سوره بقره - آیه 198 جزء 2 - صفحه 31

    لَيۡسَ عَلَيۡكُمۡ جُنَاحٌ أَن تَبۡتَغُواْ فَضۡلࣰا مِّن رَّبِّكُمۡۚ فَإِذَآ أَفَضۡتُم مِّنۡ عَرَفَٰتࣲ فَٱذۡكُرُواْ ٱللَّهَ عِندَ ٱلۡمَشۡعَرِ ٱلۡحَرَامِۖ وَٱذۡكُرُوهُ كَمَا هَدَىٰكُمۡ وَإِن كُنتُم مِّن قَبۡلِهِۦ لَمِنَ ٱلضَّآلِّينَ

    198

تفسیر روایی
گناهی بر شما نیست که از فضلِ پروردگارتان (و از منافع اقتصادی در ایّام حج) طلب کنید (که یکی از منافع حج، پی ریزیِ یک اقتصادِ صحیح است). و هنگامی که از «عرفات» کوچ کردید، خدا را نزد «مشعَر الحرام» یاد کنید! او را یاد کنید همان‌طور که شما را هدایت نمود و قطعاً شما پیش از این، از گمراهان بودید.
1 (بقره/198)

الصّادق (علیه السلام)- لَیْسَ عَلَیْکُمْ جُناحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّکُمْ یَعْنِی الرِّزْقَ إِذَا أَحَلَّ الرَّجُلُ مِنْ إِحْرَامِهِ وَ قَضَی نُسُکَهُ فَلْیَشْتَرِ وَ لْیَبِعْ فِی الْمَوْسِمِ.

امام صادق (علیه السلام) [در توضیح آیه] فرمود: منظور از فضل، روزی است. هنگامی که مرد، از احرام خارج شد و مناسک حج را به پایان رسانید، می‌تواند در موسم حج، به تجارت مشغول شود.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۶ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۳۷۲/ العیاشی، ج۱، ص۹۶/ وسایل الشیعه، ج۱۱، ص۶۰/ مستدرک الوسایل، ج۱۰، ص۱۶۶/ البرهان

2 (بقره/198)

الصّادق (علیه السلام)- أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّکُمْ أیْ مَغْفِرَهًٍْ مِنْ رَبّکُمْ.

امام صادق (علیه السلام) «از فضل پروردگارتان بهره بگیرید»، یعنی از پروردگارتان، طلب مغفرت کنید.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۶ عوالی اللآلی، ج۲، ص۹۲

3 (بقره/198)

ابن‌عباس (رحمة الله علیه)- فَقَالَ الْمَعْنَی لَا جُنَاحَ عَلَیْکُمْ أَنْ تَحُجُّوا أَوْ تکرهوا {تَکْرُوا} الْجِمَالَ لِلرُّکُوبِ وَ الْعَمَلِ.

ابن‌عباس (رحمة الله علیه) لَیْسَ عَلَیْکُمْ جُناحٌ یعنی برای شما مانعی نیست؛ اگر حج به‌جای آورید یا شتران را برای سواری‌دادن و کارکردن، وادار کنید [مانعی وجود دارد].

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۶ فقه القرآن ج:۲، ص۶۴

4 (بقره/198)

العسکری (علیه السلام)- قَالَ اللَّهُ تَعَالَی لِلْحُجَّاجِ فَإِذا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفاتٍ وَ مَضَیْتُمْ إِلَی الْمُزْدَلِفَهًِْ فَاذْکُرُوا اللهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرامِ بِآلَائِهِ وَ نَعْمَائِهِ وَ الصَّلَاهًِْ عَلَی مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) سَیِّدِ أَنْبِیَائِهِ وَ عَلَی عَلِیٍّ (علیه السلام) سَیِّدِ أَصْفِیَائِهِ وَ اذْکُرُوهُ کَما هَداکُمْ لِدِینِهِ وَ الْإِیمَانِ بِرَسُولِهِ وَ إِنْ کُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّالِّینَ عَنْ دِینِهِ قَبْلَ أَنْ یَهْدِیَکُمْ إِلَی دِینِهِ.

امام عسکری (علیه السلام) [یعنی] خداوند متعال به حاجیان می‌فرماید: «پس اگر از عرفات کوچ کردید و به‌سوی مزدلفه رفتید، در مشعرالحرام از بخشش و نعمت‌های خداوند یاد کنید و بر محمّد (صلی الله علیه و آله)، سرور پیامبران و بر علی (علیه السلام) سرور اوصیاء، درود فرستید و او را یاد کنید که شما را به‌سوی دین خود و ایمان به پیامبرش هدایت کرد. محقّقاً شما قبلاً از گمراهان بودید و قبل از اینکه [خداوند] شما را به دین خویش هدایت کند، در گمراهی از دینش به سر می‌بردید».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۶ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۲۵۷/ الإمام العسکری، ص۶۰۵

5 (بقره/198)

الصّادق (علیه السلام)- کَانُوا إِذَا أَقَامُوا بِمِنًی بَعْدَ النَّحْرِ تَفَاخَرُوا فَقَالَ الرَّجُلُ مِنْهُمْ: کَانَ أَبِی یَفْعَلُ کَذَا وَ کَذَا فَقَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فَإِذا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفاتٍ فَاذْکُرُوا اللهَ ... کَذِکْرِکُمْ آباءَکُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِکْراً قَالَ وَ التَّکْبِیرُ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ وَ لِلَّهِ الْحَمْدُ اللَّهُ أَکْبَرُ عَلَی مَا هَدَانَا اللَّهُ أَکْبَرُ عَلَی مَا رَزَقَنَا مِنْ بَهِیمَهًِْ الْأَنْعَامِ.

امام صادق (علیه السلام) [در زمان پیامبر، مسلمانان] هنگامی که بعد از قربانی به‌سوی منی آمدند، افتخارات اجدادی خود را به رخ یکدیگر می‌کشیدند. پس یکی از آن حاجیان گفت: «پدر من چنین و چنان کرده است»! و خداوند عزّوجلّ فرمود: فَإِذا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفاتٍ فَاذْکُرُوا اللهَ ... همان‌طور که از پدرانتان یاد می‌کنید، خدا را نیز یاد کنید، حتّی از آن هم شدیدتر؛ و آن‌ها تکبیر گفتند: اللهُ أَکْبَرُ اللهُ أَکْبَرُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَ اللهُ أَکْبَرُ اللهُ أَکْبَرُ وَ لِلهِ الْحَمْدُ اللهُ أَکْبَرُ عَلَی مَا هَدَانَا اللهُ أَکْبَرُ عَلَی مَا رَزَقَنَا مِنْ بَهِیمَةِ الْأَنْعَامِ.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۶ وسایل الشیعه، ج۷، ص۴۵۹

6 (بقره/198)

الصّادقین (علیها السلام)- قَالَ جَبْرَئِیلُ لِإِبْرَاهِیم (علیه السلام) ... هَذِهِ عَرَفَاتٌ فَاعْرِفْ بِهَا مَنَاسِکَکَ وَ اعْتَرِفْ بِذَنْبِکَ فَسُمِّیَ عَرَفَات.

امام باقر (علیه السلام) و امام صادق (علیه السلام) جبرئیل (علیه السلام) به ابراهیم (علیه السلام) گفت: «این عرفات است؛ به‌وسیله‌ی آن مناسکت را بشناس و به گناهانت اعتراف کن». پس [از آن روی، این مکان] عرفات نامیده شد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۸ وسایل الشیعه، ج۱۱، ص۲۳۰/ نورالثقلین

7 (بقره/198)

امیرالمؤمنین (علیه السلام)- سَبَبُ تَسْمِیَتِهَا بِعَرَفَاتٍ فَقِیلَ لِأَنَّ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) عَرَفَهَا بِمَا تَقَدَّمَ لَهُ مِنِ النَّعْتِ لَهَا وَ الْوَصْفِ.

امام علی (علیه السلام) گفته‌می‌شود: علّت نام‌گذاری «عرفات» به این نام، آن است که ابراهیم (علیه السلام) آن را به‌خاطر وصف و صفتی که از عرفات برای او نشان داده شده بود، شناخت.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۸ علل الشرایع، ج۲، ص۴۳۶/ نورالثقلین

8 (بقره/198)

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ مُعَاوِیَهًْ‌بْنِ‌عَمَّارٍ قَال: سَأَلْتَ أَبَاعَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) عَنْ عَرَفَاتٍ لِمَ سُمِّیَتْ عَرَفَاتٍ؟ فَقَالَ: إِنَّ جَبْرَئِیلَ خَرَجَ بِإِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) یَوْمَ عَرَفَهًَْ فَلَمَّا زَالَتِ الشَّمْسُ قَالَ لَهُ جَبْرَئِیلُ: یَا إِبْرَاهِیمُ (علیه السلام) اعْتَرِفْ بِذَنْبِکَ وَ اعْرِفْ مَنَاسِکَکَ. فَسُمِّیَتْ عَرَفَاتٍ لِقَوْلِ جَبْرَئِیلَ اعْتَرِفْ فَاعْتَرَف.

امام صادق (علیه السلام) از معاویه‌بن‌عمّار نقل شده است: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: «چرا عرفات را به عرفات موسوم نموده‌اند»؟ حضرت فرمود: «روز عرفه، جبرئیل (علیه السلام) حضرت ابراهیم (علیه السلام) را بیرون برد. وقتی خورشید به زوال گرایید به او فرمود: «ای ابراهیم! به لغزش خود اعتراف کن و به مناسک خویش آگاه شو»! پس به‌سبب کلام جبرئیل (علیه السلام) که گفت: «اعتراف کن»! و ابراهیم (علیه السلام) هم اعتراف نمود، آن سرزمین را عرفه خواندند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۸ نورالثقلین