سوره بقره - آیه 279 جزء 3 - صفحه 47

    فَإِن لَّمۡ تَفۡعَلُواْ فَأۡذَنُواْ بِحَرۡبࣲ مِّنَ ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦۖ وَإِن تُبۡتُمۡ فَلَكُمۡ رُءُوسُ أَمۡوَٰلِكُمۡ لَا تَظۡلِمُونَ وَلَا تُظۡلَمُونَ

    279

تفسیر روایی
اگر (چنین) نمی‌کنید، بدانید خدا و رسولش، با شما پیکار خواهند کرد! و اگر توبه کنید، سرمایه‌های شما، از آنِ شماست [= اصل سرمایه، بدون سود]؛ نه ستم می‌کنید، و نه بر شما ستم وارد می‌شود.
1 (بقره/279)

علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- مَنْ أَخَذَ الرِّبَا وَجَبَ عَلَیْهِ الْقَتْلُ وَ کُلُّ مَنْ أَرْبَی وَجَبَ عَلَیْهِ الْقَتْلُ.

علی‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه) هرکس ربا بگیرد، کشتنش واجب است و تمامی ربادهندگان نیز باید کشته شوند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۳۹۴ بحارالأنوار، ج۱۰۰، ص۱۱۸/ القمی، ج۱، ص۹۳/ مستدرک الوسایل، ج۱۳، ص۳۳۴؛ فیه: «و کل من ... القتل» محذوفٌ/ نورالثقلین/ البرهان

2 (بقره/279)

الصّادق (علیه السلام)- إِنَّ التَّوْبَهًَْ مُطَهِّرَهًٌْ مِنْ دَنَسِ الْخَطِیئَهًِْ قَالَ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَ ذَرُوا ما بَقِیَ مِنَ الرِّبا إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ إِلَی قَوْلِهِ تَظْلِمُونَ فَهَذَا مَا دَعَا اللَّهُ إِلَیْهِ عِبَادَهُ مِنَ التَّوْبَهًِْ وَ وَعَدَ عَلَیْهَا مِنْ ثَوَابِهِ فَمَنْ خَالَفَ مَا أَمَرَهُ اللَّهُ بِهِ مِنَ التَّوْبَهًِْ سَخِطَ اللَّهُ عَلَیْهِ وَ کَانَتِ النَّارُ أَوْلَی بِهِ وَ أَحَقَّ.

امام صادق (علیه السلام) توبه، پاک‌کننده‌ی ناپاکی گناه است. خداوند فرمود: یا أَیها الَّذِینَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّه وَذَرُواْ مَا بَقِی مِنَ الرِّبَا إِن کنتُم مُّؤْمِنِینَ* فَإِن لَّمْ تَفْعَلُواْ فَأْذَنُواْ بِحَرْبٍ مِّنَ اللهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِن تُبْتُمْ فَلَکُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِکُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَ لَا تُظْلَمُونَ و این همان توبه‌ای است که خداوند بندگانش را به آن دعوت نمود و نوید ثواب آن را داد. بنابراین هرکس که با توبه‌ای که خداوند به آن امر فرمود مخالفت کند، خداوند بر او خشم خواهدگرفت و آتش بر او سزاوارتر خواهدبود.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۳۹۶ بحارالأنوار، ج۱۰۰، ص۱۲۳/ العیاشی، ج۱، ص۱۵۳/ وسایل الشیعه، ج۱۸، ص۱۲۴/ مستدرک الوسایل، ج۱۲، ص۱۲/ نورالثقلین/ البرهان

3 (بقره/279)

الباقر (علیه السلام)- فِی الرَّجُلِ یَکُونُ عَلَیْهِ الدَّیْنُ إِلَی أَجَلٍ مُسَمًّی فَیَأْتِیهِ غَرِیمُهُ فَیَقُولُ انْقُدْنِی مِنَ الَّذِی لِی کَذَا وَ کَذَا وَ أَضَعَ لَکَ بَقِیَّتَهُ أَوْ یَقُولُ انْقُدْ لِی بَعْضاً وَ أُمِدَّ لَکَ فِی الْأَجَلِ فِیمَا بَقِیَ عَلَیْکَ قَالَ: لَا أَرَی بِهِ بَأْساً مَا لَمْ یَزْدَدْ عَلَی رَأْسِ مَالِهِ شَیْئاً یَقُولُ اللَّهُ فَلَکُمْ رُؤُسُ أَمْوالِکُمْ لا تَظْلِمُونَ وَ لا تُظْلَمُونَ.

امام باقر (علیه السلام) [فردی پرسید:] درباره‌ی مردی که امانتی برای مدّت معیّنی، بر گردن خود دارد و فرد طلبکار نزدش می‌آید و می‌گوید: «از مقداری که نزد تو دارم فلان مقدار را به من بده و باقی را از تو نمی‌خواهم». و یا اینکه می‌گوید: «مقداری از آن را به من پس بده و برای باقی آن به تو مهلت خواهم‌داد [چه می‌فرمایید؟ آیا ربا است]»؟ فرمود: «تا زمانی که بر سرمایه‌ی خود چیزی نیفزاید، اشکالی در آن نمی‌بینم. خداوند می‌فرماید: فَلَکمْ رُؤُوسُ أَمْوَالِکمْ لاَ تَظْلِمُونَ وَلاَ تُظْلَمُونَ».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۳۹۶ وسایل الشیعه، ج۱۸، ص۳۷۶/ من لایحضره الفقیه، ج۳، ص۳۳/ تهذیب الأحکام، ج۶، ص۲۰۷/ فقه القرآن، ج۱، ص۳۹۵

4 (بقره/279)

الصّادق (علیه السلام)- لَوْ أَنَ رَجُلًا وَرِثَ مِنْ أَبِیهِ مَالًا وَ قَدْ عَرَفَ أَنَّ فِی ذَلِکَ الْمَالِ رِبًا وَ لَکِنْ قَدِ اخْتَلَطَ فِی التِّجَارَهًِْ بِغَیْرِهِ حَلَالٌ کَانَ حَلَالًا طَیِّباً فَلْیَأْکُلْهُ وَ إِنْ عَرَفَ مِنْهُ شَیْئاً أَنَّهُ رِبًا فَلْیَأْخُذْ رَأْسَ مَالِهِ وَ لْیَرُدَّ الرِّبَا.

امام صادق (علیه السلام) اگر فردی مالی را از پدرش ارث ببرد درحالی‌که می‌داند در آن، ربا است (یعنی مال مخلوط با مال ربوی است) ولیکن در تجارت مالی که حلال و پاک بود با غیر حلال مخلوط شده، پس [حکم حلال دارد] و می‌تواند آن را بخورد و اگر مشخّصاً مقدار مال ربوی را در آن مال ارثی می‌شناسد باید اصل مال را بردارد و مال ربوی را [به صاحبانش] برگرداند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۳۹۶ وسایل الشیعه، ج۱۸، ص۱۲۸/ نورالثقلین