همانان که به ناحق از خانه هایشان اخراج شدند [و گناه و جرمی نداشتند] جز اینکه می گفتند: پروردگار ما خداست و اگر خدا برخی از مردم را به وسیله برخی دیگر دفع نمی کرد، همانا صومعه ها و کلیساها و کنیسه ها و مسجدهایی که در آنها بسیار نام خدا ذکر می شود به شدت ویران می شدند؛ و قطعاً خدا به کسانی که [دین] او را یاری می دهند یاری می رساند؛ مسلماً خدا نیرومند و توانای شکست ناپذیر است.
1 (حج/40)
الباقر (علیه السلام)- نَزَلَتْ فِی رَسُولاللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ حَمْزَهًَْ (رحمة الله علیه) وَ جَعْفَرٍ (رحمة الله علیه) وَ جَرَتْ فِی الْحُسَیْنِ (علیه السلام) أَجْمَعِینَ.
امام باقر ( سلّامبنمستنیر گوید: امام باقر (دربارهی این کلام خداوند تبارکوتعالی: الَّذینَ أُخْرِجُوا مِنْ دِیارِهِمْ بِغَیْرِ حَقٍّ إِلاَّ أَنْ یَقُولُوا رَبُّنَا اللهُ؛ فرمود: «این آیه در شأن رسولخدا (امام علی (حمزه (و جعفر (نازل شد و در مورد امامحسین (نیز جریان پیدا کرد؛ سلام بر همهی آنان باد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۸۲ الکافی، ج۸، ص۳۳۷/ بحارا لأنوار، ج۳۶، ص۱۴۶/ نورالثقلین/ البرهان/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۳۳۵/ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۵۲۱
2 (حج/40)
الصّادق (علیه السلام)- نَزَلَ فِی عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ جَعْفَرٍ (رحمة الله علیه) وَ حَمْزَهًَْ (رحمة الله علیه) وَ جَرَتْ فِی الْحُسَیْنِبْنِعَلِیٍّ (علیه السلام) وَ التَّحِیَّهًُْ وَ الْإِکْرَامُ.
امام صادق ( این آیه در شأن امامعلی (جعفر (و حمزه (نازل شد و در مورد امامحسین (نیز جریان پیدا کرد؛ سلام و درود و بر آنان باد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۸۲ بحارا لأنوار، ج۴۴، ص۲۱۹/ بحارا لأنوار، ج۲۲، ص۲۸۲ و فرات الکوفی، ص۲۷۳؛ «بتفاوت»
3 (حج/40)
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه)- وَ قَوْلُهُ الَّذِینَ أُخْرِجُوا؛ الْآیَهًَْ قَالَ الْحُسَیْنُ (علیه السلام).
علیّبنابراهیم ( منظور آیهی الَّذینَ أُخْرِجُوا...؛ امام حسین (است، در آنهنگام که یزید به دنبال امام (فرستاد تا حضرت را [برای بیعتکردن] مجبور به رفتن به شام کند و حضرت به کوفه رفت و در کربلا به شهادت رسید.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۸۲ بحارا لأنوار، ج۲۴، ص۲۲۳ و القمی، ج۲، ص۸۴ و نورالثقلین و البرهان
4 (حج/40)
الباقر (علیه السلام)- عَنْ أَبِیجَعْفَرٍ (علیه السلام) الَّذِینَ أُخْرِجُوا مِنْ دِیارِهِمْ قَالَ نَزَلَتْ فِینَا.
امام باقر ( آیه: الَّذینَ أُخْرِجُوا مِنْ دِیارِهِمْ بِغَیْرِ حَقٍّ؛ در مورد ما (اهلبیت () نازل شده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۸۲ بحارا لأنوار، ج۲۴، ص۲۲۱/ المناقب، ج۴، ص۱۷۹/ نورالثقلین/ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۵۲۱
5 (حج/40)
الصّادق (علیه السلام)- نَزَلَتْ فِینَا خَاصَّهًًْ فِی أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ ذُرِّیَّتِهِ (وَ مَا ارْتَکَبَ مِنْ أَمْرِ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها).
امام صادق ( در مورد این سخن خداوند عزّوجلّ [که میفرماید:] الَّذینَ أُخْرِجُوا مِنْ دِیارِهِمْ بِغَیْرِ حَقٍّ؛ امام صادق (فرمود: «این آیه فقط در مورد ما یعنی امیرالمؤمنین (و فرزندان او (و در مورد جنایاتیکه دربارهی حضرت فاطمه (انجام پذیرفت، نازل شده است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۸۴ بحارا لأنوار، ج۲۴، ص۲۲۶/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۳۳۵/ البرهان
6 (حج/40)
الباقر (علیه السلام)- قَالَ أَبُوجَعْفَرٍ (علیه السلام) نَزَلَتْ فِی الْمُهَاجِرِینَ وَ جَرَتْ فِی آلِ مُحَمَّدٍ (الَّذِینَ أُخْرِجُوا مِنْ دِیارِهِمْ وَ أُخِیفُوا.
امام باقر ( این آیه دربارهی مهاجرین نازل شد و در مورد آلمحمّد ([نیز] جریان پیدا کرد، همانها که از خانهها [و شهر] خود، به ناحقّ رانده شدند و [دشمنانشان] در دل آنها ترس و وحشت افکندند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۸۴ تأویل الآیات الظاهرهْ، ص۳۳۳/ نورالثقلین/ البرهان
7 (حج/40)
الصّادق (علیه السلام)- نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَهًُْ أُذِنَ لِلَّذِینَ یُقاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا فِی الْمُهَاجِرِینَ الَّذِینَ أَخْرَجَهُمْ أَهْلُ مَکَّهًَْ مِنْ دِیَارِهِمْ وَ أَمْوَالِهِمْ أُحِلَّ لَهُمْ جِهَادُهُمْ بِظُلْمِهِمْ إِیَّاهُمْ وَ أُذِنَ لَهُمْ فِی الْقِتَالِ.
امام صادق ( آیه: أُذِنَ لِلَّذِینَ یُقاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا؛ دربارهی مهاجرین که اهل مکّه آنان را از شهر و داراییهایشان بیرون راندند، نازل شد و بهخاطر ستمی که اهلمکّه بر آنان روا میداشتند جهاد با آنان برای مهاجرین حلال گردید و به ایشان اذن پیکار داده شد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۸۴ بحارا لأنوار، ج۱۹، ص۱۸۳
8 (حج/40)
ابنعبّاس (رحمة الله علیه)- الصَّلَواتُ: کَنائِسُ الیَهُود وَ یُسَمُّونَهَا صَلوتا فَعَرَّبَ.
ابنعبّاس ( منظور از «صلوات» معبدهای یهودیان است که [در زبان عِبْری] به آنها «صَلُوتا» میگویند و در زبان عربی بهصورت «صلوات» در آمده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۸۴ بحرالعرفان، ج۱۱، ص۲۱۴
9 (حج/40)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عِیسَیبْنِدَاوُدَ عَنْ أَبِیالْحَسَنِ مُوسَیبْنِجَعْفَرٍ (علیه السلام) عَنْ أَبِیهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِهِ عَزَّوَجَلَّ وَ لَوْ لا دَفْعُ اللهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوامِعُ وَ بِیَعٌ وَ صَلَواتٌ وَ مَساجِدُ یُذْکَرُ فِیهَا اسْمُ اللهِ کَثِیراً؛ قَالَ هُمُ الْأَئِمَّهًُْ (وَ هُمُ الْأَعْلَامُ وَ لَوْ لَا صَبْرُهُمْ وَ انْتِظَارُهُمُ الْأَمْرَ أَنْ یَأْتِیَهُمْ مِنَ اللَّهِ لَقُتِلُوا جَمِیعاً قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ وَ لَیَنْصُرَنَّ اللهُ مَنْ یَنْصُرُهُ إِنَّ اللهَ لَقَوِیٌّ عَزِیزٌ.
امام صادق ( امامکاظم (در مورد این سخن خداوند عزّوجلّ [که میفرماید:] وَ لَوْ لا دَفْعُ اللهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوامِعُ وَ بِیَعٌ وَ صَلَواتٌ وَ مَساجِدُ یُذْکَرُ فیهَا اسْمُ اللهِ کَثیراً؛ از پدر بزرگوارش امامصادق (روایت نموده که فرمود: «منظور آیه، امامان (هستند که پیشوایان امّت میباشند؛ و اگر شکیبایی [در راه خدا] و انتظار فرج از جانب خدا را نداشتند [هرکدام بر ضدّ ستمگران قیام کرده و] بههمراه تعداد زیادی از مردم کشته میشدند [و اینکار باعث تعطیلی مساجد، معابد... میشد] خداوند عزّوجلّ فرموده است: وَ لَیَنْصُرَنَّ اللهُ مَنْ یَنْصُرُهُ إِنَّ اللهَ لَقَوِیٌّ عَزیزٌ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۸۴ بحارا لأنوار، ج۲۴، ص۳۵۹/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۳۳۶/ البرهان؛ «قال الله ... لقوی عزیز» محذوف
10 (حج/40)
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- أَیُّهَا النَّاس ... إِنَّ اللَّهَ قَدْ فَرَضَ عَلَیْکُمْ جِهَادَ أَهْلِ الْبَغْیِ وَ الْعُدْوَانِ مِنْ أُمَّتِکُمْ عَلَی بَغْیِهِمْ وَ فَرَضَ نُصْرَهًَْ أَوْلِیَائِهِ الدَّاعِینَ إِلَی اللَّهِ وَ إِلَی کِتَابِهِ قَالَ وَ لَیَنْصُرَنَّ اللهُ مَنْ یَنْصُرُهُ إِنَّ اللهَ لَقَوِیٌّ عَزِیز.
امام علی ( خدا پیکار با ستمگران و ستیزهجویان را به واسطه ستمگریشان لازم شمرده و کمک به داعیان حق که دعوت به خدا و قرآن می کنند را واجب نموده. در قرآن می فرماید: وَ لَیَنْصُرَنَّ اللهُ مَنْ یَنْصُرُهُ إِنَّ اللهَ لَقَوِیٌّ عَزِیزٌ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۸۴ بحارا لأنوار، ج۴۶، ص۲۰۶/ فرات الکوفی، ص۱۳۵
11 (حج/40)
الباقر (علیه السلام)- عَنْ حُمْرَانَ عَنْ أَبِیجَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ وَ لَوْ لا دَفْعُ اللهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ إِلَی آخِرِ الْآیَهًِْ فَقَالَ کَانَ قَوْمٌ صَالِحُونَ وَ هُمْ مُهَاجِرُونَ مِنْ قَوْمٍ سُوءٍ خَوْفاً أَنْ یُفْسِدُوهُمْ فَیَدْفَعُ اللَّهُ أَیْدِیَهُمْ عَنِ الصَّالِحِینَ وَ لَمْ یَأْجُرْ أُولَئِکَ بِمَا یَدْفَعُ بِهِمْ وَ فِینَا مِثْلَهُمْ.
امام باقر ( حُمران گوید: «از امامباقر (دربارهی اینسخن خداوند عزّوجلّ [که فرموده:] وَ لَوْ لا دَفْعُ اللهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ ...؛ سؤال کردم». حضرت فرمود: «مردمانی نیکوکار از بیم اینکه مبادا مردم بدکار، [دین] آنها را به تباهی بکشانند، از جمع آنها کنارهگیری میکردند و خداوند بهوسیلهی همان قوم بدکار [در مقابل کافران] از نیکوکاران دفاع میکرد بدون اینکه آن بدکاران در مقابل اینکارشان پاداشی داشته باشند؛ و در میان ما نیز این جریان وجود دارد» (یعنی پیوسته خداوند بهوسیلهی دشمنان اهلبیت مانند بنیامیّه و بنیعباس در مقابل کافران از اهلبیت (دفاع میکند).
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۸۴ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۳۳۶/ البرهان؛ «قید الله» بدل «فید فع الله» و «یقع بهم» بدل «یدفع بهم»
12 (حج/40)
السّجاد (علیه السلام)- فِی کِتَابِ النُّبُوَّهًِْ عَنْ زَیْنِالْعَابِدِینَ (علیه السلام) أَنَّهُ اجْتَمَعَتْ قُرَیْشٌ إِلَی أَبِیطَالِبٍ (رحمة الله علیه) ... فَقَالَ المُطْعِمُبْنُعَدِیٍّ وَ اللَّهِ یَا بَاطَالِبٍ (رحمة الله علیه) لَقَدْ أَنْصَفَکَ قَوْمُکَ وَ جَهَدُوا عَلَی أَنْ یَتَخَلَّصُوا مِمَّا تَکْرَهُهُ فَمَا أَرَاکَ تُرِیدُ أَنْ تَقْبَلَ مِنْهُمْ شَیْئاً فَقَالَ أَبُوطَالِبٍ (رحمة الله علیه) وَ اللَّهِ مَا أَنْصَفُونِی وَ لَکِنَّکَ قَدْ أَجْمَعْتَ عَلَی خِذْلَانِی وَ مُظَاهَرَهًِْ الْقَوْمِ عَلَیَّ فَاصْنَعْ مَا بَدَا لَکَ فَوَثَبَ کُلُّ قَبِیلَهًٍْ عَلَی مَا فِیهَا مِنَ الْمُسْلِمِینَ یُعَذِّبُونَهُمْ وَ یَفْتِنُونَهُمْ عَنْ دِینِهِمْ وَ الِاسْتِهْزَاءِ بِالنَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) وَ مَنَعَ اللَّهُ رَسُولَهُ بِعَمِّهِ أَبِیطَالِبٍ مِنْهُمْ وَ قَدْ قَامَ أَبُوطَالِبٍ (رحمة الله علیه) حِینَ رَأَی قُرَیْشاً تَصْنَعُ مَا تَصْنَعُ فِی بَنِی هَاشِمٍ فَدَعَاهُمْ إِلَی مَا هُوَ عَلَیْهِ مِنْ مَنْعِ رَسُولاللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ الْقِیَامِ دُونَهُ إِلَّا أَبَالَهَبٍ کَمَا قَالَ اللَّهُ وَ لَیَنْصُرَنَّ اللهُ مَنْ یَنْصُرُهُ وَ قَدِمَ قَوْمٌ مِنْ قُرَیْشٍ مِنَ الطَّائِفِ وَ أَنْکَرُوا ذَلِکَ وَ وَقَعَتْ فِتْنَهًٌْ فَأَمَرَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) الْمُسْلِمِینَ أَنْ یَخْرُجُوا إِلَی أَرْضِ الْحَبَشَهًْ.
امام سجّاد ( قریش نزد ابوطالب (گردهم آمدند ... مُطعمبنعدی گفت: «ای ابوطالب! سوگند به خداوند، قوم و قبیلهات [با ارائهکردن این پیشنهاد که محمّد (دست از دعوت خویش بردارد و آنها نیز در مقابل، دست از مخالفت با او بردارند] با تو به انصاف و عدالت رفتار نموده و تلاش کردند که از آنچه تو نمیپسندی، رهایی یابند؛ ولی من چنین میبینم که تو نمیخواهی هیچ پیشنهادی را از آنان بپذیری»! ابوطالب (گفت: «به خدا سوگند آنان با من به انصاف و عدالت رفتار نکردند، بلکه هدف تو [از بیان این سخنان] آن استکه مرا دچار درماندگی کرده و مردمان را بر ضدّ من بسیج نمایی؛ هرکاری میخواهی انجام ده». بعد از این جریان، هر قبیله بر مسلمانانی که در آن قبیله بودند، یورش بردند و به آزار و اذیّت آنها پرداخته و تلاش کردند که آنها را از دینشان بازگرداند و پیامبر (را مسخره میکردند. خداوند پیامبرش (را بهوسیلهی عمویش ابوطالب (از [آزار] آنان بازمیداشت و چون ابوطالب (آزار و اذیّت قریش را مشاهده کرد در میان بنیهاشم ایستاده و همهی آنها جز ابولهب را مانند خود به حفظ رسولخدا (و همراهی با حضرت، دعوت نمود؛ چنانکه خداوند فرموده: وَ لَیَنْصُرَنَّ اللهُ مَنْ یَنْصُرُهُ. و گروهی از قریش از سرزمین طائف آمده و با اینکار مخالفت کردند و فتنهای [در مکّه] بهپا شد و در نهایت، پیامبر (به مسلمانان دستور داد که به سرزمین حبشه بروند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۶۸۶ بحارا لأنوار، ج۳۵، ص۸۷