سوره حج - آیه 78 جزء 17 - صفحه 341

    وَجَٰهِدُواْ فِي ٱللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِۦۚ هُوَ ٱجۡتَبَىٰكُمۡ وَمَا جَعَلَ عَلَيۡكُمۡ فِي ٱلدِّينِ مِنۡ حَرَجࣲۚ مِّلَّةَ أَبِيكُمۡ إِبۡرَٰهِيمَۚ هُوَ سَمَّىٰكُمُ ٱلۡمُسۡلِمِينَ مِن قَبۡلُ وَفِي هَٰذَا لِيَكُونَ ٱلرَّسُولُ شَهِيدًا عَلَيۡكُمۡ وَتَكُونُواْ شُهَدَآءَ عَلَى ٱلنَّاسِۚ فَأَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُواْ ٱلزَّكَوٰةَ وَٱعۡتَصِمُواْ بِٱللَّهِ هُوَ مَوۡلَىٰكُمۡۖ فَنِعۡمَ ٱلۡمَوۡلَىٰ وَنِعۡمَ ٱلنَّصِيرُ

    78
تفسیر روایی
و در راه خدا چنان که شایسته جهاد است، جهاد کنید؛ او شما را برگزید و بر شما در دین هیچ مشقت و سختی قرار نداد. [در دینتان گشایش و آسانی قرار داد مانند گشایش و آسانیِ] آیین پدرتان ابراهیم، او شما را پیش از این «مسلمان» نامید و در این [قرآن هم به همین عنوان نامگذاری شده اید] تا پیامبر گواه بر شما باشد و شما هم گواه بر مردم باشید؛ پس نماز را برپا دارید و زکات را بپردازید و به خدا تمسّک جویید. او سرپرست و یاور شماست؛ چه خوب سرپرست و یاوری و چه نیکو یاری دهنده ای است.
1 (حج/78)

الرّضا (علیه السلام)- فَقَالَ الرِّضَا (علیه السلام) إِنَّ زَیْدَ‌بْنَ‌عَلِیٍّ لَمْ یَدَّعِ مَا لَیْسَ لَهُ بِحَقٍّ وَ إِنَّهُ کَانَ أَتْقَی لِلَّهِ مِنْ ذَاکَ إِنَّهُ قَالَ أَدْعُوکُمْ إِلَی الرِّضَا مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ إِنَّمَا جَاءَ مَا جَاءَ فِیمَنْ یَدَّعِی أَنَّ اللَّهَ نَصَّ عَلَیْهِ ثُمَّ یَدْعُو إِلَی غَیْرِ دِینِ اللَّهِ وَ یَضِلُّ عَنْ سَبِیلِهِ بِغَیْرِ عِلْمٍ وَ کَانَ زَیْدٌ وَ اللَّهِ مِمَّنْ خُوطِبَ بِهَذِهِ الْآیَهًِْ وَ جاهِدُوا فِی اللهِ حَقَّ جِهادِهِ هُوَ اجْتَباکُمْ.

امام رضا ( هنگامی‌که زید فرزند امام‌کاظم (که در بصره قیام کرده و خانه‌های بنی‌عباس را به آتش کشیده بود نزد مأمون آوردند، مأمون خطای او را به‌خاطر برادرش امام‌رضا (بخشید و به حضرت عرض‌کرد: «اگر [امروز] برادر شما قیام کرده و اشتباهاتی مرتکب می‌شود قبل از او نیز زیدبن‌علی ((فرزند امام‌سجاد () چنین قیامی کرده‌بود»... امام‌رضا (فرمود: «برادر من زید را با زیدبن‌علی (مقایسه مکن که او از دانشمندان آل‌محمد (بود... زیدبن‌علی (ادّعای چیزی‌که شایسته‌ی آن نباشد (یعنی امامت) را نمی‌کرد و او با تقواتر از این بود که چنین ادّعایی کند؛ او می‌گفت: شما را به شخصی پسندیده از آل‌محمد (دعوت می‌کنم؛ و روایاتی‌که مدّعیان امامت بدون داشتن شایستگی را مذّمت می‌کند در مورد کسانی‌است که ادّعا می‌کنند خداوند آنان را به امامت تعیین کرده‌است و بعد از گرایش مردم به آن‌ها، به غیر دین خدا دعوت می‌کنند و بدون داشتن علم‌و آگاهی، [دیگران را] از راه خدا منحرف می‌سازند؛ به خدا سوگند! زید از مخاطبان این آیه بود: وَ جاهِدُوا فِی اللهِ حَقَّ جِهادِهِ هُوَ اجْتَباکُم».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۳۲ بحارا لأنوار، ج۴۶، ص۱۷۴/ عیون أخبار الرضا (ج۱، ص۲۴۸/ نورالثقلین

2 (حج/78)

الباقر (علیه السلام)- عَنْ جَابِرِ‌بْنِ‌یَزِیدَ الْجُعْفِیِّ عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ قُلْتُ لَهُ یَا ابْنَ‌رَسُولِ‌اللَّه (علیه السلام) ... یَا سَیِّدِی أَ لَیْسَ هَذَا الْأَمْرُ لَکُمْ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ فَلِمَ قَعَدْتُمْ عَنْ حَقِّکُمْ وَ دَعْوَاکُمْ وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ تَبَارَکَ‌وَ‌تَعَالَی وَ جاهِدُوا فِی اللهِ حَقَّ جِهادِهِ هُوَ اجْتَباکُمْ قَالَ فَمَا بَالُ أَمِیرِ‌الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) قَعَدَ عَنْ حَقِّهِ حَیْثُ لَمْ یَجِدْ نَاصِراً.

امام باقر ( جابربن‌یزیدجُعفی گوید: ...به امام‌باقر (عرضکردم: «آقای من! مگر امامت، حقّ شما نیست»؟ حضرت‌فرمود: «چرا». عرضکردم: «پس چرا از حقّ خودتان صرفنظر کردید، درصورتیکه خداوند تبارک‌وتعالی می‌فرماید: وَ جاهِدُوا فِی اللهِ حَقَّ جِهادِهِ هُوَ اجْتَباکُمْ»؟ فرمود: «امیرالمؤمنین (از حقّ خود صرفنظر کرد، چون یاوری نیافت».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۳۴ بحارا لأنوار، ج۳۶، ص۳۵۷

3 (حج/78)

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- الْحَجُّ جِهَادُ کُلِّ ضَعِیفٍ، جِهَادُ الْمُرْأَهًِْ حُسْنُ التَّبَعُّلِ لَا یَخْرُجُ الْمُؤْمِنُ إِلَی الْجِهَادِ وَ هُوَ مَعَ مَنْ لَا یُؤْمِنُ فِی الْحُکْمِ وَ لَا یُنْفِذُ فِی الْفَیْءِ أَمْرَ اللَّهِ تَعَالَی مَنْ مَاتَ فِی ذَلِکَ کَانَ مُعِیناً لِعَدُوِّنَا فِی حَبْسِ حُقُوقِنَا وَ الْإِشَاطَهًِْ بِدِمَائِنَا وَ مِیتَتُهُ مِیتَهًٌْ جَاهِلِیَّهًٌْ.

امام علی ( حجّ، جهاد هر ناتوان است؛ جهاد زن، خوب شوهرداری‌کردن است؛.. مسلمان نباید در رکاب کسی‌که به فرمان خدا ایمان ندارد و در مورد غنیمت، دستور خدا را اجرا نمی‌کند به جهاد برود که اگر در چنین جنگی کشته شود، دشمن ما را در منع حقوق ما و ریختن خون ما یاری کرده و به مرگ جاهلیّت مرده‌است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۳۴ نورالثقلین

4 (حج/78)

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ فُضَیْلِ‌بْنِ‌عِیَاضٍ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْجِهَادِ أَ سُنَّهًٌْ هُوَ أَمْ فَرِیضَهًٌْ فَقَالَ الْجِهَادُ عَلَی أَرْبَعَهًِْ أَوْجُهٍ فَجِهَادَانِ فَرْضٌ وَ جِهَادٌ سُنَّهًٌْ لَا یُقَامُ إِلَّا مَعَ فَرْضٍ وَ جِهَادٌ سُنَّهًٌْ فَأَمَّا أَحَدُ الْفَرْضَیْنِ فَمُجَاهَدَهًُْ الرَّجُلِ نَفْسَهُ عَنْ مَعَاصِی اللَّهِ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ وَ هُوَ مِنْ أَعْظَمِ الْجِهَادِ وَ مُجَاهَدَهًُْ الَّذِینَ یَلُونَکُمْ مِنَ الْکُفَّارِ فَرْضٌ وَ أَمَّا الْجِهَادُ الَّذِی هُوَ سُنَّهًٌْ لَا یُقَامُ إِلَّا مَعَ فَرْضٍ فَإِنَّ مُجَاهَدَهًَْ الْعَدُوِّ فَرْضٌ عَلَی جَمِیعِ الْأُمَّهًِْ وَ لَوْ تَرَکُوا الْجِهَادَ لَأَتَاهُمُ الْعَذَابُ وَ هَذَا هُوَ مِنْ عَذَابِ الْأُمَّهًِْ وَ هُوَ سُنَّهًٌْ عَلَی الْإِمَامِ أَنْ یَأْتِیَ الْعَدُوَّ مَعَ الْأُمَّهًِْ فَیُجَاهِدَهُمْ وَ أَمَّا الْجِهَادُ الَّذِی هُوَ سُنَّهًٌْ فَکُلُّ سُنَّهًٍْ أَقَامَهَا الرَّجُلُ وَ جَاهَدَ فِی إِقَامَتِهَا وَ بُلُوغِهَا وَ إِحْیَائِهَا فَالْعَمَلُ وَ السَّعْیُ فِیهَا مِنْ أَفْضَلِ الْأَعْمَالِ لِأَنَّهُ إِحْیَاءُ سُنَّهًٍْ قَالَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) مَنْ سَنَّ سُنَّهًًْ حَسَنَهًًْ فَلَهُ أَجْرُهَا وَ أَجْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ غَیْرِ أَنْ یَنْتَقِصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَیْءٌ.

امام صادق ( فضیل‌بن‌عیاض گوید: از امامصادق (پرسیدم: «جهاد مستحبّ است یا واجب»؟ حضرت‌فرمود: «جهاد بر چهار قسم است‌که دو قسم آن واجب است، یک قسم مستحبّی است‌که با جهادی واجب تحقّق یابد و چهارمی جهاد مستحبّ است. یکی از آن دو جهاد واجب این است‌که شخص برای ترک گناهان با خود مبارزه نماید که بزرگترین جهاد است و دیگری مبارزه با کافرانی است‌که هم‌جوار شما هستند. امّا جهادی‌که مستحب است ولی جز با جهاد واجب صورت نمی‌گیرد، جهادکردن با دشمن است که بر همه‌ی امّت واجب است و اگر جهاد را ترک کنند، گرفتار عذاب می‌شوند و همه را فراخواهد گرفت و بر امام مستحب است‌که همراه با مسلمانان به جهاد با دشمن بپردازد. و امّا جهادی‌که مستحب است هر کار خیری‌است که شخص آن‌را برپا دارد و در راهِ برپاداشتن، تکمیل و زنده‌کردن آن کوشش کند که کار و تلاش او از بهترین اعمال است، چون او سنّتی را احیا کرده‌است و پیامبرخدا (فرموده: هرکس سنّت و روش نیکویی را بر جای گذارد، پاداش آن و پاداش هر کسی‌که به آن عمل کرده به او می‌رسد بدون آنکه چیزی از پاداش آن‌ها کاسته شود».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۳۴ الخصال، ج۱، ص۲۴۰ / نورالثقلین

5 (حج/78)

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- الْجِهَادُ عَلَی أَرْبَعِ شُعَبٍ عَلَی الْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْیِ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ الصِّدْقِ فِی الْمَوَاطِنِ وَ شَنَآنِ الْفَاسِقِینَ فَمَنْ أَمَرَ بِالْمَعْرُوفِ شَدَّ ظَهْرَ الْمُؤْمِنِ وَ مَنْ نَهَی عَنِ الْمُنْکَرِ أَرْغَمَ أَنْفَ الْمُنَافِقِ وَ أَمِنَ کَیْدَهُ وَ مَنْ صَدَقَ فِی الْمَوَاطِنِ قَضَی الَّذِی عَلَیْهِ وَ مَنْ شَنِئَ الْفَاسِقِینَ غَضِبَ لِلَّهِ وَ مَنْ غَضِبَ لِلَّهِ غَضِبَ اللَّهُ لَه.

امام علی ( ...جهاد نیز چهار شعبه دارد: امر به‌معروف، نهی از منکر، راستگویی در هر حال و دشمنی با بدکاران. پس هرکس امر به‌معروف کند، مؤمن را یاری‌کرده است؛ و هرکس نهی از منکر کند، بینی منافق را به‌خاک مالیده و از نیرنگش ایمن گشته‌است؛ و هرکس همه‌جا راست گوید، وظیفه‌ای‌که بر عهده‌اش بوده را انجام داده‌است؛ و هرکس با بدکاران دشمنی کند برای خدا خشم نموده و هرکه برای خدا خشم نماید، خدا هم به‌خاطر او خشم نماید.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۳۴ الکافی، ج۲، ص۵۱ / نورالثقلین

6 (حج/78)

الصّادق (علیه السلام)- لَمَّا سُئِلَ الصَّادِقُ (علیه السلام) عَنِ الصِّدْقِ فَقَالَ مَا مَعْنَاهُ هُوَ أَنْ لَا تَخْتَارَ عَلَی اللَّهِ غَیْرَهُ فَإِنَّهُ تَعَالَی قَالَ هُوَ اجْتَباکُمْ فَإِذَا کَانَ اجْتَبَاکَ فَاجْتَبِهِ أَنْتَ وَ لَا تَخْتَرْ عَلَیْهِ هَوَاکَ وَ لَا دُنْیَاکَ.

امام صادق ( چون از امامصادق (از معنای راستی‌ودرستی پرسیدند حضرت فرمود: «راستی‌ودرستی آن است‌که چیز دیگری را با خداوند برنگزینی، چرا که خداوند متعال می‌فرماید: هُوَ اجْتَباکُمْ؛ پس وقتی او تو را برگزیده، تو نیز او را برگزین و خواهشِ نفس و دنیایت را بر او مقدّم مدار».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۳۶ فلاح السایل، ص۱۱۸

7 (حج/78)

الباقر (علیه السلام)- وَ جاهِدُوا فِی اللهِ حَقَّ جِهادِهِ هُوَ اجْتَباکُمْ؛ قَالَ إِیَّانَا عَنَی وَ نَحْنُ الْمُجْتَبَوْنَ.

امام باقر ( بُرید عِجلیّ گوید: ...به امام‌باقر (عرض‌کردم: «منظور خداوند از یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ارْکَعُوا وَ اسْجُدُوا وَ اعْبُدُوا رَبَّکُمْ وَ افْعَلُوا الْخَیْرَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ* وَ جاهِدُوا فِی اللهِ حَقَّ جِهادِهِ هُوَ اجْتَباکُمْ؛ چیست»؟ حضرت‌فرمود: «منظور خداوند ما هستیم و مائیم برگزیدگان».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۳۶ الکافی، ج۱، ص۱۹۱/ بحارا لأنوار، ج۲۳، ص۳۳۷/ بشارهًْ المصطفی، ص۱۹۳/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۳۴۷/ دعایم الإسلام، ج۱، ص۲۰/ نورالثقلین/ البرهان

8 (حج/78)

الأئمّهًْ ( هُوَ اجْتَباکُمْ؛ یَا شِیعَهًَْ آلِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله).

امام صادق ( هُوَ اجْتَباکُمْ؛ ای شیعیانِ آل‌محمد (! [خداوند شما را برگزید].

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۳۶ بحارا لأنوار، ج۲۴، ص۳۶۲/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۳۴۸

9 (حج/78)

الباقر (علیه السلام)- عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَل ... وَ ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ؛ فَقَالَ فِی الصَّلَاهًِْ وَ الزَّکَاهًِْ وَ الصِّیَامِ وَ الْخَیْرِ أَنْ تَفْعَلُوهُ.

امام باقر ( محمّدبن‌مسلم گوید: «از امام‌باقر (پیرامون این سخن خداوند عزّوجلّ [که می‌فرماید]: ...وَ ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَج؛ پرسیدم». حضرت فرمود: «خداوند در مورد نماز، زکات، روزه و کارهای‌نیک برای شما سختی قرار نداده تا آن‌ها را انجام دهید».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۳۶ بحارا لأنوار، ج۲، ص۲۷۷

10 (حج/78)

الباقر (علیه السلام)- وَ لَمْ یَجْعَلِ اللَّهُ تَبَارَکَ‌وتَعَالَی فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ فَالْحَرَجُ أَشَدُّ مِنَ الضِّیقِ.

امام باقر ( خداوند تبارکوتعالی در [دستوراتِ] دین حرَج (رنج و مشقّت) قرار نداده و حرَج، از دشواری سخت‌تر است (به‌عبارت دیگر، دستورات‌دین ممکن‌است در بعضی موارد، دشواری داشته باشد ولی رنج و مشقّتی که قابل تحمّل نباشد، ندارد).

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۳۶ الکافی، ج۱، ص۱۹۱/ بحارا لأنوار، ج۲۳، ص۳۳۷/ بشارهًْ المصطفی، ص۱۹۳/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۳۴۷/ فرات الکوفی، ص۲۷۵/ دعایم الإسلام، ج۱، ص۲۰/ نورالثقلین/ البرهان

11 (حج/78)

الصّادق (علیه السلام)- وَ ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ؛ قَالَ مِنْ ضِیقٍ.

امام صادق ( ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ؛ یعنی [خداوند در دین] دشواری قرار نداده‌است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۳۶ بحارا لأنوار، ج۲۴، ص۳۶۲/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۳۴۸

12 (حج/78)

الباقر (علیه السلام)- وَ ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ؛ فِی الصَّلَاهًِْ وَ الزَّکَاهًِْ وَ الصَّوْمِ وَ الْخَیْرِ إِذَا تَوَلَّوُا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنَّا أَهْلَ الْبَیْتِ قَبِلَ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ.

امام باقر ( ابوبصیر از امام‌باقر (نقل‌کرده که در مورد این‌سخن خداوند عزّوجلّ [که‌می‌فرماید]: ... وَ ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ؛ فرمود: «خداوند در مورد نماز، زکات، روزه و کارهای‌نیک، سختی قرار نداده است؛ و اگر بندگان به ولایت خداوند، رسول او (و صاحبان امر از ما اهل‌بیت (پایبند باشند، خداوند اعمالشان را مورد قبول قرار خواهد داد».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۳۶ بحارا لأنوار، ج۲۷، ص۱۸۳/ المحاسن، ج۱، ص۱۶۶/ مستدرک الوسایل، ج۱، ص۱۵۹/ البرهان/ نورالثقلین

13 (حج/78)

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عَبْدِ‌الْأَعْلَی مَوْلَی آلِ سَامٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) عَثَرْتُ فَانْقَطَعَ ظُفُرِی فَجَعَلْتُ عَلَی إِصْبَعِی مَرَارَهًًْ فَکَیْفَ أَصْنَعُ بِالْوُضُوءِ قَالَ یُعْرَفُ هَذَا وَ أَشْبَاهُهُ مِنْ کِتَابِ اللَّهِ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ امْسَحْ عَلَیْهِ.

امام صادق ( عبدالأعلی‌گوید: به امام‌صادق (عرض‌کردم: «زمین خوردم و ناخنم جدا شد و پارچه‌ای بر روی انگشتم بستم؛ حال چگونه وضو بگیرم»؟ حضرت فرمود: «حکم این مسأله و امثال آن، از کتاب خداوند عزّوجلّ روشن می‌شود، [خدا فرموده]: ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ؛ بر روی همان پارچه مسح کن».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۳۶ الکافی، ج۳، ص۳۳/ تهذیب الأحکام، ج۱، ص۳۶۳/ الإستبصار، ج۱، ص۷۷/ وسایل الشیعهًْ، ج۱، ص۴۶۴/ العیاشی، ج۱، ص۳۰۲/ نورالثقلین

14 (حج/78)

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌بَصِیرٍ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) قَال سَأَلْتُهُ عَنِ الْجُنُبِ یَحْمِلُ الرَّکْوَهًَْ أَوِ التَّوْرَ فَیُدْخِلُ إِصْبَعَهُ فِیهِ قَالَ إِنْ کَانَتْ یَدُهُ قَذِرَهًًْ فَأَهْرَقَهُ وَ إِنْ کَانَتْ لَمْ یُصِبْهَا قَذِرٌ فَلْیَغْتَسِلْ مِنْهُ هَذَا مِمَّا قَالَ اللَّهُ تَعَالَی ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ.

امام صادق ( أبوبصیر گوید: از امام‌صادق (درباره‌ی شخص جُنُبی سؤالکردم که مشک یا ظرف آبی را حمل میکند و انگشتش را در آن فرو میبرد [حکم آن چیست]؟ حضرت فرمود: «اگر دستش نجس است باید آن آب‌را دور بریزد و اگر دستش نجس نشده می‌تواند با آن غسل نماید؛ این مسأله از مواردی‌است که خداوند فرموده: ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۳۸ تهذیب الأحکام، ج۱، ص۳۷/ الإستبصار، ج۱، ص۲۰/ وسایل الشیعهًْ، ج۱، ص۱۵۴/ بحارا لأنوار، ج۲، ص۲۷۳/ فقه القرآن، ج۱، ص۶۵/ مستطرفات السرایر، ص۵۵۵/ بحارا لأنوار، ج۷۷، ص۱۷/ نورالثقلین

15 (حج/78)

الصّادق (علیه السلام)- عَنِ ابْنِ‌مُسْکَانَ قَالَ حَدَّثَنِی مُحَمَّدُ‌بْنُ‌الْمُیَسِّرِ قَال سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) عَنِ الرَّجُلِ الْجُنُبِ یَنْتَهِی إِلَی الْمَاءِ الْقَلِیلِ فِی الطَّرِیقِ وَ یُرِیدُ أَنْ یَغْتَسِلَ مِنْهُ وَ لَیْسَ مَعَهُ إِنَاءٌ یَغْرِفُ بِهِ وَ یَدَاهُ قَذِرَتَانِ قَالَ یَضَعُ یَدَهُ وَ یَتَوَضَّأُ ثُمَّ یَغْتَسِلُ هَذَا مِمَّا قَالَ اللَّهُ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ.

امام صادق ( ابن‌مسکان گوید: محمّدبن‌میسر برایم نقل کرد: «از امام صادق (درباره‌ی[وظیفهی] شخص جُنُبی پرسیدم‌که در راه، به آبی قلیل (آبی‌که کمتر از کُرّ شرعی یعنی حدود ۳۵۰ لیتر باشد) دست پیدا می‌کند و می‌خواهد با آن غسل نماید ولی ظرفی ندارد که با آن، آب بردارد و دستهایش نیز نجس است [وظیفه‌اش چیست]»؟ حضرت‌فرمود: «دستش را نگهداشته و می‌شوید، سپس غسل می‌کند؛ این مسأله از مواردی‌است که خداوند عزّوجلّ فرموده: ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۳۸ الکافی، ج۳، ص۴/ تهذیب الأحکام، ج۱، ص۱۴۹/ مستطرفات السرایر، ص۵۵۵/ الإستبصار، ج۱، ص۱۲۸/ وسایل الشیعهًْ، ج۱، ص۱۵۲/ نورالثقلین

16 (حج/78)

الصّادق (علیه السلام)- عَنِ الْفُضَیْلِ‌بْنِ‌یَسَارٍ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ فِی الرَّجُلِ الْجُنُبِ یَغْتَسِلُ فَیَنْتَضِحُ مِنَ الْمَاءِ فِی الْإِنَاءِ فَقَالَ لَا بَأْسَ ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ.

امام صادق ( فضیل‌بن‌یسار از امام صادق ([پرسید]: [اگر] آب غسل، از سر و بدن انسان جنب که درحال غسلکردن است، به داخل ظرف آب بپاشد [حکمش‌چیست]؟ حضرت فرمود: اشکالی ندارد [چون‌خداوند فرموده:] ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۳۸ الکافی، ج۳، ص۱۳/ تهذیب الأحکام، ج۱، ص۸۶/ بحارا لأنوار، ج۲، ص۲۷۴/ فقه القرآن، ج۱، ص۶۵/ وسایل الشیعهًْ، ج۱، ص۲۱۱

17 (حج/78)

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌بَصِیرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) إِنَّا نُسَافِرُ فَرُبَّمَا بُلِینَا بِالْغَدِیرِ مِنَ الْمَطَرِ یَکُونُ إِلَی جَانِبِ الْقَرْیَهًِْ فَیَکُونُ فِیهِ الْعَذِرَهًُْ وَ یَبُولُ فِیهِ الصَّبِیُّ وَ تَبُولُ فِیهِ الدَّابَّهًُْ وَ تَرُوثُ فَقَالَ إِنْ عَرَضَ فِی قَلْبِکَ مِنْهُ شَیْءٌ فَقُلْ هَکَذَا یَعْنِی افْرِجِ الْمَاءَ بِیَدِکَ ثُمَّ تَوَضَّأْ فَإِنَّ الدِّینَ لَیْسَ بِمُضَیَّقٍ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ یَقُولُ ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ.

امام صادق ( أبوبصیر گوید: به امام صادق (عرض کردم: «گاهی اوقات در مسافرت به برکهای از آب باران برمیخوریم که در نزدیکی یک روستاست و [به همین‌خاطر] در آن نجاستی وجود دارد، کودکی در آن ادرار می‌کند و [یا] حیوانات در آن ادرار و سِرگین می‌کنند [وظیفه چیست]»؟ حضرت‌فرمود: «اگر نسبت به آن آب دل‌چرکین هستی چنین کن: [رویِ] آب را با دستت کنار بزن و وضو بگیر، چراکه دین دارای سختی و فشار نیست به‌دلیل‌اینکه خداوند عزّوجلّ می‌فرماید: ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۳۸ تهذیب الأحکام، ج۱، ص۴۱۷/ الإستبصار، ج۱، ص۲۲/ بحارا لأنوار، ج۷۷، ص۱۴۰/ وسایل الشیعهًْ، ج۱، ص۱۶۳

18 (حج/78)

الصّادق (علیه السلام)- عَنِ الْهَیْثَمِ‌بْنِ‌عُرْوَهًَْ التَّمِیمِیِّ قَالَ: سَأَلَ رَجُلٌ أَبَاعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) عَنِ الْمُحْرِمِ یُرِیدُ إِسْبَاغَ الْوُضُوءِ فَیَسْقُطُ مِنْ لِحْیَتِهِ الشَّعْرَهًُْ وَ الشَّعْرَتَانِ فَقَالَ لَیْسَ بِشَیْءٍ ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ.

امام صادق ( هیثم‌بن‌عروه‌تمیمی گوید: «مردی از امامصادق (درباره [حکمِ] شخص مُحرِمی سؤال کرد که چون می‌خواهد وضوی کامل و شادابی بگیرد [چندین‌بار دست بر صورتش می‌کشد و] یکی دو تار مو از ریشش فرو می‌افتد (یکی‌از محرّمات احرام، کندن مو از بدن‌است)». حضرت فرمود: «اشکالی ندارد [چون‌خداوند فرموده:] ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۳۸ الإستبصار، ج۲، ص۱۹۸

19 (حج/78)

الصّادق (علیه السلام)- عَنِ الْمُفَضَّلِ‌بْنِ‌عُمَرَ قَال ... یَا مَوْلَایَ نَحْنُ نَعْلَمُ أَنَّکُمْ اخْتِیَارُ اللَّهِ فِی قَوْلِهِ تَعَالَی نَرْفَعُ دَرَجاتٍ مَنْ نَشاءُ وَ قَوْلِهِ اللهُ أَعْلَمُ حَیْثُ یَجْعَلُ رِسالَتَهُ وَ قَوْلِهِ إِنَّ اللهَ اصْطَفی آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ إِبْراهِیمَ وَ آلَ عِمْرانَ عَلَی الْعالَمِینَ* ذُرِّیَّةً بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ وَ اللهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ قَالَ الصَّادِقُ (علیه السلام) یَا مُفَضَّلُ فَأَیْنَ نَحْنُ فِی هَذِهِ الْآیَهًِْ قَالَ الْمُفَضَّلُ فَوَ اللَّهِ إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِیُّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ اللهُ وَلِیُّ الْمُؤْمِنِینَ وَ قَوْلِهِ مِلَّةَ أَبِیکُمْ إِبْراهِیمَ هُوَ سَمَّاکُمُ الْمُسْلِمِینَ ... قَالَ الصَّادِقُ (علیه السلام) صَدَقْتَ یَا مُفَضَّل.

امام صادق ( ...مُفضّل[بنعمر] عرض‌کرد: «آقای‌من! ما میدانیم که شما برگزیده‌ی خداوند هستید، به دلیل آیه: مقام هرکس را بخواهیم بالامی‌بریم. (انعام/۸۳) و آیه: خداوند بهتر میداند رسالت خود را در کجا قرار دهد. (انعام/۱۲۴) و آیه: خداوند، آدم و نوح و آل ابراهیم و آل‌عمران را بر جهانیان برتری داد* آن‌ها فرزندان و [دودمانی] بودند که [از نظر پاکی و تقوا و فضیلت،] بعضی از بعض دیگر گرفته شده بودند و خداوند، شنوا و داناست. (آل‌عمران/۳۴۳۳) امام‌صادق (فرمود: «ای مفضّل! ما در کجای این آیه ذکر شده‌ایم»؟ مفضّل عرضکرد: «به خدا سوگند! [خداوند فرموده:] سزاوارترین مردم به ابراهیم، آنهایی هستند که از او پیروی کردند و [در زمان و عصر او به مکتب او وفادار بودند همچنین] این پیامبر و کسانی که [به او] ایمان آورده‌اند [از همه سزاوارترند] و خداوند، ولیّ و سرپرست مؤمنان است. (آل‌عمران/۶۸) و فرموده: مِلَّةَ أَبِیکُمْ إِبْراهِیمَ هُوَ سَمَّاکُمُ الْمُسْلِمِینَ ...».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۳۸ بحارا لأنوار، ج۵۳، ص۲۴

20 (حج/78)

الکاظم (علیه السلام)- شِیعَتُنَا لَیْسَ عَلَی مِلَّهًِْ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) غَیْرُنَا وَ سَائِرُ النَّاسِ مِنْهَا بِرَاءٌ.

امام کاظم ( غیر از ما (امامان و شیعیان) کسی دیگر بر آیین ابراهیم (نیست و دیگر مردمان از آن آیین، برکنارند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۴۰ تأویل الآیات الظاهره، ص۷۳۲ / نورالثقلین

21 (حج/78)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- نَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) بِمَکَّهًَْ بِالْبَطْحَاءِ هُوَ وَ أَصْحَابُهُ وَ لَمْ یَنْزِلِ الدُّورَ فَلَمَّا کَانَ یَوْمُ التَّرْوِیَهًِْ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ أَمَرَ النَّاسَ أَنْ یَغْتَسِلُوا وَ یُهِلُّوا بِالْحَجِّ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ الَّذِی أَنْزَلَ عَلَی نَبِیِّهِ (صلی الله علیه و آله) فَاتَّبِعُوا مِلَّةَ أَبِیکُمْ إِبْرَاهِیمَ فَخَرَجَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) وَ أَصْحَابُهُ مُهِلِّینَ بِالْحَجِّ حَتَّی أَتَی مِنًی فَصَلَّی الظُّهْرَ وَ الْعَصْرَ وَ الْمَغْرِبَ وَ الْعِشَاءَ الْآخِرَهًَْ وَ الْفَجْرَ ثُمَّ غَدَا وَ النَّاسُ مَعَهُ وَ کَانَتْ قُرَیْشٌ تُفِیضُ مِنَ الْمُزْدَلِفَهًِْ وَ هِیَ جَمْعٌ وَ یَمْنَعُونَ النَّاسَ أَنْ یُفِیضُوا مِنْهَا فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ قُرَیْشٌ تَرْجُوا أَنْ تَکُونَ إِفَاضَتُهُ مِنْ حَیْثُ کَانُوا یُفِیضُونَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَی عَلَیْهِ ثُمَّ أَفِیضُوا مِنْ حَیْثُ أَفاضَ النَّاسُ وَ اسْتَغْفِرُوا اللهَ یَعْنِی إِبْرَاهِیمَ وَ إِسْمَاعِیلَ وَ إِسْحَاقَ فِی إِفَاضَتِهِمْ مِنْهَا وَ مَنْ کَانَ بَعْدَهُمْ فَلَمَّا رَأَتْ قُرَیْشٌ أَنَّ قُبَّهًَْ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) قَدْ مَضَتْ کَأَنَّهُ دَخَلَ فِی أَنْفُسِهِمْ شَیْءٌ لِلَّذِی کَانُوا یَرْجُونَ مِنَ الْإِفَاضَهًِْ مِنْ مَکَانِهِمْ حَتَّی انْتَهَی إِلَی نَمِرَهًَْ وَ هِیَ بَطْنُ عُرَنَهًَْ بِحِیَالِ الْأَرَاکِ فَضُرِبَتْ قُبَّتُهُ وَ ضَرَبَ النَّاسُ أَخْبِیَتَهُمْ عِنْدَهَا.

امام صادق ( رسول‌خدا (و یارانش در مکّه، در «بَطحاء» فرود آمدند و به خانه‌ها [ی‌اهل‌مکّه] نرفتند. چون روز ترویه (روز هشتم ذی‌الحجه) فرا رسید، در هنگام ظهر به مردم دستور داد که غسل کنند و برای حجّ احرام بسته و لبّیک بگویند؛ و این سخن خداوند عزّوجلّ است که بر پیامبرش (نازل فرمود: «پیروی کنید از مِلَّةَ ابیکم إِبْراهیم»؛ پیامبر (به همراه یارانش لبّیک‌گویان به راه افتادند تا به سرزمین مِنا رسیدند، نماز ظهر و عصر، مغرب و عشاء و نیز نماز صبح را [در آنجا] بهجا آورد. سپس بامدادان به همراه مسلمانان [از منا به‌سمت عرفات] روانه شد. عادت قریش این بود که به‌صورت دسته‌جمعی از مزدلفه [به‌سمت عرفات] روانه می‌شدند و از اینکه دیگران نیز از مزدلفه روانه شوند جلوگیری می‌کردند [و از مساوات با دیگران ننگ داشتند]؛ چون رسول‌خدا (به راه افتاد، قریش امیدوار بودند که پیامبر (نیز از همان جایی روانه شود که آن‌ها روانه می‌شدند؛ در این هنگام خداوند این آیه را نازل فرمود: پس، از همانجا که مردم روانه شدند، شما نیز روانه شوید و از خداوند آمرزش خواهید. (بقره/۱۹۹) منظور [از النّاس] ابراهیم (اسماعیل (اسحاق (و کسانی‌که بعد از ایشان بودند، می‌باشد که از منا روانه می‌شدند... .

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۴۰ الکافی، ج۴، ص۲۴۷/ نورالثقلین

22 (حج/78)

الصّادق (علیه السلام)- عَنِ الْمُفَضَّلِ‌بْنِ‌عُمَرَ قَالَ سَأَلْتُ سَیِّدِیَ الصَّادِقَ (علیه السلام) ... قُلْتُ یَا سَیِّدِی وَ مَوْلَایَ وَ الدِّینُ الَّذِی فِی آبَائِهِ إِبْرَاهِیمَ وَ نُوحٍ وَ مُوسَی وَ عِیسَی (وَ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) هُوَ الْإِسْلَامُ قَالَ نَعَمْ یَا مُفَضَّلُ هُوَ الْإِسْلَامُ لَا غَیْرُ قُلْتُ یَا مَوْلَایَ أَ تَجِدُهُ فِی کِتَابِ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ مِنْ أَوَّلِهِ إِلَی آخِرِهِ وَ مِنْهُ هَذِهِ الْآیَهًُْ إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللهِ الْإِسْلامُ وَ قَوْلُهُ تَعَالَی مِلَّةَ أَبِیکُمْ إِبْراهِیمَ هُوَ سَمَّاکُمُ الْمُسْلِمِینَ وَ مِنْهُ قَوْلُهُ تَعَالَی فِی قِصَّهًِْ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) وَ إِسْمَاعِیلَ (علیه السلام) وَ اجْعَلْنا مُسْلِمَیْنِ لَکَ وَ مِنْ ذُرِّیَّتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَکَ وَ قَوْلُهُ تَعَالَی فِی قِصَّهًِْ فِرْعَوْنَ حَتَّی إِذا أَدْرَکَهُ الْغَرَقُ قالَ آمَنْتُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا الَّذِی آمَنَتْ بِهِ بَنُوا إِسْرائِیلَ وَ أَنَا مِنَ الْمُسْلِمِینَ وَ فِی قِصَّهًِْ سُلَیْمَانَ (علیه السلام) وَ بِلْقِیسَ قَبْلَ أَنْ یَأْتُونِی مُسْلِمِینَ وَ قَوْلِهَا أَسْلَمْتُ مَعَ سُلَیْمانَ للهِ رَبِّ الْعالَمِینَ.

امام صادق ( مفضّلبنعمر گوید:... [به امام‌صادق (عرض‌کردم]: «ای آقا و مولای‌من! آیا دینی که نیاکان حضرت‌مهدی ([یعنی] ابراهیم (نوح (موسی (عیسی (و محمّد (داشتند، همان دین اسلام بوده است»؟ حضرت فرمود: «آری ای‌مفضّل! همین دین اسلام بوده نه غیر آن»! عرضکردم: «مولای‌من! دلیلی از قرآن بر این مطلب دارید»؟ فرمود: «آری! سراسر قرآن بر این مطلب دلالت دارد؛ از جمله آیه: هر آینه دین در نزد خدا دین اسلام است (آل‌عمران/۱۹)؛ و آیه‌ی: مِلَّةَ أَبِیکُمْ إِبْراهِیمَ هُوَ سَمَّاکُمُ الْمُسْلِمِینَ؛ دیگر آیه‌ای‌که خداوند در داستان ابراهیم (و اسماعیل ([از زبان آن‌ها] نقل میکند [که‌گفتند]: پروردگارا، ما را دو مسلمان برای خود قرار ده و از دودمان ما نیز امتی مسلمان برای خودت قرار ده. (بقره/۱۲۸) و دیگر این آیه در داستان فرعون که میفرماید: هنگامی‌که غرقاب دامن او را گرفت، گفت: «ایمان آوردم که هیچ معبودی، جز کسی که بنی‌اسرائیل به او ایمان آورده‌اند، وجود ندارد و من از مسلمین هستم»! (یونس/۹۰) و در داستان سلیمان (و بلقیس (ملکه‌ی سبا) میفرماید: پیش از آنکه به‌صورت مسلمان، نزد من آیند. (نمل/۳۸) و سخن بلقیس [که چون نزد سلیمان (آمد، چنین‌گفت]: و [اینک] با سلیمان برای خداوندی که پروردگار عالمیان است، اسلام آوردم. (نمل/۴۴).

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۴۰ بحارا لأنوار، ج۵۳، ص۱

23 (حج/78)

الباقر (علیه السلام)- عَنْ بُرَیْدٍ الْعِجْلِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَوْلَ اللَّهِ تَبَارَکَ‌وَ‌تَعَالَی ... مِلَّةَ أَبِیکُمْ إِبْراهِیمَ إِیَّانَا عَنَی خَاصَّهًًْ وَ سَمَّاکُمُ الْمُسْلِمِینَ اللَّهُ سَمَّانَا الْمُسْلِمِینَ مِنْ قَبْلُ فِی الْکُتُبِ الَّتِی مَضَتْ وَ فِی هَذَا الْقُرْآنِ لِیَکُونَ الرَّسُولُ شَهِیداً عَلَیْکُمْ وَ تَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ فَرَسُول‌اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) الشَّهِیدُ عَلَیْنَا بِمَا بَلَّغَنَا عَنِ اللَّهِ تَبَارَکَ‌وَ‌تَعَالَی وَ نَحْنُ الشُّهَدَاءُ عَلَی النَّاسِ فَمَنْ صَدَّقَ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ صَدَّقْنَاهُ وَ مَنْ کَذَّبَ کَذَّبْنَاهُ.

امام باقر ( بُرید عجلی گوید:... امام‌باقر (فرمود: «...مِلَّةَ أَبیکُمْ إِبْراهیمَ؛ خداوند [از این‌جمله] فقط ما را اراده فرموده‌است؛ سَمَّاکُمُ الْمُسْلِمینَ؛ خداوند ما را مسلمان نامیده‌است مِنْ قَبْلُ؛ [یعنی] در کتُب پیشینیان، وَ فِی هَذَا [یعنی] در قرآن، لِیَکُونَ الرَّسُولُ شَهیداً عَلَیْکُمْ وَ تَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ؛ طبق این‌آیه، رسول‌خدا (در مقابل آنچه از طرف خداوند تبارک‌وتعالی به ما (امامان () ابلاغ نموده، گواه بر ماست و ما [نیز] گواهان بر مردم هستیم؛ پس هرکس [ما را] تصدیق کند روز قیامت او را تصدیق می‌کنیم و هرکه تکذیب کند او را تکذیب خواهیم‌کرد».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۴۲ الکافی، ج۱، ص۱۹۱/ بحارا لأنوار، ج۲۳، ص۳۳۷/ بحارا لأنوار، ج۶۶، ص۳۵۹/ بشارهًْ المصطفی، ص۱۹۳/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۳۴۷/ فرات الکوفی، ص۲۷۵/ دعایم الإسلام، ج۱، ص۲۰؛ «و تکونوا شهداء علی الناس» محذوف/ نورالثقلین/ البرهان

24 (حج/78)

علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- مِلَّةَ أَبِیکُمْ إِبْراهِیمَ هُوَ سَمَّاکُمُ الْمُسْلِمِینَ مِنْ قَبْلُ فَهَذِهِ خَاصَّهًٌْ لآِلِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ قَوْلُهُ لِیَکُونَ الرَّسُولُ شَهِیداً عَلَیْکُمْ یَقُولُ عَلَی آلِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ تَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ أَیْ آلُ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) یَکُونُوا شُهَدَاءَ عَلَی النَّاسِ بَعْدَ النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) قَالَ عِیسَی‌بْنُ‌مَرْیَمَ (علیه السلام) وَ کُنْتُ عَلَیْهِمْ شَهِیداً ما دُمْتُ فِیهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّیْتَنِی کُنْتَ أَنْتَ الرَّقِیبَ عَلَیْهِمْ وَ الرَّقِیبُ الشَّهِیدُ وَ أَنْتَ عَلی کُلِّ شَیْءٍ شَهِیدٌ وَ إِنَّ اللَّهَ جَعَلَ عَلَی هَذِهِ الْأُمَّهًِْ بَعْدَ النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) شَهِیداً مِنْ أَهْلِ بَیْتِهِ (وَ عِتْرَتِهِ مَا کَانَ فِی الدُّنْیَا مِنْهُمْ أَحَدٌ فَإِذَا فَنُوا هَلَکَ أَهْلُ الْأَرْضِ قَالَ رَسُول‌اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) جَعَلَ اللَّهُ النُّجُومَ أَمَاناً لِأَهْلِ السَّمَاءِ وَ جَعَلَ أَهْلَ بَیْتِی أَمَاناً لِأَهْلِ الْأَرْضِ.

علیّ‌بن‌ابراهیم ( این‌سخن‌خداوند [که می‌فرماید]: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ارْکَعُوا وَ اسْجُدُوا وَ اعْبُدُوا رَبَّکُمْ وَ افْعَلُوا الْخَیْرَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ وَ جاهِدُوا فِی اللهِ حَقَّ جِهادِهِ هُوَ اجْتَباکُمْ وَ ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ مِلَّةَ أَبِیکُمْ إِبْراهِیمَ هُوَ سَمَّاکُمُ الْمُسْلِمِینَ مِنْ قَبْل؛ مخصوص آل‌محمّد (است؛ و این‌که فرموده: لِیَکُونَ الرَّسُولُ شَهِیداً عَلَیْکُمْ؛ یعنی پیامبر ([گواه] بر آل‌محمّد (است؛ وَ تَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ؛ یعنی آل‌محمّد (بعد از پیامبراکرم (گواهان بر مردمان هستند. عیسیبنمریم ([خطاب به‌خداوند] عرض‌کرد: و تا زمانی که در میان آن‌ها بودم، مراقب و گواهشان بودم؛ ولی هنگامی که مرا از میانشان برگرفتی، تو خود مراقب آن‌ها بودی و تو بر هر چیز، گواهی! (مائده/۱۱۷) و «رقیب» به‌معنای «گواه» است. خداوند بعد از پیامبراکرم (بر امّت‌اسلامی، گواهی از میان اهلبیت و عترت او (قرارداده که پیوسته یکی‌از ایشان در دنیا بوده‌است و هرگاه [تمامی ایشان] از دنیا بروند تمامی اهل‌زمین نابود خواهند شد؛ رسول‌خدا (فرمود: «خداوند ستارگان را امان اهل آسمان و اهل‌بیت من (را امان اهل زمین قرار داد».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۴۲ بحارا لأنوار، ج۲۳، ص۳۴۱/ القمی، ج۲، ص۸۷؛ «قال عیسی بن مریم ... لأهل الأرض» محذوف/ البرهان

25 (حج/78)

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عِیسَی‌بْنِ‌دَاوُدَ قَالَ حَدَّثَنَا الْإِمَامُ مُوسَی‌بْنُ‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) عَنْ أَبِیهِ (علیه السلام) مِلَّةَ أَبِیکُمْ إِبْراهِیمَ هُوَ سَمَّاکُمُ الْمُسْلِمِینَ مِنْ قَبْلُ وَ فِی هذا لِیَکُونَ الرَّسُولُ شَهِیداً عَلَیْکُمْ یَا آلَ مُحَمَّدٍ (یَا مَنْ قَدِ اسْتَوْدَعَکُمُ الْمُسْلِمِینَ وَ افْتَرَضَ طَاعَتَکُمْ عَلَیْهِمْ وَ تَکُونُوا أَنْتُمْ شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ بِمَا قَطَعُوا مِنْ رَحِمِکُمْ وَ ضَیَّعُوا مِنْ حَقِّکُمْ وَ مَزَّقُوا مِنْ کِتَابِ اللَّهِ وَ عَدَلُوا حُکْمَ غَیْرِکُمْ بِکُمْ.

امام صادق ( عیسی‌بن‌داود گوید: امام‌کاظم (از پدر بزرگوارش امام‌صادق (نقل نمود که در مورد این سخن خداوند عزّوجلّ [که می‌فرماید]: ... مِلَّةَ أَبِیکُمْ إِبْراهِیمَ هُوَ سَمَّاکُمُ الْمُسْلِمِینَ مِنْ قَبْلُ وَ فِی هذا لِیَکُونَ الرَّسُولُ شَهِیداً عَلَیْکُم؛ فرمود: [خداوند شما را در کتاب‌های پیشین و در این کتاب آسمانی «مسلمان» نامید تا پیامبر (گواه بر شما باشد، یعنی شما] ای آل‌محمد (! ای کسانی‌که خداوند، مسلمانان‌را به شما سپرده و اطاعت شما را بر آن‌ها واجب نموده‌است! وَ تَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ؛ [یعنی تا] شما آل‌محمد (در مورد قطع رابطه‌ای‌که مردم با شما نمودند، حقّی‌که از شما تباه ساختند، قرآن را بخش‌بخش کردند (بخشی را پذیرفته و از پذیرفتن بخشی دیگر، روی گرداندند) و فرمان‌دیگران را با فرمان شما برابر دانستند [گواهان بر آن‌ها باشید]؛ پس در زمین پابرجا بمانید؛ فَأَقِیمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّکاةَ وَ اعْتَصِمُوا بِاللهِ؛ ای آل‌محمد (و اهل‌بیت‌او! [به خدا تمسّک جویید] هُوَ مَوْلاکُمْ؛ او مولای شما و شیعیان شماست، فَنِعْمَ الْمَوْلی وَ نِعْمَ النَّصِیرُ.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۴۲ بحارا لأنوار، ج۲۴، ص۳۶۲/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۳۴۸

26 (حج/78)

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- سُلَیمُ‌بنُ‌قَیسٍ الهِلَالٍیّ، فِی کِتَابِهِ: عَن أَمِیرِ‌المُؤمِنِینَ (علیه السلام): ... فَقَامَ سَلْمَانُ (رحمة الله علیه)، فَقَالَ یَا رَسُول‌اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) مَنْ هَؤُلَاءِ الَّذِینَ أَنْتَ عَلَیْهِمْ شَهِیدٌ وَ هُمْ شُهَدَاءُ عَلَی النَّاسِ، الَّذِینَ اجْتَبَاهُمُ اللَّهُ وَ لَمْ یَجْعَلْ عَلَیْهِمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ مِلَّهًَْ أَبِیهِمْ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام). قَالَ عَنَی بِذَلِکَ ثَلَاثَهًَْ عَشَرَ رَجُلًا خَاصَّهًًْ دُونَ هَذِهِ الْأُمَّهًِْ، فَقَالَ سَلْمَانُ (رحمة الله علیه) بَیِّنْهُمْ لَنَا یَا رَسُول‌اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَقَالَ أَنَا وَ أَخِی عَلِیٌّ (صلی الله علیه و آله) وَ أَحَدَ عَشَرَ مِنْ وُلْدِی. قَالُوا اللَّهُمَّ نَعَمْ.

امام علی ( از سلیم‌بن‌قیس‌هلالیّ نقل‌شده که [در کتابش] چنین آورده است:... امیرالمؤمنین ([در زمان خلافت عثمان، در ضمن گفتگویی طولانی با عدّه‌ای از مسلمانان در مسجدالنبی (] فرمود: شما را به‌خدا سوگند می‌دهم آیا می‌دانید [و گواهی می‌دهید] که خداوند عزّوجلّ در سوره‌ی حج آیه‌ی یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ارْکَعُوا وَ اسْجُدُوا وَ اعْبُدُوا رَبَّکُمْ وَ افْعَلُوا الْخَیْرَ؛ تا آخر این سوره را نازل فرمود و در آن‌هنگام سلمان (برخواست و عرض‌کرد: «ای رسول‌خدا (! ایشان‌که تو بر آنان گواه هستی و آنان گواهان بر مردم هستند و خداوند آنان را برگزیده و در دین، سختی بر ایشان قرار نداده‌است و پیروان آیین پدرشان ابراهیم (هستند، چهکسانی‌اند»؟ رسول‌خدا (فرمود: «منظور خداوند، فقط سیزده‌نفر هستند نه کسی‌دیگر». سلمان (عرض‌کرد: «ای رسول‌خدا (! ایشان را برایمان آشکارا معرّفی فرما». رسول‌خدا (فرمود: «من و برادرم علی (و یازده‌نفر از فرزندان من»؟ جملگی [در جواب امیرالمؤمنین (] گفتند: «آری! چنین است»... .

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۴۴ بحارا لأنوار، ج۳۱، ص۴۱۳/ الاحتجاج، ج۱، ص۱۴۹/ التحصین لابن طاوس، ص۶۳۵/ نورالثقلین/ البرهان؛ «بتفاوت»

27 (حج/78)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَنِ النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) قَالَ مِمَّا أَعْطَی اللَّهُ أُمَّتِی وَ فَضَّلَهُمْ بِهِ عَلَی سَائِرِ الْأُمَمِ أَعْطَاهُمْ ثَلَاثَ خِصَالٍ لَمْ یُعْطِهَا إِلَّا أُمَّتِی وَ ذَلِکَ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ‌وَ‌تَعَالَی کَانَ إِذَا بَعَثَ نَبِیّاً قَالَ لَهُ اجْتَهِدْ فِی دِینِکَ وَ لَا حَرَجَ عَلَیْکَ وَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ‌وَ‌تَعَالَی أَعْطَی ذَلِکَ أُمَّتِی حَیْثُ یَقُولُ وَ ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ یَقُولُ مِنْ ضِیقٍ وَ کَانَ إِذَا بَعَثَ نَبِیّاً قَالَ لَهُ إِذَا أَحْزَنَکَ أَمْرٌ تَکْرَهُهُ فَادْعُنِی أَسْتَجِبْ لَکَ وَ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی أَعْطَی أُمَّتِی ذَلِکَ حَیْثُ یَقُولُ ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ وَ کَانَ إِذَا بَعَثَ نَبِیّاً جَعَلَهُ شَهِیداً عَلَی قَوْمِهِ وَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ‌وَ‌تَعَالَی جَعَلَ أُمَّتِی شُهَدَاءَ عَلَی الْخَلْقِ حَیْثُ یَقُولُ لِیَکُونَ الرَّسُولُ شَهِیداً عَلَیْکُمْ وَ تَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ.

پیامبر ( از جمله چیزهایی‌که خداوند به امّت من عطاکرده و به‌وسیله‌ی آن، امّت مرا بر دیگر امّتها برتری داده سه ویژگی‌است که جز به پیامبر عنایت نشده‌است؛ [اوّل] آنکه خداوند تبارکوتعالی چون پیامبری را [به رسالت] مبعوث می‌کرد به او می‌فرمود: «در دینت تلاشِ بسیار نما و برای‌تو مشقّت‌وسختی وجود ندارد»؛ و خداوند تبارکوتعالی این ویژگی‌را به امّت من [نیز] داده‌است، آنجا که می‌فرماید: وَ ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ؛ یعنی [در دین برای شما] تنگنائی قرار نداده. [دوّم] آنکه خداوند تبارکوتعالی چون پیامبری را [به رسالت] مبعوث می‌کرد به او می‌فرمود: «اگر چیزی تو را اندوهگین ساخت‌که آن را نمی‌پسندی مرا بخوان که تو را اجابت خواهم کرد»؛ و خداوند این ویژگی را به امّت من [نیز] داده‌است، آنجا که می‌فرماید: مرا بخوانید تا [دعای] شما را اجابت کنم. (غافر/۶۰) و [سوّم] آنکه خداوند چون پیامبری را [به رسالت] مبعوث می‌کرد او را گواه بر قومش قرار می‌داد و خداوند تبارکوتعالی امّت‌مرا گواه بر دیگر امّت‌ها قرار داده، آنجا که می‌فرماید: لِیَکُونَ الرَّسُولُ شَهِیداً عَلَیْکُمْ وَ تَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۴۴ بحارا لأنوار، ج۲۲، ص۴۴۳/ قرب الإسناد، ص۴۱/ نورالثقلین/ البرهان

28 (حج/78)

علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- ثُمَّ خَاطَبَ اللهُ الاَئِمَّهًِْ (یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ارْکَعُوا وَ اسْجُدُوا وَ اعْبُدُوا رَبَّکُمْ وَ افْعَلُوا الْخَیْرَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُون إلَی قَوْلِهِ وَ فِی هذا لِیَکُونَ الرَّسُولُ شَهِیداً عَلَیْکُم یَا مَعْشَرَ الاَئِمَّهًِْ (وَ تَکُونُوا أَنْتُمْ شُهَداءَ عَلَی المؤمنین و النَّاس.

علیّ‌بن‌ابراهیم ( آنگاه خداوند امامان (را مورد خطاب قرار داده [و فرموده]: یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا ارْکَعُوا وَ اسْجُدُوا وَ اعْبُدُوا رَبَّکُمْ وَ افْعَلُوا الْخَیْرَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ...وَ فی هذا لِیَکُونَ الرَّسُولُ شَهیداً عَلَیْکُمْ؛ ای جماعت‌امامان ([پیامبر (گواه بر شماست] وَ تَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ؛ [یعنی] شما امامان ([نیز] گواهان بر مؤمنان و دیگر مردمان هستید.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۴۴ البرهان

29 (حج/78)

الصّادق (علیه السلام)- عَبْدُ اللَّهِ‌بْنُ‌سِنَانٍ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِهِ وَ مِمَّنْ خَلَقْنا أُمَّةٌ یَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَ بِهِ یَعْدِلُونَ قَالَ هُمُ الْأَئِمَّهًُْ وَ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی جَعَلَ عَلَی عُهْدَهًِْ الْأُمَّهًِْ شُهَدَاءَ قَالَ وَ کُنْتُ عَلَیْهِمْ شَهِیداً ما دُمْتُ فِیهِمْ وَ قَالَ فِی النَّبِیِ لِیَکُونَ الرَّسُولُ شَهِیداً عَلَیْکُمْ وَ فِی عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ یَتْلُوهُ شاهِدٌ وَ فِی الْأَئِمَّهًِْ وَ تَکُونُوا شُهَداءَ آلُ مُحَمَّدٍ یَکُونُوا شُهَدَاءَ عَلَی النَّاسِ بَعْدَ النَّبِیِ (صلی الله علیه و آله).

امام صادق ( عبدالله‌بن‌سنان از امام‌صادق (نقل‌کرده که فرمود: «... خداوند متعال گواهانی بر مردمان قرار داده‌است [چنانکه] فرموده: و تا زمانی که در میان آن‌ها بودم، مراقب و گواهشان بودم. (مائده/۱۱۷) و درباره‌ی پیامبراسلام (فرموده: لِیَکُونَ الرَّسُولُ شَهِیداً عَلَیْکُمْ؛ و درباره علی (فرموده: و به دنبال آن، شاهدی می‌باشد. (هود/۱۷) و درباره‌ی امامان (فرموده: وَ تَکُونُوا شُهَداءَ؛ [یعنی] آل‌محمد (بعد از پیامبر (گواهان بر مردم هستند».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۴۴ المناقب، ج۴، ص۴۰۰

30 (حج/78)

السجّاد (علیه السلام)- فِی قَوْلِهِ تَعَالَی لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ قَالَ نَحْنُ هُمْ.

امام سجّاد ( عبدالله‌بن‌حسین از امام‌سجّاد (نقل‌کرده که در مورد این‌سخن خداوند متعال [که می‌فرماید]: تا بر مردم گواه باشید. (بقره/۱۴۳) فرمود: «ما امامان (این گواهان هستیم».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۴۴ المناقب، ج۴، ص۱۲۹ / نورالثقلین

31 (حج/78)

الرّضا (علیه السلام)- نَحْنُ حُجَجُ اللَّهِ فِی خَلْقِهِ وَ خُلَفَاؤُهُ فِی عِبَادِهِ وَ أُمَنَاؤُهُ عَلَی سِرِّهِ وَ نَحْنُ کَلِمَهًُْ التَّقْوَی وَ الْعُرْوَهًُْ الْوُثْقَی وَ نَحْنُ شُهَدَاءُ اللَّهِ وَ أَعْلَامُهُ فِی بَرِیَّتِه.

امام رضا ( ما حجّت‌های خداوند در میان آفریدگان، جانشینان‌او در میان بندگان و امینان‌او بر اسرارش هستیم و مائیم حقیقتِ تقوا و دستگیره‌ی محکم الهی و مائیم گواهان خداوند و نشانه‌های او در میان آفریدگانش.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۴۶ کمال الدین، ج۱، ص۲۰۲

32 (حج/78)

الصّادق (علیه السلام)- نَحْنُ الشُّهَدَاءُ عَلَی شِیعَتِنَا وَ شِیعَتُنَا شُهَدَاءُ عَلَی النَّاسِ وَ بِشَهَادَهًِْ شِیعَتِنَا یُجْزَوْنَ وَ یُعَاقَبُونَ.

امام صادق ( ما گواه بر شیعیان خود هستیم و شیعیان‌ما گواه بر دیگران؛ و به‌گواهی شیعیان‌ما آن‌ها [در روز قیامت] پاداش و عذاب خواهند دید.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۴۶ بحار الأنوار، ج۷، ص۳۲۵

33 (حج/78)

الصّادق (علیه السلام)- إِنَّ النَّهَارَ إِذَا جَاءَ قَالَ یَا ابْنَ آدَمَ (علیه السلام) اعْمَلْ فِی یَوْمِکَ هَذَا خَیْراً أَشْهَدْ لَکَ بِهِ عِنْدَ رَبِّکَ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ فَإِنِّی لَمْ آتِکَ فِیمَا مَضَی وَ لَا آتِیکَ فِیمَا بَقِیَ وَ إِذَا جَاءَ اللَّیْلُ قَالَ مِثْلَ ذَلِکَ.

امام صادق ( چون روز[ی جدید] فرا رسد [خطاب به مردمان] گوید: «ای فرزند آدم! در این‌روز کاری‌نیک به‌جای آور تا من روز قیامت نزد پروردگارت برای تو به [انجامِ] این کار نیک، گواهی دهم؛ زیرا من نه پیش از این در اختیارت بوده‌ام و نه در آینده در اختیارت خواهم بود»؛ و چون شب نیز فرا رسد همین سخن را تکرار کند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۴۶ الکافی، ج۲، ص۴۵۵

34 (حج/78)

الصّادق (علیه السلام)- مَا مِنْ یَوْمٍ یَأْتِی عَلَی ابْنِ آدَمَ (علیه السلام) إِلَّا قَالَ لَهُ ذَلِکَ الْیَوْمُ یَا ابْنَ آدَمَ (علیه السلام) أَنَا یَوْمٌ جَدِیدٌ وَ أَنَا عَلَیْکَ شَهِیدٌ فَقُلْ فِیَّ خَیْراً وَ اعْمَلْ فِیَّ خَیْراً أَشْهَدْ لَکَ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ فَإِنَّکَ لَنْ تَرَانِی بَعْدَهَا أَبَدا.

امام صادق ( هر روزی‌که برای انسان فرا رسد چنین گوید: «ای‌فرزند آدم! من روزی جدید هستم و من گواهی بر توأم؛ به کمک‌من و در من، کاری‌نیک انجام بده تا روز قیامت برایت [به انجامِ این‌کار] گواهی دهم که دیگر هیچگاه مرا نخواهی دید».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۴۶ وسایل الشیعه، ج۷، ص۷۲

35 (حج/78)

الصّادق (علیه السلام)- اللَّیْلُ إِذَا أَقْبَلَ نَادَی مُنَادٍ بِصَوْتٍ یَسْمَعُهُ الْخَلَائِقُ إِلَّا الثَّقَلَیْنِ یَا ابْنَ آدَمَ (علیه السلام) إِنِّی خَلْقٌ جَدِیدٌ إِنِّی عَلَی مَا فِیَّ شَهِیدٌ فَخُذْ مِنِّی فَإِنِّی لَوْ طَلَعَتِ الشَّمْسُ لَمْ أَرْجِعْ إِلَی الدُّنْیَا وَ لَمْ تَزْدَدْ فِیَّ مِنْ حَسَنَهًٍْ وَ لَمْ تَسْتَعْتِبْ فِیَّ مِنْ سَیِّئَهًٍْ وَ کَذَلِکَ یَقُولُ النَّهَارُ إِذَا أَدْبَرَ اللَّیْلُ.

امام صادق ( چون شب فرا رسد، نداکننده‌ای با صدایی‌که همه مخلوقات به‌غیر از جنّیان و انسان‌ها آن‌را می‌شنوند، ندا دهد: «ای‌فرزند آدم! نسبت به هرچه در من اتّفاق افتد گواه هستم؛ بنابراین از من توشه‌ای برگیر که اگر خورشید طلوع کند نمی‌توانی در من کار نیکی بیفزایی و نمی‌توانی از گناهی در من عذرخواهی کنی»؛ و چون شب به‌پایان رسد روز نیز این جملات را تکرار کند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۴۶ وسایل الشیعه، ج۱۶، ص۹۹

36 (حج/78)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- لَا تُقْبَلُ الصَّلَاهًُْ الَّا بالزَّکَاهًْ.

پیامبر ( نماز جز با [پرداخت] زکات، مورد قبول واقع نمی‌شود.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۴۶ نورالثقلین

37 (حج/78)

الأئمّهًْ ( وَ اعْتَصِمُوا بِاللهِ؛ یَا آلَ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ أَهْلَ بَیْتِهِ.

امام صادق ( وَ اعْتَصِمُوا بِاللهِ؛ ای آل‌محمّد (واهل‌بیت او! [به خدا تمسّک جویید].

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۴۶ بحارا لأنوار، ج۲۴، ص۳۶۲/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۳۴۸

38 (حج/78)

الصّادق (علیه السلام)- هُوَ مَوْلاکُمْ؛ أَنْتُمْ وَ شِیعَتُکُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلی وَ نِعْمَ النَّصِیرُ.

امام صادق ( هُوَ مَوْلاکُمْ؛ [او سرپرستِ] شما آل‌محمّد (و شیعیان شما [است] فَنِعْمَ الْمَوْلی وَ نِعْمَ النَّصِیرُ.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۴۶ بحارا لأنوار، ج۲۴، ص۳۶۲/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۳۴۸

39 (حج/78)

الکاظم (علیه السلام)- قَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ (علیه السلام) قَالَ مُوسَی‌بْنُ‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) مَنْ أَعَانَ مُحِبّاً لَنَا عَلَی عَدُوٍّ لَنَا فَقَوَّاهُ وَ شَجَّعَهُ حَتَّی یَخْرُجَ الْحَقُّ الدَّالُّ عَلَی فَضْلِنَا بِأَحْسَنِ صُورَتِهِ وَ یَخْرُجَ الْبَاطِلُ الَّذِی یَرُومُ بِهِ أَعْدَاؤُنَا و دَفْعَ حَقِّنَا فِی أَقْبَحِ صُورَةٍ حَتَّی یُنَبِّهَ الْغَافِلِینَ وَ یَسْتَبْصِرَ الْمُتَعَلِّمُونَ وَ یَزْدَادَ فِی بَصَائِرِهِمُ الْعَالِمُونَ بَعَثَهُ اللَّهُ تَعَالَی یَوْمَ الْقِیَامَةِ فِی أَعْلَی مَنَازِلِ الْجِنَانِ وَ یَقُولُ یَا عَبْدِیَ الْکَاسِرَ لِأَعْدَائِی النَّاصِرَ لِأَوْلِیَائِی الْمُصَرِّحَ بِتَفْضِیلِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) خَیْرِ أَنْبِیَائِی وَ بِتَشْرِیفِ عَلِیٍّ (علیه السلام) أَفْضَلِ أَوْلِیَائِی وَ یُنَاوِی مَنْ نَاوَاهُمَا وَ یُسَمَّی بِأَسْمَائِهِمَا وَ أَسْمَاءِ خُلَفَائِهِمَا وَ یُلَقَّبُ بِأَلْقَابِهِمْ فَیَقُولُ ذَلِکَ وَ یُبَلِّغُ اللَّهُ جَمِیعَ أَهْلِ الْعَرَصَاتِ فَلَا یَبْقَی کَافِرٌ وَ لَا جَبَّارٌ وَ لَا شَیْطَانٌ إِلَّا صَلَّی عَلَی هَذَا الْکَاسِرِ لِأَعْدَاءِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ لَعَنَ الَّذِینَ کَانُوا یُنَاصِبُونَهُ فِی الدُّنْیَا مِنَ النَّوَاصِبِ لِمُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ عَلِیٍّ (علیه السلام).

امام کاظم ( کسی‌که یک‌نفر از دوستداران‌ما را در مقابل دشمن‌ما یاری‌کرده و نیرومندش سازد و به او جرأت بخشد تا در نهایت، حقیقتی‌که دلالت بر برتری‌ما می‌کند به بهترین شکل، جلوه کند و باطلی‌که دشمنان‌ما در جلوگیری از حقّ‌ما دنباله‌رَوی آن کنند به بدترین شکل نمایان شود به‌طوری‌که بی‌خبران، آگاه گردند و فراگیران‌حقیقت، بینش یابند و دانشمندان، بصیرت بیشتری پیدا کنند، خداوند چنین کسی‌را روز قیامت در بالاترین جایگاه‌های بهشت برمی‌انگیزد و [خطاب به او] فرماید: «ای بنده‌ی من! که درهم شکننده‌ی دشمنان‌من و یاری‌کننده‌ی اولیای‌من بودی...»؛ و خداوند این جملات را به [گوش] تمامی اهل‌محشر می‌رساند و هیچ کافر، سرکش و شیطانی باقی نمی‌ماند مگر اینکه بر چنین کسی درود فرستد و بر کسانی‌که در دنیا با او دشمنی می‌کردند که [در حقیقت] دشمنان محمد (و علی (بوده‌اند، نفرین کند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۷۴۸