وَلَقَدۡ صَدَقَكُمُ ٱللَّهُ وَعۡدَهُۥٓ إِذۡ تَحُسُّونَهُم بِإِذۡنِهِۦۖ حَتَّىٰٓ إِذَا فَشِلۡتُمۡ وَتَنَٰزَعۡتُمۡ فِي ٱلۡأَمۡرِ وَعَصَيۡتُم مِّنۢ بَعۡدِ مَآ أَرَىٰكُم مَّا تُحِبُّونَۚ مِنكُم مَّن يُرِيدُ ٱلدُّنۡيَا وَمِنكُم مَّن يُرِيدُ ٱلۡأٓخِرَةَۚ ثُمَّ صَرَفَكُمۡ عَنۡهُمۡ لِيَبۡتَلِيَكُمۡۖ وَلَقَدۡ عَفَا عَنكُمۡۗ وَٱللَّهُ ذُو فَضۡلٍ عَلَى ٱلۡمُؤۡمِنِينَ
152
إبن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- فَسَاعَدَهُمْ إِبْلِیسُ عَلَی صُورَهًِْ سُرَاقَهًَْ فَلَمَّا أَدْرَکَ جَبْرَئِیلَ وَ مِیکَائِیلَ وَ إِسْرَافِیلَ مَعَ الْمَلَائِکَهًِْ نَکَصَ إِبْلِیسُ عَلی عَقِبَیْهِ وَ قالَ إِنِّی بَرِیءٌ مِنْکُمْ فَکَانَتِ الْمَلَائِکَهًُْ یَضْرِبُونَ فَوْقَ الْأَعْنَاقِ وَ فَوْقَ الْبَنَانِ بِعَمَدِهِمْ وَ رَمَی النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) بِقَبْضَهًٍْ مِنَ الْحَصَی فِی وُجُوهِهِمْ وَ قَالَ شَاهَتِ الْوُجُوهُ فَأَصَابَ عَیْنُ کُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ فَانْهَزَمُوا فَنَزَلَ لَقَدْ صَدَقَکُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ وَ وَجَدَ ابْنُ مَسْعُودٍ أَبَا جَهْلٍ مَصْرُوعاً مِنْ ضَرْبَهًِْ مُعَاذِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَفْرَاءَ فَکَانَ یَجُزُّ رَأْسَهُ.
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه) ابلیس آن‌ها را به شکل سراقه یاری کرد و هنگامی‌که جبرائیل، میکائیل و اسرافیل (علیهم السلام) را با ملائکه دید، ابلیس به عقب برگشت و گفت: «من از شما دوستان و پیروانم بیزارم»! فرشتگان با میله‌های آهنی‌شان ضربه‌ها را بر بالاتر از گردن (بر سرهای دشمنان) فرود می‌آوردند و بالاتر از انگشتان (دست‌ها) را قطع می‌کردند. رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) مشتی سنگ‌ریزه به‌طرف صورت‌هایشان پرتاب کرد و فرمود: «این چهره‌ها زشت باد». سنگ‌ریزه‌ها به چشم هر یک از آن‌ها برخورد کرد و شکست خوردند. پس این آیه نازل شد لَقَدْ صَدَقَکُمُ اللهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ و ابن‌مسعود، اباجهل را پیدا کرد که از ضربه معاذبن‌عمروبن‌عفراء بر زمین افتاده و او سرش را می‌برید.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۹۲ بحارالأنوار، ج۱۹، ص۲۸۳/ المناقب، ج۱، ص۱۴۱
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- وَ أَمَّا آیَاتُ الْبَلْوَی بِمَعْنَی الِاخْتِبَارِ قَوْلُهُ: لِیَبْلُوَکُمْ فِی ما آتاکُمْ وَ قَوْلُهُ: ثُمَّ صَرَفَکُمْ عَنْهُمْ لِیَبْتَلِیَکُمْ ... وَ کُلُّ مَا فِی الْقُرْآنِ مِنْ بَلْوَی هَذِهِ الْآیَاتِ الَّتِی شَرَحَ أَوَّلَهَا فَهِیَ اخْتِبَارٌ وَ أَمْثَالُهَا فِی الْقُرْآنِ کَثِیرَهًٌْ فَهِیَ إِثْبَاتُ الِاخْتِبَارِ وَ الْبَلْوَی إِنَّ اللَّهَ جَلَّ وَ عَزَّ لَمْ یَخْلُقِ الْخَلْقَ عَبَثاً وَ لَا أَهْمَلَهُمْ سُدًی وَ لَا أَظْهَرَ حِکْمَتَهُ لَعِبا.
امام علی (علیه السلام) امّا آیاتی که بلوی؛ به معنی آزمون در آن‌ها آمده عبارتند از: سخن خداوند متعال: لِیَبْلُوَکُمْ فِی ما آتاکُمْ؛ و ثُمَّ صَرَفَکُمْ عَنْهُمْ لِیَبْتَلِیَکُم؛ و هرچه در قرآن به لفظ بلوی آمده که شرحش در آغاز داده شد همه به معنی آزمایش و امثال آن در قرآن بسیار است و این‌ها اثبات آزمایش و بلوی است. در واقع خدای عزّوجلّ مردم را بیهوده نیافریده و آن‌ها را سر خود رها نکرده و حکمت خود را بازیچه نشان نداده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۹۲ تحف العقول، ص۴۷۴