فَٱصۡبِرۡ عَلَىٰ مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحۡ بِحَمۡدِ رَبِّكَ قَبۡلَ طُلُوعِ ٱلشَّمۡسِ وَقَبۡلَ غُرُوبِهَاۖ وَمِنۡ ءَانَآيِٕ ٱلَّيۡلِ فَسَبِّحۡ وَأَطۡرَافَ ٱلنَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرۡضَىٰ
130فَٱصۡبِرۡ عَلَىٰ مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحۡ بِحَمۡدِ رَبِّكَ قَبۡلَ طُلُوعِ ٱلشَّمۡسِ وَقَبۡلَ غُرُوبِهَاۖ وَمِنۡ ءَانَآيِٕ ٱلَّيۡلِ فَسَبِّحۡ وَأَطۡرَافَ ٱلنَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرۡضَىٰ
130الباقر (علیه السلام)- هِلْقَامٌ عَنْ أَبِیجَعْفَرٍ (علیه السلام) فِی قَوْلِهِ فَاصْبِرْ عَلی ما یَقُولُونَ قَالَ دَفْعِهِمْ وَلَایَهًَْ امیرالمؤمنین (علیه السلام).
امام باقر ( هلقام نقل میکند: امام باقر (در مورد فَاصْبِرْ عَلی ما یَقُولُونَ فرمود: «یعنی بر ردّ ولایت امیرالمؤمنین (توسط آنها [صبرکن]».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۳۱۲ بحار الأنوار، ج۳۹، ص۲۶۲/ المناقب؛ ج۳، ص۲۰۶
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ حَفْصِبْنِغِیَاثٍ قَالَ قَالَ أَبُوعَبْدِ اللَّه (علیه السلام) إِنَّ مَنْ صَبَرَ صَبَرَ قَلِیلًا وَ إِنَّ مَنْ جَزِعَ جَزِعَ قَلِیلًا ثُمَّ قَالَ عَلَیْکَ بِالصَّبْرِ فِی جَمِیعِ أُمُورِکَ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ بَعَثَ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) فَأَمَرَهُ بِالصَّبْرِ وَ الرِّفْقِ فَأَلْزَمَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) نَفْسَهُ الصَّبْرَ فَتَعَدَّوْا فَذَکَرُوا اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی وَ کَذَّبُوهُ فَقَالَ قَدْ صَبَرْتُ فِی نَفْسِی وَ أَهْلِی وَ عِرْضِی وَ لَا صَبْرَ لِی عَلَی ذِکْرِ إِلَهِی فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فَاصْبِرْ عَلی ما یَقُولُونَ فَصَبَرَ فِی جَمِیعِ أَحْوَالِهِ ثُمَّ بُشِّرَ فِی عِتْرَتِهِ بِالْأَئِمَّهًِْ (.
امام صادق ( حفصبنغیاث گوید: امام صادق (فرمود: هرکه صبر کند کمی صبر کرده و هرکه ناراحتی و جزع نماید کمی ناراحتی کرده است»؛ بعد فرمود: «فَاصْبِرْ عَلی ما یَقُولُونَ صبر را در تمام کارها از دست مده خداوند حضرت محمّد (را برانگیخت و به او امر به صبر و مدارا کرد...».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۳۱۲ وسایل الشیعهًْ؛ ج۱۵، ص۲۶۱
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِیالْحَسَنِ مُوسَیبْنِجَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ إِنَّهُ سَأَلَ أَبَاهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ ... فَاصْبِر یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) نَفْسَکَ وَ ذُرِّیَّتَک عَلی ما یَقُولُونَ.
امام صادق ( فَاصْبِرْ؛ یعنی ای محمّد (! خود و فرزندانت در برابر آنچه میگویند، صبر کنید.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۳۱۲ تأویل الآیات الظاهرهًْ؛ ص۳۱۴
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ الْکَرَاجُکِی عَنْ أَبِیعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِهِ تَعَالَی اصْبِرْ عَلی ما یَقُولُونَ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) مِنْ تَکْذِیبِهِمْ إِیَّاکَ فَإِنِّی مُنْتَقِمٌ مِنْهُمْ بِرَجُلٍ مِنْکَ وَ هُوَ قَائِمِی الَّذِی سَلَّطْتُهُ عَلَی دِمَاءِ الظَّلَمَهًِْ.
امام صادق ( اصْبِرْ عَلی ما یَقُولُونَ؛ یعنی یا محمّد (! بر تکذیب نمودن آنها نسبت به تو صبر کن، من به وسیله مردی از نسل تو انتقام خواهم گرفت و او همان قائم (من است که او را بر خون ستمگران مسلّط نمودهام.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۳۱۲ بحار الأنوار، ج۲۴، ص۲۲۰
الصّادق (علیه السلام)- إِسْمَاعِیلُبْنُالْفَضْلِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِها فَقَالَ فَرِیضَهًٌْ عَلَی کُلِّ مُسْلِمٍ أَنْ یَقُولَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ عَشْرَ مَرَّاتٍ وَ قَبْلَ غُرُوبِهَا عَشْرَ مَرَّاتٍ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ لَهُ الْمُلْکُ وَ لَهُ الْحَمْدُ یُحْیِی وَ یُمِیتُ وَ هُوَ حَیٌّ لَا یَمُوتُ بِیَدِهِ الْخَیْرُ وَ هُوَ عَلَی کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ قَالَ فَقُلْتُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ لَهُ الْمُلْکُ وَ لَهُ الْحَمْدُ یُحْیِی وَ یُمِیتُ وَ یُمِیتُ وَ یُحْیِی فَقَالَ یَا هَذَا لَا شَکَّ فِی أَنَّ اللَّهَ یُحْیِی وَ یُمِیتُ وَ یُمِیتُ وَ یُحْیِی وَ لَکِنْ قُلْ کَمَا أَقُولُ.
امام صادق ( اسماعیلبنفضل گوید: از امام صادق (دربارهی معنای آیه: وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِها پرسیدم. فرمود: «لازم است بر هر فرد مسلمان که پیش از سرزدن آفتاب دهبار و پیش از غروبش دهبار بگوید: لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ لَهُ المُلْکُ وَ لَهُ الْحَمْدُ یُحْیِی وَ یُمِیتُ وَ هُوَ حَیٌّ لَا یَمُوتُ بِیَدِهِ الْخَیْرُ وَ هُوَ عَلَی کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ». من گفتم: لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ لَهُ المُلْکُ وَ لَهُ الْحَمْدُ یُحْیِی وَ یُمِیتُ وَ یُمِیتُ وَ یُحْیِی». فرمود: «ای فلانی در اینکه خدای تعالی زنده میکند و میمیراند و میمیراند و زنده میکند شکّی نیست ولی چنانچه من میگویم بگو».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۳۱۲ بحار الأنوار، ج۸۳، ص۲۵۰/ الخصال؛ ج۲، ص۴۵۲/ وسایل الشیعهًْ؛ ج۷، ص۲۲۶/ نورالثقلین
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- فِی کِتَابِ عِلَلُ الشَّرَائِعِ بِإِسْنَادِهِ إِلَی الْحَسَنِبْنِعَبْدِ اللهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِبْنِعَلِیِّبْنِأَبِیطَالِبٍ (علیه السلام) عَنِ النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) وَ قَدْ سَأَلَهُ بَعْضُ الْیَهُودِ عَنْ مَسَائِلَ: وَ أَمَّا صَلَاهًُْ الْفَجْرِ فَإِنَّ الشَّمْسَ إِذَا طَلَعَتْ تَطْلُعُ عَلَی قَرْنَیْ شَیْطَانٍ فَأَمَرَنِی اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ أَنْ أُصَلِّیَ صَلَاهًَْ الْغَدَاهًِْ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ أَنْ یَسْجُدَ لَهَا الْکُفَّارُ فَتَسْجُدُ أُمَّتِی لِلَّهِ عَزَّوَجَلَّ.
پیامبر ( از امام حسن (روایت است: تعدادی از یهودیان از پیامبر (سؤالاتی پرسیدند ... ایشان در جواب فرمود: امّا نماز صبح چنین است که چون آفتاب طلوع میکند بر دو شاخ شیطان میتابد و خدای عزّوجلّ به من فرمان داده است پیش از طلوع خورشید و پیش از آنکه کافران خورشیدپرست به آن سجده کنند، من و امّتم برای خدا سجده کنیم.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۳۱۲ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ زُرَارَهًَْ قَال قُلْتُ لِأبی عبد الله (علیه السلام) مَا جَرَتْ بِهِ السُّنَّهًُْ فِی الصَّلَاهًِْ فَقَالَ ثَمَانُ رَکَعَاتٍ الزَّوَالَ وَ رَکْعَتَانِ بَعْدَ الظُّهْرِ وَ رَکْعَتَانِ قَبْلَ الْعَصْرِ وَ رَکْعَتَانِ بَعْدَ الْمَغْرِبِ وَ ثَلَاثَ عَشْرَهًَْ رَکْعَهًًْ مِنْ آخِرِ اللَّیْلِ وَ مِنْهَا الْوَتْرُ وَ رَکْعَتَا الْفَجْرِ قُلْتُ فَهَذَا جَمِیعُ مَا جَرَتْ بِهِ السُّنَّهًُْ قَالَ نَعَمْ فَقَالَ أَبُوالْخَطَّابِ أَ فَرَأَیْتَ إِنْ قَوِیَ فَزَادَ قَالَ فَجَلَسَ وَ کَانَ مُتَّکِئاً فَقَالَ إِنْ قَوِیتَ فَصَلِّهَا کَمَا کَانَتْ تُصَلَّی وَ کَمَا لَیْسَتْ فِی سَاعَهًٍْ مِنَ النَّهَارِ فَلَیْسَتْ فِی سَاعَهًٍْ مِنَ اللَّیْلِ إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ یَقُولُ وَ مِنْ آناءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ.
امام صادق ( زراره گوید: به امام صادق (عرض کردم: «سنّتی که نماز بر آن استوار شده چیست»؟ امام (فرمود: «هشت رکعت هنگام زوال و دو رکعت بعد از ظهر و دو رکعت قبل از عصر و دو رکعت بعد از مغرب و سیزده رکعت از قسمت آخر شب که شامل نماز «وتر» و دو رکعت نماز «فجر» [نافله صبح] میشود». عرض کردم: «تمام سنّت نماز بر همین جاری شده است»؟ امام (فرمود: «بله». ابوالخطّاب گفت: «نظرتان چیست، اگر کسی توانایی داشت و اضافه کرد»؟ امام (که تکیه داده بود در این هنگام نشست و فرمود: «اگر توانایی داشتی نماز را همانطور که انجام داده میشد، انجام بده. همانطور که نماز در ساعتی از روز نیست در ساعتی از شب هم نیست. خدای متعال میفرماید: وَ مِنْ آناءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۳۱۴ تهذیب الأحکام؛ ج۲، ص۷/ وسایل الشیعهًْ؛ ج۴، ص۵۹
الباقر (علیه السلام)- عَنْ زُرَارَهًَْ عَنْ أَبِیجَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ: قُلْتُ لَهُ آناءَ اللَّیْلِ ساجِداً وَ قائِماً یَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَ یَرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّهِ قَالَ یَعْنِی صَلَاهًَْ اللَّیْلِ.
امام باقر ( زراره نقل میکند: به امام باقر (عرض کردم: «معنای آناءَ اللَّیْلِ ساجِداً وَ قائِماً یَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَ یَرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّهِ چیست؟ فرمود: «منظور نماز شب است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۳۱۴ الکافی؛ ج۳، ص۴۴۴/ البرهان
علیبنإبراهیم (رحمة الله علیه)- وَ مِنْ آناءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرافَ النَّهارِ قَالَ بِالْغَدَاهًِْ وَ الْعَشِیِّ.
علیّّّّّبنابراهیم ( وَ مِنْ آنَاء اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرَافَ النَّهَارِ؛ منظور از آن، صبح و شامگاه میباشد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۳۱۴ نورالثقلین
الباقر (علیه السلام)- عَنْ زُرَارَهًَْ عَنْ أَبِیجَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ: قُلْتُ لَه وَ أَطْرافَ النَّهارِ لَعَلَّکَ تَرْضی قَالَ یَعْنِی تَطَوَّعْ بِالنَّهَار.
امام باقر ( زراره گوید: از امام باقر (پرسیدم: وَ أَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّکَ تَرْضَی یعنی چه»؟ ایشان فرمود: «یعنی اینکه در روز خود را به فرمانبرداری وا میدارد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۳۱۴ الکافی؛ ج۳، ص۴۴۴/ بحار الأنوار، ج۷۹؛ ص۳۲۳/ وسایل الشیعهًْ؛ ج۴، ص۷۳/ نورالثقلین