وَكَذَٰلِكَ جَعَلۡنَٰكُمۡ أُمَّةࣰ وَسَطࣰا لِّتَكُونُواْ شُهَدَآءَ عَلَى ٱلنَّاسِ وَيَكُونَ ٱلرَّسُولُ عَلَيۡكُمۡ شَهِيدࣰاۗ وَمَا جَعَلۡنَا ٱلۡقِبۡلَةَ ٱلَّتِي كُنتَ عَلَيۡهَآ إِلَّا لِنَعۡلَمَ مَن يَتَّبِعُ ٱلرَّسُولَ مِمَّن يَنقَلِبُ عَلَىٰ عَقِبَيۡهِۚ وَإِن كَانَتۡ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى ٱلَّذِينَ هَدَى ٱللَّهُۗ وَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَٰنَكُمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ بِٱلنَّاسِ لَرَءُوفࣱ رَّحِيمࣱ
143
علیّ‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- وَ کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً یَعْنِی عَدْلًا.
علی‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه) منظور از وسطاً در آیه‌ی: وَ کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً؛ عدل است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۰۴ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۵۱/ المناقب، ج۴، ص۱۷۹/ نورالثقلین؛ فیه «عدولاً» بدلٌ «عدلاً»/ القمی، ج۱، ص۶۲؛ فیه: «یا ایمّهًْ و سطا» زیادهًْ
علیّ‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- وَاسِطَهٌْ بَینَ ألرَّسُولِ وَ النَّاسِ.
علی‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه) منظور واسطه‌بودن مابین رسول و مردم است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۰۴ القمی، ج۱، ص۶۲
الباقر (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَاجَعْفَرٍ (علیه السلام): یَقُول نَحْنُ نَمَطُ الْحِجَازِ. فَقُلْتُ: وَ مَا نَمَطُ الْحِجَازِ؟ قَالَ: أَوْسَطُ الْأَنْمَاطِ إِنَّ اللَّهَ یَقُولُ وَ کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً ثُمَّ قَالَ إِلَیْنَا یَرْجِعُ الْغَالِی وَ بِنَا یَلْحَقُ الْمُقَصِّرُ.
امام باقر (علیه السلام) ابوبصیر گوید: از امام باقر (علیه السلام) شنیدم که می‌فرمود: «ما نمط حجازیم (گروه اهل حجاز)». گفتم: «نمط حجاز (گروه اهل حجاز) چیست»؟ فرمود: «میانه‌روترین گروه که خداوند در این آیه می‌فرماید: وَ کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً آنکه بسیار بالا رفته [از حق گذشته] باید به‌سوی ما [که وسط هستیم] بازگردد و آنکه عقب‌افتاده باید به ما برسد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۰۴ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۴۹/ العیاشی، ج۱، ص۶۳/ نورالثقلین/ البرهان
ابن‌عباس (رحمة الله علیه)- فِی تَفسِیرِ قالَ أَوْسَطُهُمْ أَ لَمْ أَقُلْ لَکُمْ لَوْ لا تُسَبِّحُونَ الآیَهًْ ... فَقَالَ الرَّجُلُ یَا ابن عباس (رحمة الله علیه) کَانَ أَوْسَطَهُمْ فِی السِّنِّ؟ فَقَالَ: لَا! بَلْ کَانَ أَصْغَرَ الْقَوْمِ سِنّاً وَ کَانَ أَکْبَرَهُمْ عَقْلًا وَ أَوْسَطُ الْقَوْمِ خَیْرُ الْقَوْمِ وَ الدَّلِیلُ عَلَیْهِ فِی الْقُرْآنِ قَوْلُهُ إِنَّکُمْ یَا أُمَّهًَْ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) أَصْغَرُ الْقَوْمِ وَ خَیْرُ الْأُمَمِ قَالَ اللَّهُ وَ کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً.
ابن‌عباس (رحمة الله علیه) در باب معنی أوْسَطُهُمْ در این کلام الهی، که می‌فرماید: آیا به شما نگفتم چرا تسبیح خدا نمی‌گویید؟! ... (قلم/۲۸) مردی به ابن‌عباس (رحمة الله علیه) گفت: «آیا منظور کسی است که از نظر سن در بین آنها، متوسّط باشد»؟ ابن‌عباس (رحمة الله علیه) گفت: «خیر! از لحاظ سن، او از همه‌ی مردم کوچکتر بود ولیکن از نظر عقل از همه‌ی آنها بزرگتر بوده است. میانه و اوسط قوم، کسی است که از همگان بهتر است و دلیل بر آن، آیه‌ای در قرآن است که می‌خواهد بگوید شما ای امّت محمّد (کوچکترین مردمان [از نظر تعداد و سن] و بهترین امّت‌ها هستید و خدا فرمود: کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۰۴ بحارالأنوار، ج۹۳، ص۱۰۱/ القمی، ج۲، ص۳۸۱/ مستدرک الوسایل، ج۷، ص۹۷
الباقر (علیه السلام)- وَ لَا یَکُونُ شُهَدَاءَ عَلَی النَّاسِ إِلَّا الْأَئِمَّهًُْ وَ الرُّسُلُ فَأَمَّا الْأُمَّهًُْ فَإِنَّهُ غَیْرُ جَائِزٍ أَنْ یَسْتَشْهِدَهَا اللَّهُ تَعَالَی عَلَی النَّاسِ وَ فِیهِمْ مَنْ لَا تَجُوزُ شَهَادَتُهُ فِی الدُّنْیَا عَلَی حَزْمَهًِْ بَقْلٍ.
امام باقر (علیه السلام) و گواهان بر مردم کسانی نبودند جز امامان و پیامبران؛ و شاهد و گواه‌گرفتن افراد امّت بر مردم صحیح و جائز نیست زیرا در بین ایشان کسی است که حتّی شهادت او در مورد یک بسته سبزی نیز پذیرفته نمی‌شود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۰۶ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۵۱/ المناقب، ج۴، ص۱۷۹/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- وَ کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ قَالَ هُمُ الْأَئِمَّهًُْ (علیهم السلام).
امام صادق (علیه السلام) در تفسیر آیه‌ی: وَ کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ فرمود: «منظور ائمّه (علیهم السلام) هستند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۰۶ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۴۳/ بصایرالدرجات، ج۱۳، ص۸۲/ البرهان؛ فیه: «بالإختصار»
الصّادق (علیه السلام)- لِیَکُونَ الرَّسُولُ شَهِیداً عَلَیْکُمْ یَا آلَ مُحَمَّدٍ (علیهم السلام) یَا مَنْ قَدْ اسْتَوْدَعَکُمْ الْمُسْلِمِینَ وَ افْتَرَضَ طَاعَتَکُمْ عَلَیْهِمْ وَ تَکُونُوا أَنْتُمْ شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ بِمَا قَطَعُوا مِنْ رَحِمِکُمُ وَ ضَیَّعُوا مِنْ حَقِّکُمْ وَ مَزَّقُوا مِنْ کِتَابِ اللَّهِ وَ عَدَلُوا حُکْمَ غَیْرِکُمْ بِکُمْ.
امام صادق (علیه السلام) [ای خاندان پیامبر (!] ای کسانی که رَحِمْ و رابطه‌ی نَسَبی شما با پیامبر (را قطع و حقّ شما را ضایع کردند و به کتاب خدا بی‌احترامی و حکم دیگران را بر شما جاری کردند؛ خداوند پیامبر (را گواهی [بر ظلمی که به شما کرده‌اند و گواهی] برای شما قرار داده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۰۶ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۳۶۳
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی عَمْرٍو الزُّبَیْرِی عَنْ أَبِی‌عبدالله (علیه السلام) قَالَ: فَإِنْ ظَنَنْتَ أَنَّ اللَّهَ عَنَی بِهَذِهِ الْآیَهًِْ جَمِیعَ أَهْلِ الْقِبْلَهًِْ مِنَ الْمُوَحِّدِینَ أَ فَتَرَی أَنَّ مَنْ لَا یَجُوزُ شَهَادَتُهُ فِی الدُّنْیَا عَلَی صَاعٍ مِنْ تَمْرٍ یَطْلُبُ اللَّهُ شَهَادَتَهُ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ وَ یَقْبَلُهَا مِنْهُ بِحَضْرَهًِْ جَمِیعِ الْأُمَمِ الْمَاضِیَهًِْ کَلَّا لَمْ یَعْنِ اللَّهُ مِثْلَ هَذَا مِنْ خَلْقِهِ یَعْنِی الْأُمَّهًَْ الَّتِی وَجَبَتْ لَهَا دَعْوَهًُْ إِبْرَاهِیمَ کُنْتُمْ خَیْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ وَ هُمُ الْأُمَّهًُْ الْوُسْطَی وَ هُمْ خَیْرُ أُمَّهًٍْ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ.
امام صادق (علیه السلام) أبوعمرو زبیری از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است: فرمود: «آیا گمان می‌کنی که مخاطب خداوند در این آیه، تمام مسلمانان و خداپرستان‌اند؟! [نخیر! این‌چنین نیست، بعضی از این مسلمانان فاسق، بی‌اعتبارند] آیا گمان می‌کنی، این مسلمانانی که خداوند شهادت و گواهی آنان در دنیا در مورد یک مَن خرما نمی‌پذیرد، شهادتشان در روز قیامت شنیده خواهد شد و در حضور تمام امّت‌های پیشین، [در صحرای محشر] گواهی آنان پذیرفته می‌شود؟! ابداً! هیچ‌گاه خداوند چنین قصدی ندارد و چنین افرادی را از این امّت (امّت پیامبر () مخاطب این کلامش قرار نداده، امّتی که خواسته‌ی ابراهیم (علیه السلام) در مورد آنها اجرا شده که فرمود: شما بهترین امّتی بودید که به سود انسان‌ها آفریده شده‌اند. (آل‌عمران/۱۱۰) امّت پیامبر (امّت وسط و بهترین امّت از میان مردمان است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۰۶ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۵۰/ العیاشی، ج۱، ص۶۳/ نورالثقلین/ البرهان/ دعایم الإسلام، ج۱، ص۳۵؛ فیه: «الأمّهًْ ... اخرجت الناس» محذوفٌ
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- أَنَّ سَلْمَانَ سَأَلَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) عَنِ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ فِیهِمْ: لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ؟ قَالَ: هُمْ ثَلَاثَهًَْ عَشَرَ رَجُلًا خَاصَّهًًْ أَنَا وَ أَخِی عَلِیٌّ (علیه السلام) وَ أَحَدَ عَشَرَ مِنْ وُلْدِهِ.
پیامبر ( از پیامبر (درخصوص کسانی‌که خداوند درباره‌شان فرمود: لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ سؤال شد. حضرت فرمود: «آنها سیزده نفر شامل من و برادرم علی (علیه السلام) و یازده نفر از فرزندان او هستند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۰۶ الصراط المستقیم، ج۲، ص۱۱۸
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- أَنَّ اللَّهَ تَعَالَی إِیَّانَا عَنَی بِقَوْلِهِ لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ فَرَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) شَاهِدٌ عَلَیْنَا وَ نَحْنُ شُهَدَاءُ اللَّهِ عَلَی خَلْقِهِ وَ حُجَّتُهُ فِی أَرْضِهِ وَ نَحْنُ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ فیهم وَ کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً.
امام علی (علیه السلام)منظور خداوند در این آیه‌ی لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ ما هستیم؛ پیامبراکرم (گواه بر ماست و ما گواه بر مردم و حجّت خدا در زمینیم؛ ما کسانی هستیم که خداوند درباره‌ی آنها فرموده است: جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۰۶ بحارالأنوار، ج۲۲، ص۴۴۱/ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۱۱۹/ کتاب سلیم بن قیس، ص۹۴۴/ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۳۴/ نورالثقلین/ المناقب، ج۳، ص۸۷
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- فَرَسُولُ اللَّهُ الشَّاهِدُ عَلَیْنَا (أَهْلَ الْبَیْتِ (علیهم السلام)) وَ نَحْنُ شُهَدَاءُ اللَّهِ عَلَی خَلْقِهِ وَ حُجَجُهُ فِی أَرْضِهِ. وَ نَحْنُ الَّذِینَ عَنَی اللَّهُ بِقَوْلِهِ: وَ کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ إِلَی آخِرِ الْآیَهًِْ، فَلِکُلِّ زَمَانٍ مِنَّا إِمَامٌ شَاهِدٌ عَلَی أَهْلِ زَمَانِهِ.
امام علی (علیه السلام) رسول‌خدا (گواه و شاهدی بر ما اهل‌بیت (علیهم السلام) است و ما شاهدان خداوند بر خلقش و حجّت‌های او در زمینش هستیم. ما هستیم که منظور خداوند در این کلام هستیم: وَ کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ ... در هر زمانی، امامی از ما هست که شاهد بر اهل زمان خود باشد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۰۶ کتاب سلیم بن قیس، ص۸۸۴
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی طَهَّرَنَا وَ عَصَمَنَا وَ جَعَلَنَا شُهَدَاءَ عَلَی خَلْقِهِ وَ حُجَّتَهُ فِی أَرْضِهِ وَ جَعَلَنَا مَعَ الْقُرْآنِ وَ جَعَلَ الْقُرْآنَ مَعَنَا لَا نُفَارِقُهُ وَ لَا یُفَارِقُنَا.
امام علی (علیه السلام) خداوند ما را پاکیزه، معصوم، گواه بر خلق و حجّت در روی زمین قرار داده است؛ [خدا] ما را با قرآن و قرآن را با ما قرار داده [به‌طوری‌که] نه ما از او و نه او از ما جدا نمی‌شود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۰۸ الکافی، ج۱، ص۱۹۱
السّجّاد (علیه السلام)- فِی قَوْلِهِ تَعَالَی لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ قَالَ: نَحْنُ هُمْ.
امام سجاد (علیه السلام) ما همان کسانی هستیم که خداوند فرمود: «برمردم گواه می‌باشند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۰۸ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۵۰/ المناقب، ج۴، ص۱۲۹
الباقر (علیه السلام)- قَوْلَ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی وَ کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ وَ یَکُونَ ألرّسول عَلَیْکُمْ شَهِیداً قَالَ: نَحْنُ الْأُمَّهًُْ الْوَسَطُ وَ نَحْنُ شُهَدَاءُ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی عَلَی خَلْقِهِ وَ حُجَجُهُ فِی أَرْضِه.
امام باقر (علیه السلام) ما امّت میانه و گواهان خدای تبارک‌وتعالی بر خلقش و حجّت‌های او در زمینش هستیم.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۰۸ الکافی، ج۱، ص۱۹۱/ بشارهًْ المصطفی، ص۱۹۳/ بصایرالدرجات، ج۱، ص۶۳/ إرشادالقلوب، ج۲، ص۲۹۷/ العیاشی، ج۱، ص۶۲/ دعایم الإسلام، ج۱، ص۲۰/ المناقب، ج۴، ص۱۷۹/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- نَحْنُ الشُّهَدَاءُ عَلَی النَّاسِ بِمَا عِنْدَهُمْ مِنَ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ وَ مَا ضَیَّعُوا مِنْهُ.
امام صادق (علیه السلام) ما گواه بر مردم هستیم؛ به آنچه از حلال و حرام نزد ایشان است و آنچه از بین برده‌اند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۰۸ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۴۳/ بصایرالدرجات، ج۱، ص۸۲/ بصایرالدرجات، ج۱، ص۵۱۶/ العیاشی، ج۱، ص۶۳/ نورالثقلین/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- عَن مَیمون البَان عَن أَبَاجَعفَر (علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَی وَ کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ وَ یَکُونَ ألرّسول عَلَیْکُمْ شَهِیداً قَالَ أَبُوجَعْفَرٍ (علیه السلام): مِنَّا شَهِیدٌ عَلَی کُلِّ زَمَانٍ عَلِیُّ‌بْنُ‌أَبِی‌طَالِبٍ فِی زَمَانِهِ وَ الْحَسَنُ (علیه السلام) فِی زَمَانِهِ وَ الْحُسَیْنُ (علیه السلام) فِی زَمَانِهِ وَ کُلُّ مَنْ یَدْعُو مِنَّا إِلَی أَمْرِ اللَّهِ.
امام باقر (علیه السلام) از میمون‌البان نقل شده است: اباجعفر (علیه السلام) در تفسیر آیه وَ کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ وَ یَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیداً فرمود: هر یک از ما گواه زمان خود هستیم؛ علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) در زمان خود، حسن‌بن‌علی (علیه السلام) در زمان خود و حسین (علیه السلام) نیز در زمان خویش گواه بود. هر یک از ما مأموریّت دعوت به‌سوی خدا را دارد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۰۸ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۳۷/ فرات الکوفی، ص۶۲
الباقر (علیه السلام)- فِی قَوْلِ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی وَ کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ قَالَ: عَدْلًا لِیَکُونُوا شُهَدَاءَ عَلَی النَّاسِ قَالَ: الْأَئِمَّهًُْ وَ یَکُونَ ألرّسول عَلَیْکُمْ شَهِیداً قَالَ: عَلَی الْأَئِمَّهًِْ.
امام باقر (علیه السلام) درباره‌ی سخن خداوند متعال: و کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ فرمود: «منظور از «وسط» عدل است ... منظور از ادامه‌ی آیه آن است که «تا امامان (علیهم السلام) بر مردم گواه باشند». (یعنی منظور از شهداء بر مردم، امامان (علیهم السلام) هستند). و رسول بر امامان گواه است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۰۸ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۴۲/ بصایرالدرجات، ج۱، ص۸۲
الصّادق (علیه السلام)- إِنَّ مَعَ عَلِیٍّ (علیه السلام) فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها) وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ (علیها السلام) وَ هُمُ الَّذِینَ أَذْهَبَ اللَّهُ عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَ طَهَّرَهُمْ تَطْهِیراً وَ أَصْحَابُ الْکِسَاءِ هُمُ الَّذِینَ شَهِدَ لَهُمُ الْکِتَابُ بِالتَّطْهِیرِ وَ قَدْ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَحْدَهُ أُمَّهًْ.
امام صادق (علیه السلام) [فردی از امام (علیه السلام) پرسید که آیا منظور از افرادی که مصداق آیه شما بهترین امّتی بودید که به سود انسان‌ها آفریده شده‌اند. (آل‌عمران/۱۱۰) هستند، کسی جز علی (علیه السلام) است؟ امام (علیه السلام) جواب داد: همراه علی (علیه السلام)، افراد دیگری هم مصداق این آیه هستند]. همراه علی (علیه السلام)، فاطمه (سلام الله علیها) و حسن و حسین (علیها السلام) هستند و ایشان کسانی هستند که خداوند هرگونه پلیدی را از آنها دورکرده و پاکشان گردانده و اصحاب کساء نیز ایشانند که قرآن به پاکی آنها شهادت داده و رسول‌خدا (به تنهایی یک امّت بود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۰۸ دعایم الإسلام، ج۱، ص۳۵
الصّادق (علیه السلام)- وَ مَنْ جاءَ بِالسَّیِّئَةِ فَکُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِی النَّارِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا ما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ وَ إِنَّمَا أَرَادَ بِالسَّیِّئَهًِْ إِنْکَارَ الْإِمَامِ الَّذِی هُوَ مِنَ اللَّهِ تَعَالَی وَ قَالَ تَعَالَی فِیهِم وَ کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً.
امام صادق (علیه السلام) منظور از «سیّئه» در این آیه: و آنها که اعمال بدی انجام دهند، به صورت در آتش افکنده می‌شوند، (نمل/۹۰) انکار امام (علیه السلام) است؛ امامی که از جانب خداوند برگزیده شده و پروردگار درباره‌ی ایشان فرموده است: و کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۰۸ المناقب، ج۴، ص۴۲۰
الباقر (علیه السلام)- وَ لَقَدْ قُضِیَ الْأَمْرُ أَنْ لَا یَکُونَ بَیْنَ الْمُؤْمِنِینَ اخْتِلَافٌ وَ لِذَلِکَ جَعَلَهُمْ شُهَدَاءَ عَلَی النَّاسِ لِیَشْهَدَ مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله) عَلَیْنَا وَ لِنَشْهَدَ عَلَی شِیعَتِنَا وَ لِیَشْهَدَ شِیعَتُنَا عَلَی النَّاسِ.
امام باقر (علیه السلام) فرمان خدا جاری شده که میان مؤمنین اختلافی نباشد و به‌همین جهت ایشان را گواه مردم قرار داده است؛ بدین ترتیب که محمّد (گواه ما باشد، ما گواه شیعیان خود [باشیم] و شیعیان ما گواه مردم [باشند].
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۱۰ نورالثقلین
الحسین (علیه السلام)- دَخَلَ عَلَیْنَا حِبْرٌ مِنْ أَحْبَارِ یَهُودِ أَهْلِ الشَّام فقَالَ: یَا أُمَّهًَْ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) مَا تَرَکْتُمْ لِنَبِیٍّ دَرَجَهًًْ وَ لَا لِمُرْسَلٍ فَضِیلَهًًْ إِلَّا وَ قَدْ تَحَمَّلْتُمُوهَا لِنَبِیِّکُمْ فَهَلْ عِنْدَکُمْ جَوَابٌ إِنْ أَنَا سَأَلْتُکُمْ؟ فَقَالَ لَهُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام): سَلْ یَا أَخَا الْیَهُود! ... قَالَ الْیَهُودِیُّ: فَأَخْبِرْنِی عَمَّا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ أُمَّتَهُ عَلَی سَائِرِ الْأُمَمِ. قَالَ (علیه السلام): لَقَدْ فَضَّلَ اللَّهُ أُمَّتَهُ (صلی الله علیه و آله) عَلَی سَائِرِ الْأُمَمِ بِأَشْیَاءَ کَثِیرَهًٍْ أَنَا أَذْکُرُ لَکَ مِنْهَا قَلِیلًا مِنْ کَثِیرٍ مِنْ ذَلِکَ ... فَیَقُولُ اللَّهُ جَلَّ ثَنَاؤُهُ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِذَلِکَ لِلنَّبِیِّینَ مَنْ شُهَدَاؤُکُمُ الْیَوْمَ فَیَقُولُونَ محمد (صلی الله علیه و آله) وَ أُمَّتُهُ فَتَشْهَدُ لَهُمْ أُمَّهًُْ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) بِالتَّبْلِیغِ وَ تُصَدَّقُ شَهَادَتُهُمْ وَ شَهَادَهًُْ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) فَیُؤْمِنُونَ عِنْدَ ذَلِکَ وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ تَعَالَی لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ وَ یَکُونَ ألرّسول عَلَیْکُمْ شَهِیداً یَقُولُ یَکُونُ محمد (صلی الله علیه و آله) عَلَیْکُمْ شَهِیداً أَنَّکُمْ قَدْ بَلَّغْتُمُ الرِّسَالَهًَْ.
امام حسین (علیه السلام) یکی از دانشمندان یهودی اهل شام بر ما وارد شد و گفت: «ای امّت محمّد (! هیچ مقامی برای پیامبران و فضیلتی برای رسولان نبود مگر آنکه آن را بر پیامبرتان نیز قائلید. پس اگر من از شما سؤال کنم، قادر به پاسخگویی هستید»؟ پس امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمود: «بپرس ای برادر یهودی ...»! آن یهودی گفت: «خداوند به چه واسطه‌ای امّت او را بر سایر امّت‌ها برتری داده است؟ فرمود: «خداوند امّت او را با چیزهای فراوانی برتری بخشید که من اندکی از آن همه را برایت بازگو می‌کنم ... پس خداوند که حمدش عظیم است از رسولان می‌پرسد حال آنکه خود به پاسخش آگاه‌تر است: «چه کسانی امروز گواهان شمایند»؟ پس می‌گویند: «محمّد (و امّت او» پس امّت محمّد (نیز شهادت می‌دهند که آنها (پیامبران) به‌درستی درست تبلیغ کردند و شهادت آنها و شهادت محمّد (را تصدیق می‌کنند و در این هنگام ایمان می‌آورند و آن سخن خداوند است: لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ وَ یَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیداً منظور، اینکه محمّد (برای شما (پیامبرانِ شما) شهادت می‌دهد که شما رسالت خود را [به‌خوبی] ابلاغ کردید».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۱۰ بحارالأنوار، ج۱۶، ص۳۴۷/ إرشادالقلوب ج:۲، ص۴۱۲
الباقر (علیه السلام)- إِنَّ بَنِی عَبْدِ الْأَشْهَلِ أَتَوْهُمْ وَ هُمْ فِی الصَّلَاهًِْ قَدْ صَلَّوْا رَکْعَتَیْنِ إِلَی بَیْتِ الْمَقْدِسِ فَقِیلَ لَهُمْ إِنَّ نَبِیَّکُمْ قَدْ صُرِفَ إِلَی الْکَعْبَهًِْ فَتَحَوَّلَ النِّسَاءُ مَکَانَ الرِّجَالِ وَ الرِّجَالُ مَکَانَ النِّسَاءِ وَ جَعَلُوا الرَّکْعَتَیْنِ الْبَاقِیَتَیْنِ إِلَی الْکَعْبَهًِْ فَصَلَّوْا صَلَاهًًْ وَاحِدَهًًْ إِلَی قِبْلَتَیْنِ فَلِذَلِکَ سُمِّیَ مَسْجِدُهُمْ مَسْجِدَ الْقِبْلَتَیْنِ.
امام باقر (علیه السلام) فرزندان عبدالأشهل، درحالی‌که آنها (پیامبر (و یاران) نماز می‌گزاردند به ایشان رسیدند. دو رکعت را به سمت بیت‌المقدّس خواندند. پس به ایشان گفته‌شد: «پیامبر شما به‌سوی مکّه بازگشته است». پس زنان جای نماز خود را با مردان و مردان مکان نمازشان را با زنان عوض کردند و دو رکعت باقی مانده را به‌سوی کعبه به‌جای آوردند. به این ترتیب یک نماز را به‌سوی دو قبله خواندند و لذا مسجدشان به مسجد «قبلتین» (دو قبله‌ای) معروف شد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۱۰ بحارالأنوار، ج۱۹، ص۲۰۰/ تهذیب الأحکام، ج۲، ص۴۳/ وسایل الشیعه، ج۴، ص۲۹۷/ نورالثقلین/ بحارالأنوار، ج۸۱، ص۷۶
العسکری (علیه السلام)- فَقِیلَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ (علیه السلام)! فَلِمَ أَمَرَ بِالْقِبْلَهًِْ الْأُولَی؟ فَقَالَ (علیه السلام): لِمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ وَ ما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِی کُنْتَ عَلَیْها وَ هِیَ بَیْتُ الْمَقْدِسِ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ یَتَّبِعُ ألرّسول مِمَّنْ یَنْقَلِبُ عَلی عَقِبَیْهِ إِلَّا لِنَعْلَمَ ذَلِکَ مِنْهُ وُجُوداً بَعْدَ أَنْ عَلِمْنَاهُ سَیُوجَدُ وَ ذَلِکَ أَنَّ هَوَی أَهْلِ مَکَّهًَْ کَانَ فِی الْکَعْبَهًِْ فَأَرَادَ اللَّهُ أَنْ یُبَیِّنَ مُتَّبِعَ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) مِنْ مُخَالِفِیهِ بِاتِّبَاعِ الْقِبْلَهًِْ الَّتِی کَرِهَهَا وَ مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله) یَأْمُرُ بِهَا وَ لَمَّا کَانَ هَوَی أَهْلِ الْمَدِینَهًِْ فِی بَیْتِ الْمَقْدِسِ أَمَرَهُمْ بِمُخَالَفَتِهَا وَ التَّوَجُّهِ إِلَی الْکَعْبَهًِْ لِیُبَیِّنَ مَنْ یُوَافِقُ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) فِیمَا یَکْرَهُهُ فَهُوَ مُصَدِّقُهُ وَ مُوَافِقُهُ.
امام عسکری عدّه‌ای گفتند: ای پسر رسول‌خدا (! چرا خداوند امر کرد که [مسلمانان] به‌سوی قبله‌ی اوّل (بیت‌المقدس) رو کنند؟ امام (علیه السلام) فرمود: به‌خاطر این کلام خدا که می‌فرماید: ما قبله‌ای که بر آن بودییعنی بیت‌المقدس را فقط به این خاطر [قبله‌ی اوّل] قرار دادیم که معلوم شود از میان کسانی که به گذشته‌ی خود بازگشتند چه کسی از پیامبر (پیروی می‌کند و به این خاطر بود که آنچه می‌دانستیم خواهدشد را ببینیم که می‌شود، و آن اینکه دلباختگی اهل مکّه به کعبه بود؛ پس خداوند اراده‌کرد تا پیروان محمّد (با پیروی از قبله‌ای که آنها خود نمی‌پسندیدند امّا محمّد (به آن فرمان می‌داد، از مخالفانش معلوم شوند و پس از آنکه اهل مدینه به بیت‌المقدّس دلباختند، به ایشان امر کرد «به آن پشت کرده و روی به‌سوی مکّه کنید تا مشخّص شود چه کسی در چیزهایی که نمی‌پسندد با محمّد (موافقت کرده و او را تصدیق و تأیید می‌کند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۱۰ بحارالأنوار، ج۴، ص۱۰۶/ بحارالأنوار، ج۸۱، ص۶۱/ مستدرک الوسایل، ج۳، ص۱۷۵/ الاحتجاج، ج۱، ص۴۲/ الإمام العسکری، ص۴۹۴/ نورالثقلین
العسکری (علیه السلام)- وَ إِنْ کانَتْ لَکَبِیرَةً إِلَّا عَلَی الَّذِینَ هَدَی اللهُ إِنَّمَا کَانَ التَّوَجُّهُ إِلَی بَیْتِ الْمَقْدِسِ فِی ذَلِکَ الْوَقْتِ کَبِیرَهًًْ إِلَّا عَلَی مَنْ یَهْدِی اللَّهُ فَعَرَفَ {فَعُرِفَ} أَنَّ اللَّهَ یُتَعَبَّدُ بِخِلَافِ مَا یُرِیدُهُ الْمَرْءُ لِیَبْتَلِیَ طَاعَتَهُ فِی مُخَالَفَهًِْ هَوَاهُ.
امام عسکری (علیه السلام) وَ إِنْ کانَتْ لَکَبِیرَةً إِلَّا عَلَی الَّذِینَ هَدَی اللهُ روی‌کردن به‌سوی بیت‌المقدّس در آن زمان جز برای کسانی‌که خداوند هدایتشان می‌کند، گران بود؛ پس مشخّص است که خداوند انسان را مأمور به عملی می‌کند که [گاهی] خلاف نظر انسان است تا اطاعت او را در مخالفت با نفسش بیازماید.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۱۲ بحارالأنوار، ج۴، ص۱۰۶/ بحارالأنوار، ج۸۱، ص۶۱/ مستدرک الوسایل، ج۳، ص۱۷۵/ الاحتجاج، ج۱، ص۴۲/الإمام العسکری، ص۴۹۴/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- سَمَّی الصَّلَاهًَْ إِیمَاناً فِی کِتَابِهِ وَ ذَلِکَ أَنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ لَمَّا صَرَفَ وَجْهَ نَبِیِّهِ (صلی الله علیه و آله) عَنِ الصَّلَاهًِْ إِلَی بَیْتِ الْمَقْدِسِ وَ أَمَرَهُ أَنْ یُصَلِّیَ إِلَی الْکَعْبَهًِْ قَالَ الْمُسْلِمُونَ لِلنَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله): أَ رَأَیْتَ صَلَاتَنَا هَذِهِ الَّتِی کُنَّا نُصَلِّیهَا إِلَی بَیْتِ الْمَقْدِسِ مَا حَالُهَا وَ حَالُنَا فِیهَا؟ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فِی ذَلِکَ وَ ما کانَ اللهُ لِیُضِیعَ الْآیَهًَْ فَسَمَّی الصَّلَاهًَْ إِیمَاناً.
امام صادق (علیه السلام) «نماز» در قرآن به نام «ایمان» خوانده شده است زیرا خداوند عزّوجلّ وقتی صورت پیامبرش (را در آن نماز از بیت‌المقدّس برگرداند و به او فرمان داد به‌سوی مکّه نماز بخواند، مسلمانان به پیامبر (گفتند: «وضعیّت ما و کیفیّت این نمازی که به سمت بیت‌المقدّس به‌جای آوردیم، چگونه است؟ حال ما و وضع این نمازهای سابق ما چیست (آیا صحیح بوده)»؟ پس خداوند عزّوجلّ در آن مورد این آیه‌ی وَ ما کانَ اللهُ لِیُضِیعَ ... را نازل کرد، پس [در اینجا] نماز را ایمان نامید».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۱۲ مستدرک الوسایل، ج۱۱، ص۱۵۲/ دعایم الإسلام، ج۱، ص۸/ بحارالأنوار، ج۶۵، ص۲۷۳/ القمی، ج۱، ص۳۱/ بحارالأنوار، ج۶۶، ص۲۷/ بحارالأنوار، ج۶۶، ص۵۱
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- فَسَمَّی سُبْحَانَهُ الصَّلَاهًَْ هَاهُنَا إِیمَاناً وَ هَذَا دَلِیلٌ وَاضِحٌ عَلَی أَنَّ کَلَامَ الْبَارِئِ سُبْحَانَهُ لَا یُشْبِهُ کَلَامَ الْخَلْقِ کَمَا لَا یُشْبِهُ أَفْعَالُهُ أَفْعَالَهُمْ وَ لِهَذِهِ الْعِلَّهًِْ وَ أَشْبَاهِهَا لَا یَبْلُغُ أَحَدٌ کُنْهَ مَعْنَی حَقِیقَهًِْ تَفْسِیرِ کِتَابِ اللَّهِ تَعَالَی وَ تَأْوِیلِهِ إِلَّا نَبِیُّهُ (صلی الله علیه و آله) وَ أَوْصِیَاؤُه.
امام علی (علیه السلام) خداوند سبحان در اینجا «نماز» را همان «ایمان» می‌نامد و این دلیل واضحی است بر اینکه سخن خداوند باری‌تعالی به کلام مردم شباهت ندارد؛ همان‌طور که افعال او به افعال آنها شباهت ندارد و به همین دلیل و دلایلی نظیر آن احدی جز پیامبر (و جانشینان او به عمق معنای واقعی تفسیر و تأویل کتاب خدا نمی‌رسد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۱۲ بحارالأنوار، ج۹۰، ص۸
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- فَقَالَ الْمُسْلِمُونَ: صَلَاتُنَا إِلَی بَیْتِ الْمَقْدِسِ تَضِیعُ یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله)؟ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ وَ ما کانَ اللهُ لِیُضِیعَ إِیمانَکُمْ یَعْنِی صَلَاتَکُمْ إِلَی بَیْتِ الْمَقْدِسِ.
امام علی (علیه السلام) مسلمانان گفتند: «ای رسول‌خدا (! آیا نمازهای ما که به سوی بیت‌المقدّس خوانده‌ایم ضایع خواهدبود»؟ پس خداوند عزّوجلّ این آیه را نازل فرمود: وَ ما کانَ اللهُ لِیُضِیعَ إِیمانَکُمْ یعنی خداوند هرگز ایمانتان را تباه نخواهدکرد یعنی نمازهایی که به جانب بیت‌المقدّس خوانده‌اید.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۱۲ بحارالأنوار، ج۱۹، ص۲۰۱