العسکری (علیه السلام)- وَاسِعاً.

امام عسکری (علیه السلام) رغداً یعنی فراوان.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۵۴ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۸۹/ الإمام العسکری، ص۲۲۱/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۴۹/ البرهان

الصّادق (علیه السلام)- لا تَقْرَبا هذِهِ الشَّجَرَةَ اَی لَا تَأکُلَا مِنهَا.

امام صادق (علیه السلام) وَلاَ تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ یعنی از آن نخورید.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۵۶ نورالثقلین/ العیاشی، ج۱، ص۳۵/ البرهان

الرّضا (علیه السلام)- لا تَقْرَبا هذِهِ الشَّجَرَةَ ... وَ لَمْ یَقُلْ لَهُمَا لَا تَأْکُلَا مِنْ هَذِهِ الشَّجَرَهًِْ وَ لَا مِمَّا کَانَ مِنْ جِنْسِهَا.

امام رضا (علیه السلام) خداوند فرمود: به این درخت نزدیک نشوید ... و نفرمود از این درخت و سایر درخت‌های از این نوع، نخورید.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۵۶ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۷۸/ الاحتجاج، ج۲، ص۴۲۶/ قصص الأنبیاءللجزایری، ص۱۴/ نورالثقلین/ البرهان

العسکری (علیه السلام)- شَجَرَهًَْ الْعِلْمِ شَجَرَهًَْ عِلْمِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ آلِ مُحَمَّدٍ (علیهم السلام) آثَرَهُمُ اللَّهُ تَعَالَی بِهِ دُونَ سَائِرِ خَلْقِهِ فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَی وَ لا تَقْرَبا هذِهِ الشَّجَرَةً شَجَرَهًَْ الْعِلْمِ فَإِنَّهَا لِمُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ آلِهِ (علیهم السلام) خَاصَّهًًْ دُونَ غَیْرِهِمْ لَا یَتَنَاوَلُ مِنْهَا بِأَمْرِ اللَّهِ إِلَّا هُمْ وَ مِنْهَا مَا کَانَ یَتَنَاوَلُهُ النَّبِیٌّ (صلی الله علیه و آله) وَ عَلِیٌّ وَ فَاطِمَهًُْ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ (علیهم السلام) بَعْدَ إِطْعَامِهِمُ الْمِسْکِینَ وَ الْیَتِیمَ وَ الْأَسِیرَ حَتَّی لَمْ یُحِسُّوا بَعْدُ بِجُوعٍ وَ لَا عَطَشٍ وَ لَا تَعَبٍ وَ لَا نَصَبٍ وَ هِیَ شَجَرَهًٌْ تَمَیَّزَتْ مِنْ بَیْنِ أَشْجَارِ الْجَنَّهًِْ أَنَّ سَائِرَ أَشْجَارِ الْجَنَّهًِْ کَانَ کُلُّ نَوْعٍ مِنْهَا یَحْمِلُ نَوْعاً مِنَ الثِّمَارِ وَ الْمَأْکُولِ وَ کَانَتْ هَذِهِ الشَّجَرَهًُْ وَ جِنْسُهَا تَحْمِلُ الْبُرَّ وَ الْعِنَبَ وَ التِّینَ وَ الْعُنَّابَ وَ سَائِرَ أَنْوَاعِ الثِّمَارِ وَ الْفَوَاکِهِ وَ الْأَطْعِمَهًِْ فَلِذَلِکَ اخْتَلَفَ الْحَاکُونَ بِذِکْرِ الشَّجَرَهًِْ فَقَالَ بَعْضُهُمْ: هِیَ بُرَّهًٌْ وَ قَالَ آخَرُونَ: هِیَ عِنَبَهًٌْ وَ قَالَ آخَرُونَ: هِیَ تِینَهًٌْ وَ قَالَ آخَرُونَ: هِیَ عُنَّابَهًٌْ وَ قَالَ اللَّهُ: وَ لا تَقْرَبا هذِهِ الشَّجَرَةً تَلْتَمِسَانِ بِذَلِکَ دَرَجَهًَْ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ آلِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) فِی فَضْلِهِمْ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ خَصَّهُمْ بِهَذِهِ الدَّرَجَهًِْ دُونَ غَیْرِهِمْ وَ هِیَ الشَّجَرَهًُْ الَّتِی مَنْ تَنَاوَلَ مِنْهَا بِإِذْنِ اللَّهِ أُلْهِمَ عِلْمَ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ مِنْ غَیْرِ تَعَلُّمٍ وَ مَنْ تَنَاوَلَ مِنْهَا بِغَیْرِ إِذْنِ اللَّهِ خَابَ مِنْ مُرَادِهِ وَ عَصَی رَبَّهُ فَتَکُونا مِنَ الظَّالِمِینَ بِمَعْصِیَتِکُمَا وَ الْتِمَاسِکُمَا دَرَجَهًًْ قَدْ أُوثِرَ بِهَا غَیْرُکُمَا إِذَا رُمْتُمَا بِغَیْرِ حُکْمِ اللَّه.

امام عسکری (علیه السلام) آن درخت ممنوعه درخت علم و درخت دانش محمّد (و آل‌محمّد (علیهم السلام) بوده که خداوند به‌واسطه‌ی آن ایشان را بر سایر خلق برگزیده و برتری داده است و نهی الهی به‌واسطه‌ی آن بوده که این درخت دانش مخصوص محمّد (و آل (علیهم السلام) اوست و هیچ‌کس غیر آنان، به امر خدا از آن درخت بهره‌مند نمی‌شود، و آن همان درختی است که پیامبر (علی (علیه السلام)، فاطمه (سلام الله علیها) و حسنین (علیها السلام) بعد از اطعام مسکین، یتیم و اسیر از آن بهره‌مند شدند و بعد از آن هرگز احساس گرسنگی، تشنگی، خستگی و کسالت ننمودند و آن درختی است که در بین دیگر درختان بهشت ممتاز است، چرا که سایر درختان هر یک نوعی از میوه را دارند، امّا جنس این درخت به گونه‌ای است که ثمره‌ی آن گندم، انگور، انجیر، عنّاب و سایر انواع میوه‌ها و خوراکی‌های لذیذ است. به همین خاطر است که راویان در ذکر [نوع] این درخت اختلاف کرده‌اند؛ برخی آن را درخت گندم می‌دانند، گروهی دیگر درخت انگور؛ گروهی درخت انجیر و گروهی نیز از آن درخت عنّاب نام برده‌اند. اینکه خداوند آن‌ها را از نزدیک‌شدن به این درخت نهی فرمود، به جهت آن بود که با دستیابی به آن، به درجه‌ی محمّد (و آل او (علیهم السلام) می‌رسیدند، [در حالی که] خداوند این درجه را فقط مخصوص ایشان گردانیده و آن درختی است که هرکس به اذن خدا از آن تناول کند، به او علم اوّلین و آخرین بدون نیاز به آموزش، الهام می‌شود و هرکس به غیر اذن خدا از آن بهره‌مند شود از مرادش محروم گشته و خدا را معصیت کرده و در زمره‌ی ستمکاران قرار می‌گیرد، [و شما ای آدم (علیه السلام) و حوّا (سلام الله علیها)] با ارتکاب معصیت الهی و درخواست آن درجه‌ای که به شما اختصاص ندارد، به حکمی غیر حکم خدا گرایش پیدا کردید.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۵۶ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۸۹/ الإمام العسکری، ص۲۲۱/ قصص الأنبیاءللجزایری، ص۴۵/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۴۹؛ فیه: «فقال ... الشجرهًْ الخ» محذوف/ بحارالأنوار، ج۸، ص۱۷۹؛ بالإختصار/ البرهان

الصّادق (علیه السلام)- یَعْنِی شَجَرَهًَْ الْحِنْطَهًْ.ِ

امام صادق (علیه السلام) آن درخت، درخت گندم است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۵۸ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۷۲/ قصص الأنبیاءللجزایری، ص۴۱/ معانی الأخبار، ص۱۰۸/ البرهان

الهادی (علیه السلام)- الشَّجَرَهًُْ الَّتِی نَهَی اللَّهُ آدَمَ (علیه السلام) وَ زَوْجَتَهُ أَنْ یَأْکُلَا مِنْهَا شَجَرَهًُْ الْحَسَدِ.

امام هادی (علیه السلام) درختی که خدا، آدم (علیه السلام) و همسرش حوا (سلام الله علیها)را از خوردن میوه‌ی آن نهی فرمود، درخت «الحان» نام داشت.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۵۸ العیاشی، ج۲، ص۹

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- قَالَ ابنُ سَلامٍ: یَا مُحَمَّدُ! فَأَخْبِرْنِی مَا صِفَهًُْ الشَّجَرَهًِْ وَ کَمْ لَهَا غُصْنٌ وَ کَمْ کَانَ طُولُ السُّنْبُلَهًِْ: قَالَ: یَا ابْنَ سَلَامٍ! کَانَ لَهَا ثَلَاثَهًُْ أَغْصَانٍ وَ کَانَ طُولُ کُلِّ سُنْبُلَهًٍْ ثَلَاثَهًَْ أَشْبَارٍ. قَالَ: صَدَقْتَ یَا مُحَمَّدُ! فَکَمْ سُنْبُلَهًًْ فَرَّکَ مِنْهَا آدَمُ؟ قَالَ: سُنْبُلَهًًْ وَاحِدَهًًْ. قَالَ: صَدَقْتَ یَا مُحَمَّدُ! فَکَمْ کَانَ فِی السُّنْبُلَهًِْ مِنْ حَبَّهًٍْ؟ قَالَ: کَانَ فِیهَا خَمْسُ حَبَّاتٍ. قَالَ: فَأَخْبِرْنِی مَا صِفَهًُْ الْحَبَّهًِْ؟ قَالَ: یَا ابْنَ سَلَامٍ! کَانَتْ بِمَنْزِلَهًِْ الْبَیْضِ الْکِبَارِ. قَالَ: فَأَخْبِرْنِی عَنِ الْحَبَّهًِْ الَّتِی بَقِیَتْ مَعَ آدَمَ مَا صَنَعَ بِهَا؟ قَالَ: یَا ابْنَ سَلَامٍ! أُنْزِلَتْ مَعَ آدَمَ مِنَ الْجَنَّهًِْ فَزَرَعَ آدَمُ تِلْکَ الْحَبَّهًَْ فَتَنَاسَلَ مِنْ تِلْکَ الْحَبَّهًِْ الْبَرَکَهًْ.

پیامبر ( [ابن‌سلام خطاب به پیامبر (گفت:] «ای محمّد (آن درخت [ممنوعه] را برای من توصیف کن و به من بگو تعداد شاخه‌های آن چند و طول یک خوشه‌ی آن چقدر بود»؟ حضرت (فرمود: «ای ابن‌سلام! آن درخت سه شاخه داشت و طول هر خوشه‌ی آن، سه وجب بود. گفت: «ای محمّد (راست گفتی! پس بگو آدم چند تا از آن خوشه‌های درخت را چید»؟ حضرت (فرمودند: «یک خوشه». او گفت: «ای محمّد (راست گفتی! پس بگو هر خوشه شامل چند دانه بود»؟ حضرت (فرمودند: «هر خوشه پنج دانه داشت». او گفت: «مرا از خصوصیّات آن دانه مطّلع کن». پیامبر (فرمود: «ای ابن‌سلام! آن دانه‌ها مثل تخم‌مرغ‌های بزرگی بودند». او گفت: «به من بگو آدم (علیه السلام) با آن دانه‌هایی که نزدش باقی‌ماند، چه کرد»؟ پیامبر (فرمود: «ای ابن‌سلام! بقیّه‌ی دانه‌ها، همراه آدم (علیه السلام) [به زمین] نازل‌شد و آدم (علیه السلام) آن را کاشت و برکت از آن دانه زیاد شد».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۶۰ بحارالأنوار، ج۵۷، ص۲۴۴

الصّادق (علیه السلام)- فَنَظَرَ إِلَی مَنْزِلَهًِْ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ وَ الْأَئِمَّهًِْ (علیهم السلام) بَعْدَهُمْ فَوَجَدَاهَا أَشْرَفَ مَنَازِلِ أَهْلِ الْجَنَّهًِْ فَقَالَا: یَا رَبَّنَا لِمَنْ هَذِهِ الْمَنْزِلَهًُْ؟ فَقَالَ اللَّهُ جَلَّ جَلَالُهُ: ارْفَعَا رُءُوسَکُمَا إِلَی سَاقِ عَرْشِی. فَرَفَعَا رُءُوسَهُمَا فَوَجَدَا اسْمَ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ فَاطِمَهًَْ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ (علیهم السلام)وَ الْأَئِمَّهًِْ (علیهم السلام) مَکْتُوبَهًًْ عَلَی سَاقِ الْعَرْشِ بِنُورٍ مِنْ نُورِ الْجَبَّارِ جَلَّ جَلَالُهُ. فَقَالَا: یَا رَبَّنَا! مَا أَکْرَمَ أَهْلَ هَذِهِ الْمَنْزِلَهًِْ عَلَیْکَ وَ مَا أَحَبَّهُمْ إِلَیْکَ وَ مَا أَشْرَفَهُمْ لَدَیْکَ! فَقَالَ اللَّهُ جَلَّ جَلَالُهُ: لَوْلَاهُمْ مَا خَلَقْتُکُمَا هَؤُلَاءِ خَزَنَهًُْ عِلْمِی وَ أُمَنَائِی عَلَی سِرِّی إِیَّاکُمَا أَنْ تَنْظُرَا إِلَیْهِمْ بِعَیْنِ الْحَسَدِ وَ تَتَمَنَّیَا مَنْزِلَتَهُمْ عِنْدِی وَ مَحَلَّهُمْ مِنْ کَرَامَتِی فَتَدْخُلَا بِذَلِکَ فِی نَهْیِی وَ عِصْیَانِی فَتَکُونا مِنَ الظَّالِمِینَ. قَالَا: رَبَّنَا! وَ مَنِ الظَّالِمُونَ؟ قَالَ: الْمُدَّعُونَ لِمَنْزِلَتِهِمْ بِغَیْرِ حَق. قَالَا: رَبَّنَا! فَأَرِنَا مَنَازِلَ ظَالِمِیهِمْ فِی نَارِکَ حَتَّی نَرَاهَا کَمَا رَأَیْنَا مَنْزِلَتَهُمْ فِی جَنَّتِکَ. فَأَمَرَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ  تَعَالَی النَّارَ فَأَبْرَزَتْ جَمِیعَ مَا فِیهَا مِنْ أَلْوَانِ النَّکَالِ وَ الْعَذَابِ وَ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ: مَکَانُ الظَّالِمِینَ لَهُمُ الْمُدَّعِینَ لِمَنْزِلَتِهِمْ فِی أَسْفَلِ دَرْکٍ مِنْهَا کُلَّما أَرادُوا أَنْ یَخْرُجُوا مِنْها أُعِیدُوا فِیها وَ کُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلُوا سِوَاهَا لِیَذُوقُوا الْعَذابَ.

امام صادق (علیه السلام) [آدم (علیه السلام) و حوا (سلام الله علیها) در هنگام میثاق] به جایگاه محمّد (علی (علیه السلام)، فاطمه (سلام الله علیها)، حسن (علیه السلام) و حسین (علیه السلام)و امامان پس از آنها (علیهم السلام) نگریستند و آن را ارجمندترین سراهای بهشت یافتند. گفتند: «پروردگارا! این منزلت از برای کیست»؟ خداوند جلّ‌جلاله فرمود: «سرهایتان را به‌سوی ساق عرش بلند کنید. آن‌ها سر بالا کرده و دیدند نام محمّد (و علی (علیه السلام) و فاطمه (سلام الله علیها) و حسن و حسین (علیها السلام)و امامان (علیهم السلام) بر ساق عرش به نوری از نورهای خداوند جبار جلّ‌جلاله نوشته شده است». گفتند: «پروردگارا! اهل این منزلت نزد تو چقدرگرامی، محبوب و ارجمندند»؟ خداوند در جواب آنان فرمود: اگر آنان نمی‌بودند من شما دو تن را نمی‌آفریدم. آنان گنجینه‌های علم و امین اسرار من هستند. مبادا به ایشان به دیده‌ی حسد بنگرید و منزلت و جایگاه کرامت آن‌ها در نزد من را برای خود آرزو کنید که در آن صورت در راه سرکشی و نافرمانی من گام می‌گذارید و در زمره‌ی ستمگران قرار خواهیدگرفت». آدم (علیه السلام) و حوا (سلام الله علیها) گفتند: «پروردگارا! این ستمگران کیستند»؟ خداوند فرمود: «آنان که به ناروا منزلت ایشان را برای خود ادّعا می‌کنند». سپس آن دو چنین درخواست‌کردند که «پروردگارا! سرای ستمکاران در حقّ ایشان را در آتش دوزخ خود، به ما بنمای تا همان‌طور که منزلت ایشان را در بهشت تو دیدیم، آن [جایگاه] را نیز ببینیم. پس خداوند تبارک و تعالی به آتش دوزخ فرمان داد و آتش هر آنچه از شکنجه و عذاب در خود داشت نمایان ساخت. خداوند عزّوجلّ فرمود: جای ستمکاران در حقّ محمّد (علی (علیه السلام) و اهل بیت آنان (علیهم السلام) که [به ناحق] می‌خواهند جایگاه آنان را بگیرند در فروترین مراتب دوزخ است. هرگاه که تلاش می‌کنند از آن رها گشته و خارج شوند دوباره به آن عذاب برمی‌گردند؛ هرگاه بر اثر عذاب، پوستشان می‌سوزد و از بین می‌رود پوستشان را به پوست جدیدی تبدیل می‌کنند تا عذاب بیشتری بچشند».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۶۰ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۷۲/ قصص الأنبیاءللجزایری، ص۴۱/ معانی الأخبار، ص۱۰۸/ البرهان

السّجّاد (علیه السلام)- فَتَکُونا مِنَ الظَّالِمِینَ فَأَخَذَا مَا لَا حَاجَهًَْ بِهِمَا إِلَیْهِ فَدَخَلَ ذَلِکَ عَلَی ذُرِّیَّتِهِمَا إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَهًِْ وَ ذَلِکَ أَنَّ أَکْثَرَ مَا یَطْلُبُ ابْنُ آدَمَ مَا لَا حَاجَهًَْ بِه.

امام سجّاد (علیه السلام) و آدم (علیه السلام) و حوا (سلام الله علیها)چیزی را برگرفتند که هیچ نیازی به آن نداشتند) منظور، برخورداری از میوه‌ی درخت ممنوعه است (و این‌گونه این خصلت تا روز قیامت درون فرزندانشان راه یافت؛ چرا که بیشترین خواسته‌های فرزند آدم (علیه السلام) چیزیست که هیچ نیازی به آن ندارند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۶۲ نورالثقلین/ البرهان/ الکافی، ج۲، ص۱۳۱