وَلَا تَنكِحُواْ ٱلۡمُشۡرِكَٰتِ حَتَّىٰ يُؤۡمِنَّۚ وَلَأَمَةࣱ مُّؤۡمِنَةٌ خَيۡرࣱ مِّن مُّشۡرِكَةࣲ وَلَوۡ أَعۡجَبَتۡكُمۡۗ وَلَا تُنكِحُواْ ٱلۡمُشۡرِكِينَ حَتَّىٰ يُؤۡمِنُواْۚ وَلَعَبۡدࣱ مُّؤۡمِنٌ خَيۡرࣱ مِّن مُّشۡرِكࣲ وَلَوۡ أَعۡجَبَكُمۡۗ أُوْلَٰٓئِكَ يَدۡعُونَ إِلَى ٱلنَّارِۖ وَٱللَّهُ يَدۡعُوٓاْ إِلَى ٱلۡجَنَّةِ وَٱلۡمَغۡفِرَةِ بِإِذۡنِهِۦۖ وَيُبَيِّنُ ءَايَٰتِهِۦ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمۡ يَتَذَكَّرُونَ
221
الرّضا (علیه السلام)- وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ مِنْ قَبْلِکُمْ فَقَدْ أَحَلَّ اللَّهُ نِکَاحَ أَهْلِ الْکِتَابِ بَعْدَ تَحْرِیمِهِ فِی قَوْلِهِ فِی سُورَهًِْ الْبَقَرَهًِْ وَ لا تَنْکِحُوا الْمُشْرِکاتِ حَتَّی یُؤْمِنَّ وَ إِنَّمَا یَحِلُّ نِکَاحُ أَهْلِ الْکِتَابِ الَّذِینَ یُؤَدُّونَ الْجِزْیَهًَْ عَلَی مَا یَجِبُ فَأَمَّا إِذَا کَانُوا فِی دَارِ الشِّرْکِ وَ لَمْ یُؤَدُّوا الْجِزْیَهًَْ لَمْ تَحِلَّ مُنَاکَحَتُهُمْ.
امام رضا (علیه السلام) پس از آنکه خداوند در آیه: وَ لا تَنْکِحُوا الْمُشْرِکاتِ حَتَّی یُؤْمِنَّ، ازدواج با مشرکان را حرام کرده بود، در آیه: وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ مِنْ قَبْلِکُمْ ازدواج با اهل کتابی که جزیه‌ی واجبشان را می‌پردازند، جایز است ولی اگر در دیار کفر به‌سر برند و جزیه نپردازند، نکاح با ایشان جایز نیست.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۱۴۶ بحارالأنوار، ج۱۰۰، ص۳۸۱/ القمی، ج۱، ص۱۶۳
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- إِنَّمَا أَحَلَّ اللَّهُ نِسَاءَ أَهْلِ الْکِتَابِ لِلْمُسْلِمِینَ إِذَا کَانَ فِی نِسَاءِ الْمُسْلِمِینَ قِلَّهًٌْ فَلَمَّا کَثُرَتِ الْمُسْلِمَاتُ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ وَ لا تَنْکِحُوا الْمُشْرِکاتِ حَتَّی یُؤْمِنَّ وَ قَالَ: وَ لا تُمْسِکُوا بِعِصَمِ الْکَوافِرِ وَ نَهَی رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) أَنْ یَتَزَوَّجَ الْمُسْلِمُ غَیْرَ الْمُسْلِمَهًِْ وَ هُوَ یَجِدُ مُسْلِمَهًًْ وَ لَا یَنْکِحُ مُشْرِکٌ مُسْلِمَهًًْ.
امام علی (علیه السلام) فقط در صورتی‌که تعداد زنان مسلمان کم باشد خداوند ازدواج با زنان اهل کتاب را حلال می‌نماید و اگر تعداد زنان مسلمان زیاد باشد، خداوند فرمود: وَ لا تَنْکِحُوا الْمُشْرِکاتِ حَتَّی یُؤْمِنَّ و فرمود: و هرگز زنان کافر را در همسری خود نگه ندارید. (ممتحنه/۱۰) و پیامبر (صلی الله علیه و آله) از ازدواج مرد مسلمان با زن غیر مسلمان، درصورتی‌که زن مسلمان پیدا شود، نهی فرمود و مرد مشرک نمی‌تواند با زن مسلمان ازدواج کند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۱۴۶ مستدرک الوسایل، ج۱۴، ص۴۳۳/ دعایم الإسلام، ج۲، ص۲۴۹؛ فیه: «و نهی رسول الله ... مشرک مسلمهًْ» محذوفٌ
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- أَنَّ الْمُسْلِمِینَ کَانُوا یَنْکِحُونَ فِی أَهْلِ الْکِتَابِ مِنَ الْیَهُودِ وَ النَّصَارَی وَ یُنْکِحُونَهُمْ حَتَّی نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَهًُْ نَهْیاً أَنْ یَنْکِحَ الْمُسْلِمُ مِنَ الْمُشْرِکِ أَوْ یُنْکِحُونَهُ ثُمَّ قَالَ تَعَالَی فِی سُورَهًِْ الْمَائِدَهًِْ مَا نَسَخَ هَذِهِ الْآیَهًَْ فَقَالَ وَ طَعامُ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ حِلٌّ لَکُمْ وَ طَعامُکُمْ حِلٌّ لَهُمْ وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ الْمُؤْمِناتِ وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ مِنْ قَبْلِکُمْ فَأَطْلَقَ عَزَّوَجَلَّ مُنَاکَحَتَهُنَّ بَعْدَ أَنْ کَانَ نَهَی وَ تَرَکَ قَوْلَهُ وَ لا تُنْکِحُوا الْمُشْرِکِینَ حَتَّی یُؤْمِنُوا عَلَی حَالِهِ لَمْ یَنْسَخْهُ فَأَمَّا الرُّخْصَهًُْ الَّتِی هِیَ الْإِطْلَاقُ بَعْدَ النَّهْیِ.
امام علی (علیه السلام) مسلمانان با اهل کتاب از بین یهود و نصاری ازدواج می‌کردند تا آنکه این آیه نازل شد و ازدواج مسلمان با مشرک و یا به نکاح درآوردن [زن] مسلمان با [مرد] مشرک را نهی نمود. سپس در سوره‌ی مائده سخنی فرستاد که این آیه را نسخ کرد: و [همچنین] طعام اهل‌کتاب، برای شما حلال است و طعام شما برای آنها حلال و [نیز] آنان پاکدامن از مسلمانان، و آنان پاکدامن از اهل کتاب، حلالند. (مائده/۵) پس ازدواج با زنان اهل کتاب را آزاد نمود؛ پس از آنکه آن را نهی کرده بود و این کلامش وَ لا تُنْکِحُوا الْمُشْرِکِینَ حَتَّی یُؤْمِنُوا را به حال خود رها کرد و نسخ ننمود. پس این اجازه‌ای است که بعد از نهی، بخشی از آن آزاد می‌شود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۱۴۶ بحارالأنوار، ج۹۰، ص۲۷/ القمی، ج۱، ص۱۰؛ فیه: «بتفاوت»/ وسایل الشیعه، ج۲۰، ص۵۳۸ و بحارالأنوار، ج۱۰۰، ص۳۷۹؛ فیهما «فاما الرخصهًْ ... النهی» محذوفٌ
الباقر (علیه السلام)- أَنَّهُ مَنْسُوخٌ بِقَوْلِهِ تَعَالَی وَ لا تَنْکِحُوا الْمُشْرِکاتِ حَتَّی یُؤْمِنَّ وَ بِقَوْلِهِ وَ لا تُمْسِکُوا بِعِصَمِ الْکَوافِرِ.
امام باقر (علیه السلام) این آیه با دو آیه‌ی: ولا تَنْکِحُوا الْمُشْرِکاتِ حَتَّی یُؤْمِنَّ و وَ لا تُمْسِکُوا بِعِصَمِ الْکَوافِر (ممتحنه/۱۰) نسخ شده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۱۴۶ وسایل الشیعه، ج۲۰، ص۵۳۵/ فقه القرآن، ج۲، ص۱۳۵/ نورالثقلین
علیّ‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- فَقَولُهُ: وَ لا تَنْکِحُوا الْمُشْرِکاتِ حَتَّی یُؤْمِنَّ مَنسُوخٌ بِقَولِهِ وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ مِنْ قَبْلِکُمْ وَ قَولُهُ وَ لا تُنْکِحُوا الْمُشْرِکِینَ حَتَّی یُؤْمِنُوا عَلَی حَالَهًٍْ لَم یَنسَخ.
علی‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه) آیه‌ی وَ لا تَنْکِحُوا الْمُشْرکاتِ حَتَّی یُؤْمِنَّ به‌وسیله‌ی آیه‌ی: والْمُحْصَناتُ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ مِنْ قَبْلِکُمْ نسخ شده است. و این کلام خداوند: وَ لا تُنْکِحُوا الْمُشْرِکِینَ حَتَّی یُؤْمِنُوا نسخ نشده و به حال خود باقی می‌باشد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۱۴۶ القمی، ج۱، ص۷۲
الرّضا (علیه السلام)- عَنْ الحَسَنِ‌بن‌الجَهمِ قَالَ: لِی أَبُو الْحَسَنِ الرِّضَا (علیه السلام) یَا أَبَا مُحَمَّدٍ! مَا تَقُولُ فِی رَجُلٍ تَزَوَّجَ نَصْرَانِیَّهًًْ عَلَی مُسْلِمَهًْ؟ ٍ قُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاکَ وَ مَا قَوْلِی بَیْنَ یَدَیْکَ! قَالَ: لَتَقُولَنَّ فَإِنَّ ذَلِکَ تَعْلَمُ بِهِ قَوْلِی. قُلْتُ: لَا یَجُوزُ تَزْوِیجُ النَّصْرَانِیَّهًِْ عَلَی الْمُسْلِمَهًِْ وَ لَا غَیْرِ الْمُسْلِمَهًِْ. قَالَ: لِمَ؟ قُلْتُ: لِقَوْلِ اللَّهِ تَعَالَی وَ لا تَنْکِحُوا الْمُشْرِکاتِ حَتَّی یُؤْمِنَّ. قَالَ: فَمَا تَقُولُ فِی هَذِهِ الْآیَهًِْ وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ الْمُؤْمِناتِ وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ مِنْ قَبْلِکُمْ؟ فَقُلْتُ: قَوْلُهُ وَ لا تَنْکِحُوا الْمُشْرِکاتِ حَتَّی یُؤْمِنَّ نَسَخَتْ هَذِهِ الْآیَهًَْ. فَتَبَسَّمَ ثُمَّ سَکَتَ.
امام رضا (علیه السلام) حسن‌بن‌جهم گوید: امام رضا (علیه السلام) به من فرمود: «ای ابا محمّد! آیا مردی که همسر مسلمان دارد، می‌تواند با زن مسیحی ازدواج کند»؟ به حضرت عرض کردم: «جانم فدای شما باد! جواب‌دادن من، در محضر شما چه معنایی دارد»؟ حضرت فرمود: «تو نظر خود را بگو؛ چراکه از جواب تو، جواب من نیز معلوم می‌شود». عرض کردم: «جایز نیست که مردی که همسر مسلمان یا غیر مسلمان دارد، با زن مسیحی ازدواج نماید». حضرت فرمود: «دلیل آن چیست»؟ عرض کردم: «زیرا خداوند می‌فرماید: وَلاَ تَنکِحُواْ الْمُشْرِکَاتِ حَتَّی یؤْمِنَّ» حضرت فرمود: «نظرت پیرامون آیه‌ی: و آنان پاکدامن از مسلمانان، و آنان پاکدامن از اهل کتاب، [حلالند]. (مائده/۵) چیست»؟ به حضرت عرض کردم: «این آیه به‌وسیله‌ی آیه‌ی: وَلاَ تَنکِحُواْ الْمُشْرِکَاتِ نسخ شده است». حضرت لبخندی زد و ساکت شد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۱۴۶ الإستبصار، ج۳، ص۱۷۸/ الکافی، ج۵، ص۳۵۷ و تهذیب الأحکام، ج۷، ص۲۹۷ و بحارالأنوار، ج۲، ص۲۷۸ و وسایل الشیعه، ج۲۰، ص۵۳۴ و نورالثقلین و البرهان؛ فیهم: «و المحصنات من المؤمنات» محذوفٌ