الباقر (علیه السلام)- العِلمُ هُوَ کَیدُکَ.

امام باقر (علیه السلام) علم، زیرکی تو است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۳۲ بحرالعرفان

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- إِنَّ رَبِّی عَزَّوَجَلَّ مَثَّلَ لِی أُمَّتِی فِی الطِّینِ وَ عَلَّمَنِی أَسْمَاءَ أُمَّتِی کَمَا عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ کُلَّهَا.

پیامبر ( خداوند بلندمرتبه و بزرگوار من، امّتم را زمانی که در خاک بودند، [قبل از به وجود آمدنشان] برایم به تمثیل کشید و نام‌های امّتم را به من آموخت؛ همان‌طور که همه‌ی نام‌ها را به آدم (علیه السلام) آموخت.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۳۲ بحارالأنوار، ج۲۷، ص۱۳۵/ بحارالأنوار، ج۱۷، ص۱۵۳/ بحارالأنوار، ج۱۷، ص۱۵۴/ بحارالأنوار، ج۶۵، ص۲۶/ نورالثقلین/ فرات الکوفی، ص۳۹۲

الباقر (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلَ طَاوُسٌ الْیَمَانِیُّ أَبَاجَعْفَرٍ (علیه السلام) لِمَ سُمِّیَ آدَمُ (علیه السلام) آدَمَ؟ قَالَ: لِأَنَّهُ رُفِعَتْ طِینَتُهُ مِنْ أَدِیمِ الْأَرْضِ السُّفْلَی.

امام باقر (علیه السلام) داوود یمانی از ایشان پرسید: برای چه نام آدم (علیه السلام)، آدم شد؟ فرمود: زیرا طینت و گل او از گل ورآمده‌ی زمین زیرین، بالا آمد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۳۴ بحارالأنوار، ج۲۷، ص۱۳۵/ الاحتجاج، ج۲، ص۳۲۸/ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۰۰

الصّادق (علیه السلام)- إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی کَانَ وَ لَا شَیْءَ فَخَلَقَ خَمْسَهًًْ مِنْ نُورِ جَلَالِهِ وَ اشْتَقَّ لِکُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمُ اسْماً مِنْ أَسْمَائِهِ الْمُنْزَلَهًِْ فَهُوَ الْحَمِیدُ وَ سَمَّانِی مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) وَ هُوَ الْأَعْلَی وَ سَمَّی أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ عَلِیّاً (صلی الله علیه و آله) وَ لَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَی فَاشْتَقَّ مِنْهَا حَسَناً (علیه السلام) وَ حُسَیْناً (علیه السلام) وَ هُوَ فَاطِرٌ فَاشْتَقَّ لِفَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) مِنْ أَسْمَائِهِ اسْماً فَلَمَّا خَلَقَهُمْ جَعَلَهُمْ فِی الْمِیثَاقِ عَنْ یَمِینِ الْعَرْشِ وَ خَلَقَ الْمَلَائِکَهًَْ مِنْ نُورٍ فَلَمَّا أَنْ نَظَرُوا إِلَیْهِمْ عَظَّمُوا أَمْرَهُمْ وَ شَأْنَهُمْ وَ لُقِّنُوا التَّسْبِیح ... فَلَمَّا خَلَقَ اللَّهُ تَعَالَی آدَمَ (علیه السلام) نَظَرَ إِلَیْهِمْ عَنْ یَمِینِ الْعَرْشِ فَقَالَ: یَا رَبِّ مَنْ هَؤُلَاءِ؟ قَالَ: یَا آدَمُ! هَؤُلَاءِ صَفْوَتِی وَ خَاصَّتِی خَلَقْتُهُمْ مِنْ نُورِ جَلَالِی وَ شَقَقْتُ لَهُمْ اسْماً مِنْ أَسْمَائِی. قَالَ: یَا رَبِّ! فَبِحَقِّکَ عَلَیْهِمْ عَلِّمْنِی أَسْمَاءَهُمْ. قَالَ: یَا آدَمُ! فَهُمْ عِنْدَکَ أَمَانَهًٌْ سِرٌّ مِنْ سِرِّی لَا یَطَّلِعُ عَلَیْهِ غَیْرُکَ إِلَّا بِإِذْنِی. قَالَ: نَعَمْ یَا رَبِّ! قَالَ: یَا آدَمُ! أَعْطِنِی عَلَی ذَلِکَ الْعَهْدَ. فَأَخَذَ عَلَیْهِ الْعَهْدَ ثُمَّ عَلَّمَهُ أَسْمَاءَهُمْ ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَی الْمَلائِکَهًِْ وَ لَمْ یَکُنْ عَلَّمَهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ فَقالَ أَنْبِئُونِی بِأَسْماءِ هؤُلاءِ إِنْ کُنْتُمْ صادِقِینَ* قالُوا سُبْحانَکَ لا عِلْمَ لَنا إِلَّا ما عَلَّمْتَنا إِنَّکَ أَنْتَ الْعَلِیمُ الْحَکِیمُ* قالَ یا آدَمُ أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمائِهِمْ فَلَمَّا أَنْبَأَهُمْ بِأَسْمائِهِمْ قالَ وَ أَوْفُوا بِوَلَایَهًِْ عَلِیٍّ (علیه السلام) فَرْضاً مِنَ اللَّهِ أُوفِ لَکُمْ بِالْجَنَّهًِْ.

امام صادق (علیه السلام) زمانی که هیچ‌چیزی وجود نداشت، خداوند تبارک‌وتعالی بود و پنج چیز را از نور جلال خود، خلق کرد و بر هرکدام از آن‌ها نامی برگرفته از نام‌های خودش فروفرستاد. خداوند «حمید» است و مرا «محمّد» نامید؛ او خود «اعلی» است و امیرالمؤمنین را «علی» خواند؛ و او «اسماءالحسنی» دارد که حسن و حسین را از اشتقاق آن گرفته است؛ او «فاطر» است که برای «فاطمه» اسمی از اسماء خودش برگزیده است. پس چون ایشان را خلق کرد برای گرفتن پیمان، آن‌ها را در سمت راست عرش قرار داد. همچنین خداوند فرشتگان را از نور آفرید؛ با این‌حال هرگاه فرشتگان به این پنج نور می‌نگریستند، امر و مقامشان را بزرگ دانسته و تسبیحشان می‌کردند ... پس زمانی که خداوند آدم (علیه السلام) را آفرید او از سمت راست عرش به آن پنج نور نگاه کرد و از خداوند پرسید: «پروردگارا! ایشان چه کسانی هستند»؟ فرمود: «ای آدم (علیه السلام)! اینان افراد خاص و برگزیدگان من هستند که از نورجلالت خویش، به وجودشان آوردم و بر آن‌ها نام‌هایی برگرفته از نام‌های خود نهادم». آدم (علیه السلام) گفت: «پروردگارا! تو را به حقّی که آن‌ها بر تو دارند سوگند می‌دهم که اسامی آن‌ها را به من تعلیم بده». خداوند فرمود: «ای آدم (علیه السلام)! پس من این اسامی را نزد تو به امانت می‌گذارم و آن از جمله اسراری است که احدی بی‌اجازه‌ی من جز تو از آن آگاه نمی‌شود». آدم (علیه السلام) گفت: «بله ای پروردگار»! خداوند فرمود: «ای آدم (علیه السلام)! با من عهد ببند که بر این سوگندت پایبند باشی». پس از او پیمان گرفت. سپس خداوند نام آن‌ها را به آدم (علیه السلام) آموخت. آنگاه آن مخلوقات را به ملائکه که نام آن‌ها را نمی‌دانستند، عرضه کرد وگفت: «اگر راست می‌گویید از نام آن‌ها به من خبر دهید». ملائکه گفتند: «خدایا تو پاک و منزّهی! ما از آن بی‌خبریم؛ مگر اینکه توکه دانا و حکیم هستی، ما را از آن مطّلع گردانی». خداوند فرمود: «ای آدم (علیه السلام) آن‌ها را از نام ایشان خبر بده». پس زمانی که او برای فرشتگان، نام‌های آن‌ها را بیان کرد، فرمود: «به ولایت علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) که از سوی خداوند واجب شده وفا کنید تا بهشت را برای شما تضمین کنم».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۳۴ بحارالأنوار، ج۳۷، ص۶۲/ فرات الکوفی، ص۵۶؛ فیها «قال ... بالجنّهًْ» محذوفٌ

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌الْعَبَّاسِ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ کُلَّها مَا ذَا عَلَّمَهُ؟ قَالَ: الْأَرَضِینَ وَ الْجِبَالَ وَ الشِّعَابَ وَ الْأَوْدِیَهًَْ. ثُمَّ نَظَرَ إِلَی بِسَاطٍ تَحْتَهُ فَقَالَ: وَ هَذَا الْبِسَاطُ مِمَّا عَلَّمَهُ.

امام صادق (علیه السلام) از أبی‌العباس نقل شده است که گفت: «از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: «خدا نام چه چیزهایی را به آدم (علیه السلام) آموخت»؟ امام (علیه السلام) فرمود: «نام زمین‌ها، کوه‌ها، درهّ‌ها و رودخانه‌ها». پس امام (علیه السلام) به زیرانداز زیر خود نگاهی کرد و فرمود: «این فرش نیز جزء آنهایی بود که آموخت».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۳۶ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۴۷/ العیاشی، ج۱، ص۳۲/ نورالثقلی/ البرهان

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ دَاوُدَ‌بْنِ‌سِرْحَانَ الْعَطَّارِ قَال: فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاکَ قَوْلُهُ وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ کُلَّها الطَّسْتُ وَ الدَّسْتُ سنانه مِنْهُ؟ فَقَالَ: الْفِجَاجُ وَ الْأَوْدِیَهًُْ وَ أَهْوَی بِیَدِهِ کَذَا وَ کَذَا.

امام صادق (علیه السلام) داودبن‌سرحان عطّار گوید به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «فدایت شوم! در این کلام خدا: عَلَّمَ آدَمَ الأَسْمَاء کُلَّهَا آیا این تشت و دستسنان نیز از جمله آن اسم‌ها بود»؟ فرمود: «درّه‌ها، تنگه‌ها و رودخانه‌ها نیز از آن جمله است» و امام (علیه السلام) با دست خود به پستی‌ها و بلندی‌ها اشاره کرد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۳۶ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۴۷/ العیاشی، ج۱، ص۳۳؛ فیه: «الطشت» بدل «الطست»/ البرهان

علیّ‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- انْهَ سُبْحَانَهُ عَلَّمَهُ جَمِیعَ الاسماء وَ الصِّنَاعَاتِ وَ عِمَارَِهًَْ الأرَضین وَ الأطعَمَهًَْ وَ الأدوِیَهًَْ وَ اسْتِخْرَاجَ الْمَعَادِنِ وَ غَرَسَ الاشجار وَ مَنَافِعِهَا وَ جَمِیعَ مَا یَتَعَلَّقُ بعماره الدِّینِ وَ الدُّنْیَا.

علی‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه) خداوند سبحان، تمام نام‌ها، صنایع، بناهای دو دنیا، طعم‌ها، داروها، علم استخراج معادن، کاشتن درختان و منفعت‌های آن و هرآنچه که به آبادانی دین و دنیا مربوط می‌شود را به آدم (علیه السلام) آموخت.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۳۶ بحرالعرفان

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- إِنَّ رَبِّی عَزَّوَجَلَّ مَثَّلَ لِی أُمَّتِی فِی الطِّینِ وَ عَلَّمَنِی أَسْمَاءَ أُمَّتِی کَمَا عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ کُلَّهَا.

پیامبر ( [خداوند] زمانی که امّتم در حالت گِل بودند (قبل از خلقت) آن‌ها را برای من ممثّل کرد و به من نام‌های آنان را آموخت؛ چنانچه به آدم (علیه السلام) همه‌ی نام‌ها را آموخت.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۳۶ بحارالأنوار، ج۲۷، ص۱۳۵/ بحارالأنوار، ج۱۷، ص۱۵۳/ بحارالأنوار، ج۱۷، ص۱۵۴/ بحارالأنوار، ج۶۵، ص۲۶/ نورالثقلین/ فرات الکوفی، ص۳۹۲

الصّادق (علیه السلام)- ثُمَّ عَرَضَهُمْ وَ هُمْ أَرْوَاحٌ عَلَی الْمَلَائِکَهًِْ.

امام صادق (علیه السلام) سپس ارواح آن حجج طاهره (علیهم السلام) را بر ملائکه عرضه داشت.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۳۶ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۴۵/ کمال الدین، ج۱، ص۱۳/ نورالثقلین/ البرهان

الباقر (علیه السلام)- ثُمَّ سَأَلَ المَلَائِکَهًْ.

امام باقر (علیه السلام) سپس از ملائکه چنین پرسید.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۳۸ دعایم الإسلام، ج۱، ص۲۹۱

العسکری (علیه السلام)- أَنَّ جَمِیعَکُمْ تُسَبِّحُونَ وَ تُقَدِّسُونَ وَ أَنَّ تَرْکَکُمْ هَاهُنَا أَصْلَحُ مِنْ إِیرَادِ مَنْ بَعْدَکُمْ أَیْ فَکَمَا لَمْ تَعْرِفُوا غَیْبَ مَنْ فِی خِلَالِکُمْ فَبِالْحَرِیِّ أَنْ لَا تَعْرِفُوا الْغَیْبَ الَّذِی لَمْ یَکُنْ کَمَا لَا تَعْرِفُونَ أَسْمَاءَ أَشْخَاصٍ تَرَوْنَهَا.

امام عسکری (علیه السلام) [ای ملائکه] اگر راست می‌گویید که همگی، مرا می‌ستایید و منزّه می‌شمارید [نام آن‌ها را بگویید] و اگر شما را در اینجا باقی بگذارم بهتر از این است که کس دیگری را پس از شما به اینجا بیاورم. یعنی همان‌گونه که از باطن کسی که در میان شماست (شیطان)، بی‌خبر بودید سزاوار است که غیب را که هنوز وجود نیافته ندانید؛ همان‌گونه که اسم‌های کسانی را که دیدید، نمی‌دانید.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۳۸ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۱۷/ الإمام العسکری، ص۲۱۶/ البرهان