سوره بقره - آیه 2 جزء 1 - صفحه 2

    ذَٰلِكَ ٱلۡكِتَـٰبُ لَا رَيۡبَۛ فِيهِۛ هُدًى لِّلۡمُتَّقِينَ

    2

تفسیر روایی
آن کتاب با عظمتی است که شک در آن راه ندارد؛ و مایه هدایت پرهیزکاران است.
1 (بقره/2)

الصّادق (علیه السلام)- هُوَ ذَلِکَ الْکِتَابُ الَّذِی أَخْبَرْتُ أَنْبِیَائِیَ السَّالِفِینَ أَنِّی سَأُنْزِلُهُ عَلَیْکَ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله).

امام صادق (علیه السلام) ای محمّد (! آن، همان کتابی است که به پیامبران پیشین خبر داده‌ام و بر تو نازل خواهم‌کرد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۰ بحارالأنوار، ج۱۰، ص۱۴/ الإمام العسکری، ص۶۲/ معانی الأخبار، ص۲۴/ بحارالأنوار، ج۱۷، ص۲۱۷

2 (بقره/2)

العسکری (علیه السلام)- هُوَ الْقُرْآنُ الَّذِی افْتُتِحَ بالم هُوَ ذلِکَ الْکِتابُ الَّذِی أَخْبَرْتُ مُوسَی (علیه السلام) فَمَنْ بَعْدَهُ مِنَ الْأَنْبِیَاءِ فَأَخْبَرُوا بَنِی‌إِسْرَائِیلَ أَنِّی سَأُنْزِلُهُ عَلَیْکَ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله).

امام عسکری (علیه السلام) ای محمّد (! آن، همان قرآنی است که با الم شروع شده است؛ آن، همان کتابی است که [نزولش] را به موسی (علیه السلام) و انبیای پس از او خبر داده‌ام. پس ایشان بنی‌اسرائیل را مطّلع کردند که آن کتاب را بر تو نازل خواهم‌کرد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۰ بحارالأنوار، ج۱۷، ص۲۱۷/ بحارالأنوار، ج۱۰، ص۱۴/ الإمام العسکری، ص۶۲/ معانی الأخبار، ص۲۴

3 (بقره/2)

إبن‌عباس (رحمة الله علیه)- فِی قَوْلِهِ تَعَالَی ذلِکَ الْکِتابُ یَعْنِی الْقُرْآنَ وَ هُوَ الَّذِی وَعَدَ اللَّهُ مُوسَی وَ عِیسَی (علیها السلام) أَنَّهُ یَنْزِلُ عَلَی مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) فِی آخِرِ الزَّمَانِ هُوَ هَذَا.

ابن‌عباس (رحمة الله علیه) منظور از آن کتاب، قرآن است که خداوند به موسی و عیسی (علیها السلام) وعده داده‌بود در آخرالزمان بر محمّد (نازل می‌کند و این [قرآن]، همان کتاب است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۰ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۳۹۷/ المناقب، ج۳، ص۸۲

4 (بقره/2)

الصّادق (علیه السلام)- الم* ذلِکَ الْکِتابُ لا رَیْبَ فِیهِ قَالَ: کِتَابُ عَلِیٍّ (علیه السلام).

امام صادق (علیه السلام) منظور، همان قرآنیست که علی (علیه السلام) جمع‌آوری کرده است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۰ بحارالأنوار، ج۲، ص۲۱/ العیاشی، ج۱، ص۲۵

5 (بقره/2)

الباقر (علیه السلام)- ذلِکَ الْکِتابُ لا رَیْبَ فِیهِ قَالَ: الْکِتَابُ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) لَا شَکَّ فِیهِ أَنَّهُ إِمَامُ هُدیً لِلْمُتَّقِینَ.

امام باقر (علیه السلام) منظور از کتاب، امیرالمؤمنین (علیه السلام) است. هیچ شکّی [در این حقیقت] وجود ندارد که او پیشوای هدایتگری برای پرهیزکاران است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۰ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۳۵۱/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۳۳

6 (بقره/2)

العسکری (علیه السلام)- الکِتَابُ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام).

امام عسکری (علیه السلام) کتاب، همان امیرالمؤمنین (علیه السلام) است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۰ بحارالأنوار، ج۴۱، ص۲۴۴/ المناقب، ج۲، ص۳۱۳/ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۳۵۱/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۳۳

7 (بقره/2)

الصّادق (علیه السلام)- الکِتَابُ عَلِیٌّ (علیه السلام) لَا شَکَّ فِیهِ هُدیً لِلْمُتَّقِینَ.

امام صادق (علیه السلام) کتاب، علی (علیه السلام) است هیچ شکّی در این نیست که او هدایتگر پرهیزگاران است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۲ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۴۰۲/ البرهان/ نورالثقلین؛ فیه «هدی للمتّقین» محذوفٌ

8 (بقره/2)

العسکری (علیه السلام)- الکِتَابُ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ الْمُتَّقِینَ شِیعَتُهُ.

امام عسکری (علیه السلام) کتاب، امیرالمومنین (علیه السلام) است و متّقین، شیعیان او هستند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۲ بحارالأنوار، ج۴۱، ص۲۴۴/ المناقب، ج۲، ص۳۱۳

9 (بقره/2)

العسکری (علیه السلام)- لا رَیْبَ فِیهِ لَا شَکَّ فِیهِ لِظُهُورِهِ عِنْدَهُمْ کَمَا أَخْبَرَهُمْ أَنْبِیَاؤُهُمْ أَنَّ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) یَنْزِلُ عَلَیْهِ الْکِتَابُ یَقْرَؤُهُ هُوَ وَ أُمَّتُهُ عَلَی سَائِرِ أَحْوَالِهِمْ.

امام عسکری (علیه السلام) شکّی در آن نیست؛ زیرا [این کتاب] در نزد آن‌ها (یهودیان) کاملاً آشکار است. همان‌طورکه پیامبرانشان به آن‌ها خبر داده‌بودند [خداوند] کتاب (قرآن) را بر محمّد (نازل می‌کند که او و امّتش در همه‌ی احوال آن را می‌خوانند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۲ بحارالأنوار، ج۱۷، ص۲۱۷/ بحارالأنوار، ج۱۰، ص۱۴/ الإمام العسکری، ص۶۲/ معانی الأخبار، ص۲۴

10 (بقره/2)

الصّادق (علیه السلام)- أَنِّی سَأُنْزِلُهُ عَلَیْکَ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) لا رَیْبَ فِیهِ فَقَدْ ظَهَرَ کَمَا أَخْبَرَهُمْ بِهِ أَنْبِیَاؤُهُمْ أَنَّ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) یُنْزَلُ عَلَیْهِ کِتَابٌ مُبَارَکٌ لَا یَمْحُوهُ الْبَاطِلُ یَقْرَؤُهُ هُوَ وَ أُمَّتُهُ عَلَی سَائِرِ أَحْوَالِهِمْ ثُمَّ الْیَهُودُ یُحَرِّفُونَهُ عَنْ جِهَتِهِ وَ یَتَأَوَّلُونَهُ عَلَی غَیْرِ وَجْهِهِ وَ یَتَعَاطَوْنَ التَّوَصُّلَ إِلَی عِلْمِ مَا قَدْ طَوَاهُ اللَّهُ عَنْهُمْ مِنْ حَالِ أَجَلِ (آجَالِ) هَذِهِ الْأُمَّهًِْ وَ کَمْ مُدَّهًُْ مُلْکِه.

امام صادق (علیه السلام) هنگامی‌که خداوند حضرت محمّد (را در مکّه مبعوث کرد که بعد از آن او را به مدینه فرستاد و به این طریق او را قدرتمند نمود، قرآن را بر او نازل کرد و آغاز بزرگترین سوره‌ی آن را «الم» (در آیه‌ی الم ذلِکَ الْکِتابُ) قرار داد که یعنی این همان کتابی است که من وعده‌ی آمدن آن را به پیامبران خودم که پیش از تو آمده‌اند داده بودم، به آن‌ها وعده داده بودم که به زودی این کتاب را بر تو ای محمّد ( نازل خواهم کرد. که شکّی در آن نیست؛ همان‌طورکه پیش از این پیامبران آن‌ها (بنی‌اسرائیل) به آن‌ها خبر داده‌بودند این امر آشکار شد که یقیناً کتاب مبارکی بر محمّد (نازل می‌گردد که باطل، قادر نخواهدبود آن را از بین ببرد. او و امّتش در همه احوال آن را می‌خوانند [با این‌حال] یهود قرآن را از [معنا و] جهت خودش منحرف کرده و از آن برداشت‌های نابجا می‌کند و بسیار تلاش می‌نماید تا به علومی که خداوند از آن‌ها پوشیده داشته، دست‌یابند؛ [مانند] علم به وضعیّت آینده‌ی امّت [محمّد (] و نیز علم به مدّت ملک و اقتدار محمّد (.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۲ بحارالأنوار، ج۱۰، ص۱۴/ الإمام العسکری، ص۶۲/ معانی الأخبار، ص۲۴/ بحارالأنوار، ج۱۷، ص۲۱۷

11 (بقره/2)

الصّادق (علیه السلام)- لَا یَمْحُوهُ الْمَاءُ.

امام صادق (علیه السلام) آب، آن را محو نمی‌کند. (نقش بر آب و باطل نمی‌شود).

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۲ بحارالأنوار، ج۱۷، ص۲۱۷

12 (بقره/2)

ابن‌عباس (رحمة الله علیه)- لا رَیْبَ فِیهِ أَیْ لَا شَکَّ فِیهِ أَنَّهُ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ نَزَلَ.

ابن‌عباس (رحمة الله علیه) هیچ شکّی نیست که آن (قرآن) از جانب خداوند متعال نازل شده است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۲ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۳۹۷/ المناقب، ج۳، ص۸۲

13 (بقره/2)

الباقر (علیه السلام)- لا رَیْبَ فِیهِ قَالَ الْکِتَابُ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) لَا شَکَّ فِیهِ أَنَّهُ إِمَامُ هُدیً.

امام باقر (علیه السلام) منظور از کتاب، امیرالمؤمنین (علیه السلام) است که هیچ شکّی در این نیست که او امام هدایتگر است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۲ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۳۵۱/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۳۳

14 (بقره/2)

العسکری (علیه السلام)- فَذَلِکَ مَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَی لا رَیْبَ فِیهِ أَنَّهُ کَمَا قَالَ محمد (صلی الله علیه و آله) وَ وَصِیُّ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) عَنْ قَوْلِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) عَنْ قَوْلِ رَبِّ الْعَالَمِینَ.

امام عسکری (علیه السلام) هیچ شکّی در آن نیست که این کتاب همان‌طوریست که محمّد (گفته است و همان‌طوریست که جانشین پیامبر (، (علی (علیه السلام)) به نقل از پیامبر (که ایشان نیز از خداوند جهانیان نقل کرده است (و پیامبر (و جانشینان او از خود چیزی به آن نیافزوده‌اند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۲ بحارالأنوار، ج۱۰، ص۸۹/ الإمام العسکری، ص۶۲/ معانی الأخبار، ص۲۴/ بحارالأنوار، ج۱۷، ص۲۱۷

15 (بقره/2)

الصّادق (علیه السلام)- بَیَانٌ.

امام صادق (علیه السلام) روشنگر و بیان‌کننده است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۲ بحارالأنوار، ج۱۷، ص۲۱۷/ بحارالأنوار، ج۱۰، ص۱۴/ الإمام العسکری، ص۶۲/ معانی الأخبار، ص۲۴

16 (بقره/2)

العسکری (علیه السلام)- بَیَانٌ مِنَ الضَّلَالَهًِْ.

امام عسکری (علیه السلام) روشنگر و نگهدارنده از گمراهی است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۲ بحارالأنوار، ج۱۷، ص۲۱۷/ بحارالأنوار، ج۱۰، ص۱۴/ الإمام العسکری، ص۶۲/ معانی الأخبار، ص۲۴

17 (بقره/2)

العسکری (علیه السلام)- بَیَانٌ وَ شِفَاءٌ.

امام عسکری (علیه السلام) روشنگر و شفاء است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۴ مستدرک الوسایل، ج۱۲، ص۲۹۶/ بحارالأنوار، ج۲، ص۶۴/ بحارالأنوار، ج۱۷، ص۲۱۷

18 (بقره/2)

ابن‌عباس (رحمة الله علیه)- بَیَاناً وَ نُوراً.

ابن‌عباس (رحمة الله علیه) روشنگر و نور است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۴ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۸۶

19 (بقره/2)

الصّادق (علیه السلام)- تِبْیَانٌ.

امام صادق (علیه السلام) بیان‌کننده و روشنگر است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۴ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۴۰۲/ البرهان؛ فیه: «بیان» بدلٌ «تبیان»

20 (بقره/2)

ابن‌عباس (رحمة الله علیه)- تِبْیَاناً وَ نَذِیراً.

ابن‌عباس (رحمة الله علیه) روشنگر و بیمدهنده است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۴ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۳۹۷/ المناقب، ج۳، ص۸۲

21 (بقره/2)

الصّادق (علیه السلام)- المُتَّقُونَ شِیعَتُنَا.

امام صادق (علیه السلام) متّقین، شیعیان ما هستند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۴ بحارالأنوار، ج۲، ص۲۱/ العیاشی، ج۱، ص۲۵

22 (بقره/2)

الصّادق (علیه السلام)- هُدیً لِلْمُتَّقِینَ قَالَ بَیَانٌ لِشِیعَتِنَا.

امام صادق (علیه السلام) روشنگر و هدایتگری [فقط] برای شیعیان ماست.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۴ مستدرک الوسایل، ج۱۲، ص۲۹۶/ بحارالأنوار، ج۲، ص۶۴

23 (بقره/2)

الباقر (علیه السلام)- فَالْآیَتَانِ لِشِیعَتِنَا هُمُ الْمُتَّقُون.

امام باقر (علیه السلام) این دو آیه مربوط به شیعیان ماست که آنان متّقین هستند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۴ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۳۵۱/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۳۳

24 (بقره/2)

ابن‌عباس (رحمة الله علیه)- لِلْمُتَّقِینَ عَلِیُّ‌بْنُ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام) الَّذِی لَمْ یُشْرِکْ بِاللَّهِ طَرْفَهًَْ عَیْنٍ وَ أَخْلَصَ لِلَّهِ الْعِبَادَهًَْ یُبْعَثُ إِلَی الْجَنَّهًِْ بِغَیْرِ حِسَابٍ هُوَ وَ شِیعَتُهُ.

ابن‌عباس (رحمة الله علیه) منظور؛ علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) است؛ همان کسی‌که به اندازه‌ی چشم بر هم زدنی به خداوند شرک‌نورزید و او را خالصانه عبادت کرد؛ در روز قیامت شیعیانش به همراه او، بی‌حساب وارد بهشت می‌شوند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۴ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۳۹۷/ المناقب، ج۳، ص۸۲

25 (بقره/2)

الصّادق (علیه السلام)- الْمُتَّقُونَ شِیعَهًُْ عَلِیٍّ (علیه السلام).

امام صادق (علیه السلام) متّقین [در این آیه] شیعیان علی (علیه السلام) هستند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۴ بحارالأنوار، ج۵۱، ص۵۲/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۳۴/ کمال الدین، ج۱، ص۱۷/ منتخب الأنوارالمضییهًْ، ص۷۶ العیاشی، ج۱، ص۲۵؛ فیه: «شیعتنا» بدل «شیعهًْ علی»

26 (بقره/2)

العسکری (علیه السلام)- بیانٌ و شفاءٌ لِلْمُتَّقِینَ مِنْ شِیعَهًِْ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ عَلِیٍّ (علیه السلام) إِنَّهُمُ اتَّقَوْا أَنْوَاعَ الْکُفْرِ فَتَرَکُوهَا وَ اتَّقَوْا أَنْوَاعَ الذُّنُوبِ الْمُوبِقَاتِ فَرَفَضُوهَا وَ اتَّقَوْا إِظْهَارَ أَسْرَارِ اللَّهِ تَعَالَی وَ أَسْرَارِ أَزْکِیَاءِ عِبَادِهِ الْأَوْصِیَاءِ بَعْدَ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) فَکَتَمُوهَا وَ اتَّقَوْا سَتْرَ الْعُلُومِ عَنْ أَهْلِهَا الْمُسْتَحِقِّینَ لَهَا وَ فِیهِمْ نَشَرُوهَا.

امام عسکری [قرآن] روشنگر و درمانگری برای پرهیزگارانی است که از شیعیان و پیروان محمّد (و علی (علیه السلام) هستند؛ ایشان از انواع کفر پرهیزکرده و آن‌ها را [به‌کلّی] ترک کرده‌اند و از انواع گناهان [کبیره‌ی] مهلک پرهیز کرده و آن‌ها را به کناری نهاده‌اند؛ از آشکارنمودن اسرار خدا و اسرار اولیاء خدا و اوصیای حضرت محمّد (پرهیزکرده و آن‌ها را پنهان نموده‌اند و از اینکه علوم را از شایستگان آن پنهان دارند، خودداری کرده و آن علوم را بین ایشان منتشر کرده‌اند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۴ مستدرک الوسایل، ج۱۲، ص۲۹۶/ بحارالأنوار، ج۲، ص۶۴؛ فیه: «قال بیان و شفاء للمتّقین» زیادهًٌْ

27 (بقره/2)

العسکری (علیه السلام)- لِلْمُتَّقِینَ الَّذِینَ یَتَّقُونَ الْمُوبِقَاتِ وَ یَتَّقُونَ تَسْلِیطَ السَّفَهِ عَلَی أَنْفُسِهِمْ حَتَّی إِذَا عَلِمُوا مَا یَجِبُ عَلَیْهِمْ عِلْمُهُ عَمِلُوا بِمَا یُوجِبُ لَهُمْ رِضَا رَبِّهِمْ.

امام عسکری متّقین کسانی هستند که از گناهان [کبیره‌ی] هلاک‌کننده پرهیز می‌کنند و از اینکه کم‌خردی بر آنان چیره‌شود [و از درک حقایق باز مانند] خود را برکنار می‌دارند؛ و چون بر واجبی آگاه شوند، آن را به کار می‌بندند تا مستوجب خشنودی پروردگارشان گردند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۱۴ بحارالأنوار، ج۲، ص۳۴/ بحارالأنوار، ج۱۷، ص۲۱۷/ بحارالأنوار، ج۱۰، ص۱۴/ الإمام العسکری، ص۶۲/ معانی الأخبار، ص۲۴