سوره بقره - آیه 188 جزء 2 - صفحه 29

    وَلَا تَأۡكُلُوٓاْ أَمۡوَٰلَكُم بَيۡنَكُم بِٱلۡبَٰطِلِ وَتُدۡلُواْ بِهَآ إِلَى ٱلۡحُكَّامِ لِتَأۡكُلُواْ فَرِيقࣰا مِّنۡ أَمۡوَٰلِ ٱلنَّاسِ بِٱلۡإِثۡمِ وَأَنتُمۡ تَعۡلَمُونَ

    188

تفسیر روایی
و اموال یکدیگر را به باطل (و ناحق) در میان خود نخورید! و برای خوردن بخشی از اموال مردم به گناه، (قسمتی از) آن را (به عنوان رشوه) به قضات ندهید، در حالی که می‌دانید (این کار، گناه است)!
1 (بقره/188)

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبُوعُبَیْدَهًَْ‌الْحَذَّاءُ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) فِی قُولِ الله تعالی أَمْوالَکُمْ بَیْنَکُمْ بِالْباطِلِ فَقَالَ: کَانَتْ قُرَیْشٌ تُقَامِرُ الرَّجُلَ بِأَهْلِهِ وَ مَالِهِ فَنَهَاهُمُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ عَنْ ذَلِکَ.

امام صادق (علیه السلام) أبوعبیده حذّاء گوید: از امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی أَمْوَالَکُم بَینَکُم بِالْبَاطِلِ پرسیدم. حضرت پاسخ داد: «[مردان] قریش با یکدیگر بر سر خانواده و اموالشان قمار می‌کردند و خداوند عزّوجلّ، آنان را از این کار نهی فرمود».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۸۸ الکافی، ج۵، ص۱۲۲/ وسایل الشیعه، ج۱۷، ص۱۶۴/ بحارالأنوار، ج۷۶، ص۲۳۴/ العیاشی، ج۱، ص۸۴/ نورالثقلین/ البرهان

2 (بقره/188)

الصّادق (علیه السلام)- ذَلِکَ الْقِمَارُ.

امام صادق (علیه السلام) مقصود، مالی است که از طریق قمار به دست می‌آید.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۸۸ وسایل الشیعه، ج۱۷، ص۱۶۷

3 (بقره/188)

الباقر (علیه السلام)- أَنَّهُ یَعْنِی بِالْبَاطِلِ الْیَمِینَ الْکَاذِبَهًَْ تَقْتَطِعُ بِهَا الْأَمْوَالُ.

امام باقر (علیه السلام) منظور از باطل، قسم دروغ است که از طریق آن، اموالی به دست آید.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۸۸ نورالثقلین/ البرهان

4 (بقره/188)

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ سَمَاعَهًَْ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) الرَّجُلُ مِنَّا یَکُونُ عِنْدَهُ الشَّیْءُ یَتَبَلَّغُ بِهِ وَ عَلَیْهِ دَیْنٌ أَ یُطْعِمُهُ عِیَالَهُ حَتَّی یَأْتِیَهُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ بِمَیْسَرَهًٍْ فَیَقْضِیَ دَیْنَهُ أَوْ یَسْتَقْرِضُ عَلَی ظَهْرِهِ فِی خُبْثِ الزَّمَانِ وَ شِدَّهًِْ الْمَکَاسِبِ أَوْ یَقْبَلُ الصَّدَقَهًَْ فَقَالَ یَقْضِی بِمَا عِنْدَهُ دَیْنَهُ وَ لَا یَأْکُلُ أَمْوَالَ النَّاسِ إِلَّا وَ عِنْدَهُ مَا یُؤَدِّی إِلَیْهِمْ إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ یَقُولُ وَ لا تَأْکُلُوا أَمْوالَکُمْ بَیْنَکُمْ بِالْباطِلِ.

امام صادق (علیه السلام) از سماعه نقل شده است: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «مردی از ما سرمایه‌ای دارد که با آن معاش خود و خانواده‌اش را می‌گذراند و دِینی نیز بر عهده دارد؛ آیا موجودی خود را هزینه‌ی خوراک و مخارج خانواده‌اش کند و به انتظار گشایشی باشد تا دِین خویش را أدا کند؟ یا دِینش را أدا نماید و مجدّداً سرمایه‌ای برای مخارج خانواده‌اش از این و آن، در این روزگار سخت و کسادی بازار، وام بگیرد؛ یا از صدقه و زکات امرار معاش کند»؟ فرمود: «از موجودی خویش دِینش را أدا کند و از اموال مردم که در دست اوست مصرف نکند؛ زیرا خداوند عزّوجلّ فرموده: لا تَأْکُلُوا أَمْوالَکُمْ بَیْنَکُمْ بِالْباطِلِ.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۸۸ من لایحضره الفقیه، ج۳، ص۱۸۴/ العیاشی، ج۱، ص۸۵؛ فیه: «فی الخبث ... الصدقهًْ» محذوفٌ/ فقه القرآن، ج:۱، ص۳۹۶؛ فیه: «قلت لأبی عبدالله ... الصدقهًْ» محذوفٌ/ نورالثقلین/ البرهان

5 (بقره/188)

الرّضا (علیه السلام)- الحُکَّامُ الْقُضَاهًُْ قَالَ: ثُمَّ کَتَبَ تَحْتَهُ هُوَ أَنْ یَعْلَمَ الرَّجُلُ أَنَّهُ ظَالِمٌ فَیَحْکُمَ لَهُ الْقَاضِی فَهُوَ غَیْرُ مَعْذُورٍ فِی أَخْذِهِ ذَلِکَ الَّذِی حَکَمَ لَهُ إِذَا کَانَ قَدْ عَلِمَ أَنَّهُ ظَالِمٌ.

امام رضا (علیه السلام) امام (علیه السلام) در نامه‌ای نوشت: «منظور از حُکّام، قُضات است». سپس حضرت در زیر آن مرقوم فرمود: «یعنی چنانچه من بدانم که قاضی مورد نظری، ظالم است و به نفع من حکم می‌کند، با این حال اگر نزد او بروم و [او نیز] به نفع من حکم کند و به طرف مقابل من ظلم شود، به صرف اینکه بگویم به من مربوط نیست و این حکم قاضی است، آن از گردن من ساقط نیست و در گناه قاضی شریکم».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۹۰ تهذیب الأحکام، ج۶، ص۲۱۹/ وسایل الشیعه، ج۲۷، ص۱۵/ بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۲۶۵ و العیاشی، ج۱، ص۸۵ ونورالثقلین؛ فیهم «فیحکم له القاضی» محذوفٌ/ البرهان

6 (بقره/188)

الصّادق (علیه السلام)- إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ عَلِمَ أَنَّ فِی الْأُمَّهًِْ حُکَّاماً یَجُورُونَ أَمَا إِنَّهُ لَمْ یَعْنِ حُکَّامَ أَهْلِ الْعَدْلِ وَ لَکِنَّهُ عَنَی حُکَّامَ أَهْلِ الْجَوْرِ أَمَا إِنَّهُ لَوْ کَانَ لِأَحَدِکُمْ عَلَی رَجُلٍ حَقٌّ فَدَعَاهُ إِلَی حُکَّامِ أَهْلِ الْعَدْلِ فَأَبَی عَلَیْهِ إِلَّا أَنْ یُرَافِعَهُ إِلَی حُکَّامِ أَهْلِ الْجَوْرِ لِیَقْضُوا لَهُ کَانَ مِمَّنْ تَحَاکَمَ إِلَی الطَّاغُوتِ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِما أُنْزِلَ إِلَیْکَ وَ ما أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یُرِیدُونَ أَنْ یَتَحاکَمُوا إِلَی الطَّاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ یَکْفُرُوا بِهِ الْآیَهًَْ.

امام صادق (علیه السلام) خدای عزّوجلّ می‌دانست که در میان امّت، حاکمانی ستمگر خواهندبود؛ این است که مقصود او [در این آیه] حکّام دادگر نیست، بلکه حکّام ستمگر را در نظر داشته است. اگر تو بر کسی حقّی داشته‌باشی و او را برای داوری به نزد حاکمانی از اهل عدل بخوانی و آن کس جز آن نخواهد که برای دادرسی نزد حاکم ستمگر برود تا او بین شما داوری کند، وی از جمله کسانی است که داوری نزد طاغوت می‌برند و خدا در حقّ ایشان گفته است: أَ لَمْ تَرَ إِلیَ الَّذِینَ یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ ءَامَنُواْ بِمَا أُنزِلَ إِلَیْکَ وَ مَا أُنزِلَ مِن قَبْلِکَ یُرِیدُونَ أَن یَتَحَاکَمُواْ إِلیَ الطَّاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُواْ أَن یَکْفُرُواْ بِه ... .

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۹۰ مستدرک الوسایل، ج۱۷، ص۲۴۰/ العیاشی، ج۱، ص۸۵/ دعایم الإسلام، ج۲، ص۵۳۰/ فقه القرآن، ج۲، ص۸/ البرهان

7 (بقره/188)

الکاظم (علیه السلام)- قَدْ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّهُ یَکُونُ حُکَّاماً یَحْکُمُونَ بِغَیْرِ الْحَقِ فَنَهَی أَنْ یُتَحَاکَمَ إِلَیْهِمْ فَإِنَّهُمْ لَا یَحْکُمُونَ بِالْحَقِّ فَتَبْطُلُ الْأَمْوَالُ.

امام کاظم (علیه السلام) خداوند آگاه است که حاکمانی، به ناحق حکم می‌رانند. بنابراین از اینکه [مردم] آنان را حاکم قرار دهند، نهی فرمود؛ چراکه آنان به حق حکم نکرده و اموال مردم باطل می‌شود. (تصرّف در آن روا نمی‌باشد).

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۸۹۰ القمی، ج۱، ص۶۷/ نورالثقلین/ البرهان