يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ كُلُواْ مِمَّا فِي ٱلۡأَرۡضِ حَلَٰلࣰا طَيِّبࣰا وَلَا تَتَّبِعُواْ خُطُوَٰتِ ٱلشَّيۡطَٰنِۚ إِنَّهُۥ لَكُمۡ عَدُوࣱّ مُّبِينٌ
168
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ كُلُواْ مِمَّا فِي ٱلۡأَرۡضِ حَلَٰلࣰا طَيِّبࣰا وَلَا تَتَّبِعُواْ خُطُوَٰتِ ٱلشَّيۡطَٰنِۚ إِنَّهُۥ لَكُمۡ عَدُوࣱّ مُّبِينٌ
168
ابنعباس (رحمة الله علیه)- أَنَّهَا نَزَلَتْ فِی ثَقِیفٍ وَ خُزَاعَهًَْ وَ بَنِی عَامِرِ بْنِ صَعْصَعَهًَْ وَ بَنِی مُدْلِجٍ لِمَا حَرَّمُوا عَلَی أَنْفُسِهِمْ مِنَ الْحَرْثِ وَ الْأَنْعامِ وَ الْبَحِیرَهًِْ وَ السَّائِبَهًِْ وَ الْوَصِیلَهًِْ.
ابنعباس (رحمة الله علیه) این آیه دربارهی ثقیف، خزاعه، بنیعامربنصعصعه و بنیمدلج نازل شده است که محصولات کشاورزی، چهارپا، بحیرهًْ، سائبه و وصیله را بر خود حرام کرده بودند. («بحیره»: شتری که پنج شکم زاییده باشد و «سائبه»: شتری که با نذر، آزاد میشود و «وصیله»: شتری که اولاد ذکورش قربانی بت میشد).
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۸۶ بحارالأنوار، ج۶۲، ص۹۷
العسکری (علیه السلام)- یا أَیُّهَا النَّاسُ کُلُوا مِمَّا فِی الْأَرْضِ مِنْ أَنْوَاعِ ثِمَارِهَا وَ أَطْعِمَتِهَا حَلالًا طَیِّباً لَکُمْ إِذَا أَطَعْتُمْ رَبَّکُمْ فِی تَعْظِیمِ مَنْ عَظَّمَهُ وَ الِاسْتِخْفَافِ لِمَنْ أَهَانَهُ وَ صَغَّرَهُ.
امام عسکری (علیه السلام) ای مردم! از آنچه در زمین است انواع میوها و غذاهای حلال و پاک بخورید زیرا شما با احترامگذاشتن به کسی که باید او را احترام کرد و سبکشمردن کسی که خدا آنها را کوچک و خوار شمرده، خدا را اطاعت کردهاید.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۸۶ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۳۷۹/ الإمام العسکری، ص۵۸۰/ مستدرک الوسایل، ج۱۶، ص۳۳۳
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- الْعِبَادَهًُْ سَبْعُونَ جُزْءاً أَفْضَلُهَا طَلَبُ الْحَلَالِ.
پیامبر ( عبادت هفتاد جزء دارد، که برترینش، در پی کسب روزی حلال بودن است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۸۶ الکافی، ج۵، ص۷۸/ البرهان
العسکری (علیه السلام)- لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّیْطانِ مَا یَخْطُو بِکُمْ إِلَیْهِ وَ یُغْرِیکُمْ بِهِ مِنْ مُخَالَفَهًِْ مَنْ جَعَلَهُ اللَّهُ رَسُولًا أَفْضَلَ الْمُرْسَلِینَ وَ أَمَرَهُ بِنَصْبِ مَنْ جَعَلَهُ أَفْضَلَ الْوَصِیِّینَ وَ سَائِرَ مَنْ جَعَلَهُمْ خُلَفَاءَهُ وَ أَوْلِیَاءَهُ.
امام عسکری (علیه السلام) از راههای شیطان که شما را به آن (شیطان) هدایت و تشویق میکند، تبعیّت نکنید که همانا، مخالفت با کسی است که خدا او را فرستادهی خود و بلکه برترین فرستادهی خود قرار داده و او را امر کرد که بهترین جانشین را بعد از خود منصوب کند و [پس از او] جانشینان و اولیاء دیگر را منصوب کند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۸۸ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۳۷۹/ الإمام العسکری، ص۵۸۰
صادقین (علیها السلام)- إِنَّ مِنْ خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ الْحَلْفَ بِالطَّلَاقِ وَ النُّذُورَ فِی الْمَعَاصِی وَ کُلَّ یَمِینٍ بِغَیْرِ اللَّهِ تَعَالَی.
امام صادق (علیه السلام) و امام باقر (علیه السلام) از گامها [و نقشههای شیطان] قسمخوردن برای طلاقدادن، نذرکردن برای انجام معصیت و هر قسمی به غیرخداست.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۸۸ وسایل الشیعه، ج۲۲، ص۴۶/ البرهان/ نورالثقلین
العسکری (علیه السلام)- وَ أُحَذِّرُکُمُ الْإِصْغَاءَ لِهُتَافِ الشَّیْطَانِ.
امام عسکری (علیه السلام) و شما را از گوش فرادادن به آواز شیطان برحذر میدارم.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۸۸ بحارالأنوار، ج۴۳، ص۳۵۹/ بحارالأنوار، ج۴۴، ص۲۰۵
ابنعباس (رحمة الله علیه)- لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّیْطانِ فَقِیلَ أَعْمَالَهُ.
ابنعباس (رحمة الله علیه) از گامهای شیطان پیروی نکنید گفته شده: «منظور از گامهای شیطان، کارهای شیطان است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۸۸ بحرالعرفان
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عَبْدِالرَّحْمَنِبْنِأَبِیعَبْدِاللَّهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) عَنْ رَجُلٍ حَلَفَ أَنْ یَنْحَرَ وَلَدَهُ. قَالَ: ذَلِکَ مِنْ خُطُوَاتِ الشَّیْطَان.
امام صادق (علیه السلام) از امام صادق (علیه السلام) در مورد مردی پرسیدم که قسم خورده فرزندش را قربانی کند. حضرت فرمود: «آن کار، از گامهای (نقشههای) شیطان است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۸۸ وسایل الشیعه، ج۲۳، ص۲۲۲/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- إِذَا حَلَفَ الرَّجُلُ عَلَی شَیْءٍ وَ الَّذِی حَلَفَ عَلَیْهِ إِتْیَانُهُ خَیْرٌ مِنْ تَرْکِهِ فَلْیَأْتِ الَّذِی هُوَ خَیْرٌ وَ لَا کَفَّارَهًَْ عَلَیْهِ وَ إِنَّمَا ذَلِکَ مِنْ خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ.
امام صادق (علیه السلام) اگر کسی بر چیزی قسم بخورد [که آن را ترک کند] که انجام آن بهتر از ترکش باشد، باید آن عمل را که خیر است انجام دهد و [در ترک قسمش] کفّارهای بر او نیست و این [گونه قسمها] از گامهای (نقشههای) شیطان است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۸۸ وسایل الشیعه، ج۲۳، ص۲۴۰/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- وَ سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ یَقُولُ عَلَیَّ أَلْفُ بَدَنَهًٍْ وَ هُوَ مُحْرِمٌ بِأَلْفِ حَجَّهًٍْ قَالَ (علیه السلام) ذَلِکَ مِنْ خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ.
امام صادق (علیه السلام) در مورد مردی از امام (علیه السلام) پرسیدهشد که میگفت: «بر عهدهی من است که هزار شتر قربانی کنم امّا به هزار دلیل [و قسم] انجام آن بر من حرام است. امام (علیه السلام) فرمود: «این حرف از نقشهها و گامهای شیطان است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۸۸ البرهان
الباقر (علیه السلام)- أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ امْرَأَهًٍْ جَعَلَتْ مَالَهَا هَدْیاً وَ کُلَ مَمْلُوکٍ لَهَا حُرّاً إِنْ کَلَّمَتْ أُخْتَهَا أَبَداً؟ قَالَ: تُکَلِّمُهَا وَ لَیْسَ هَذَا بِشَیْءٍ إِنَّمَا هَذَا وَ شِبْهُهُ مِنْ خُطُوَاتِ الشَّیْطَان.
امام باقر (علیه السلام) پیرامون حکم دربارهی زنی پرسیدهشد که بر خود عهد کرده که اگر با خواهرش سخن گوید، میباید تمام اموالش را قربانی و تمام بندگان و کنیزان خود را آزاد کند. حضرت فرمود: «اگر با خواهرش سخن بگوید، چیزی بر ذمّهاش نمیباشد و این عهد و مانند آن، از گامهای شیطان است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۸۸ وسایل الشیعه، ج۲۳، ص۲۱۸/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ مَنْصُورِبْنِحَازِمٍ قَالَ: قَالَ لِی أَبُوعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) أَ مَا سَمِعْتَ بِطَارِقٍ؟ إِنَ طَارِقاً کَانَ نَخَّاساً بِالْمَدِینَهًِْ فَأَتَی أَبَاجَعْفَرٍ (علیه السلام) فَقَالَ: یَا أَبَاجَعْفَرٍ (علیه السلام)! إِنِّی هَالِکٌ إِنِّی حَلَفْتُ بِالطَّلَاقِ وَ الْعَتَاقِ وَ النُّذُورِ. فَقَالَ: یَا طَارِقُ! إِنَّ هَذَا مِنْ خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ.
امام صادق (علیه السلام) طارق شخصی بود که در شهر مدینه بَردهفروشی میکرد، روزی نزد امام باقر (علیه السلام) آمد و عرض کرد: «ای اباجعفر (علیه السلام)! من در حال نابودی هستم؛ زیرا به طلاقدادن، بنده آزادکردن و نذر، قسم خوردهام. حضرت فرمود: «ای طارق این عمل تو از گامهای شیطان است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۸۸ وسایل الشیعه، ج۲۳، ص۲۳۱/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- عَنْ مُحَمَّدِبْنِمُسْلِمٍ أَنَ امْرَأَهًًْ مِنْ آلِ الْمُخْتَارِ حَلَفَتْ عَلَی أُخْتِهَا أَوْ ذَاتِ قَرَابَهًٍْ لَهَا وَ قَالَتِ ادْنِی یَا فُلَانَهًُْ فَکُلِی مَعِی. فَقَالَتْ: لَا. فَحَلَفَتْ وَ جَعَلَتْ عَلَیْهَا الْمَشْیَ إِلَی بَیْتِ اللَّهِ الْحَرَامِ وَ عِتْقَ مَا تَمْلِکُ وَ أَنْ لَا یُظِلَّهَا وَ إِیَّاهَا سَقْفُ بَیْتٍ أَبَداً وَ لَا تَأْکُلَ مَعَهَا عَلَی خِوَانٍ أَبَداً فَقَالَتِ الْأُخْرَی مِثْلَ ذَلِکَ فَحَمَلَ عُمَرُبْنُحَنْظَلَهًَْ إِلَی أَبِیجَعْفَرٍ (علیه السلام) مَقَالَتَهُمَا فَقَالَ: أَنَا قَاضٍ فِی ذَا قُلْ لَهَا فَلْتَأْکُلْ مَعَهَا وَ لْیُظِلَّهَا وَ إِیَّاهَا سَقْفُ بَیْتٍ وَ لَا تَمْشِی وَ لَا تُعْتِقُ وَ لْتَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهَا وَ لَا تَعُدْ إِلَی ذَلِکَ فَإِنَّ هَذَا مِنْ خُطُوَاتِ.
امام باقر (علیه السلام) زنی از خاندان مختار دربارهی خواهر یا زنی از بستگان خود قسم خورد و گفت: «ای فلانی! نزدیک من بیا و با من غذا بخور»! و آن زن در جواب او گفت: «خیر»! زن در برابر او قسم یاد کرد که «اگر نزدیک من نیایی و غذا نخوری، قسم میخورم که هرگز با تو در زیر یک سقف، قرار نگیرم و هرگز با تو بر سر سفرهام ننشینم»! و نیز قسم یادکرد که پیاده به خانهی خدا برود و همهی کنیزان خود را آزاد کند. آن زن دیگر همین قسم را خورد. عمربنحنظله، سخن آن دو را نزد امام باقر (علیه السلام) نقل کرد. حضرت فرمود: «من در این ماجرا قضاوت میکنم. به آن زن بگو که باید با او غذا بخورد و با او در زیر یک سقف بنشیند و با پای پیاده بهسوی بیتاللهالحرام نرود و بندهها و کنیزان خود را آزاد نسازد و تقوای الهی پیشه کند و بار دیگر اینگونه عهد نبندد؛ چرا که آن از گامهای شیطان است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۹۰ وسایل الشیعه، ج۲۳، ص۲۲۰/ البرهان
العسکری (علیه السلام)- إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِینٌ لَکُمُ الْعَدَاوَهًُْ وَ یَأْمُرُکُمْ بِمُخَالَفَهًِْ أَفْضَلِ النَّبِیِّینَ وَ مُعَانَدَهًِْ أَشْرَفِ الْوَصِیِّین.
امام عسکری (علیه السلام) إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبینٌ شیطان با شما دشمنی کرده و به شما امر میکند تا با بهترین پیامبر خدا مخالفت و با بزرگوارترین وصی و جانشین پیامبر (دشمنی کنید.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۹۰ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۳۷۹/ الإمام العسکری، ص۵۸۰
الصّادق (علیه السلام)- لَا یَتَمَکَّنُ الشَّیْطَانُ بِالْوَسْوَسَهًِْ مِنَ الْعَبْدِ إِلَّا وَ قَدْ أَعْرَضَ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ وَ اسْتَهَانَ بِأَمْرِهِ وَ سَکَنَ إِلَی نَهْیِهِ وَ نَسِیَ اطِّلَاعَهُ عَلَی سِرِّهِ فَالْوَسْوَسَهًُْ مَا یَکُونُ مِنْ خَارِجِ الْبَدَنِ بِإِشَارَهًِْ مَعْرِفَهًِْ الْعَقْلِ وَ مُجَاوَرَهًِْ الطَّبْعِ وَ أَمَّا إِذَا تَمَکَّنَ فِی الْقَلْبِ فَذَلِکَ غَیٌّ وَ ضَلَالَهًٌْ وَ کُفْرٌ وَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ دَعَا عِبَادَهُ بِاللُّطْفِ دَعْوَهًًْ وَ عَرَّفَهُمْ عَدَاوَتَهُ فَقَالَ عَزَّ مِنْ قَائِلٍ إِنَّ الشَّیْطَانَ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِینٌ.
امام صادق (علیه السلام) شیطان در راه وسوسهکردن برقرار و پابرجا نمیشود مگر آنکه انسان از ذکر پروردگار متعال اعراض کرده، فرمانها و دستورهای الهی را خوار شمرده، بر نواهی و مناهی او تکیه زده و از علم و آگاهی و احاطه خداوند متعال غفلت بورزد؛ و وسوسه در زمینهی علوم عقلی [و معرفتی] و علاقه و ارتباط با طبیعت [در نیازهای مادی]، از خارج قلب وارد قلب میشود، و چون جنبهی طبیعت و شهوات مادی بر جنبهی عقل غالب شده و توجه و معرفت عقل رخت بربست، وسوسه چنان محکم و برقرار میگردد که به مرحلهی کفر و ضلالت منتهی میشود. و خداوند متعال به لطف و مهربانی، بندگان خود را بهسوی خویش دعوت فرموده و دشمنی و عداوت شیطان را به آنان معرفی نموده است؛ میفرماید: همانا شیطان برای شما دشمنی آشکار است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۷۹۰ بحارالأنوار، ج۶۹، ص۱۲۴