شتران قربانی را برای شما از شعایر خدا قرار دادیم، برای شما در آنها سودی [مانند سواری گرفتن و تغذیه از شیر و گوشت آنها] ست؛ در حالی که به نظم در خط مستقیم ایستاده اند، نام خدا را [هنگام نحر کردنشان] بر آنها ذکر کنید، و زمانی که [بی جان] به پهلو در افتاده اند، از آنها بخورید و به تهیدستانی که اهل درخواست کردن نیستند و فقیرانی که اهل درخواست کردن هستند، بخورانید. این گونه آنها را برای شما رام و مسخّر کردیم تا سپاس گزاری کنید.
1 (حج/36)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ جَعْفَرِبْنِمُحَمَّد (صلی الله علیه و آله) قَوْلُهُ فَاذْکُرُوا اسْمَ اللهِ عَلَیْها؛ یَعْنِی التَّسْمِیَهًَْ عِنْدَ النَّحْرِ وَ الذَّبْحِ وَ أَقَلُّ ذَلِکَ أَنْ تَقُولَ بِسْمِ اللَّهِ وَ یُسْتَحَبُّ أَنْ تَقُولَ عِنْدَ ذَبْحِ الْهَدْیِ وَ الضَّحَایَا وَ نَحْرِ مَا یُنْحَرُ مِنْهَا وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ حَنِیفاً مُسْلِماً وَ مَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ. إِنَّ صَلَاتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیَایَ وَ مَمَاتِی للهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ* لَا شَرِیکَ لَهُ وَ بِذَلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا مِنَ الْمُسْلِمِینَ اللَّهُمَّ مِنْکَ وَ لَکَ بِسْمِ اللَّهِ.
امام صادق ( منظور از فَاذْکُرُوا اسْمَ اللهِ عَلَیْها؛ بردن نام خدا هنگام قربانیکردن شتر، گاو و گوسفند است و حداقلّ آن این استکه «بسم الله» بگویی؛ و هنگام سربریدن قربانی و بریدن گلویِ شتر مستحب است چنین بگویی: من از روی اخلاص روی به سوی کسی آوردم که آسمانها و زمین را آفریده است، و من از مشرکان نیستم. (انعام/۷۹) نماز من و قربانی من و زندگی من و مرگ من برای خدا آن پروردگار جهانیان است * او را شریکی نیست. به من چنین امر شده است، و من از نخستین مسلمانانم». (انعام/۱۶۳۱۶۲) خدایا! «بسم الله» از جانب تو و برای توست.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۵۸ بحارا لأنوار، ج۹۶، ص۲۸۰/ دعایم الإسلام، ج۱، ص۳۲۵/ مستدرک الوسایل، ج۱۰، ص۱۰۵؛ «بتفاوت»
2 (حج/36)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِیعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ فَاذْکُرُوا اسْمَ اللهِ عَلَیْها صَوافَّ قَالَ ذَلِکَ حِینَ تَصُفُّ لِلنَّحْرِ تَرْبِطُ یَدَیْهَا مَا بَیْنَ الْخُفِّ إِلَی الرُّکْبَهًِْ وَ وُجُوبُ جُنُوبِهَا إِذَا وَقَعَتْ عَلَی الْأَرْضِ.
امام صادق ( عبداللهبنسنان نقل کرده که امام صادق (دربارهی این سخن خداوند عزّوجلّ [که میفرماید:] فَاذْکُرُوا اسْمَ اللهِ عَلَیْهَا صَوَافَّ؛ فرمود: «آن، هنگامیاست که شتران قربانی برای بریدنِگلوهایشان بهصف شده و میان سُم تا زانویِ دستهایشان بسته میشود؛ و منظور از وَجَبَتْ جُنُوبُها زمانی است که [بیجان] بر زمین میافتند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۵۸ الکافی، ج۴، ص۴۹۷/ من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۵۰۳/ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۲۲۰/ بحارا لأنوار، ج۶۲، ص۳۰۱/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۴، ص۱۴۸/ نورالثقلین/ البرهان
3 (حج/36)
الصّادق (علیه السلام)- قَالَ صَوَافُّ اصْطِفَافُهَا حِینَ تُصَفُّ لِلْمَنْحَرِ تُنْحَرُ قِیَاماً مَعْقُولَهًًْ قَائِمَهًًْ عَلَی ثَلَاثِ قَوَائِمَ ... وَ کَذَلِکَ نَحَرَ رَسُولاللَّهِ (صلی الله علیه و آله) هَدْیَهُ مِنَ الْبُدْنِ قِیَاماً فَأَمَّا الْغَنَمُ وَ الْبَقَرُ فَتُضْجَعُ وَ تُذْبَحُ.
امام صادق ( منظور از صَوَافُّ به صف درآمدن شتران قربانی است در آن زمانکه در قربانگاه بهصف میشوند و درحالیکه پایشان را با ریسمانی بستهاند و بر روی سهپای خویش ایستادهاند، گلویشان بریده میشود... و رسولخدا (نیز گلوی شتر قربانیاش را بهطور ایستاده برید؛ ولی گوسفند و گاو بر روی زمین خوابانیده شده و ذبح میشوند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۶۰ بحارا لأنوار، ج۹۶، ص۲۸۰/ دعایم الإسلام، ج۱، ص۳۲۵/ مستدرک الوسایل، ج۱۰، ص۱۰۵
4 (حج/36)
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه)- وَ قَوْلُهُ فَاذْکُرُوا اسْمَ اللهِ عَلَیْها صَوافَّ قَالَ تُنْحَرُ قَائِمَهًًْ.
علیّبنابراهیم ( فَاذْکُرُوا اسْمَ اللهِ عَلَیْها صَوافَّ؛ شتران قربانی، درحالیکه ایستادهاند گلویشان بریده میشود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۶۰ بحارا لأنوار، ج۹۶، ص۲۸۴/ القمی، ج۲، ص۸۴/ نورالثقلین؛ «تنحر» محذوف
5 (حج/36)
ابنعبّاس (رحمة الله علیه)- صَوافَّ أَیْ قِیَاماً مَقَیَّدَهًًْ عَلَی سُنَّهًِْ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله).
ابنعبّاس ( صوافّ؛ یعنی درحالیکه شتران قربانی بر طبق سنّت حضرت محمد ((در قربانیکردن) ایستاده و پاهایشان بسته شده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۶۰ بحارا لأنوار، ج۶۲، ص۲۹۷
6 (حج/36)
ابنعبّاس (رحمة الله علیه)- هُوَ أَنْ یَقُولَ: اللَّهُ أَکْبَرُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُمَّ مِنْکَ وَ لَکَ.
ابنعبّاس ( فَاذْکُرُوا اسْمَ اللهِ عَلَیْها... منظور از بردنِ نام خدا این است که قربانیکننده بگوید: «اللَّه اکبر، لا اله الّا اللَّه و اللَّه اکبر؛ خدایا این قربانی از آنِ توست و برای تو [نیز] قربانی میشود».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۶۰ بحارا لأنوار، ج۶۲، ص۲۹۷
7 (حج/36)
الصّادق (علیه السلام)- وَ قَوْلُهُ فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها؛ أَیْ سَقَطَتْ إِلَی الْأَرْضِ.
امام صادق ( فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها؛ یعنی وقتی شترِ قربانی به زمین افتاد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۶۰ بحارا لأنوار، ج۹۶، ص۲۸۰/ دعایم الإسلام، ج۱، ص۳۲۵؛ «وقعت» بدل «سقطت»/ مستدرک الوسایل، ج۱۰، ص۱۰۵
8 (حج/36)
الصّادق (علیه السلام)- فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها؛ قَالَ إِذَا کَشَفْتَ عَنْهَا فَوَقَعَتْ جُنُوبُهَا یَقُولُ اللَّهُ فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْقانِعَ وَ الْمُعْتَرَّ.
امام صادق ( فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها؛ زمانی که معلوم شد و بر پهلو افتادند، خداوند میفرماید: فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْقانِعَ وَ الْمُعْتَرَّ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۶۰ مستدرک الوسایل، ج۱۰، ص۱۱۴/ نورالثقلین/ بحارا لأنوار، ج۹۶، ص۳۵۷
9 (حج/36)
الکاظم (علیه السلام)- عَنْ عَلِیِّبْنِأَسْبَاطٍ عَنْ مَوْلًی لِأَبِیعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: رَأَیْتُ أَبَاالْحَسَنِالْأَوَّلَ (علیه السلام) دَعَا بِبَدَنَهًٍْ فَنَحَرَهَا فَلَمَّا ضَرَبَ الْجَزَّارُونَ عَرَاقِیبَهَا فَوَقَعَتْ إِلَی الْأَرْضِ وَ کَشَفُوا شَیْئاً عَنْ سَنَامِهَا قَالَ اقْطَعُوا وَ کُلُوا مِنْهَا وَ أَطْعِمُوا فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ یَقُولُ فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا.
امام کاظم ( علیبنأسباط از یکی از بردگانِ آزادشدهی امام صادق (نقل میکند که گفت: «امام کاظم (را دیدم که شتری خواست و آن را قربانی نمود. چون قصّابها آن شتر را پِی کردند و شتر بر زمین افتاد و مقداری از کوهانش را شکافتند حضرت فرمود: [گوشتِ] شتر را تکّه تکّه کرده و از آن بخورید و [به دیگران نیز] اطعام کنید چراکه خداوند عزّوجلّ میفرماید: فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا فَکُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۶۰ الکافی، ج۴، ص۵۰۱/ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۲۲۴/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۴، ص۱۶۶/ نورالثقلین/ البرهان
10 (حج/36)
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه)- فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها؛ أَیْ وَقَعَتْ عَلَی الْأَرْضِ فَکُلُوا مِنْها.
علیّبنابراهیم ( فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها؛ یعنی چون شتر قربانی بر زمین افتاد فَکُلُوا مِنْها.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۶۰ بحارا لأنوار، ج۹۶، ص۲۸۴/ القمی، ج۲، ص۸۴
11 (حج/36)
الصّادق (علیه السلام)- قَالَ جَعْفَرُبْنِمُحَمَّدٍ (علیه السلام) کَذَلِکَ یَنْبَغِی لِمَنْ أَهْدَی هَدْیاً تَطَوُّعاً أَوْ ضَحَّی أَنْ یَأْکُلَ مِنْ هَدْیِهِ أَوْ أُضْحِیَّتِهِ ثُمَّ یَتَصَدَّقَ وَ لَیْسَ فِی ذَلِکَ تَوْقِیتٌ یَأْکُلُ مَا أَحَبَّ وَ یُطْعِمُ وَ یُهْدِی وَ یَتَصَدَّقُ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْقانِعَ وَ الْمُعْتَرَّ.
امام صادق ( شایسته است کسیکه قربانی میکند، حال چه مستحب باشد و چه واجب (مثل قربانیکردن در مراسم حج) از گوشت قربانیاش بخورد، آنگاه [از گوشت آن] صدقه بدهد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۶۰ مستدرک الوسایل، ج۱۰، ص۱۱
12 (حج/36)
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- أَرْبَعُ تَعْلِیمٍ مِنَ اللَّهِ لَیْسَ بِوَاجِبَاتٍ قَوْلُهُ تَعَالَی فَکاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِیهِمْ خَیْراً فَمَنْ شَاءَ کَاتَبَ رَقِیقَهُ وَ مَنْ شَاءَ تَرَکَ لَمْ یُکَاتِبْ وَ قَوْلَهُ تَعَالَی وَ إِذا حَلَلْتُمْ فَاصْطادُوا فَإِذَا أَحَلَّ فَمَنْ شَاءَ اصْطَادَ وَ مَنْ شَاءَ تَرَکَ لَمْ یَصْطَدْ وَ قَوْلَهُ تَعَالَی فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها فَکُلُوا مِنْها فَإِذَا ذَبَحَ أَوْ نَحَرَ فَمَنْ شَاءَ أَکَلَ مِنْ أُضْحِیَّتِهِ وَ مَنْ شَاءَ لَمْ یَأْکُلْ وَ قَوْلُهُ تَعَالَی فَإِذا قُضِیَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ فَمَنْ شَاءَ انْتَشَرَ وَ مَنْ شَاءَ أَنْ یَقْعُدَ فِی الْمَسْجِدِ قَعَدَ.
امام علی ( چهار دستور از جانب خداوند متعال است که واجب نیستند (یعنی عمل به آنها لازم نیست)، یکی این سخن خداوند است [که فرموده:] [با بردگانیکه خواستار بستن قرار داد برای آزادی خویش هستند] قرارداد ببندید اگر صلاحیّت [زندگی مستقل] را در آنان احساس میکنید. (نور/۳۳) پس هرکس که بخواهد میتواند با برده خود قرارداد آزادی ببندد و هرکس بخواهد این دستور را رها کرده و چنین قراردادی نمیبندد. دیگری این سخن خداوند است [که فرموده:] و چون از احرام بیرون آمدید، شکار کنید. (مائده/۲) پس هرکس که از احرام بیرون آید اگر خواست میتواند شکار کند و اگر خواست میتواند این دستور را رها کرده و شکار نکند. دیگری این سخن خداوند است [که فرموده:] فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها فَکُلُوا مِنْها؛ پس هنگامیکه حجگزار، حیوانی را قربانی میکند اگر خواست میتواند از [گوشتِ] قربانیاش بخورد و اگر خواست میتواند چنین نکند. و دیگری این سخن خداوند است [که فرموده:] و چون نماز پایان یافت، در زمین پراکنده شوید. (جمعه/۱۰) که هر که خواهد، پراکنده شود و هرکه بخواهد در مسجد بنشیند، مینشیند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۶۲ الجعفریات، ص۱۷۸/ دعایم الإسلام، ج۲، ص۱۸۵ و مستدرک الوسایل، ج۱۰، ص۱۱۱؛ «بتفاوت»
13 (حج/36)
الکاظم (علیه السلام)- صَفْوَانَبْنِیَحْیَی الْأَزْرَقِ قَالَ قُلْتُ لِأَبِیإِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) الرَّجُلُ یُعْطِی الضَّحِیَّهًَْ مَنْ یَسْلُخُهَا بِجِلْدِهَا قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ إِنَّمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا وَ الْجِلْدُ لَا یُؤْکَلُ وَ لَا یُطْعَمُ.
امام کاظم ( صفوانبنیحییازرق گوید: از امام کاظم (پرسیدم: «آیا اشکالی دارد که کسی قربانیاش را به کسی بدهد که پوستش را سلّاخی کند و در عوض، پوست قربانی را به او بدهد»؟ امام (فرمود: «اشکالی ندارد، خداوند عزّوجلّ فرموده: فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا؛ و پوستِ حیوان، نه قابل خوردن است و نه قابل اطعام به دیگری».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۶۲ بحارا لأنوار، ج۹۶، ص۲۹۷/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۴، ص۱۷۵/ نورالثقلین
14 (حج/36)
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- إِنَّمَا یَجُوزُ لِلرَّجُلِ أَنْ یَدْفَعَ الْأُضْحِیَّهًَْ إِلَی مَنْ یَسْلَخُهَا بِجِلْدِهَا لِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَی قَالَ فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا وَ الْجِلْدُ لَا یُؤْکَلُ وَ لَا یُطْعَمُ وَ لَا یَجُوزُ ذَلِکَ فِی الْهَدْیِ.
پیامبر ( انسان میتواند قربانی مستحب را به کسی بدهد که پوستش را سلّاخی کند و در عوض، پوست قربانی را به او بدهد چراکه خداوند عزّوجلّ فرموده: فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا؛ و پوستِ حیوان، نه قابل خوردن است و نه قابل اطعام به دیگری؛ ولی انجام این کار در مورد قربانیِ واجب، صحیح نیست (بلکه باید پوستش را نیز صدقه بدهد).
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۶۲ وسایل الشیعهًْ، ج۱۴، ص۱۷۵
15 (حج/36)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِیعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْقانِعَ وَ الْمُعْتَرَّ؛ قَالَ الْقَانِعُ الَّذِی یَقْنَعُ بِمَا أَعْطَیْتَهُ وَ الْمُعْتَرُّ الَّذِی یَعْتَرِیکَ وَ السَّائِلُ الَّذِی یَسْأَلُکَ فِی یَدَیْهِ وَ الْبَائِسُ هُوَ الْفَقِیرُ.
امام صادق ( دربارهی این سخن خداوند عزّوجلّ [که میفرماید:] فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا فَکُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرّ؛ امام صادق (فرمود: «منظور از «قانع» محتاجی است که به آنچه به او میدهی راضی گردد؛ «معترّ» محتاجی است که خود را در معرض دید تو قرار میدهد [تا چیزی به او بدهی]؛ «سائل» محتاجی است که با دستانش از تو گدایی میکند و «بائس» همان تهیدست است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۶۲ الکافی، ج۴، ص۵۰۰/ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۲۲۳/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۴، ص۱۵۹/ نورالثقلین/ البرهان
16 (حج/36)
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- الْقَانِعُ الَّذِی یَقْنَعُ فِی دَخْلِهِ وَ الْمُعْتَرُّ الَّذِی یَعْتَرُّ مِنَ الْمَسْأَلَهًْ.
پیامبر ( «قانع» آن است که به درآمدش راضی است و «معترّ» آن است که با درخواستکردن، اظهار نیاز میکند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۶۲ الجعفریات، ص۱۷۷/ مستدرک الوسایل، ج۱۰، ص۱۱۱
17 (حج/36)
الصّادق (علیه السلام)- وَ أَطْعِمُوا الْقانِعَ وَ الْمُعْتَرَّ قَالَ الْقَانِعُ الَّذِی یَرْضَی بِمَا أَعْطَیْتَهُ وَ لَا یَسْخَطُ وَ لَا یَکْلَحُ وَ لَا یَلْوِی شِدْقَهُ غَضَباً وَ الْمُعْتَرُّ الْمَارُّ بِکَ لِتُطْعِمَهُ.
امام صادق ( «قانع» محتاجی است که به آنچه به او میدهی راضی گردد و غضبناک نگردد و چهره درهم نکشد و دهانش را از روی خشم، کج نکند و «معترّ» کسی است که از کنار تو عبور میکند تا [نظری بر او افکنی و] به او غذایی دهی.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۶۲ الکافی، ج۴، ص۴۹۹/ من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۴۹۳ و وسایل الشیعهًْ، ج۱۴، ص۱۶۷؛ «یرضی بما ... لتطعمه» محذوف/ بحارا لأنوار، ج۹۶، ص۲۸۷/ معانی الأخبار، ص۲۰۸/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۴، ص۱۶۳/ نورالثقلین/ البرهان
18 (حج/36)
الصّادق (علیه السلام)- لَا تَصْرِمْ بِاللَّیْلِ وَ لَا تَحْصُدْ بِاللَّیْلِ وَ لَا تُضَحِّ بِاللَّیْلِ وَ لَا تَبْذُرْ بِاللَّیْلِ فَإِنَّکَ إِنْ تَفْعَلْ لَمْ یَأْتِکَ الْقَانِعُ وَ الْمُعْتَرُّ فَقُلْتُ مَا الْقَانِعُ وَ الْمُعْتَرُّ قَالَ الْقَانِعُ الَّذِی یَقْنَعُ بِمَا أَعْطَیْتَهُ وَ الْمُعْتَرُّ الَّذِی یَمُرُّ بِکَ فَیَسْأَلُک.
امام صادق ( ابوبصیر گوید: امام صادق (فرمود: «میوهی باغت را شبانه نچین، کشت خود را شبانه درو نکن، قربانیت را شبانه نکش و شبانه بذرپاشی نکن؛ چراکه اگر چنین کنی قانع و معترّ نزد تو نخواهند آمد [تا حقّشان را بدهی]». پرسیدم: «قانع و معترّ کدام است»؟ فرمود: «قانع، محتاجی است که به آنچه به او میدهی راضی گردد و معترّ کسی است که به عنوان رهگذر میآید و از تو درخواست کمک میکند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۶۴ الکافی، ج۳، ص۵۶۵ / نورالثقلین
19 (حج/36)
الصّادق (علیه السلام)- إِذَا ذَبَحْتَ أَوْ نَحَرْتَ فَکُلْ وَ أَطْعِمْ کَمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَی فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْقانِعَ وَ الْمُعْتَرَّ.
امام صادق ( هرگاه حیوانی را قربانی نمودی، خودت از آن بخور و به دیگران نیز اطعام کن؛ چنانکه خداوند متعال فرموده: فَکُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرّ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۶۴ عوالی اللآلی، ج۳، ص۱۶۴/ نورالثقلین
20 (حج/36)
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه)- وَ أَطْعِمُوا الْقانِعَ وَ الْمُعْتَرَّ؛ قَالَ الْقَانِعُ؛ الَّذِی یَسْأَلُ فَتُعْطِیهِ وَ الْمُعْتَرُ الَّذِی یَعْتَرِیکَ فَلَا یَسْأَلُ.
علیّبنابراهیم ( منظور از «قانع» محتاجی است که درخواست میکند تا به او کمک کنی و «معترّ» محتاجی است که خود را در معرض دید تو قرار میدهد ولی درخواستِ کمک نمیکند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۶۴ بحارا لأنوار، ج۹۶، ص۲۸۴/ القمی، ج۲، ص۸۴
21 (حج/36)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ سَیْفٍ التَّمَّارِ قَالَ قَالَ أَبُوعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) إِنَّ سَعِیدَبْنَعَبْدِ الْمَلِکِ قَدِمَ حَاجّاً فَلَقِیَ أَبِی (علیه السلام) فَقَالَ إِنِّی سُقْتُ هَدْیاً فَکَیْفَ أَصْنَعُ فَقَالَ أَطْعِمْ أَهْلَکَ ثُلُثاً وَ أَطْعِمِ الْقَانِعَ ثُلُثاً وَ أَطْعِمِ الْمِسْکِینَ ثُلُثاً قُلْتُ الْمِسْکِینُ هُوَ السَّائِلُ قَالَ نَعَمْ وَ الْقَانِعُ یَقْنَعُ بِمَا أَرْسَلْتَ إِلَیْهِ مِنَ الْبَضْعَهًِْ فَمَا فَوْقَهَا وَ الْمُعْتَرُّ یَعْتَرِیکَ لَا یَسْأَلُکَ.
امام صادق ( سیفتمّار گوید: امامصادق (فرمود: «سعیدبنعبدالملک به حجّ آمده بود که پدرم را دید و از ایشان پرسید: «من با خود قربانی آوردهام، با آن چه کنم»؟ پدرم به او فرمود: «یکسوّم گوشت قربانی را به خانوادهات بده، یکسوّم را به قانع و یکسوّم دیگر را به مسکین بده». من پرسیدم: «آیا مسکین همان است که گدایی میکند»؟ فرمود: «آری؛ و «قانع» محتاجی است که به آنچه برایش فرستی بسنده کند، پارهای گوشت باشد یا بیشتر؛ و «معتر» محتاجی است که خود را در معرض دید تو قرار میدهد ولی درخواستِ کمک نمیکند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۶۴ معانی الأخبار، ص۲۰۸ / البرهان/ نورالثقلین
22 (حج/36)
ابنعبّاس (رحمة الله علیه)- الْقَانِعُ الَّذِی یَقْنَعُ بِمَا أُعْطِیَ وَ الْمُعْتَرُّ الَّذِی یَعْتَرِی الْأَبْوَابَ.
ابنعبّاس ( «قانع» محتاجی است که به آنچه به او داده شود، راضی گردد و «معترّ» محتاجی است که [برای دریافت کمک] به درب خانهها مراجعه میکند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۶۴ بحرالعرفان، ج۱۱، ص۲۱۴