السّجّاد (علیه السلام)- یا أَیُّهَا النَّاسُ یَعْنِی سَائِرَ النَّاسِ الْمُکَلَّفِینَ مِنْ وُلْدِ آدَم (علیه السلام).

امام سجّاد (علیه السلام) مقصود از این خطاب، تمام انسان‌های مکلّف از فرزندان آدم ابوالبشر (علیه السلام) است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۷۲ الإمام العسکری، ص۱۳۵/ تأویل الآیات الظاهره ، ص۴۴

العسکری (علیه السلام)- لاعْبُدُوا رَبَّکُمُ أَجِیبُوا (أطیعوا) رَبَّکُمْ مِنْ حَیْثُ أَمَرَکُمْ أَنْ تَعْتَقِدُوا أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ وَ لَا شَبِیهَ وَ لَا مِثْلَ عَدْلٌ لَا یَجُورُ جَوَادٌ لَا یَبْخَلُ حَلِیمٌ لَا یَعْجَلُ حَکِیمٌ لَا یَخْطَلُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ وَ بِأَنَّ آلَ مُحَمَّدٍ (علیهم السلام) أَفْضَلُ آلِ النَّبِیِّینَ وَ أَنَّ عَلِیّاً (علیه السلام) أَفْضَلُ آلِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ أَنَّ أَصْحَابَ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) الْمُؤْمِنِینَ مِنْهُمْ أَفْضَلُ صَحَابَهًِْ الْمُرْسَلِینَ وَ وَ بِأَنَّ أُمَّهًَْ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) أَفْضَلُ أُمَمِ الْمُرْسَلِینَ.

امام عسکری (علیه السلام) خدا را به همان شیوه‌ای که به شما فرمان داده، پاسخ گفته و او را اجابت و اطاعت کنید. به خدایی معتقد شوید که جز او خدایی نیست؛ یگانه است و شریک، شبیه و مثلی ندارد؛ دادگریست که ستم روا نمی‌دارد؛ سخاوتمندی است که بخل نمی‌ورزد؛ بردباریست که شتاب نمی‌کند؛ حکیمی است که خطا نمی‌کند؛ و [نیز اعتقاد داشته‌باشید به] اینکه محمّد (بنده و فرستاده‌ی اوست و خاندان محمّد (بهترین خاندان پیامبرانند و نیز معتقد شوید به اینکه علی (علیه السلام) برترین فرد خاندان محمّد (است و یاران محمّد (برترین یاران و امّت او برترین امّت پیامبران (علیهم السلام) هستند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۷۲ بحارالأنوار، ج۶۵، ص۲۸۶/ الإمام العسکری، ص۱۳۵/ البرهان؛ فیه «لایجوز» بدل «یجور»

الرّضا (علیه السلام)- أَوَّلُ عِبَادَهًِْ اللَّهِ مَعْرِفَتُهُ وَ أَصْلُ مَعْرِفَهًِْ اللَّهِ تَوْحِیدُهُ وَ نِظَامُ تَوْحِیدِهِ نَفْیُ الصِّفَاتِ عَنْهُ بِشَهَادَهًِْ الْعُقُولِ أَنَ کُلَ صِفَهًٍْ وَ مَوْصُوفٍ مَخْلُوقٌ وَ شَهَادَهًِْ کُلِّ مَخْلُوقٍ أَنَّ لَهُ خَالِقاً لَیْسَ بِصِفَهًٍْ وَ لَا مَوْصُوفٍ وَ شَهَادَهًِْ کُلِّ صِفَهًٍْ وَ مَوْصُوفٍ بِالاقْتِرَانِ وَ شَهَادَهًِْ الِاقْتِرَانِ بِالْحَدَثِ وَ شَهَادَهًِْ الْحَدَثِ بِالامْتِنَاعِ مِنَ الْأَزَلِ الْمُمْتَنِعِ مِنَ الْحَدَث.

امام رضا (علیه السلام) آغاز پرستش خدا شناخت اوست و بنیاد شناخت خدا یگانه دانستن او؛ رشته‌ی یگانه‌شناسی خدا نفی صفت از اوست؛ زیرا خردها گواهند که هر صفت و موصوفی آفریده‌اند، و هر آفریده گواهی بر آن است که آفریدگاری دارد که نه صفت و نه موصوف است. هر صفت و موصوفی گواهند که همراه با زمانی هستند (در یک زمان خاص به وجود آمده‌اند و حدوث یافته‌اند) و حدوث گواه ناازلی‌بودن است چرا که ازلی از حدوث ممتنع و به دور است. (ازلی همیشه بوده است ولی حادث به خلاف آن، پدیدار گشته است).

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۷۲ الإحتجاج، ج۲، ص۳۹۸/ نور الثقلین

الصّادق (علیه السلام)- أَفْضَلُ الْعِبَادَهًِْ إِدْمَانُ التَّفَکُّرِ فِی اللَّهِ وَ فِی قُدْرَتِه.

امام صادق (علیه السلام) بهترین عبادت آن است که آدمی همواره به خدا فکر کرده و در قدرت او اندیشه نماید.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۷۴ الکافی، ج۲، ص۵۵/ نور الثقلین

الباقر (علیه السلام)- إِنَ أَشَدَّ الْعِبَادَهًِْ الْوَرَع.

امام باقر (علیه السلام) بزرگترین و مهمترین عبادت، ورع‌ورزیدن (تقوا) است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۷۴ الکافی، ج۲، ص۷۷/ نور الثقلین

الصّادق (علیه السلام)- قَالَ: إِنَّ الْعِبَادَهًَْ ثَلَاثَهًٌْ: قَوْمٌ عَبَدُوا اللَّهَ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ خَوْفاً، فَتِلْکَ عِبَادَهًُْ الْعَبِیدِ؛ وَ قَوْمٌ عَبَدُوا اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالی طَلَبَ الثَّوَابِ، فَتِلْکَ عِبَادَهًُْ الْأُجَرَاءِ؛ وَ قَوْمٌ عَبَدُوا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ حُبّاً لَهُ، فَتِلْکَ عِبَادَهًُْ الْأَحْرَارِ، وَ هِیَ أَفْضَلُ الْعِبَادَهًْ.

امام صادق (علیه السلام) عبادت سه نوع است؛ گروهی به انگیزه‌ی خوف از عذاب، خدا را عبادت می‌کنند که این عبادت و اطاعت بردگان است؛ گروه دیگری از جهت رسیدن به ثواب خدا را عبادت می‌نمایند که این هم عبادت اجیران و مزدگیرندگان است و گروه سوّمی هستند که از روی عشق و محبّت معبود، او را عبادت می‌نمایند که این عبادت آزادمردان است و این بهترین نوع عبادت است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۷۴ الکافی (دارالحدیث)، ج۳، ص۲۱۶/ نور الثقلین

الرّضا (علیه السلام)- قَالَ: النَّظَرُ إِلَی ذُرِّیَّتِنَا عِبَادَهًٌْ. فَقِیلَ لَهُ: یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ (علیه السلام)! النَّظَرُ إِلَی الْأَئِمَّهًِْ مِنْکُمْ عِبَادَهًٌْ أَوِ النَّظَرُ إِلَی جَمِیعِ ذُرِّیَّهًِْ النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله)؟ قَالَ: بَلِ النَّظَرُ إِلَی جَمِیعِ ذُرِّیَّهًِْ النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) عِبَادَهًٌْ مَا لَمْ یُفَارِقُوا مِنْهَاجَهُ وَ لَمْ یَتَلَوَّثُوا بِالْمَعَاصِی.

امام رضا (علیه السلام) نگریستن به فرزندان ما عبادت است. از ایشان سؤال شد: «ای پسر رسول‌خدا (! نگاه‌کردن به امامانی که از فرزندان شما هستند و یا نگاه به تمام فرزندان پیغمبر (عبادت محسوب می‌شود»؟ فرمودند: «البتّه نگاه‌کردن به تمام ذریّه‌ی پیامبر (عبادت محسوب می‌شود؛ تا زمانی‌که راهشان را از ایشان (پیامبر و امامان) جدا ننموده و به گناهان، آلوده نشده‌باشند».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۷۴ عیون اخبارالرّضا (ج۲، ص۵۱/ نور الثقلین

السّجّاد (علیه السلام)- لَا عِبَادَهًَْ إِلَّا بِتَفَقُّه.

امام سجّاد (علیه السلام) هیچ عبادتی به معنای واقعی محقّق نمی‌شود مگر اینکه در آن عمق اندیشه به کار گرفته شود.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۷۴ بحارالأنوار، ج۱، ص۲۰۷نور الثقلین

العسکری (علیه السلام)- الذِی خَلَقَکُمْ نَسَماً وَ سَوَّاکُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِکَ وَ صَوَّرَکُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَکُمْ.

امام عسکری (علیه السلام) شما را به صورت آدمی به وجود آورد و بعد از آن شما را درست و اصلاح کرد و به بهترین شکل به شما صورت بخشید.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۷۶ بحارالأنوار، ج۳۸، ص۶۸/ بحارالأنوار، ج۶۵، ص۲۸۶/ الإمام العسکری، ص۱۳۹/ البرهان

العسکری (علیه السلام)- الَّذِی خَلَقَکُمْ {اعْبُدُوا الَّذِی خَلَقَکُمْ} مِنْ نُطْفَهًٍْ مِنْ ماءٍ مَهِینٍ، فَجَعَلَهُ فِی قَرارٍ مَکِینٍ، إِلی قَدَرٍ مَعْلُومٍ، فَقَدَّرَهُ، فَنِعْمَ الْقَادِرُ اللَّهُ رَبُ الْعَالَمِینَ. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله): إِنَّ النُّطْفَهًَْ تَثْبُتُ فِی {قَرَارِ} الرَّحِمِ أَرْبَعِینَ یَوْماً نُطْفَهًًْ، ثُمَّ تَصِیرُ عَلَقَهًًْ أَرْبَعِینَ یَوْماً، ثُمَّ مُضْغَهًًْ أَرْبَعِینَ یَوْماً، ثُمَّ تُجْعَلُ (بَعْدَهُ عِظَاماً) ثُمَّ تُکْسَی لَحْماً، ثُمَّ یُلْبِسُ اللَّهُ فَوْقَهُ جِلْداً، ثُمَّ یُنْبِتُ عَلَیْهِ شَعْراً، ثُمَّ یَبْعَثُ اللَّهُ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ إِلَیْهِ مَلَکَ الْأَرْحَامِ، فَیُقَالُ لَهُ: اکْتُبْ أَجَلَهُ وَ عَمَلَهُ وَ رِزْقَهُ، وَ شَقِیّاً یَکُونُ أَوْ سَعِیداً. یَقُولُ الْمَلَکُ: یَا رَبِّ أَنَّی لِی بِعِلْمِ ذَلِکَ فَیُقَالُ لَهُ: اسْتَمْلِ ذَلِکَ مِنْ قُرَّاءِ اللَّوْحِ الْمَحْفُوظِ. فَیَسْتَمْلِیهِ مِنْهُمْ.

امام عسکری (علیه السلام) شما را از نطفه‌ای از آب پست و بی‌ارزش خلق کرد و آن را در جایگاهی استوار نهاد تا به اندازه و قدر معلوم و مشخّص رشد کند و پروردگار جهانیان چه خوش قادری است! رسول‌خدا (فرمود: «نطفه چهل روز در رحم به شکل نطفه باقی می‌ماند؛ پس از چهل روز علقه (خون بسته شده) می‌شود؛ سپس چهل روز دیگر مضغه (تکّه‌ای گوشت) شده و بعد از آن استخوان شکل می‌گیرد و از آن پس گوشت بر استخوان می‌رویاند. سپس خدا بر او پوست می‌پوشاند و به دنبال آن مو بر می‌آورد. سپس فرشته‌ی ارحام را می‌فرستد و به آن فرشته گفته‌می‌شود «عمر و کار و روزیش را بنویس و بنویس که آیا شقی است یا سعید». فرشته می‌گوید: «از کجا این‌ها را بدانم»؟ به او می‌گویند: «قاریان لوح محفوظ از روی آن بر تو می‌خوانند، تو از آن‌ها برگیر و بنویس». سپس آن فرشته چنین میکند و طبق مکتوبات لوح محفوظ می‌نویسد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۷۶ الإمام العسکری، ص۱۳۵/ البرهان؛ فیه: «قال رسوالله إنّ النّطفهًْ ... فیستملیه منهم» محذوف

العسکری (علیه السلام)- وَ خَلَقَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ مِنْ سَائِرِ أَصْنَافِ النَّاسِ.

امام عسکری (علیه السلام) خداوند پیش از شما تمام انواع و گونه‌های مردمان را آفرید.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۷۶ بحارالأنوار، ج۳۸، ص۶۸/ بحارالأنوار، ج۶۵، ص۲۸۶/ الإمام العسکری، ص۱۳۹/ البرهان

العسکری (علیه السلام)- قَالَ لَهَا وَجْهَانِ أَحَدُهُمَا خَلَقَکُمْ وَ خَلَقَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ أَیْ لِتَتَّقُوا کَمَا قَالَ اللَّهُ: وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ وَ الْوَجْهُ الْآخَرُ اعْبُدُوا رَبَّکُمُ الَّذِی خَلَقَکُمْ وَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ أَیِ اعْبُدُوهُ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ النَّارَ.

امام عسکری (علیه السلام) در این آیه دو وجه می‌توان قائل شد: یکی آنکه «شما و پیشینیان شما را آفرید [که او را بپرستید] تا پرهیزگار شوید، چنانچه می‌فرماید: وَ مَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْانسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونَ؛ من جنّ و انس را نیافریدم جز برای اینکه عبادتم کنند [و از این راه تکامل یابند و به من نزدیک شوند]. (ذاریات/۵۶) و وجه دوّم اینکه «پروردگارتان شما و پیشینیان شما را آفرید که او را بپرستید تا از دوزخ دور و درامان شوید».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۱۷۸ بحارالأنوار، ج۶۵، ص۲۸۶/ الإمام العسکری، ص۱۳۹/ البرهان