ أَهْلِ بَیْتِی یَقُومُونَ فِی النَّاسِ فَیُکَذَّبُونَ وَ یَظْلِمُهُمْ أَئِمَّهًُْ الْکُفْرِ وَ الضَّلَالِ وَ أَشْیَاعُهُمْ فَمَنْ وَالَاهُمْ وَ اتَّبَعَهُمْ وَ صَدَّقَهُمْ فَهُوَ مِنِّی وَ مَعِی وَ سَیَلْقَانِی أَلَا وَ مَنْ ظَلَمَهُمْ وَ کَذَّبَهُمْ فَلَیْسَ مِنِّی وَ لَا مَعِی وَ أَنَا مِنْهُ بَرِیءٌ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- جابر گوید: امام باقر (علیه السلام) فرمود: هنگامی‌که یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ نازل شد مسلمانان گفتند: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! آیا تو امام همه‌ی مردم نیستی»؟ پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «من پیامبر (صلی الله علیه و آله) و فرستاده‎ی خدا به‌سوی همه‎ی مردم هستم، امّا بعد از من مردم از سوی خدا، از اهل بیت من امامانی خواهند داشت که در میان مردم خواهند آمد و تکذیب می‌شوند و سردمداران کفر و طرفداران آن‌ها، به این امامان ظلم خواهند کرد، هرکس با آن‌ها دوستی‌کند و ولایت آن‌ها را بپذیرد و پیرو آن‌ها باشد، او از من است، همراه من خواهد بود و مرا ملاقات خواهد کرد امّا هرکس به آن‌ها ظلم کند و آن‌ها را تکذیب نماید، از من و همراه من نخواهد بود و من از او بیزارم».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۲۵۸ الکافی، ج۱، ص۲۱۵/ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۲۶۵؛ «فیکذبونهم» بدل «فیکذبون»/ بحارالأنوار، ج۲۷، ص۲۰۳/ بصایرالدرجات، ص۳۳/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۲۷۶/ العیاشی، ج۲، ص۳۰۴/ المحاسن، ج۱، ص۱۵۵/ نورالثقلین/ البرهان

الصّادق ( أَنَّهُ قَالَ فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ فَقَالَ بِمَنْ کَانُوا یَأْتَمُّونَ بِهِ فِی الدُّنْیَا یُدْعَی عَلِیٌّ (بِالْقَرْنِ الَّذِی کَانَ فِیهِ وَ الْحَسَنُ بِالْقَرْنِ الَّذِی کَانَ فِیهِ وَ الْحُسَیْنُ بِالْقَرْنِ الَّذِی کَانَ فِیهِ وَ عَدَّدَ الْأَئِمَّهًَْ ثُمَّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (مَنْ مَاتَ لَا یَعْرِفُ إِمَامَ دَهْرِهِ مَاتَ مِیتَهًًْ جَاهِلِیَّهًًْ.

امام صادق (علیه السلام)- یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ، فرمود: [هر گروه را] با کسی که از او در دنیا پیروی می‌کردند [فرا می‌خوانند]، امام علی (علیه السلام) با [مردمِ] دورانی که در آن زندگی می‌کرد، امام حسن (علیه السلام) با [مردمِ] دورانی که در آن زندگی می‌کرد و امام حسین (علیه السلام) با [مردمِ] دورانی‌که در آن زندگی می‌کرد فرا خوانده می‌شوند و [در ادامه] امام صادق (علیه السلام) تک‌تکِ امامان (را برشمرد و آنگاه فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرموده: «کسی که بمیرد و امام زمانش را نشناسد به مرگِ جاهلیّت از دنیا رفته است».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۲۵۸ دعایم الإسلام، ج۱، ص۲۷/ مستدرک الوسایل، ج۱۸، ص۱۸۲؛ «والحسین بالقرن الذی کان فیه» محذوف

الصّادق ( عَنْ یَعْقُوبَ‌بْنِ‌شُعَیْبٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی‌عَبْدِاللَّهِ (یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ فَقَالَ: نَدْعُوکُلَّ قَرْنٍ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّهًِْ بِإِمَامِهِمْ قُلْتُ فَیَجِیءُ رَسُولُ اللَّهِ (فِی قَرْنِهِ وَ عَلِیٌّ (فِی قَرْنِهِ وَ الْحَسَنُ (فِی قَرْنِهِ وَ الْحُسَیْنُ (فِی قَرْنِهِ وَ کُلُّ إِمَامٍ فِی قَرْنِهِ الَّذِی هَلَکَ بَیْنَ أَظْهُرِهِمْ قَالَ: نَعَمْ.

امام صادق (علیه السلام)- یعقوب‌بن شعیب گوید: از امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی آیه: یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ پرسیدم. فرمود: «خداوند هر نسل از این امّت را با رهبر و امامش فرا می‌خواند». عرض کردم: «یعنی رسول خدا (صلی الله علیه و آله) با نسل خود و علی (علیه السلام) همراه با نسل خود و حسن (علیه السلام) با نسل خود و حسین (علیه السلام) نسل خود و هر امامی همراه با نسلی که در میان آن‌ها کشته شده است»؟ فرمود: «آری»!

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۲۶۰ بحارالأنوار، ج۸، ص۱۱/ المحاسن، ج۱، ص۱۴۴/ نورالثقلین/ البرهان

الرّسول ( بِالْأَسَانِیدِ الثَّلَاثَهًِْ عَنِ الرِّضَا (عَنْ آبَائِهِ (قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (یُدْعَی‌کُلُّ قَوْمٍ بِإِمَامِ زَمَانِهِمْ وَ کِتَابِ اللَّهِ وَ سُنَّهًِْ نَبِیِّهِمْ وَ قَالَ یَا عَلِیُّ إِنَّکَ سَیِّدُ الْمُسْلِمِینَ وَ إِمَامُ الْمُتَّقِینَ وَ قَائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِینَ وَ یَعْسُوبُ الْمُؤْمِنِینَ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- از امام رضا (علیه السلام) روایت است: پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: هر قومی را به‌وسیله‌ی امام زمانش می‌خوانند و از کتاب خداوند و سنّت پیغمبرش سؤال می‌کنند. فرمود: «ای علی (علیه السلام)! تو آقای مسلمانان و امام متّقیان و پیشوای روسفیدان و بزرگ پرهیزگاران هستی».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۲۶۰ بحارالأنوار، ج۸، ص۱۰/ بحارالأنوار، ج۳۸، ص۱۲۶

الصّادق ( عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ اللَّهِ (لَا یُتْرَکُ الْأَرْضُ بِغَیْرِ إِمَامٍ یُحِلُّ حَلَالَ اللَّهِ وَ یُحَرِّمُ حَرَامَهُ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ ثُمَّ قَالَ قَالَ رَسُولُ‌اللَّهِ (مَنْ مَاتَ بِغَیْرِ إِمَامٍ مَاتَ مِیتَهًًْ جَاهِلِیَّهًًْ فَمَدُّوا أَعْنَاقَهُمْ وَ فَتَحُوا أَعْیُنَهُم فَقَالَ أَبُوعَبْدِاللَّهِ (لَیْسَتِ الْجَاهِلِیَّهًَْ الْجَهْلَاءَ فَلَمَّا خَرَجْنَا مِنْ عِنْدِهِ فَقَالَ: لَنَا سُلَیْمَانُ هُوَ وَ اللَّهِ الْجَاهِلِیَّهًُْ الْجَهْلَاءُ وَ لَکِنْ لَمَّا رَآکُمْ مَدَدْتُمْ أَعْنَاقَکُمْ وَ فَتَحْتُمْ أَعْیُنَکُمْ قَالَ لَکُمْ کَذَلِکَ.

امام صادق (علیه السلام)- عمار ساباطی گوید: امام صادق (علیه السلام) فرمود: زمین هرگز از امامی که حلال خدا را حلال‌کند و حرام خدا را حرام، خالی نمی‌شود و این معنی کلام خداوند است که می‌فرماید: یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ. پس فرمود: پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) فرموده است: «هرکس بمیرد بدون اینکه امام خود را بشناسد، به مرگ جاهلیّت از دنیا رفته است». حاضران از تعجّب گردن کشیدند و چشم گرد کردند، امام (علیه السلام) فرمود: «منظور، جاهلیّت جُهَلاء نیست». وقتی از نزد امام (علیه السلام) خارج شدیم، سلیمان به ما گفت: «به‌خدا سوگند! منظور امام (علیه السلام) همان جاهلیّت جُهَلاء بود، امّا وقتی امام (علیه السلام) تعجّب شما را دید که گردن کشیدید و چشم گرد کردید، به شما چنان فرمود».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۲۶۰ بحارالأنوار، ج۸، ص۱۲/ العیاشی، ج۲، ص۳۰۳/ نورالثقلین/ البرهان

الصّادق ( بَشِیرٍ الدَّهَّانِ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ اللَّهِ (قَالَ أَنْتُمْ وَ اللَّهِ عَلَی دِینِ اللَّهِ ثُمَّ تَلَا یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ ثُمَّ قَالَ عَلِیٌّ إِمَامُنَا وَ رَسُولُ اللَّهِ (إِمَامُنَا کَمْ مِنْ إِمَامٍ یَجِیءُ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ یَلْعَنُ أَصْحَابَهُ وَ یَلْعَنُونَهُ وَ نَحْنُ ذُرِّیَّهًُْ مُحَمَّدٍ (وَ أُمُّنَا فَاطِمَهًُْ (.

امام صادق (علیه السلام)- بشیر روغن‌فروش گوید: امام صادق (علیه السلام) فرمود: به‌خدا سوگند! شما بر دین خدا هستید. سپس تلاوت فرمود: یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ آنگاه فرمود: «علی (علیه السلام) امام ماست و رسول خدا (صلی الله علیه و آله) نیز امام ماست. چه‌بسا پیشوایی که روز قیامت یاران خود را لعنت می‌کند و یارانش نیز به او لعنت می‌فرستند. ما فرزندان محمّد (صلی الله علیه و آله) هستیم و مادرمان فاطمه (سلام الله علیها) است».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۲۶۲ بحارالأنوار، ج۸، ص۱۳/ العیاشی، ج۲، ص۳۰۳/ نورالثقلین

ابن‌عبّاس ( إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَهًِْ دَعَا اللَّهُ عزّوجلّ أَئِمَّهًَْ الْهُدَی وَ مَصَابِیحَ الدُّجَی وَ أَعْلَامَ التُّقَی أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ وَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ (ثُمَّ یُقَالُ لَهُمْ جُوزُوا الصِّرَاطَ أَنْتُمْ وَ شِیعَتُکُمْ وَ ادْخُلُوا الْجَنَّهًَْ بِغَیْرِ حِسَابٍ ثُمَّ یَدْعُو أَئِمَّهًَْ الْفِسْقِ قَالَ وَ اللَّهِ یَزِیدُ مِنْهُمْ فَیُقَالُ لَهُ خُذْ بِیَدِ شِیعَتِکَ إِلَی النَّارِ بِغَیْرِ حِسَابٍ.

ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- وقتی روز قیامت فرارسد خداوند آن امامان هادی و روشنگران تاریکی‌ها و اسوه‌های پرهیزکاری و تقوا، امیرالمؤمنین، حسن و حسین (را می‌آورد و سپس به آن‌ها گفته می‌شود: «شما و شیعیانتان از پل صراط بگذرید و بی‌حساب وارد بهشت شوید»، سپس امامان و رهبران فِسق و پلیدی را که به‌خدا سوگند! یزید یکی از آن‌هاست، می‌آورند و به او گفته می‌شود: «دست یارانت را بگیر و بی‌حساب به جهنّم بروید».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۲۶۲ بحارالأنوار، ج۳۸، ص۱۵۴/ المناقب، ج۳، ص۶۵

الصّادق ( إِنَّهُ لَیْسَ مِنْ قَوْمٍ ائْتَمُّوا بِإِمَامِهِمْ فِی الدُّنْیَا إِلَّا جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ یَلْعَنُهُمْ وَ یَلْعَنُونَهُ إِلَّا أَنْتُمْ وَ مَنْ عَلَی مِثْلِ حَالِکُمْ.

امام صادق (علیه السلام)- هرکس در دنیا برای خود امامی اتّخاذ می‌کند و هنگامی‌که وارد محشر می‌شود آن امام و مأموم یکدیگر را لعنت می‌کنند جز شما و کسانی که مانند شما باشند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۲۶۲ المحاسن، ج۱، ص۱۴۳

العسکری ( قَالَ اَبُوهَاشِمُ بَعدَ أَن رَوَی کَرَامَهًًْ لَهُ (: فَجَعَلْتُ أُفَکِّرُ فِی نَفْسِی عِظَمَ مَا أَعْطَی اللَّهُ آلَ مُحَمَّدٍ (وَ بَکَیْتُ فَنَظَرَ إِلَیَّ وَ قَالَ الْأَمْرُ أَعْظَمُ مِمَّا حَدَّثَتْ بِهِ نَفْسُکَ مِنْ عِظَمِ شَأْنِ آلِ مُحَمَّدٍ (فَاحْمَدِ اللَّهَ أَنْ جَعَلَکَ مُتَمَسِّکاً بِحَبْلِهِمْ تُدْعَی یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ بِهِمْ إِذَا دُعِیَ کُلُّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ إِنَّکَ عَلَی خَیْرٍ.

امام عسکری (علیه السلام)- ابوهاشم پس از اینکه کرامتی از امام عسکری (علیه السلام) بیان کرد، گفت: من [بعد از دیدن این کرامت] در دلم در مورد بزرگی آنچه خداوند به آل محمّد (عنایت فرموده اندیشیده و به گریه افتادم. امام عسکری (علیه السلام) نگاهی به من کرده و فرمود: «حقیقت بزرگ‌تر از آن است که تو پیرامون مقام و منزلت آل محمّد (با خودت اندیشیدی، بنابراین خداوند را بر این نعمت که تو را درآویخته به ریسمان ایشان قرار داده، سپاسگزار باش! تا در قیامت با ایشان فرا خوانده شوی، روزی‌که هر گروهی با پیشوایشان خوانده می‌شوند، [بِدان‌که] تو عاقبت به خیر هستی».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۲۶۴ بحارالأنوار، ج۵۰، ص۲۵۹/ نورالثقلین/ البرهان

السّجّاد ( اللَّهُمَّ إِنَّکَ أَیَّدْتَ دِینَکَ فِی کُلِ أَوَانٍ بِإِمَامٍ أَقَمْتَهُ عَلَماً لِعِبَادِکَ وَ مَنَاراً فِی بِلَادِکَ بَعْدَ أَنْ وَصَلْتَ حَبْلَهُ بِحَبْلِکَ وَ جَعَلْتَهُ الذَّرِیعَهًَْ إِلَی رِضْوَانِکَ وَ افْتَرَضْتَ طَاعَتَهُ وَ حَذَّرْتَ مَعْصِیَتَهُ وَ أَمَرْتَ بِامْتِثَالِ أَمْرِهِ وَ الِانْتِهَاءِ عِنْدَ نَهْیِهِ وَ أَنْ لَا یَتَقَدَّمَهُ مُتَقَدِّمٌ وَ لَا یَتَأَخَّرَ عَنْهُ مُتَأَخِّر.

امام سجّاد (علیه السلام)- خدایا! تو دین خود را در هر زمان به امامی تأیید کردی، که او را علمی برای بندگانت و چراغی در شهرهایت قرار دادی، و این پس از آن بود که رشته او را به رشته عنایات خویش پیوستی، و او را وسیله‌ی دست یافتن به رضوان خود ساختی، و فرمانبرداری از او را واجب و نافرمانیش را ممنوع شمردی، و فرمان دادی که به اوامر او گردن نهند و از آنچه نهی کند دست باز دارند، و هیچ کس براو پیشی نجوید و از او دور نیفتد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۲۶۴ المصباح للکفعمی، ص۶۷۴/ نورالثقلین

الصّادق ( عَنْ سَمَاعَهًَْ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَکَیْفَ إِذا جِئْنا مِنْ کُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِیدٍ وَ جِئْنا بِکَ عَلی هؤُلاءِ شَهِیداً قَالَ نَزَلَتْ فِی أُمَّهًِْ مُحَمَّدٍ (خَاصَّهًًْ فِی کُلِ قَرْنٍ مِنْهُمْ إِمَامٌ مِنَّا شَاهِدٌ عَلَیْهِمْ وَ مُحَمَّدٌ (شَاهِدٌ عَلَیْنَا.

امام صادق (علیه السلام)- سماعه گوید: امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی آیه: حال آن‌ها چگونه است آن روزی که از هر امتی، شاهد و گواهی [بر اعمالشان] می‌آوریم، و تو را نیز بر آنان گواه خواهیم آورد؟. (نساء/۴۱) فرمود: «فقط درباره‌ی امّت محمّد (صلی الله علیه و آله) نازل شده در هر قرنی از ما خانواده، امامی وجود دارد که گواه بر آن‌هاست و حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله) گواه بر ماست».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۲۶۴ الکافی، ج۱، ص۱۹۰

الصّادقین ( عَنْ مُحَمَّدِ‌بْنِ‌مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا (قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِهِ یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ قَالَ مَنْ کَانَ یَأْتَمُّونَ بِهِ فِی الدُّنْیَا وَ یُؤْتَی بِالشَّمْسِ وَ الْقَمَرِ فَیُقْذَفَانِ فِی جَهَنَّمَ وَ مَنْ یَعْبُدُهُمَا.

امام باقر (علیه السلام) و امام صادق (علیه السلام)- محمدبن‌مسلم گوید: از یکی از ایشان درباره‌ی آیه: یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ پرسیدم، فرمود: «منظور از امام کسی است که در دنیا به او اقتدا کرده‌اند، خورشید و ماه را می‌آورند و به‌همراه هرکس که آن دو را پرستیده در جهنّم می‌اندازند».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۲۶۶ بحارالأنوار، ج۸، ص۱۲/ العیاشی، ج۲، ص۳۰۲/ نورالثقلین/ البرهان

علی‌بن‌إبراهیم ( ذَلِکَ یَوْمُ الْقِیَامَهًِْ یُنَادِی مُنَادٍ لِیَقُمْ أَبُوبَکْرٍ وَ شِیعَتُهُ وَ عُمَرُ وَ شِیعَتُهُ وَ عُثْمَانُ وَ شِیعَتُهُ وَ عَلِیٌّ (وَ شِیعَتُهُ.

علی‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- روز قیامت منادی ندا می‌دهد: «ابوبکر و یارانش، عُمَر و یارانش و عثمان و یارانش و علی (علیه السلام) با یارانش برخیزند».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۲۶۶ بحارالأنوار، ج۸، ص۱۰/ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۲۶۵/ القمی، ج۲، ص۲۳/ نورالثقلین/ البرهان

الرّضا ( قَالَ الرِّضَا (فِی قَوْلِ اللَّهِ یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ قَالَ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَهًِْ قَالَ اللَّهُ أَلَیْسَ عَدْلًا مِنْ رَبِّکُمْ أَنْ نُوَلِّیَ کُلَّ قَوْمٍ مَنْ تَوَلَّوْا قَالُوا: بَلَی. قَالَ: فَیَقُولُ تَمَیَّزُوا فَیَتَمَیَّزُونَ.

امام رضا (علیه السلام)- یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ؛ روز قیامت خداوند می‌فرماید: «آیا از عدل پروردگارتان نیست اگر او روزی هر قومی را به کسی بسپارد که در دنیا ولایت و حکومت او را پذیرفته بودند»؟ می‌گویند: «بله! البتّه عادلانه است». خدا می‌فرماید: «پس از هم جدا شوید». و آنگاه هر قوم از دیگران جدا می‌ایستند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۲۶۸ بحارالأنوار، ج۸، ص۱۴/ العیاشی، ج۲، ص۳۰۴/ نورالثقلین/ البرهان

الصّادق ( عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (قَالَ: إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَهًِْ نَادَی مُنَادٍ مِنْ بُطْنَانِ الْعَرْشِ أَیْنَ خَلِیفَهًُْ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ فَیَقُومُ دَاوُدُ النَّبِیُّ (فَیَأْتِی النِّدَاءُ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لَسْنَا إِیَّاکَ أَرَدْنَا وَ إِنْ کُنْتَ لِلَّهِ تَعَالَی خَلِیفَهًًْ ثُمَّ یُنَادِی ثَانِیَهًًْ أَیْنَ خَلِیفَهًُْ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ فَیَقُومُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ (فَیَأْتِی النِّدَاءُ مِنْ قِبَلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ یَا مَعْشَرَ الْخَلَائِقِ هَذَا عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ خَلِیفَهًُْ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ وَ حُجَّتُهُ عَلَی عِبَادِهِ فَمَنْ تَعَلَّقَ بِحَبْلِهِ فِی دَارِ الدُّنْیَا فَلْیَتَعَلَّقْ بِحَبْلِهِ فِی هَذَا الْیَوْمِ یَسْتَضِیءُ بِنُورِهِ وَ لْیَتَّبِعْهُ إِلَی الدَّرَجَاتِ الْعُلَی مِنَ الْجَنَّاتِ قَالَ فَیَقُومُ النَّاسُ الَّذِینَ قَدْ تَعَلَّقُوا بِحَبْلِهِ فِی الدُّنْیَا فَیَتَّبِعُونَهُ إِلَی الْجَنَّهًِْ ثُمَّ یَأْتِی النِّدَاءُ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ جَلَّ جَلَالُهُ أَلَا مَنِ ائْتَمَّ بِإِمَامٍ فِی دَارِ الدُّنْیَا فَلیَتَّبِعْهُ إِلَی حَیْثُ یَذْهَبُ بِهِ فَحِینَئِذٍ تَبَرَّأَ الَّذِینَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِینَ اتَّبَعُوا وَ رَأَوُا الْعَذابَ وَ تَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبابُ وَ قالَ الَّذِینَ اتَّبَعُوا لَوْ أَنَّ لَنا کَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ کَما تَبَرَّؤُا مِنَّا کَذلِکَ یُرِیهِمُ اللهُ أَعْمالَهُمْ حَسَراتٍ عَلَیْهِمْ وَ ما هُمْ بِخارِجِینَ مِنَ النَّارِ.

امام صادق (علیه السلام)- امام صادق (علیه السلام) فرمود: چون روز قیامت شود آوازدهنده‌ای از اندرون عرش ندا دهد: «خلیفه‌ی خداوند در زمینش کجاست»؟ پس داود پیامبر (علیه السلام) برمی‌خیزد، از جانب خدای عزّوجلّ ندا دهد: «منظور ما تو نیستی هرچند که خلیفه‌ی خداوند بوده‌ای». بار دوّم ندا رسد: «خلیفه‌ی خداوند در زمینش کجاست»؟ پس امیرالمؤمنین علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) برمی‌خیزد، از جانب خدای عزّوجلّ ندا می‌رسد: «ای آفریدگان، این علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) خلیفه‌ی خدا در زمین او و حجّتش بر بندگان اوست، پس هرکه در دنیا به ریسمان [ولایت] او آویخته امروز نیز به ریسمان او بیاویزد تا از نور او روشنی گیرد و به دنبال او به درجات بلند بهشتی راه یابد». پس مردمی چند که در دنیا به ریسمان [ولایت] او آویخته بودند برخاسته و به‌دنبال آن حضرت (علیه السلام) به بهشت روند. سپس از جانب خداوند جلّ جلاله ندا رسد: «هان! هرکس در دنیا به دنبال پیشوایی راه افتاده [امروز نیز] به‌دنبال او به هرجا که بخواهد و او را ببرد، راه بیفتد. اینجاست که پیشوایان از پیروان بیزاری جویند و عذاب را ببینند و همه‌ی اسباب و وسایل از دسترسی آنان دور و بریده باشد. و [در این هنگام] پیروان می‌گویند: «کاش بار دیگر به دنیا برمی‌گشتیم، تا از آن‌ها [پیشوایان گمراه] بیزاری جوییم، آن‌چنان که آنان [امروز] از ما بیزاری جستند! [آری]، خداوند این چنین اعمال آن‌ها را به صورت حسرت‌زایی به آنان نشان می‌دهد و هرگز از آتش (دوزخ) خارج نخواهند شد!. (بقره/۱۶۷)».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۲۶۸ بحارالأنوار، ج۸، ص۱۰

أمیرالمؤمنین ( إِنَّ اللَّهَ جَلَّ ذِکْرُهُ بِسَعَهًِْ رَحْمَتِهِ وَ رَأْفَتِهِ بِخَلْقِهِ وَ عِلْمِهِ بِمَا یُحْدِثُهُ الْمُبَدِّلُونَ مِنْ تَغْیِیرِ کَلَامِهِ قَسَمَ کَلَامَهُ ثَلَاثَهًَْ أَقْسَامٍ فَجَعَلَ قِسْماً مِنْهُ یَعْرِفُهُ الْعَالِمُ وَ الْجَاهِلُ وَ قِسْماً لَا یَعْرِفُهُ إِلَّا مَنْ صَفَا ذِهْنُهُ وَ لَطُفَ حِسُّهُ وَ صَحَّ تَمْیِیزُهُ مِمَّنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ وَ قِسْماً لَا یَعْرِفُهُ إِلَّا اللَّهُ وَ أُمَنَاؤُهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ وَ إِنَّمَا فَعَلَ ذَلِکَ لِئَلَّا یَدَّعِیَ أَهْلُ الْبَاطِلِ مِنَ الْمُسْتَوْلِینَ عَلَی مِیرَاثِ رَسُولِ اللَّهِ (مِنْ عِلْمِ الْکِتَابِ مَا لَمْ یَجْعَلْهُ اللَّهُ لَهُمْ وَ لِیَقُودَهُمُ الِاضْطِرَارُ إِلَی الِایتِمَارِ بِمَنْ وَلَّاهُ أَمْرَهُمْ فَاسْتَکْبَرُوا عَنْ طَاعَتِهِ تَعَزُّزاً وَ افْتِرَاءً عَلَی اللَّهِ عزّوجلّ وَ اغْتِرَاراً بِکَثْرَهًِْ مَنْ ظَاهَرَهُمْ وَ عَاوَنَهُمْ وَ عَانَدَ اللَّهَ جَلَّ اسْمُهُ وَ رَسُولَهُ (... وَ مِمَّا أَخْبَرْتُکَ أَنَّهُ لَا یَعْلَمُ تَأْوِیلَهُ إِلَّا مَنْ لَطُفَ حِسُّهُ وَ صَفَا ذِهْنُهُ وَ صَحَّ تَمْیِیزُهُ قَوْلُه عزّوجلّ ... یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ وَ لَمْ یُسَمِّ بِأَسْمَائِهِمْ وَ أَسْمَاءِ آبَائِهِمْ وَ أُمَّهَاتِهِمْ.

امام علی (علیه السلام)- سپس خداوند متعال به سبب فراخی رحمت و مهربانیاش در حقّ آفریدگان و نیز از آنجا که میدانست تبدیل‌کنندگان در کتابش تغییر به وجود میآورند، کلام خود را بر سه گونه تقسیم کرد: گونهای را چنان قرار داد که دانا و نادان در مییابند، گونه‌ای را چنان قرار داد که تنها دارندگان ذهن پالوده و احساس لطیف وتشخیص درست درمییابند؛ یعنی همان کسانی که خود، سینه ایشان را از برای اسلام گشود، و گونهای دیگر را چنان قرار داد که تنها خدا و امنای او و ریشهداران در علم که سلام و درود خدا بر ایشان باد در می‌یابند. البته خداوند چنین کرد تا اهل باطل، یعنی همان کسانی که بر میراث رسول خدا (صلی الله علیه و آله) چنگ زده و مستولی شدند، درباره دانش کتاب خدا ادّعای چیزی را نکنند که خداوند برای آنان قرار نداده است و به خاطر نیازی که به دانستن علم کتاب دارند، مجبور شوند سر به آستان کسانی دیگر بگذارند و به سراغ کسانی بروند که خداوند، امر خویش را به آنان سپرده بود؛ امّا آنان بزرگی فروختند و از طاعت او سرباز زدند و به خداوند عزّوجلّ بهتان زدند و از زیادی یاران و پشتیبانان خود و دشمنان خداوند و رسولش که سلام و درود خدا بر او باد فریفته شدند و از این رو در برابر اطاعت از خداوند، تکبّر پیشه کردند. که تو را مطلّع گردانیدم که عالم به تأویل آن نگردد مگر دارندگان ذهن پالوده و احساس لطیف وتشخیص درست ... و نیز آیه: یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ، حال آن که از آنان با اسمهایشان و اسمهای پدران و مادرانشان نام نبرد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۲۶۸ بحارالأنوار، ج۸۹، ص۴۵/ الاحتجاج، ج۱، ص۲۵۳

السّجّاد ( وَرَدَ عَلَی الْحُسَیْنُ (رَجُلٌ یُقَالُ لَهُ بِشْرُبْنُ‌غَالِبٍ فَقَالَ یَا ابْنَ رَسُولِ‌اللَّهِ (أَخْبِرْنِی عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزّوَجَلّ یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ قَالَ إِمَامٌ دَعَا إِلَی هُدًی فَأَجَابُوهُ إِلَیْهِ وَ إِمَامٌ دَعَا إِلَی ضَلَالَهًٍْ فَأَجَابُوهُ إِلَیْهَا هَؤُلَاءِ فِی الْجَنَّهًِْ وَ هَؤُلَاءِ فِی النَّارِ وَ هُوَ قَوْلُهُ عزّوجلّ فَرِیقٌ فِی الْجَنَّةِ وَ فَرِیقٌ فِی السَّعِیر.

امام سجّاد (علیه السلام)- مردی به نام بشربن‌غالب خدمت امام سجّاد (علیه السلام) رسید و عرض کرد: «ای فرزند رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! به من از گفتار خدای عزّوجلّ: یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ خبر ده». فرمود: «امامی که به‌حق دعوت کرده و او را اجابت کردند و امامی که به گمراهی دعوت کرده و او را اجابت کردند، آنان در بهشتند و اینان در دوزخ و این است که فرمود: گروهی در بهشتند و گروهی در آتش سوزان!. (شوری/۷)».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۲۷۰ بحارالأنوار، ج۴۴، ص۳۱۳/ الأمالی للصدوق، ص۱۵۳/ نورالثقلین

الصّادق ( قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ أَیْ مَنْ کَانَ اقْتَدَی بِمُحِقٍ قُبِلَ وَ زَکَی.

امام صادق (علیه السلام)- یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ؛ یعنی هر کسی که از روی حقیقت از امام خود پیروی کرد؛ او پذیرفته شده و از انحراف دور و پاک است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۲۷۰ بحارالأنوار، ج۲، ص۲۶۵/ نورالثقلین

أمیرالمؤمنین ( رُوِیَ مَرْفُوعاً إِلَی حَمْزَهًَْ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ الْبَاقِرِ (قَالَ لَمَّا أَرَادَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ أَنْ یَسِیرَ إِلَی الْخَوَارِجِ بِالنَّهْرَوَانِ وَ اسْتَفَزَّ أَهْلَ الْکُوفَهًِْ وَ أَمَرَهُمْ أَنْ یُعَسْکِرُوا بِالْمَیْدَانِ فَتَخَلَّفَ عَنْهُمْ شَبَثُ بْنُ رِبْعِیٍّ وَ الْأَشْعَثُ بْنُ قَیْسٍ الْکِنْدِیُّ وَ جَرِیرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِیُّ وَ عَمْرُو بْنُ حُرَیْثٍ فَقَالُوا یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ أَ تَأْذَنُ لَنَا أَنْ نَقْضِیَ حَوَائِجَنَا وَ نَصْنَعَ مَا نُرِیدُ ثُمَّ نَلْحَقُ بِک فَقَالَ لَهُم ... وَ اعْلَمُوا أَنِّی سَمِعْتُ أَخِی رَسُولَ اللَّهِ (یَقُولُ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَهًِْ نَادَی مُنَادٍ لِیَخْلُوَ کُلُ قَوْمٍ بِمَنْ کَانُوا یَأْتَمُّونَ بِهِ فِی الْحَیَاهًِْ الدُّنْیَا فَمَنْ أَقْبَحُ وُجُوهاً مِنْکُمْ وَ أَنْتُمْ تُحِیلُونَ أَخَا رَسُولِ اللَّهِ (وَ ابْنَ عَمِّهِ وَ صِهْرَهُ وَ تَنْقُضُونَ مِیثَاقَهُ الَّذِی أَخَذَهُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ عَلَیْکُمْ وَ تُحْشَرُونَ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ وَ إِمَامُکُمْ الضَّبُّ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِم.

امام علی (علیه السلام)- در حدیثی مرفوع از ابوحمزه ثمالی روایت است که امام باقر (علیه السلام) فرمود: «وقتی امیرالمؤمنین (علیه السلام) تصمیم به تعقیب خوارج گرفت، مردم را به‌سوی نهروان ترغیب نمود و دستور داد در میدان شهر جمع شوند، شبث‌بن‌ربعی و اشعث کندی و جریربن‌عبداللَّه بجلّی و عمروبن‌حریث از شرکت در آن سرباز زدند و از امام علی (علیه السلام) به‌ظاهر اجازه خواستند کارهای شخصی خود را انجام دهند و بعد به او ملحق گردند. [امام (علیه السلام) فرمود]: «بدانید که من از برادرم رسول خدا (صلی الله علیه و آله) شنیدم که می‌فرمود: روز رستاخیز نداکننده‌ای فریاد می‌زند هرگروهی باید با پیشوایی که به آن اقتدا کرده‌اند در زندگی دنیا همراه باشند و از شما کسی زشت‌روتر نخواهد بود و شما با برادر رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و پسر عمّش حیله می‌ورزید پیمانی که خدا و رسولش (صلی الله علیه و آله) بر شما گرفت می‌شکنید شما روز رستاخیز برانگیخته می‌شوید درحالی‌که امام و پیشوایتان سوسمار است و این کلام خدای عزّوجلّ است: یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِم».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۲۷۲ إرشادالقلوب، ج۲، ص۲۷۵

الرّسول ( عَنْ حَبِیبٍ السِّجِسْتَانِیِّ، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْبَاقِرِ، عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ، عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ، عَنْ عَلِیِّ‌بْنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ (عَنْ رَسُولِ اللَّهِ (عَنْ جَبْرَئِیلَ (عَنِ اللَّهِ تَعَالَی، قَالَ: وَ عِزَّتِی وَ جَلَالِی لَأُعَذِّبَنَ کُلَ رَعِیَّهًٍْ فِی الْإِسْلَامِ دَانَتْ بِوَلَایَهًِْ إِمَامٍ جَائِرٍ لَیْسَ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ، وَ إِنْ کَانَتِ الرَّعِیَّهًُْ فِی أَعْمَالِهَا بَرَّهًًْ تَقِیَّهًًْ، وَ لَأَعْفُوَنَّ عَنْ کُلِّ رَعِیَّهًٍْ دَانَتْ لِوَلَایَهًِْ إِمَامٍ عَادِلٍ مِنَ اللَّهِ تَعَالَی وَ إِنْ کَانَتِ الرَّعِیَّهًُْ فِی أَعْمَالِهَا طَالِحَهًًْ مُسِیئَهًْ. قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِی یَعْفُورٍ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقَ (مَا الْعِلَّهًُْ أَنْ لَا دِینَ لِهَؤُلَاءِ، وَ لَا عَتْبَ عَلَی هَؤُلَاءِ قَالَ: لِأَنَّ سَیِّئَاتِ الْإِمَامِ الْجَائِرِ تَغْمِرُ حَسَنَاتِ أَوْلِیَائِهِ، وَ حَسَنَاتِ الْإِمَامِ الْعَادِلِ تَغْمِرُ سَیِّئَاتِ أَوْلِیَائِهِ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- حبیب سجستانی گوید: از امام باقر (علیه السلام) از پدرانش از پیامبر (صلی الله علیه و آله) به نقل از جبرئیل از خداوند عزّوجلّ حدیث فرمود: «به‌عزّت و جلالم سوگند! هر جماعتی از مسلمانان که از پیشوای ستمکاری که از جانب خداوند عزّوجلّ نیست فرمانبرداری کنند را عذاب خواهم کرد، هرچند آن جماعت در کردارشان نیکوکار و پرهیزگار باشند و هر جماعتی از مسلمانان که از پیشوایی عادل که از جانب خداوند باشد فرمانبرداری کنند را خواهم بخشید هرچند آن جماعت، در کردارشان بدکار و گناهکار باشند». عبدالله‌بن‌ابی‌یعفور گوید: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: «علّت اینکه این گروه [که از پیشوای ستمکار پیروی می‌کنند] دین ندارند و آن گروه [که از پیشوای عادل پیروی می‌کنند] سرزنش نمی‌شوند چیست»؟ امام (علیه السلام) فرمود: «چون گناهانِ پیشوای ستمکار، کارهای نیک پیروانش را و کارهای نیکِ پیشوای عادل، گناهان پیروانش را می‌پوشاند».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۲۷۲ الأمالی، ص۶۳۴

الباقر ( وَ لَیْسَتْ تَشْهَدُ الْجَوَارِحُ عَلَی مُؤْمِنٍ إِنَّمَا تَشْهَدُ عَلَی مَنْ حَقَّتْ عَلَیْهِ کَلِمَهًُْ الْعَذَابِ فَأَمَّا الْمُؤْمِنُ فَیُعْطَی کِتَابَهُ بِیَمِینِهِ قَالَ اللَّهُ عزّوجلّ فَأَمَّا مَنْ أُوتِیَ کِتابَهُ بِیَمِینِهِ فَأُولئِکَ یَقْرَؤُنَ کِتابَهُمْ وَ لا یُظْلَمُونَ فَتِیلًا.

امام باقر (علیه السلام)- اعضاء و جوارح علیه مؤمن گواهی نمی‌دهند، بلکه علیه کسی که فرمان عذاب بر او ثابت شده گواهی می‌دهند و امّا مؤمن نامه‌اش را به دست راستش می‌دهند، که خدای عزّوجلّ می‌فرماید: فَأَمَّا مَنْ أُوتِیَ کِتابَهُ بِیَمِینِهِ فَأُولئِکَ یَقْرَؤُنَ کِتابَهُمْ وَ لا یُظْلَمُونَ فَتِیلًا.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۸، ص۲۷۴ الکافی، ج۲، ص۳۱/ بحارالأنوار، ج۶۶، ص۸۹/ نورالثقلین