فَمَنۡ حَآجَّكَ فِيهِ مِنۢ بَعۡدِ مَا جَآءَكَ مِنَ ٱلۡعِلۡمِ فَقُلۡ تَعَالَوۡاْ نَدۡعُ أَبۡنَآءَنَا وَأَبۡنَآءَكُمۡ وَنِسَآءَنَا وَنِسَآءَكُمۡ وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَكُمۡ ثُمَّ نَبۡتَهِلۡ فَنَجۡعَل لَّعۡنَتَ ٱللَّهِ عَلَى ٱلۡكَٰذِبِينَ
61
فَمَنۡ حَآجَّكَ فِيهِ مِنۢ بَعۡدِ مَا جَآءَكَ مِنَ ٱلۡعِلۡمِ فَقُلۡ تَعَالَوۡاْ نَدۡعُ أَبۡنَآءَنَا وَأَبۡنَآءَكُمۡ وَنِسَآءَنَا وَنِسَآءَكُمۡ وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَكُمۡ ثُمَّ نَبۡتَهِلۡ فَنَجۡعَل لَّعۡنَتَ ٱللَّهِ عَلَى ٱلۡكَٰذِبِينَ
61
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- رَوَی الْوَاحِدِیُّ فِی أَسْبَابِ نُزُولِ الْقُرْآنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ ... أَنَّ وَفْدَ نَجْرَانَ کَانُوا أَرْبَعِینَ رَجُلًا وَ فِیهِمُ السَّیِّدُ وَ الْعَاقِبُ وَ قَیْسٌ وَ الْحَارِثُ وَ عَبْدُ الْمَسِیحِ بْنُ یُونَانَ أُسْقُفُّ نَجْرَانَ فَقَالَ الْأُسْقُفُّ یَا أَبَا الْقَاسِمِ مُوسَی مَنْ أَبُوهُ قَالَ عِمْرَانُ قَالَ فَیُوسُفُ مَنْ أَبُوهُ قَالَ یَعْقُوبُ قَالَ فَأَنْتَ مَنْ أَبُوکَ قَالَ أَبِی عَبْدُاللَّهِ‌بْنُ‌عَبْدِ‌الْمُطَّلِبِ قَالَ فَعِیسَی (علیه السلام) مَنْ أَبُوهُ فَأَعْرَضَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) عَنْهُمْ فَنَزَلَ إِنَّ مَثَلَ عِیسی عِنْدَ اللهِ الْآیَهًَْ فَتَلَاهَا رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) فَغَشِیَ عَلَیْهِ فَلَمَّا أَفَاقَ قَالَ أَ تَزْعُمُ أَنَّ اللَّهَ أَوْحَی إِلَیْکَ أَنَّ عِیسَی (علیه السلام) خُلِقَ مِنْ تُرَابٍ مَا نَجِدُ هَذَا فِیمَا أُوحِیَ إِلَیْکَ وَ لَا نَجِدُهُ فِیمَا أُوحِیَ إِلَیْنَا وَ لَا یَجِدُهُ هَؤُلَاءِ الْیَهُودُ فِیمَا أُوحِیَ إِلَیْهِمْ فَنَزَلَ فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ الْآیَهًَْ قَالُوا أَنْصَفْتَنَا یَا أَبَا الْقَاسِمِ (صلی الله علیه و آله) فَمَتَی نُبَاهِلُکَ فَقَالَ بِالْغَدَاهًِْ إِنْ شَاءَ اللَّهُ وَ انْصَرَفَ النَّصَارَی فَقَالَ السَّیِّدُ لِأَبِی الْحَارِثِ مَا تَصْنَعُونَ بِمُبَاهَلَتِهِ إِنْ کَانَ کَاذِباً مَا نَصْنَعُ بِمُبَاهَلَتِهِ شَیْئاً وَ إِنْ کَانَ صَادِقاً لَنَهْلِکَنَّ فَقَالَ الْأُسْقُفُّ إِنْ غَدَا فَجَاءَ بِوُلْدِهِ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ فَاحْذَرُوا مُبَاهَلَتَهُ وَ إِنْ غَدَا بِأَصْحَابِهِ فَلَیْسَ بِشَیْءٍ فَغَدَا رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) مُحْتَضِناً الْحُسَیْنَ آخِذاً بِیَدِ الْحَسَنِ (علیه السلام) وَ فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها) تَمْشِی خَلْفَهُ وَ عَلِیٌّ (علیه السلام) خَلْفَهَا وَ فِی رِوَایَهًٍْ آخِذاً بِیَدِ عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ الْحَسَنُ (علیه السلام) وَ الْحُسَیْنُ (علیه السلام) بَیْنَ یَدَیْهِ وَ فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها) تَتْبَعُهُ ثُمَّ جَثَا بِرُکْبَتَیْهِ وَ جَعَلَ عَلِیّاً (علیه السلام) أَمَامَهُ بَیْنَ یَدَیْهِ وَ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) بَیْنَ کَتِفَیْهِ وَ الْحَسَنَ (علیه السلام) عَنْ یَمِینِهِ وَ الْحُسَیْنَ (علیه السلام) عَنْ یَسَارِهِ وَ هُوَ یَقُولُ لَهُمْ إِذَا دَعَوْتُ فَأَمِّنُوا فَقَالَ الْأُسْقُفُّ جَثَا وَ اللَّهِ مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله) کَمَا یَجْثُو الْأَنْبِیَاءُ لِلْمُبَاهَلَهًِْ وَ خَافُوا فَقَالُوا یَا أَبَا الْقَاسِمِ (صلی الله علیه و آله) أَقِلْنَا أَقَالَ اللَّهُ عَثْرَتَکَ فَقَالَ نَعَمْ قَدْ أَقَلْتُکُمْ فَصَالَحُوهُ عَلَی أَلْفَیْ حُلَّهًٍْ وَ ثَلَاثِینَ دِرْعاً وَ ثَلَاثِینَ فَرَساً وَ ثَلَاثِینَ جَمَلًا وَ لَمْ یَلْبَثِ السَّیِّدُ وَ الْعَاقِبُ إِلَّا یَسِیراً حَتَّی رَجَعَا إِلَی النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) وَ أَسْلَمَا وَ أَهْدَی الْعَاقِبُ لَهُ حُلَّهًًْ وَ عَصاً وَ قَدَحاً وَ نَعْلَیْنِ.
امام علی (علیه السلام) [واحدی در کتاب، اسباب‌نزول‌القرآن با سندی که نقل می‌کند از عبدالله‌بن‌احمدبن حنبل از پدرش روایت کرده که هیئت نجرانی چهل مرد بودند و در میان آنها سیّد، عاقب، قیس، حارث و عبدالمسیح‌بن‌یونان اسقف نجران بودند. اسقف گفت: «ای اباالقاسم (صلی الله علیه و آله)! پدر موسی (علیه السلام) چه کسی است»؟ فرمود: «عمران (علیه السلام)»! گفت: «پدر یوسف (علیه السلام) چه کسی است»؟ فرمود: «یعقوب (علیه السلام)». گفت: «پدر شما کیست»؟ فرمود: «پدر من عبدالله‌بن‌عبدالمطلّب (علیه السلام) است». گفت: «پدر عیسی (علیه السلام) کیست»؟ پیامبر (صلی الله علیه و آله) از آنان روی برگرداند؛ پس وحی نازل شد: إِنَّ مَثَلَ عیسی عِنْدَ اللهِ کَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ قالَ لَهُ کُنْ فَیَکُون رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) آن را تلاوت کرد؛ پس بیهوش شد. هنگامی‌که به هوش آمد، گفت: «آیا گمان می‌کنی خداوند به تو وحی‌کرده که عیسی (علیه السلام) از خاک آفریده شده است؟ ما این را در آنچه به تو وحی شده نمی‌یابیم و در آنچه بر ما نازل شده نمی‌یابیم و این یهودی‌ها آن را در آنچه بر آنها وحی شده نمی‌یابند». پس این آیه نازل شد: فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ ... گفتند: «ای اباالقاسم (صلی الله علیه و آله)! با ما به انصاف رفتار کردی؛ پس کی با تو مباهله کنیم»؟ فرمود: «فردا اگر خدا بخواهد». مسیحیان بازگشتند. سیّد به ابوحارث گفت: «در مورد مباهله با او چه می‌کنید؟ اگر دروغگو باشد، با مباهله با او کاری انجام نمی‌دهیم [مباهله با او برای ما فایده‌ای ندارد] و اگر راستگو باشد قطعاً نابود می‌شویم». اسقف گفت: «اگر فردا همراه فرزندان و اهل‌بیتش (علیهم السلام) آمد، از مباهله با او بپرهیزید و اگر با یارانش آمد، چیز مهمّی نیست». فردا صبح رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) بیرون رفت درحالی‌که حسین (علیه السلام) را در آغوش گرفته بود و دست حسن (علیه السلام) را گرفته بود و فاطمه (سلام الله علیها) پشت سرش و علی (علیه السلام) پشت سر فاطمه (سلام الله علیها) راه می‌رفت و در روایتی دیگر آمده: «دست علی (علیه السلام) را گرفته بود و حسن و حسین (علیها السلام) پیشاپیش او بودند و فاطمه (سلام الله علیها) پشت سرش می‌آمد. سپس دو زانو نشست و علی (علیه السلام) را روبرو در مقابلش و فاطمه (سلام الله علیها) را پشت سرش در راستای بین دو کتف و حسن (علیه السلام) را سمت راستش و حسین (علیه السلام) را سمت چپش قرار داد درحالی‌که به آنها می‌گوید: «هرگاه من دعا کردم، شما آمین بگویید». اسقف گفت: «به خدا سوگند محمّد (صلی الله علیه و آله) دو زانو نشست همچنان‌که پیامبران (علیه السلام) برای مباهله دو زانو می‌نشینند» و ترسیدند و گفتند: «ای اباالقاسم (صلی الله علیه و آله)! از ما درگذر، خداوند از لغزش تو درگذرد». فرمود: «بله از شما درگذشتم» پس با او بر دوهزار جامه‌ی نو، سی زره، سی اسب و سی شتر مصالحه کردند و سیّد و عاقب درنگ نکردند مگر اندکی، تا اینکه به‌سوی پیامبر (صلی الله علیه و آله) بازگشتند و اسلام آوردند و عاقب یک جامه، یک عصا، یک کاسه‌ی آب‌خوری و یک جفت نعلین به پیامبر (صلی الله علیه و آله) اهداء کرد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۵۹۸ بحارالأنوار، ج۲۱، ص۳۴۳/ المناقب، ج۳، ص۳۶۹؛ فیه: «للحارث» بدلٌ «لأبی الحارث» و «روی الواحدی ... اومی الیهم» محذوفٌ
السّجّاد (علیه السلام)- لَمَّا أَجْمَعَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِیٍّ (علیه السلام) عَلَی صُلْحِ مُعَاوِیَه قَامَ فَخَطَبَ فَقَالَ ... وَ لَهُ الْحَمْدُ فِیمَا أَدْخَلَ فِیهِ نَبِیَّهُ (صلی الله علیه و آله) وَ أَخْرَجَنَا وَ نَزَّهَنَا مِمَّا أَخْرَجَهُ مِنْهُ وَ نَزَّهَهُ عَنْهُ کَرَامَهًًْ أَکْرَمَنَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهَا وَ فَضِیلَهًًْ فَضَّلَنَا بِهَا عَلَی سَائِرِ الْعِبَادِ فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَی لِمُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) حِینَ جَحَدَهُ کَفَرَهًُْ أَهْلِ الْکِتَابِ وَ حَاجُّوهُ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهِ عَلَی الْکاذِبِینَ فَأَخْرَجَ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) مِنَ الْأَنْفُسِ مَعَهُ أَبِی وَ مِنَ الْبَنِینَ أَنَا وَ أَخِی وَ مِنَ النِّسَاءِ أُمِّی فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) مِنَ النَّاسِ جَمِیعاً فَنَحْنُ أَهْلُهُ وَ لَحْمُهُ وَ دَمُهُ وَ نَفْسُهُ وَ نَحْنُ مِنْهُ وَ هُوَ مِنَّا.
امام سجاد (علیه السلام) وقتی‌که امام حسن (علیه السلام) با معاویه صلح کرد معاویه به‌پا خاست و به منبر رفت و به امام حسن (علیه السلام) گفت: «... به حمدالله [خداوند] ما را در امّتیازات پیامبر (صلی الله علیه و آله) شریک نموده و از هرچه پیامبر (صلی الله علیه و آله) را منزّه نمود و خارج کرد، ما را نیز منزّه نموده و خارج کرد. این امتیاز لطفی است که خداوند به ما داده و فضیلتی است بر سایر مردم که به ما بخشیده است. خداوند موقعی که اهل‌کتاب، نبوّت او (پیامبر (صلی الله علیه و آله)) را انکار کردند، فرمود: فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ الله عَلَی الْکاذِبِینَ؛ پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) برای مباهله با خود مصداق انفس پدرم را و مصداق ابناء من و برادرم را و زنان مادرم را برد؛ از میان تمام مردم پس ما خانواده‌ی او و گوشت و خون و نفس اوییم؛ ما از او و او از ماست.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۰۰ بحارالأنوار، ج۱۰، ص۱۴۱/ بحارالأنوار، ج۶۹، ص۱۵۳؛ فیه: «و له الحمد ... علی سایر العباد» محذوفٌ/ الأمالی للطوسی، ص۵۶۳
الرّضا (علیه السلام)- قَالَ الشَّیْخُ الْمُفِیدُ رَحِمَهُ اللَّهُ فِی کِتَابِ الْفُصُول: قَالَ الْمَأْمُونُ یَوْماً لِلرِّضَا (علیه السلام) أَخْبِرْنِی بِأَکْبَرِ فَضِیلَهًٍْ لِامیرالمؤمنین (علیه السلام) یَدُلُّ عَلَیْهَا الْقُرْآنُ قَالَ فَقَالَ لَهُ الرِّضَا (علیه السلام) فَضِیلَهًٌْ فِی الْمُبَاهَلَهًِْ قَالَ اللَّهُ جَلَّ جَلَالُهُ فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهِ عَلَی الْکاذِبِینَ فَدَعَا رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ (علیها السلام) فَکَانَا ابْنَیْهِ وَ دَعَا فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) فَکَانَتْ فِی هَذَا الْمَوْضِعِ نِسَاءَهُ وَ دَعَا امیرالمؤمنین (علیه السلام) فَکَانَ نَفْسَهُ بِحُکْمِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَدْ ثَبَتَ أَنَّهُ لَیْسَ أَحَدٌ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ تَعَالَی أَجَلَّ مِنْ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) وَ أَفْضَلَ فَوَجَبَ أَنْ لَا یَکُونَ أَحَدٌ أَفْضَلَ مِنْ نَفْسِ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) بِحُکْمِ اللَّهِ تَعَالَی قَالَ فَقَالَ لَهُ الْمَأْمُونُ أَلَیْسَ قَدْ ذَکَرَ اللَّهُ تَعَالَی الْأَبْنَاءَ بِلَفْظِ الْجَمْعِ وَ إِنَّمَا دَعَا رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) ابْنَیْهِ خَاصَّهًًْ وَ ذَکَرَ النِّسَاءَ بِلَفْظِ الْجَمْعِ وَ إِنَّمَا دَعَا رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) ابْنَتَهُ وَحْدَهَا فَأَلَّا جَازَ أَنْ یُذْکَرَ الدُّعَاءُ لِمَنْ هُوَ نَفْسُهُ وَ یَکُونَ الْمُرَادُ نَفْسَهُ فِی الْحَقِیقَهًِْ دُونَ غَیْرِهِ فَلَا یَکُونُ لِامیرالمؤمنین (علیه السلام) مَا ذَکَرْتَ مِنَ الْفَضْلِ قَالَ فَقَالَ لَهُ الرِّضَا (علیه السلام) لَیْسَ یَصِحُّ مَا ذَکَرْتَ یَا امیرالمؤمنین (علیه السلام) وَ ذَلِکَ أَنَّ الدَّاعِیَ إِنَّمَا یَکُونُ دَاعِیاً لِغَیْرِهِ کَمَا أَنَّ الْآمِرَ آمِرٌ لِغَیْرِهِ وَ لَا یَصِحُّ أَنْ یَکُونَ دَاعِیاً لِنَفْسِهِ فِی الْحَقِیقَهًِْ کَمَا لَا یَکُونُ آمِراً لَهَا فِی الْحَقِیقَهًِْ وَ إِذَا لَمْ یَدْعُ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) رَجُلًا فِی الْمُبَاهَلَهًِْ إِلَّا امیرالمؤمنین (علیه السلام) فَقَدْ ثَبَتَ أَنَّهُ نَفْسُهُ الَّتِی عَنَاهَا اللَّهُ سُبْحَانَهُ فِی کِتَابِهِ وَ جَعَلَ حُکْمَهُ ذَلِکَ فِی تَنْزِیلِهِ قَالَ فَقَالَ الْمَأْمُونُ إِذَا وَرَدَ الْجَوَابُ سَقَطَ السُّؤَالُ.
امام رضا (علیه السلام) روزی مأمون به امام رضا (علیه السلام) گفت: «بزرگ‌ترین امتیاز امیرالمؤمنین (علیه السلام) را که شاهدی از قرآن بر آن دلالت کند، برایم توضیح ده». امام رضا (علیه السلام) فرمود: «امتیاز مباهله که خداوند در قرآن می‌فرماید: فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ الله عَلَی الْکاذِبِینَ را بیان کرد. پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) برای مباهله امام حسن و امام حسین (علیها السلام) که فرزندانش بودند را و فاطمه‌زهرا (سلام الله علیها) را آورد که در اینجا تعبیر زنانمان در آیه شده و امیرالمؤمنین (علیه السلام) را نیز آورد که او نفس پیامبر (صلی الله علیه و آله) به‌شمار می‌رفت؛ طبق آیه‌ی قرآن در نتیجه ثابت شد که احدی از جهانیان با ارزش‌تر از پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) وجود نداشت در نتیجه احدی از جهانیان نیز با ارزش‌تر از نفس پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) طبق آیه‌ی قرآن نیست». مأمون گفت: «مگر در این آیه خداوند ابناء را به تلفظ جمع ذکر نکرده امّا پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) دو فرزندش را فقط آورد و نساء را نیز به لفظ جمع فرموده و پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) فقط فاطمه (سلام الله علیها) را تنها آورد، چرا نمی‌توان مدّعی شد که منظور از أَنْفُسَنا؛ واقعاً نفس خود پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) باشد نه دیگری در نتیجه‌ی فضیلتی که شما از آیه استفاده کردید برای امیرالمؤمنین (علیه السلام) ثابت نخواهد شد». امام رضا (علیه السلام) فرمود: «ای امیرالمؤمنین این ادّعای تو صحیح نیست زیرا شخص دیگری را می‌خواند و صدا می‌زند نه خود را! چنانچه امرکننده به دیگری امر می‌کند نه به خود! و این صحیح نیست که واقعاً خود را صدا زده باشد چنانچه نمی‌شود امر به خود بکند»! وقتی پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) در مباهله مردی جز امیرالمؤمنین (علیه السلام) را شرکت نداد می‌فهمیم که نفس پیامبر (صلی الله علیه و آله) در این آیه امیرالمؤمنین (علیه السلام) است و این امتیاز را در قرآن به او بخشید». مأمون گفت: «وقتی جواب آمد سؤال از بین می‌رود».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۰۰ بحارالأنوار، ج۱۰، ص۳۵۰/ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۲۵۷/ بحارالأنوار، ج۴۹، ص۱۸۸/ الفصول المختارهًْ، ص۳۸
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- عَنْ مَکْحُولٍ قَالَ قَالَ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ علی‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) لَقَدْ عَلِمَ الْمُسْتَحْفِظُونَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِیِّ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) أَنَّهُ لَیْسَ فِیهِمْ رَجُلٌ لَهُ مَنْقَبَهًٌْ إِلَّا وَ قَدْ شَرِکْتُهُ فِیهَا وَ فَضَلْتُهُ، وَ لِی سَبْعُونَ مَنْقَبَهًًْ لَمْ یَشْرَکْنِی فِیهَا أَحَدٌ مِنْهُمْ. قُلْتُ یَا امیرالمؤمنین (علیه السلام) فَأَخْبِرْنِی بِهِنَّ. فَقَالَ (علیه السلام) ... وَ أما الرَّابِعَهًُْ وَ الثَّلَاثُونَ فَإِنَّ النَّصَارَی ادَّعَوْا أَمْراً فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ فَکَانَتْ نَفْسِی نَفْسَ رَسُولِ (صلی الله علیه و آله)، وَ النِّسَاءُ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها)، وَ الْأَبْنَاءُ الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ (علیها السلام)، ثُمَّ نَدِمَ الْقَوْمُ فَسَأَلُوا رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) الْإِعْفَاءَ فَأَعْفَاهُمْ، وَ الَّذِی أَنْزَلَ التَّوْرَاهًَْ عَلَی مُوسَی (علیه السلام) وَ الْفُرْقَانَ عَلَی مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) لَوْ بَاهَلُونَا لَمُسِخُوا قِرَدَهًًْ وَ خَنَازِیرَ.
امام علی (علیه السلام) مکحول گوید: امام علی (علیه السلام) فرمود: «از اصحاب پیامبر (صلی الله علیه و آله) آنان که مطالب را نیکو به خاطر می‌سپارند می‌دانند که در میان آنان کسی نیست که دارای منقبتی باشد مگر اینکه من شریک او بوده‌ام و بر او برتری داشتم ولی هفتاد منقبت مرا هست که هیچ‌یک از آنان را در آن شرکتی نیست». عرض کردم: «ای أمیرالمؤمنین (علیه السلام) مرا از آن منقبت‌ها آگاه گردان»! فرمود: «نصاری مدّعی شدند که با پیغمبر (صلی الله علیه و آله) مباهله کنند، خدا [این آیه را] فرو فرستاد: فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ در اینجا نفس من نفس رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) بود و منظور از زنان فاطمه‌زهرا (سلام الله علیها) و از پسران حسن و حسین (علیها السلام) است سپس جمعیّت نصاری پشیمان شدند و از رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) استعفاء کردند، و پذیرفت به حقّ آن که تورات را بر موسی (علیه السلام) و قرآن را به محمّد (صلی الله علیه و آله) فرستاد اگر با ما مباهله کرده بودند همه به‌صورت میمون‌ها و خوک‌ها مسخ می‌شدند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۰۲ بحارالأنوار، ج۳۱، ص۴۳۹/ الخصال، ج۲، ص۵۷۶/ نورالثقلین
الکاظم (علیه السلام)- عیون أخبار الرضا (علیه السلام): أَبُو أَحْمَدَ هَانِئُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَحْمُودٍ الْعَبْدِیُّ عَنْ أَبِیهِ بِإِسْنَادِهِ رَفَعَهُ إِلَی مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَال دَخَلْتُ عَلَی الرَّشِید ... فَقَالَ لِی لِمَ جَوَّزْتُمْ لِلْعَامَّهًِْ وَ الْخَاصَّهًِْ أَنْ یَنْسِبُوکُمْ إِلَی رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) وَ یَقُولُونَ لَکُمْ یَا بَنِی رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) وَ أَنْتُمْ بَنُو عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ إِنَّمَا یُنْسَبُ الْمَرْءُ إِلَی أَبِیهِ وَ فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها) إِنَّمَا هِیَ وِعَاءٌ وَ النَّبِیُّ جَدُّکُمْ مِنْ قِبَلِ أُمِّکُمْ ... فَقُلْت قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَأَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهِ عَلَی الْکاذِبِینَ وَ لَمْ یَدَّعِ أَحَدٌ أَنَّهُ أَدْخَلَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) تَحْتَ الْکِسَاءِ عِنْدَ مُبَاهَلَهًِْ النَّصَارَی إِلَّا علی‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) وَ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) وَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ (علیها السلام) فَکَانَ تَأْوِیلُ قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَبْناءَنا الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ (علیها السلام) وَ نِساءَنا فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) وَ أَنْفُسَنا علی‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام).
امام‌کاظم (علیه السلام) ابواحمد هانی از پدرش در حدیث مرفوعی از امام موسی‌کاظم (علیه السلام) نقل می‌کند: «بر هارون وارد شدم ...». گفت: «به چه سبب برای خاصّه و عامه‌ی تجویز کرده‌اید که شما را به رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) نسبت بدهند و به شما ائمّه بگویند: پسرانِ رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله)! و حال آنکه شما فرزندان علی (علیه السلام) هستید و مرد را نسبت به پدرش می‌دهند و اصل نطفه از پدر است و فاطمه (سلام الله علیها) دختر رسول (صلی الله علیه و آله) طرف آن است و پیغمبر (صلی الله علیه و آله) جدّ شما از جانب مادر شما است ...». گفتم: «این آیه‌ی شریفه: فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ الله عَلَی الْکاذِبِینَ؛ هیچ‌کس ادّعا نکرده است که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) در هنگام مباهله با نصاری کسی را به‌جز علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) و فاطمه (سلام الله علیها) و حسن و حسین (علیها السلام) را به همراه خود و در زیر عبای خود قرار داده است. پس مراد از أَبْناءَنا؛ همان حسن و حسین (علیها السلام) می‌باشد و مراد از نِساءَنا؛ فاطمه (سلام الله علیها) و مراد از َأَنْفُسَنا؛ علیّ‌بن‌أبی‌طالب (علیه السلام) است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۰۲ بحارالأنوار، ج۹۳، ص۲۴۰/ الاحتجاج، ج۲، ص۳۹۱/ الاختصاص، ص۵۶/ عیون أخبارالرضا (ج۱، ص۸۳/ کشف الغمهًْ، ج۲، ص۲۵۱/ نورالثقلین
الرّضا (علیه السلام)- حَضَرَ الرِّضَا (علیه السلام) مَجْلِسَ الْمَأْمُونِ بِمَرْوَ وَ قَدِ اجْتَمَعَ فِی مَجْلِسِهِ جَمَاعَهًٌْ مِنْ عُلَمَاءِ ... فَقَالَ الْمَأْمُون هَلْ فَضَّلَ اللَّهُ الْعِتْرَهًَْ عَلَی سَائِرِ النَّاسِ فَقَالَ أَبُوالْحَسَنِ (علیه السلام) إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَبَانَ فَضْلَ الْعِتْرَهًِْ عَلَی سَائِرِ النَّاسِ فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ اللهَ اصْطَفی آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ إِبْراهِیمَ وَ آلَ عِمْرانَ عَلَی الْعالَمِینَ ذُرِّیَّةً بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ ... قَالَتِ الْعُلَمَاءُ فَأَخْبِرْنَا هَلْ فَسَّرَ اللَّهُ تَعَالَی الِاصْطِفَاءَ فِی الْکِتَابِ فَقَالَ الرِّضَا (علیه السلام) فَسَّرَ الِاصْطِفَاءَ فِی الظَّاهِرِ سِوَی الْبَاطِنِ فِی اثْنَیْ عَشَرَ مَوْطِناً وَ مَوْضِعاً وَ أما الثَّالِثَهًُْ فَحِینَ مَیَّزَ اللَّهُ الطَّاهِرِینَ مِنْ خَلْقِهِ فَأَمَرَ نَبِیَّهُ (صلی الله علیه و آله) بِالْمُبَاهَلَهًِْ بِهِمْ فِی آیَهًِْ الِابْتِهَالِ فَقَالَ عَزَّ وَ جَلَّ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ و َأَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهِ عَلَی الْکاذِبِینَ فَأَبْرَزَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) عَلِیّاً (علیه السلام) وَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ (علیها السلام) وَ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) وَ قَرَنَ أَنْفُسَهُمْ بِنَفْسِهِ فَهَلْ تَدْرُونَ مَا مَعْنَی قَوْلِهِ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ قَالَتِ الْعُلَمَاءُ عَنَی بِهِ نَفْسَهُ فَقَالَ أَبُوالْحَسَنِ (علیه السلام) إِنَّمَا عَنَی بِهَا علی‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) وَ مِمَّا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ قَوْلُ النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) لَیَنْتَهِیَنَّ بَنُو وَلِیعَهًَْ أَوْ لَأَبْعَثَنَّ إِلَیْهِمْ رَجُلًا کَنَفْسِی یَعْنِی علی‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) وَ عَنَی بِالْأَبْنَاءِ الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ (علیها السلام) وَ عَنَی بِالنِّسَاءِ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) فَهَذِهِ خُصُوصِیَّهًٌْ لَا یَتَقَدَّمُهُمْ فِیهَا أَحَدٌ وَ فَضْلٌ لَا یَلْحَقُهُمْ فِیهِ بَشَرٌ وَ شَرَفٌ لَا یَسْبِقُهُمْ إِلَیْهِ خَلْقٌ إِذْ جَعَلَ نَفْسَ عَلِیٍّ (علیه السلام) کَنَفْسِهِ فَهَذِهِ الثَّالِثَهًْ.
امام رضا (علیه السلام) امام رضا (علیه السلام) در مرو وارد مجلس مأمون حاضر شد در مجلس او جمعی از دانشمندان جمع بودند ... مأمون گفت: «آیا عترت (علیهم السلام) را بر دیگران فضلی است»؟ امام (علیه السلام) فرمود: «خدا فضل عترت (علیهم السلام) را بر دیگران در کتاب محکمش آشکار ساخته است». مأمون گفت: «در کجای قرآن آمده است»؟ امام رضا (علیه السلام) فرمود: خداوند، آدم و نوح و آل ابراهیم و آل عمران را بر جهانیان برتری داد. آنها فرزندان و [دودمانی] بودند که [از نظر پاکی و تقوا و فضیلت]، بعضی از بعض دیگر گرفته شده بودند. (آل عمران/۳۴۳۳) علما گفتند: «آیا خداوند در قرآن اصطفاء و برگزیدن را تفسیر نموده است»؟ فرمود: «خداوند اصطفاء را در دوازده مورد از قرآن آشکارا تفسیر نموده غیر از آنچه در باطن قرآن است و امّا سوّم آنجا که خداوند شخصیّت‌های پاک و طاهر را معیّن می‌فرماید به پیامبر در آیه‌ی مباهله دستور نیایش و ابتهال می‌دهد در این آیه فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ الله عَلَی الْکاذِبِینَ پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) برای مباهله؛ علی (علیه السلام) و حسن و حسین (علیها السلام) و فاطمه (سلام الله علیها) را ابراز و نفس آنها را قرین نفس او قرار می‌دهد. می‌دانید معنی أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ؛ چیست»؟ علما گفتند: «منظور نفس خود پیامبر (صلی الله علیه و آله) است». فرمود: «منظور از نفس پیامبر (صلی الله علیه و آله) علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) است. از مطالبی که دلیل این مطلب است فرمایش پیامبر (صلی الله علیه و آله) است باید بنی‌ولیعه از این کار خود دست بردارند وگرنه شخصی به سرکوبی آنها می‌فرستم که مانند نفس من است. منظور علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) است و منظور از أَبْناءَ؛ در آیه، حسن و حسین (علیها السلام) است و مراد از زنان فاطمه (سلام الله علیها). این امتیازی است که هیچ‌کس به آنها نمی‌رسد و مقامی است که هیچ‌کس را یارای رسیدن به آن نیست زیرا نفس علی (علیه السلام) را مانند نفس پیامبر (صلی الله علیه و آله) قرار داده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۰۴ بحارالأنوار، ج۲۵، ص۲۲۳/ الأمالی للصدوق، ص۵۲۵/ تحف العقول، ص۴۲۹/ عیون أخبارالرضا (ج۱، ص۲۳۱/ بشارهًْ المصطفی، ص۲۲۹/ نورالثقلین
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَنِ الشَّعْبِیِّ قَال: جَاءَ الْعَاقِبُ وَ السَّیِّدُ النَّجْرَانِیَّانِ إِلَی رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) فَدَعَاهُمْ إِلَی الْإِسْلَامِ فَقَالَا إِنَّنَا مُسْلِمَانِ فَقَالَ إِنَّهُ یَمْنَعُکُمَا مِنَ الْإِسْلَامِ ثَلَاثٌ أَکْلُ الْخِنْزِیرِ وَ تَعْلِیقُ الصَّلِیبِ وَ قَوْلُکُمْ فِی عِیسَی‌ابْنِ‌مَرْیَمَ (علیه السلام) فَقَالَا وَ مِنْ أَیْنَ عِیسَی (علیه السلام) فَسَکَتَ فَنَزَلَ الْقُرْآنُ إِنَّ مَثَلَ عِیسی عِنْدَ اللهِ کَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ إِلَی آخِرِ الْقِصَّهًِْ فَنَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهِ عَلَی الْکاذِبِینَ فَقَالَا فَنُبَاهِلُکَ فَتَوَاعَدُوا لِغَدٍ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ لَا تُلَاعِنْهُ فَوَ اللَّهِ لَئِنْ کَانَ نَبِیّاً لَا تَرْجِعُ إِلَی أَهْلِکَ وَ لَکَ عَلَی وَجْهِ الْأَرْضِ أَهْلٌ وَ لَا مَالٌ فَلَمَّا أَصْبَحَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) أَخَذَ بِیَدِ عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ (علیها السلام) وَ قَدَّمَهُمْ وَ جَعَلَ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) وَرَاءَهُمْ ثُمَّ قَالَ لَهُمَا تَعَالَیَا فَهَذَا أَبْنَاؤُنَا الْحَسَنُ وَالْحُسَیْنُ (علیها السلام) وَهَذَا نِسَاؤُنَا فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها) وَ أَنْفُسُنَا عَلِیٌّ (علیه السلام) فَقَالَا لَا نُلَاعِنُک.
پیامبر (صلی الله علیه و آله) شعبی گوید: عاقب و سیّد از اهالی نجران نزد رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) آمدند و رسول خدا (صلی الله علیه و آله) آنها را به اسلام دعوت فرمود. گفتند: «ما مسلمان هستیم». فرمود: «سه چیز شما را از اسلام بازمی‌دارد: خوردن گوشت خوک، آویزان‌کردن صلیب و سخنتان در مورد عیسی‌بن‌مریم (علیه السلام)». گفتند: «عیسی (علیه السلام) از کجاست (پدرش کیست)»؟ پیامبر (صلی الله علیه و آله) ساکت شد؛ پس قرآن نازل شد: إِنَّ مَثَلَ عِیسی عِنْدَ الله کَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ ... فَنَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهَ عَلَی الْکاذِبِینَ. گفتند: «با تو مباهله می‌کنیم»؛ پس برای فردا با یکدیگر وعده گذاشتند. یکی از آن دو به رفیقش گفت: «با او ملاعنه نکن! به خدا سوگند! اگر پیامبر (صلی الله علیه و آله) باشد به‌سوی خانواده‌ات برنمی‌گردی و برای تو در روی زمین نه خانواده‌ای و نه مال و نه ثروتی هست». وقتی‌که پیامبر (صلی الله علیه و آله) صبح کرد دست علی و حسن و حسین (علیهم السلام) را گرفت و آنها را جلو انداخت و فاطمه (سلام الله علیها) را پشت سر آنها قرار داد. سپس به آن دو فرمود: «بیایید؛ این فرزندانمان حسن و حسین (علیها السلام) و این زنان ما فاطمه (سلام الله علیها) و خودمان [کسی که به منزله‌ی خودمان است] علی (علیه السلام) است». گفتند: «با تو ملاعنه نمی‌کنیم».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۰۶ بحارالأنوار، ج۲۱، ص۳۴۷/ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۲۶۲/ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۲۶۴/ الطرایف، ج۱، ص۴۶/ العمدهًْ، ص۱۹۰/ فرات الکوفی، ص۸۶/ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۱۵۸
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- قَالَ ابْنُ‌طَلْحَهًْ عَسْکَرُوا الْخَوَارِج بِالنَّهْرَوَانِ و خَرَجَ إِلَیْهِمْ عَلِیٌّ (علیه السلام) فَسَارَ حَتَّی بَقِیَ عَلَی فَرْسَخَیْنِ مِنْهُمْ وَ کَاتَبَهُمْ وَ رَاسَلَهُمْ فَلَمْ یَرْتَدِعُوا فَأَرْکَبَ إِلَیْهِمْ إبن‌عباس (رحمة الله علیه) فَلَمَّا جَاءَهُم قَالَ مَا الَّذِی نَقَمْتُمْ مِنْ امیرالمؤمنین (علیه السلام) قَالُوا نَقَمْنَا أَشْیَاءَ لَوْ کَانَ حَاضِراً لَکَفَّرْنَاهُ بِهَا وَ عَلِیٌّ (علیه السلام) وَرَاءَهُ یَسْمَعُ ذَلِکَ فَقَالَ أَیُّهَا النَّاسُ أَنَا علی‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) فَتَکَلَّمُوا بِمَا نَقَمْتُمْ عَلَی ... قَالُوا فَإِنَّا نَقَمْنَا عَلَیْکَ أَنَّکَ قُلْتَ لِلْحَکَمَیْنِ انْظُرَا کِتَابَ اللَّهِ فَإِنْ کُنْتُ افْضَلَ مِنْ مُعَاوِیَهًَْ فَأَثْبِتَانِی فِی الْخِلَافَهًِْ فَإِذَا کُنْتَ شَاکّاً فِی نَفْسِکَ فَنَحْنُ فِیکَ أَشَدُّ وَ أَعْظَمُ شَکّاً فَقَالَ (علیه السلام) إِنَّمَا أَرَدْتُ بِذَلِکَ النَّصَفَهًَْ فَإِنِّی لَوْ قُلْتُ احْکُمَا لِی وَ ذَرَا مُعَاوِیَهًَْ لَمْ یُرْضَ وَ لَمْ یُقْبَلْ وَ لَوْ قَالَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) لِنَصَارَی نَجْرَانَ لَمَّا قَدِمُوا عَلَیْهِ تَعَالَوْا حَتَّی نَبْتَهِلَ وَ أَجْعَلَ لَعْنَهًَْ اللَّهِ عَلَیْکُمْ لَمْ یَرْضَوْا وَ لَکِنْ أَنْصَفَهُمْ مِنْ نَفْسِهِ کَمَا أَمَرَهُ اللَّهُ تَعَالَی فَقَالَ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهِ عَلَی الْکاذِبِینَ فَأَنْصَفَهُمْ عَنْ نَفْسِهِ فَکَذَلِکَ فَعَلْتُ أَنَا.
امام علی (علیه السلام) ابن طلحه گوید: خوارج در نهروان اردو زدند و علی (علیه السلام) به‌سوی آنها بیرون رفت؛ پس حرکت کرد تا اینکه در دو فرسخی آنها ماند و با آنها نامه‌نگاری کرد و پیک‌هایی به‌سوی هم فرستادند ولی از جنگ خوداری نکردند. ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه) را سوار مرکب نمود و به‌سویشان فرستاد؛ هنگامی‌که نزد آنها رسید، گفت: «چه کینه‌ای از امیرالمؤمنین (علیه السلام) دارید». گفتند: «کینه‌ی چیزهایی را داریم که اگر اینجا حاضر بود، تکفیرش می‌کردیم». علی (علیه السلام) پشت سر ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه) بود و آن را می‌شنید. فرمود: «ای مردم! من علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) هستم؛ بگویید برای چه کینه‌ی مرا در دل دارید ...»؟ گفتند: «ما به این علّت کینه‌ی تو را در دل داریم که به دو حکم گفتی: «به کتاب خدا بنگرید؛ اگر من از معاویه برتر بودم مرا در خلافت تثبیت کنید». پس هرگاه تو به خودت شک داشته باشی، شکّ ما درباره‌ی تو شدیدتر و بزرگ‌تر است». فرمود: «منظور من از این کار رعایت انصاف بود. اگر می‌گفتم به نفع من حکم کنید و معاویه را رها کنید، رضایت‌بخش نبود و مورد قبول واقع نمی‌شد و اگر پیامبر (صلی الله علیه و آله) به مسیحیان نجران هنگامی‌که نزد او آمدند می‌فرمود: «بیایید تا مباهله کنیم و لعنت خدا بر شما باشد»! راضی نمی‌شدند ولیکن همان‌طورکه خدای تعالی فرمانش داده بود نسبت به آنها از خودش انصاف به خرج داد و فرمود: فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ الله عَلَی الْکاذِبِینَ پس از خودش نسبت به آنها انصاف به خرج داد و من هم همان‌گونه عمل کردم».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۰۶ بحارالأنوار، ج۳۳، ص۳۹۷/ کشف الغمهًْ، ج۱، ص۲۶۵/ کشف الیقین، ص۱۶۴
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَنْ جَابِرِ‌بْنِ‌عَبْدِ‌اللَّهِ قَالَ قَدِمَ عَلَی النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) الْعَاقِبُ وَ السَّیِّدُ، فَدَعَاهُمَا إِلَی الْإِسْلَامِ فَتَلَاحَیَا وَ رَدَّا عَلَیْه فَدَعَاهُمَا إِلَی الْمُلَاعَنَهًِْ، فَوَاعَدَاهُ عَلَی أَنْ یُغَادِیَاهِ بِالْغَدَاهًِْ فَغَدَا رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ أَخَذَ بِیَدِ عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ (علیها السلام) ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَیْهِمَا فَأَبَیَا أَنْ یَجِیئَا وَ أَقَرَّا لَهُ بِالْخَرَاجِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله): وَ الَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ لَوْ فَعَلَا لَأَمْطَرَ عَلَیْهِمَا الْوَادِی نَارا.
پیامبر (صلی الله علیه و آله) جابربن‌عبداللَّه انصاری گوید: عاقب و سید نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله) آمدند پیامبر (صلی الله علیه و آله) آنان را به‌سوی اسلام دعوت کرد، آنان سخنان ناشایستی گفتند و این دعوت را رد کردند پیامبر (صلی الله علیه و آله) آنان را به ملاعنه دعوت کرد آنان وعده دادند که فردا چنین خواهند کرد. فردای آن روز پیامبر (صلی الله علیه و آله) دست علی (علیه السلام) و فاطمه (سلام الله علیها) و حسن و حسین (علیها السلام) را گرفت و نزد آنان کسی را فرستاد که بیایند ولی آنان امتناع کردند و به دادن خراج راضی شدند. پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «سوگند به کسی که مرا به حقّ مبعوث کرده اگر ملاعنه می‌کردند بیابان برای آنان پر از آتش می‌شد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۰۶ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۱۶۲
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَهًُْ نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ دَعَا رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) عَلِیّاً (علیه السلام) وَ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) وَ حَسَناً وَ حُسَیْناً (علیها السلام) فَقَالَ اللَّهُمَّ هَؤُلَاءِ أَهْلُ بَیْتِی.
پیامبر (صلی الله علیه و آله) هنگامی‌که آیه: نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُم نازل شد، پیامبر (صلی الله علیه و آله)، علی (علیه السلام)، فاطمه (سلام الله علیها)، حسن و حسین (علیها السلام) را خواند و فرمود: «خدایا اینان خاندان من هستند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۰۸ بحارالأنوار، ج۳۷، ص۲۶۴/ بحارالأنوار، ج۳۹، ص۳۱۵/ بحارالأنوار، ج۲۱، ص۳۴۲/ المناقب، ج۳، ص۳۶۸/ کشف الغمهًْ، ج۱، ص۱۵۰/ کشف الیقین، ص۲۸۱/ الطرایف، ج۱، ص۴۴/ العمدهًْ، ص۱۳۱/ الأمالی للطوسی، ص۳۰۶/ بشارهًْ المصطفی، ص۲۰۳
الصّادق (علیه السلام)- أَتَاهُ حِبْرَانِ مِنْ أَحْبَارِ النَّصَارَی مِنْ أَهْلِ نَجْرَانَ فَتَکَلَّمَا فِی أَمْرِ عِیسَی (علیه السلام) فَأَنْزَلَ اللَّهُ هَذِهِ الْآیَهًَْ إِنَّ مَثَلَ عِیسی عِنْدَ اللهِ کَمَثَلِ آدَمَ إِلَی آخِرِ الْآیَهًِْ فَدَخَلَ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) فَأَخَذَ بِیَدِ عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ (علیها السلام) وَ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) ثُمَّ خَرَجَ وَ رَفَعَ کَفَّهُ إِلَی السَّمَاءِ وَ فَرَّجَ بَیْنَ أَصَابِعِهِ وَ دَعَاهُمْ إِلَی الْمُبَاهَلَهًِْ.
امام صادق (علیه السلام) دو نفر از احبار (علمای) مسیحی اهل نجران نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله) آمدند و درباره‌ی عیسی (علیه السلام) با یکدیگر صحبت کردند؛ پس خداوند این آیه را نازل کرد: إِنَّ مَثَلَ عیسی عِنْدَ اللهِ کَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ قالَ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ* الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلا تَکُنْ مِنَ الْمُمْتَرینَ * فَمَنْ حَاجَّکَ فیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهِ عَلَی الْکاذِبین رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) وارد شد و دست علی، حسن، حسین (علیهم السلام) و فاطمه (سلام الله علیها) را گرفت سپس خارج شد و دستش را به‌سوی آسمان بلند کرد و میان انگشتانش را گشود و آنها را به مباهله دعوت کرد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۰۸ بحارالأنوار، ج۲۱، ص۳۴۱/ العیاشی، ج۱، ص۱۷۵/ دعایم الإسلام، ج۱، ص۱۶/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ‌الْأَحْوَلِ قَالَ: قَالَ أَبُوعَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) مَا تَقُولُ قُرَیْشٌ فِی الْخُمُسِ؟ قَالَ: قُلْتُ: تَزْعُمُ أَنَّهُ لَهَا. قَالَ: مَا أَنْصَفُونَا وَ اللَّهِ لَوْ کَانَ مُبَاهَلَهًٌْ لَتُبَاهِلَنَّ بِنَا وَ لَئِنْ کَانَ مُبَارَزَهًٌْ لَتُبَارِزَنَّ بِنَا ثُمَّ یَکُونُونَ هُمْ وَ عَلِیٌّ (علیه السلام) سَوَاء؟
امام صادق (علیه السلام) ابوجعفر احول گوید: امام صادق (علیه السلام) فرمود: «قریش درباره‌ی خمس چه می‌گویند»؟ گفتم: «گمان می‌کنند که خمس به همه‌ی قریش می‌رسد». فرمود: «به خدا سوگند! درباره‌ی ما به انصاف رفتار نکردند؛ اگر مباهله باشد به‌وسیله‌ی ما مباهله می‌کنند و اگر جنگ باشد به‌وسیله‌ی ما مبارزه می‌کنند سپس ما و آنها در خمس مساوی هستیم»!
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۰۸ وسایل الشیعه، ج۹، ص۵۱۷/ نورالثقلین
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَنِ الشَّعْبِیِّ قَالَ لَمَّا نَزَلَتِ الْآیَهًُْ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ أَخَذَ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) بِیَدِ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ (علیها السلام) وَ تَبِعَتْهُمْ فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها) قَالَ فَقَالَ هَذِهِ أَبْنَاؤُنَا وَ هَذِهِ نِسَاؤُنَا وَ هَذِهِ أَنْفُسُنَا (علیه السلام) فَقَالَ رَجُلٌ لِشَرِیکٍ یَا أَبَاعَبْدِاللَّهِ إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ ما أَنْزَلْنا مِنَ الْبَیِّناتِ وَ الْهُدی قَالَ یَلْعَنُهُمْ کُلُّ شَیْءٍ حَتَّی الْخَنَافِسِ فِی جُحْرِهَا ثُمَّ غَضِبَ شَرِیکٌ وَ اسْتَشَاطَ فَقَالَ یَا مُعَافَا فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ یُقَالُ لَهُ ابْنُ الْمُقْعَدِ یَا أَبَاعَبْدِاللَّهِ إِنَّهُ لَمْ یُعِنْکَ فَقَالَ أَنْتَ لَهُ أَنْفَعُ إِنَّمَا أَرَادَنِی تَرَکْتَ ذِکْرَ علی‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام).
پیامبر (صلی الله علیه و آله) شعبی گوید: هنگامی‌که این آیه فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُم نازل شد؛ رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) دست حسن و حسین (علیها السلام) را گرفت و فاطمه (سلام الله علیها) به‌دنبال ایشان روان شد. پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «این فرزندان ما و این زنان ما و این هم جان‌های ما». مردی به شریک که کنیه‌اش اباعبدالله بود گفت: «ای اباعبدالله! در آیه: کسانی که دلایل روشن، و وسیله‌ی هدایتی را که نازل کرده‌ایم، کتمان کنند. (بقره/۱۵۹). در آخر این آیه منظور از عبارت همه‌ی لعن‌کنندگان نیز آنها را لعن می‌کنند چیست»؟ گفت: «همه چیز حتی سوسک‌ها در سوراخشان لعنتشان می‌کنند». سپس شریک خشمگین شد و برافروخت و گفت: «ای عافیت یافته»! مردی که به او ابن‌مُقعد گفته می‌شد به او گفت: «ای اباعبدالله! منظورش تو نبودی». گفت: «تو بیشتر به دردش می‌خوری. منظورش فقط من بودم؛ چون ذکر علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) را ترک کرده‌ام و فضایل او را که در قرآن آمده بیان نمی‌کنم؛ به‌همین‌خاطر آیه را بر من تطبیق داد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۰۸ بحارالأنوار، ج۲۱، ص۳۴۹/ فرات الکوفی، ص۸۷
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- لما أَوْحَی اللَّهُ إِلَیْهِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ فَقَالُوا أَنْصَفْتَنَا یَا أَبَا الْقَاسِمِ (صلی الله علیه و آله) فَمَتَی مَوْعِدُکَ قَالَ بِالْغَدَاهًِْ إِنْ شَاءَ اللَّهُ قَالَ فَانْصَرَفَ وَ هُمْ یَقُولُونَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مَا نُبَالِی أَیُّهُمَا أَهْلَکَ اللَّهُ النَّصْرَانِیَّهًَْ وَ الْحَنِیفِیَّهًَْ إِذَا هَلَکُوا غَداً قَالَ علی‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) فَلَمَّا صَلَّی النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) الصُّبْحَ أَخَذَ بِیَدِی فَجَعَلَنِی بَیْنَ یَدَیْهِ وَ أَخَذَ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) فَجَعَلَهَا خَلْفَ ظَهْرِهِ وَ أَخَذَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ (علیها السلام) عَنْ یَمِینِهِ وَ عَنْ شِمَالِهِ ثُمَّ بَرَکَ لَهُمْ بَارِکاً فَلَمَّا رَأَوْهُ قَدْ فَعَلَ ذَلِکَ نَدِمُوا وَ تَآمَرُوا فِیمَا بَیْنَهُمْ وَ قَالُوا وَ اللَّهِ إِنَّهُ لَنَبِیٌّ وَ لَئِنْ بَاهَلَنَا لَیَسْتَجِیبَنَّ اللَّهُ لَهُ عَلَیْنَا فَیُهْلِکَنَا وَ لَا یُنْجِینَا شَیْءٌ مِنْهُ إِلَّا أَنْ نَسْتَقِیلَهُ قَالَ فَأَقْبَلُوا حَتَّی جَلَسُوا بَیْنَ یَدَیْهِ ثُمَّ قَالُوا یَا أَبَا الْقَاسِمِ (صلی الله علیه و آله) أَقِلْنَا قَالَ نَعَمْ قَدْ أَقَلْتُکُمْ أما وَ الَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ لَوْ بَاهَلْتُکُمْ مَا تَرَکَ اللَّهُ عَلَی ظَهْرِ الْأَرْضِ نَصْرَانِیَّهًًْ إِلَّا أَهْلَکَهُ.
امام علی (علیه السلام) احمدبن‌جعفر معنعنا از امام علی (علیه السلام) روایت می‌کند؛ هنگامی‌که خداوند به پیامبر (صلی الله علیه و آله) وحی کرد فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُم. گفتند: «ای اباالقاسم (صلی الله علیه و آله)! با انصاف با ما رفتار کردی؛ پس قرارت چه موقع باشد»؟ فرمود: «اگر خدا بخواهد فردا»! پیامبر (صلی الله علیه و آله) رفت درحالی‌که یهودی‌ها می‌گفتند: «لااله الاالله هنگامی‌که فردا هلاک شوند، باکی نیست که کدام یک از آن دو مسیحی و مسلمانان را خداوند هلاک کند». علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام)! فرمود: «هنگامی‌که پیامبر (صلی الله علیه و آله) نماز صبح را خواند دست مرا گرفت و مرا پیش رویش قرار داد و فاطمه (سلام الله علیها) را گرفت و او را پشت سرش قرار داد و حسن و حسین (علیها السلام) را سمت راست و چپش قرارداد. سپس این‌ها را در محلّ مشخصی برای مباهله جای داد. هنگامی‌که او را دیدند که چنین کرد، پشیمان شدند و با یکدیگر مشورت کردند و گفتند: «به خدا سوگند! او پیامبر (صلی الله علیه و آله) است و اگر با ما مباهله کند، قطعاً خداوند نفرین او را علیه ما اجابت می‌کند و ما را نابود می‌کند و هیچ‌چیز ما را از آن نجات نمی‌دهد مگر اینکه از او درخواست کنیم که از قرار مباهله درگذرد». فرمود: «آمدند تا اینکه روبروی او نشستند». سپس گفتند: «ای اباالقاسم (صلی الله علیه و آله)! از قرارمان درگذر». فرمود: «از مباهله با شما درگذشتم؛ سوگند به کسی که مرا به حقّ برانگیخت اگر با شما مباهله می‌کردم خداوند هیچ مسیحی را بر روی زمین وا نمی‌گذاشت، مگر اینکه نابودش می‌کرد»».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۰۸ بحارالأنوار، ج۲۱، ص۳۴۷/ فرات الکوفی، ص۸۷
الباقر (علیه السلام)- فِی قَوْلِهِ تَعَالَی أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ الْحَسَنُ (علیه السلام) وَ الْحُسَیْنُ (علیه السلام) وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) وَ علی‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ فَاطِمَهًُْ الزَّهْرَاءِ (سلام الله علیها).
امام باقر (علیه السلام) أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ حسن و حسین (علیها السلام) وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) و علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ فاطمه‌زهرا (سلام الله علیها) است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۱۰ بحارالأنوار، ج۲۱، ص۳۴۶/ فرات الکوفی، ص۸۵/ فرات الکوفی، ص۸۶/ بحارالأنوار، ج۲۱، ص۳۴۲/ المناقب، ج۳، ص۳۱۹/ بحارالأنوار، ج۲۱، ص۳۴۳/ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۲۶۲/ المناقب، ج۳، ص۳۶۹/ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۱۶۲
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) خَطَبَنَا ذَاتَ یَوْمٍ ... ثُمَّ قَالَ یَا عَلِی (علیه السلام) مَنْ قَتَلَکَ فَقَدْ قَتَلَنِی وَ مَنْ أَبْغَضَکَ فَقَدْ أَبْغَضَنِی وَ مَنْ سَبَّکَ فَقَدْ سَبَّنِی لِأَنَّکَ مِنِّی کَنَفْسِی رُوحُکَ مِنْ رُوحِی وَ طِینَتُکَ مِنْ طِینَتِی.
امام علی (علیه السلام) رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در آن روز مرا خطاب قرار داد و فرمود: ای علی (علیه السلام)! هرکه تو را بکشد مرا کشته و هرکه تو را به خشم آرد مرا به خشم‌آورده و هرکه تو را دشنام دهد مرا دشنام داده؛ زیرا تو جان منی روحت از روح من و گِلت از گِل من است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۱۰ نورالثقلین
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- مُعْجَمُ الطَّبَرَانِیِّ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَ أَرْبَعِینُ الْمُؤَذِّنِ وَ تَارِیخُ الْخَطِیبِ بِأَسَانِیدِهِمْ إِلَی جَابِرٍ قَالَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) إِنَّ کُلَ بَنِی بِنْتٍ یُنْسَبُونَ إِلَی أَبِیهِمْ إِلَّا أَوْلَادَ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) فَإِنِّی أَنَا أَبُوهُم.
پیامبر (صلی الله علیه و آله) جابر (رحمة الله علیه) گوید: کلیه‌ی پسران هر دختری به پدرشان منسوب می‌شوند، غیر از فرزندان فاطمه (سلام الله علیها) که من پدر ایشان می‌باشم.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۱۰ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- فِی اِحتِجَاجِ عَلِیٍّ (علیه السلام) عَلَی اَبِی‌بَکرٍ قَالَ: فَأَنْشُدُکَ بِاللَّهِ أَ بِی بَرَزَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ بِأَهْلِ بَیْتِی وَ وُلْدِی فِی مُبَاهَلَهًِْ الْمُشْرِکِینَ مِنَ النَّصَارَی، أَمْ بِکَ وَ بِأَهْلِکَ وَ وُلْدِکَ؟ قَالَ: بِکُم.
امام صادق (علیه السلام) علی (علیه السلام) در استدلال بر ابوبکر فرمود: «تو را به خدا سوگند می‌دهم آیا رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) با من و خانواده و فرزندان من در مباهله با مشرکان مسیحی ظاهر شد یا با تو و خانواده و فرزندانت»؟ گفت: «با شما برای مباهله ظاهر شد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۱۰ بحارالأنوار، ج۲۹، ص۹/ نورالثقلین
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَن عِلْبَاءِ بْنِ أَحْمَرَ الْیَشْکُرِیِّ قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَهًُْ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ الْآیَهًَْ أَرْسَلَ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) إِلَی عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) وَ ابْنَیْهَا الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ (علیها السلام) وَ دَعَا الْیَهُودَ لِیُلَاعِنَهُمْ فَقَالَ شَابٌّ مِنَ الْیَهُودِ وَیْحَکُمْ أَ لَیْسَ عَهِدَکُمْ بِالْأَمْسِ إِخْوَانُکُمُ الَّذِینَ مُسِخُوا قِرَدَهًًْ وَ خَنَازِیرَ لَا تُلَاعِنُوا فَانْتَهَوْا.
پیامبر (صلی الله علیه و آله) علباء گوید: هنگامی‌که این آیه نازل شد: فَمَنْ حَاجَّکَ فیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهِ عَلَی الْکاذِبین رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) به‌دنبال علی (علیه السلام) و فاطمه (علیه السلام) و دو پسرش حسن و حسین (علیها السلام) فرستاد و یهود را دعوت کرد که با آنها ملاعنه کند. جوانی از یهود گفت: «وای بر شما! آیا برادران شما که به‌صورت میمون و خوک مسخ شدند به شما وصیّت نکردند که ملاعنه نکنید؛ پس از ملاعنه خودداری کنید».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۱۰ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۲۶۵
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ حَجَّاجٍ الْخَشَّابِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) یَقُول: ... فَأَقُولُ خَبِّرُونِی عَنِ النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) إِذَا نَزَلَتْ بِهِ شَدِیدَهًٌْ مَنْ خَصَّ بِهَا أَ لَیْسَ إِیَّانَا خَصَّ بِهَا حِینَ أَرَادَ أَنْ یُلَاعِنَ أَهْلَ نَجْرَانَ أَخَذَ بِیَدِ عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ (علیها السلام).
امام صادق (علیه السلام) حجّاح خشّاب گوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که فرمود: «از پیامبر (صلی الله علیه و آله) به من خبر دهید که وقتی برای پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) پیش‌آمدی می‌کرد چه کسی را انتخاب می‌نمود؛ مگر ما را انتخاب نمی‌نمود مگر در جریان نفرینِ بر یهودِ نجران، ما را نبرد؛ دست علی (علیه السلام) و فاطمه (سلام الله علیها) و حسن و حسین (علیها السلام) را گرفت و برد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۱۲ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۲۴۰/ المحاسن، ج۱، ص۱۴۴
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَنْ أَبِی رَافِعٍ قَالَ قَالَ: مَرَّ صُهَیْبٌ مَعَ أَهْلِ نَجْرَانَ فَذُکِرَ لِرسول‌الله (صلی الله علیه و آله) مَا خَاصَمُوهُ بِهِ مِنْ أَمْرِ عِیسَی‌ابْنِ‌مَرْیَمَ (علیه السلام) وَ أَنَّهُمْ دَعَوْهُ وَلَدَ اللَّهِ فَدَعَاهُمْ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) فَخَاصَمَهُمْ وَ خَاصَمُوهُ فَقَالَ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ إِلَی آخِرِ الْآیَهًِْ فَدَعَا رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) عَلِیّاً (علیه السلام) فَأَخَذَ بِیَدِهِ فَتَوَکَّأَ عَلَیْهِ وَ مَعَهُ ابْنَاهُ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ (علیها السلام) وَ فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها) خَلْفَهُمْ فَلَمَّا رَأَی النَّصَارَی أَشَارَ عَلَیْهِمْ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَقَالَ مَا أَرَی لَکُمْ تُلَاعِنُوهُ فَإِنْ کَانَ نَبِیّاً هَلَکْتُمْ وَ لَکِنْ صَالِحُوهُ قَالَ فَصَالَحُوهُ قَالَ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) لَوْ لَاعَنُونِی مَا وُجِدَ لَهُمْ أَهْلٌ وَ لَا وُلْدٌ وَ لَا مَال.
پیامبر (صلی الله علیه و آله) ابورافع گوید: صهیب با مسیحیان نجران عبور کرد و آمد و آنچه را که مسیحیان با آن درباره‌ی عیسی‌بن‌مریم (علیه السلام) با او مجادله کردند برای رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) بیان کرد و از جمله اینکه آنها عیسی (علیه السلام) را فرزند خدا قرار داده‌اند. رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) آنها را فراخواند و با آنها مجادله کرد و آنها با او مجادله کردند؛ پس فرمود: فَمَنْ حَاجَّکَ فیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهِ عَلَی الْکاذِبین رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) علی (علیه السلام) را فراخواند و دست او را گرفت و بر او تکیه کرد و دو فرزندش حسن و حسین (علیها السلام) نیز با او بودند و فاطمه (سلام الله علیها) پشت سرشان بود. هنگامی‌که مسیحیان این‌ها را دیدند، مردی از آنها، پندشان داد و نصیحت نمود و گفت: «به نفعتان نمی‌بینم که با او ملاعنه کنید؛ اگر پیامبر (صلی الله علیه و آله) باشد هلاک شوید ولیکن با او مصالحه کنید». پس با پیامبر (صلی الله علیه و آله) مصالحه کردند. رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «اگر با من ملاعنه می‌کردند، نه مالی برای آنها، نه فرزندی و نه خاندانی باقی می‌ماند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۱۲ بحارالأنوار، ج۲۱، ص۳۴۶/ فرات الکوفی، ص۸۶/ مصباح المتهجد، ص۷۵۹
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ قَالَ: قَدِمَ عَلَی رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) عَبْدُالْمَسِیحِ بْنُ أَبْقَی وَ مَعَهُ الْعَاقِبُ وَ قَیْسٌ أَخُوهُ وَ مَعَهُ حَارِثُ بْنُ عَبْدِالْمَسِیحِ وَ هُوَ غُلَامٌ وَ مَعَهُ أَرْبَعُونَ حِبْراً فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) کَیْفَ تَقُولُ فِی الْمَسِیحِ فَوَ اللَّهِ إِنَّا لَنُنْکِرُ مَا تَقُولُ قَالَ فَأَوْحَی اللَّهُ تَعَالَی إِلَیْهِ إِنَّ مَثَلَ عِیسی عِنْدَ اللهِ کَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ قالَ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ فَقَالَ إِجْلَالًا لَهُ مِمَّا یَقُولُ بَلْ هُوَ وَ اللَّهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِن بَعْدِ مَا جَاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَ أَبْنَاءَکمُ‌ْ وَ نِسَاءَنَا وَ نِسَاءَکُمْ وَ أَنفُسَنَا وَ أَنفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتهَِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَتَ اللهِ عَلیَ الْکَذِبِین؛ فَلَمَّا سَمِعَ ذِکْرَ الْأَبْنَاءِ غَضِبَ غَضَباً شَدِیداً وَ دَعَا الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ (علیها السلام) وَ عَلِیّاً (علیه السلام) وَ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) فَأَقَامَ الْحَسَنَ (علیه السلام) عَنْ یَمِینِهِ وَ الْحُسَیْنَ (علیه السلام) عَنْ یَسَارِهِ وَ عَلِیٌّ (علیه السلام) إِلَی صَدْرِهِ وَ فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها) إِلَی وَرَائِهِ فَقَالَ هَؤُلَاءِ أَبْنَاؤُنَا وَ نِسَاؤُنَا وَ أَنْفُسُنَا فَأْتِیَا لَهُمْ بِأَکْفَاءٍ قَالَ فَوَثَبَ الْعَاقِبُ فَقَالَ أُذَکِّرُکَ اللَّهَ أَنْ تُلَاعِنَ هَذَا الرَّجُلَ فَوَ اللَّهِ إِنْ کَانَ کَاذِباً مَا لَکَ فِی مُلَاعَنَتِهِ خَیْرٌ وَ إِنْ کَانَ صَادِقاً لَا یَحُولُ الْحَوْلُ وَ مِنْکُمْ نَافِخُ ضَرَمَهًٍْ قَالَ فَصَالَحُوهُ کُلَّ الصُّلْحِ.
پیامبر (صلی الله علیه و آله) شهربن‌حوشب گوید: «عبدالمسیح فرزند ابقی نزد رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) آمد و همراه او عاقب و برادرش قیس بود و [و نیز] همراه او حارث فرزند عبدالمسیح آمد که جوان بود و همراهش چهل حبر (عالم مسیحی) بودند. عبدالمسیح گفت: «ای محمّد (صلی الله علیه و آله)! در مورد مسیح (علیه السلام) چه می‌گویی؟ به خدا سوگند که ما آنچه می‌گویی انکار می‌کنیم». خدای تعالی به پیامبر (صلی الله علیه و آله) وحی کرد: إِنَّ مَثَلَ عِیسی عِنْدَ الله کَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ قالَ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ. عبدالمسیح برای بزرگ‌داشتن عیسی (علیه السلام) از آنچه پیامبر (صلی الله علیه و آله) می‌گوید، گفت: «سوگند به خدا، بلکه او خدا است» پس خداوند نازل کرد: فَمَنْ حَاجَّکَ فیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهِ عَلَی الْکاذِبین هنگامی‌که پیامبر (صلی الله علیه و آله) کلمه‌ی فرزندان را شنید، بسیار غضبناک شد و حسن، حسین، علی (علیهم السلام) و فاطمه (سلام الله علیها) را خواند و حسن (علیه السلام) را سمت راستش، حسین (علیه السلام) را سمت چپش، علی (علیه السلام) را روبروی خودش و فاطمه (سلام الله علیها) را پشت سرش قرارداد و فرمود: «این‌ها فرزندان ما و زنان ما و جان‌های ما هستند؛ پس همسان آنها را بیاورید». عاقب از جا پرید و گفت: «تو را به خدا سوگند! با این مرد ملاعنه نکن. به خدا سوگند اگر دروغگو باشد در ملاعنه با او برایت خیری نیست و اگر راستگو باشد سال تحویل نمی‌شود که از شما کسی در هیزم بدمد (هیچ‌کدامّتان زنده نمی‌ماند)». با او کامل‌ترین مصالحه را انجام دادند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۱۲ بحارالأنوار، ج۲۱، ص۳۴۹/ فرات الکوفی، ص۸۸
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- وَ أما الرَّدُّ عَلَی النَّصَارَی فَإِنَّ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) احْتَجَّ عَلَی نَصَارَی نَجْرَانَ ... قَالَ فَأَخْبِرُونِی مَنْ أَبُوهُ آدم (علیه السلام)؟ فَلَمْ یُجِیبُوهُ بِشَیْءٍ وَ لَزِمَتْهُمُ الْحُجَّهًُْ فَلَمْ یُقِرُّوا بَلْ لَزِمُوا السُّکُوتَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَی عَلَیْهِ فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهِ عَلَی الْکاذِبِینَ فَلَمَّا دَعَاهُمْ إِلَی الْمُبَاهَلَهًِْ قَالَ عُلَمَاؤُهُمْ لَوْ بَاهَلَنَا بِأَصْحَابِهِ بَاهَلْنَاهُ وَ لَمْ یَکُنْ عِنْدَنَا صَادِقٌ فِی قَوْلِهِ فَأَمَّا إِنْ یُبَاهِلْنَا بِأَهْلِ بَیْتِهِ خَاصَّهًًْ فَلَا نُبَاهِلْهُ وَ أَعْطَوْهُ الرِّضَا وَ شَرَطَ عَلَیْهِمُ الْجِزْیَهًَْ وَ السِّلَاحَ حِقْناً لِدِمَائِهِمْ وَ انْصَرَفُوا.
امام علی (علیه السلام) و امّا ردّ مسیحیان که حضرت عیسی (علیه السلام) را به خاطر نداشتن پدر خدا می‌دانستند، این است که رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) بر مسیحیان نجران استدلال کرد ... فرمود: «به من بگویید پدر آدم (علیه السلام) کیست»؟ هیچ پاسخی به او ندادند و برهان و دلیل بر آنها لازم و واجب شد و اعتراف نکردند؛ بلکه سکوت کردند. خدای تعالی بر پیامبر (صلی الله علیه و آله) این آیه را نازل کرد فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ الله عَلَی الْکاذِبِین. هنگامی‌که پیامبر (صلی الله علیه و آله) آنها را به مباهله دعوت نمود، دانشمندانشان گفتند: «اگر با یارانش با ما مباهله کرد با او مباهله می‌کنیم و به نظر ما در سخنش راستگو نیست و امّا اگر فقط با خانواده‌اش با ما مباهله کند، با او مباهله نمی‌کنیم» و رضایتمندی را به او سپردند (کاری کردند تا رضایتش جلب شود) و پیامبر (صلی الله علیه و آله) با آنها شرط کرد که جزیه و سلاح بدهند تا خونشان حفظ شود و آنها بعد از قبول این شرایط برگشتند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۱۲ بحارالأنوار، ج۹۰، ص۳۹
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- وَفَدَ وَفْدُ نَجْرَانَ عَلَی نَبِیِّ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ فِیهِمُ السَّیِّدُ وَ الْعَاقِبُ وَ أَبُوالْحَارِثِ وَ هُوَ عَبْدُالْمَسِیحِ بْنُ یَوْمَانَ أُسْقُفُّ نَجْرَانَ سَادَهًُْ أَهْلِ نَجْرَانَ فَقَالُوا لِمَ تَذْکُرُ صَاحِبَنَا قَالَ وَ مَنْ صَاحِبُکُمْ قَالُوا عِیسَی‌ابْنُ‌مَرْیَمَ (علیه السلام) تَزْعُمُ أَنَّهُ عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَجَلْ هُوَ عَبْدُ اللَّهِ قَالُوا فَأَرِنَا فِیمَنْ خَلَقَ اللَّهُ عَبْداً مِثْلَهُ فَأَعْرَضَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) عَنْهُمْ فَنَزَلَ جَبْرَئِیلُ بِقَوْلِهِ تَعَالَی إِنَّ مَثَلَ عِیسی عِنْدَ اللهِ کَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ قالَ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ إِلَی قَوْلِهِ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهِ عَلَی الْکاذِبِینَ فَقَالَ لَهُمْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهِ عَلَی الْکاذِبِینَ قَالُوا نَعَمْ نُلَاعِنُکَ فَخَرَجَ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) فَأَخَذَ بِیَدِ عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ مَعَهُ فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها) وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ (علیها السلام) فَقَالَ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) هَؤُلَاءِ أَبْنَاؤُنَا وَ نِسَاؤُنَا وَ أَنْفُسُنَا فَهَمُّوا أَنْ یُلَاعِنُوهُ ثُمَّ إِنَّ السَّیِّدَ قَالَ لِأَبِی‌الْحَارِثِ وَ الْعَاقِبِ مَا تَصْنَعُونَ بِمُلَاعَنَهًِْ هَذَا إِنْ کَانَ کَاذِباً مَا تَصْنَعُ بِمُلَاعَنَتِهِ شَیْئاً وَ إِنْ کَانَ صَادِقاً لَنَهْلِکَنَّ فَصَالَحُوهُ عَلَی الْجِزْیَهًْ فَقَالَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) یَوْمَئِذٍ: وَ الَّذِی نَفْسِی بِیَدِهِ لَوْ لَاعَنُونِی مَا حَالَ الْحَوْلُ وَ بِحَضْرَتِهِمْ مِنْهُمْ أَحَدٌ.
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه) هیئت نجران نزد پیامبرخدا (صلی الله علیه و آله) آمدند و در میان آنها سیّد، عاقب و ابوحارث که همان عبدالمسیح‌بن‌یومان اسقف‌نجران و بزرگ اهل نجران است بودند. گفتند: «چرا صاحب (پیامبر (علیه السلام)) ما را به بدی یاد می‌کنی»؟ پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «صاحب شما کیست»؟ گفتند: «عیسی‌بن‌مریم (علیه السلام) تو چنین می‌پنداری که او بنده‌ی خداست»؟ فرمود: «بله او بنده‌ی خداست». گفتند: «پس در میان خلق خداوند بنده‌ای مثل او به ما نشان بده که بدون پدر به دنیا آمده باشد». پیامبر (صلی الله علیه و آله) از آنان روی گرداند؛ پس جبرئیل (علیه السلام) با این سخن خدای تعالی نازل شد: إِنَّ مَثَلَ عِیسی عِنْدَ الله کَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ قالَ لَهُ کُنْ فَیَکُون ... فنجعل لعنت الله علی الکاذبین؛ پس از نزول این آیه پیامبر (صلی الله علیه و آله) به آنها فرمود: تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ الله عَلَی الْکاذِبِین. گفتند: «بله با تو ملاعنه می‌کنیم»؛ در نتیجه رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) بیرون آمد و دست علی (علیه السلام) را گرفت و همراهش فاطمه (سلام الله علیها)، حسن و حسین (علیها السلام) بودند. رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «این‌ها فرزندان، زنان و جان‌های ما هستند». تصمیم گرفتند که با پیامبر (صلی الله علیه و آله) ملاعنه کنند. سپس سیّد به ابی‌حارث و عاقب گفت: «با ملاعنه با او چه کار می‌خواهید بکنید؟ (این کار فایده‌ای برای شما ندارد) اگر دروغگو باشد با ملاعنه با او هیچ کاری انجام نمی‌دهی و اگر راستگو باشد قطعاً هلاک خواهیم شد»، در نتیجه با پیامبر (صلی الله علیه و آله) بر دادن جزیه مصالحه کردند. در آن روز پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «قسم به کسی که جانم به دست اوست اگر با من ملاعنه می‌کردند، سال تحویل نمی‌شد درحالی‌که در حضور آنها از آنها کسی باشد. (قبل از تحویل سال همه می‌مردند)».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۱۴ بحارالأنوار، ج۲۱، ص۳۴۵/ روضهًْ الواعظین، ج۱، ص۱۶۴/ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۱۶۴/ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۱۵۵
الصّادق (علیه السلام)- لما أَنْزَلَ اللَّهُ إِنَّ مَثَلَ عِیسی عِنْدَ اللهِ کَمَثَلِ آدَمَ الْآیَهًَْ إِلَی قَوْلِهِ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهِ عَلَی الْکاذِبِینَ فَقَالَ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) فَبَاهِلُونِی إِنْ کُنْتُ صَادِقاً أُنْزِلَتِ اللَّعْنَهًُْ عَلَیْکُمْ وَ إِنْ کُنْتُ کَاذِباً أُنْزِلَتْ عَلَیَّ فَقَالُوا أَنْصَفْتَ فَتَوَاعَدُوا لِلْمُبَاهَلَهًِْ فَلَمَّا رَجَعُوا إِلَی مَنَازِلِهِمْ قَالَ رُؤَسَاؤُهُمْ السَّیِّدُ وَ الْعَاقِبُ وَ الْأَهْتَمُ إِنْ بَاهَلَنَا بِقَوْمِهِ بَاهَلْنَاهُ فَإِنَّهُ لَیْسَ بِنَبِیٍّ وَ إِنْ بَاهَلَنَا بِأَهْلِ بَیْتِهِ خَاصَّهًًْ فَلَا نُبَاهِلُهُ فَإِنَّهُ لَا یُقْدِمُ عَلَی أَهْلِ بَیْتِهِ إِلَّا وَ هُوَ صَادِقٌ فَلَمَّا أَصْبَحُوا جَاءُوا إِلَی رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) وَ مَعَهُ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها) وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ (علیها السلام) فَقَالَ النَّصَارَی مَنْ هَؤُلَاءِ فَقِیلَ لَهُمْ هَذَا ابْنُ عَمِّهِ وَ وَصِیُّهُ وَ خَتَنُهُ علی‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) وَ هَذِهِ ابْنَتُهُ فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها) وَ هَذَانِ ابْنَاهُ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ (علیها السلام) فَفَرِقُوا وَ قَالُوا لِرسول‌الله (صلی الله علیه و آله) نُعْطِیکَ الرِّضَا فَأَعْفِنَا عَنِ الْمُبَاهَلَهًِْ فَصَالَحَهُمْ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) عَلَی الْجِزْیَهًِْ وَ انْصَرَفُوا.
امام صادق (علیه السلام) هنگامی‌که خداوند این آیه را نازل کرد إِنَّ مَثَلَ عِیسی عِنْدَ الله کَمَثَلِ آدَمَ ... فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ الله عَلَی الْکاذِبِینَ، رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «با من مباهله کنید؛ اگر راستگو باشم لعنت (عذاب) بر شما نازل می‌شود و اگر دروغگو باشم، بر من نازل می‌شود». گفتند: «انصاف به خرج دادی». و برای مباهله قرار گذاشتند. هنگامی‌که به خانه‌هایشان بازگشتند، بزرگانشان سیّد، عاقب و اهتم گفتند: «اگر با قومش با ما مباهله کرد، با او مباهله می‌کنیم؛ چون او پیامبر نیست ولی اگر فقط با خانواده‌اش با ما مباهله کرد، با او مباهله نمی‌کنیم؛ چرا که او خانواده‌اش را پیشقدم نمی‌کند مگر اینکه راستگو باشد». هنگامی‌که صبح کردند، به‌سوی رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) آمدند و همراه او امیرالمؤمنین (علیه السلام)، فاطمه (سلام الله علیها)، حسن و حسین (علیها السلام) بودند. مسیحیان گفتند: «این‌ها چه کسانی هستند»؟ به آنها گفته شد: «این شخص پسر عمو، جانشین او و دامادش علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) است و این دخترش فاطمه (سلام الله علیها) است و این دو فرزندانش حسن و حسین (علیها السلام) هستند». پس ترسیدند و به رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) گفتند: «ما رضایت شما را جلب می‌کنیم؛ پس ما را از مباهله معاف کن». در نتیجه رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) به شرط دادن جزیه با آنها مصالحه کرد و آنها برگشتند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۱۴ بحارالأنوار، ج۲۱، ص۳۴۰/ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۱۶۴
الباقر (علیه السلام)- یَا أَبَاالْجَارُودِ مَا یَقُولُونَ لَکُمْ فِی الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ (علیها السلام) قُلْتُ یُنْکِرُونَ عَلَیْنَا أَنَّهُمَا ابْنَا رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) قَالَ فَأَیَّ شَیْءٍ احْتَجَجْتُمْ عَلَیْهِمْ قُلْتُ احْتَجَجْنَا عَلَیْهِمْ بِقَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی عِیسَی‌ابْنِ‌مَرْیَمَ (علیه السلام) وَ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ داوُدَ وَ سُلَیْمانَ وَ أَیُّوبَ وَ یُوسُفَ وَ مُوسی وَ هارُونَ وَ کَذلِکَ نَجْزِی الْمُحْسِنِینَ وَ زَکَرِیَّا وَ یَحْیی وَ عِیسی فَجَعَلَ عِیسَی‌ابْنَ‌مَرْیَمَ (علیه السلام) مِنْ ذُرِّیَّهًِْ نُوحٍ (علیه السلام) قَالَ فَأَیَّ شَیْءٍ قَالُوا لَکُمْ قُلْتُ قَالُوا قَدْ یَکُونُ وَلَدُ الِابْنَهًِْ مِنَ الْوَلَدِ وَ لَا یَکُونُ مِنَ الصُّلْبِ قَالَ فَأَیَّ شَیْءٍ احْتَجَجْتُمْ عَلَیْهِمْ قُلْتُ احْتَجَجْنَا عَلَیْهِمْ بِقَوْلِ اللَّهِ تَعَالَی لِرَسُولِهِ (صلی الله علیه و آله) فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ قَالَ فَأَیَّ شَیْءٍ قَالُوا قُلْتُ قَالُوا قَدْ یَکُونُ فِی کَلَامِ الْعَرَبِ أَبْنَاءُ رَجُلٍ وَ آخَرُ یَقُولُ أَبْنَاؤُنَا قَالَ فَقَالَ أَبُوجَعْفَرٍ (علیه السلام) یَا أَبَا الْجَارُودِ لَأُعْطِیَنَّکَهَا مِنْ کِتَابِ اللَّهِ جَلَّ وَ تَعَالَی أَنَّهُمَا مِنْ صُلْبِ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) لَا یَرُدُّهَا إِلَّا الْکَافِرُ قُلْتُ وَ أَیْنَ ذَلِکَ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ مِنْ حَیْثُ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی حُرِّمَتْ عَلَیْکُمْ أُمَّهاتُکُمْ وَ بَناتُکُمْ وَ أَخَواتُکُمْ الْآیَهًَْ إِلَی أَنِ انْتَهَی إِلَی قَوْلِهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی وَحَلائِلُ أَبْنائِکُمُ الَّذِینَ مِنْ أَصْلابِکُمْ فَسَلْهُمْ یَا أَبَاالْجَارُودِ هَلْ کَانَ یَحِلُّ لِرسول‌الله (صلی الله علیه و آله) نِکَاحُ حَلِیلَتَیْهِمَا فَإِنْ قَالُوا نَعَمْ کَذَبُوا وَ فَجَرُوا وَ إِنْ قَالُوا لَا فَهُمَا ابْنَاهُ لِصُلْبِهِ.
امام باقر (علیه السلام) ابوالجارود از امام باقر (علیه السلام) روایت می‌کند: [امام باقر (علیه السلام) به من فرمود:] «ای اباالجارود! اینان (سنّیان) درباره‌ی حسن و حسین (علیها السلام) به شما چه می‌گویند»؟ عرض کردم: «آنها سخن ما را که این دو فرزند پیامبرند انکار می‌کنند». امام (علیه السلام) فرمود: «شما با چه دلایلی با ایشان احتجاج می‌کنید»؟ عرض کردم: «دلیل ما بر ایشان همان سخن پروردگار است در مورد عیسی‌بن‌مریم (علیه السلام) ... وَ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ داوُدَ وَ سُلَیْمانَ وَ أَیُّوبَ وَ یُوسُفَ وَ مُوسی وَ هارُونَ وَ کَذلِکَ نَجْزِی الْمُحْسِنِینَ وَ زَکَرِیَّا وَ یَحْیی وَ عِیسی ...، که عیسی‌بن‌مریم (علیه السلام) را از ذرّیّه نوح (علیه السلام) قرار داد. فرمود: «آنها به شما چه می‌گویند»؟ عرض کردم: «می‌گویند: «ممکن است فرزند دختر را فرزند به‌شمار آورند درحالی‌که آن فرزند صلبی نیست». امام (علیه السلام) فرمود: «شما در برابر، با چه دلیلی احتجاج می‌کنید»؟ عرض کردم: «احتجاج ما بر آنها با این سخن پروردگار است: فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ». امام (علیه السلام) فرمود: «آنها چه می‌گویند»؟ عرض کردم: «می‌گویند: «چه بسا که در سخن عرب فرزندان مردی را به خود آن مرد نسبت دهند و شخص دیگری آنها را به خود نسبت دهد و بگوید: فرزندان ما»». امام (علیه السلام) فرمود: «ای اباالجارود! اینک از کتاب خدا آیه‌ای به تو می‌دهم که دلالت دارد بر آنکه حسن و حسین (علیها السلام) از پشت پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) هستند و این دلیل را جز شخص کافر رد نکند». عرض کردم: «قربانت گردم این آیه در کجاست»؟ فرمود: «آنجا که خداوند می‌فرماید: وَ حَلائِلُ أَبْنائِکُمُ الَّذِینَ مِنْ أَصْلابِکُمْ پس ای اباالجارود! از آنها بپرس آیا برای پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) حلال بود که با زن‌های حسن و حسین (علیها السلام) ازدواج کند؟ اگر در پاسخ بگویند آری که مسلّماً دروغ و بیهوده سخن گفته‌اند. و اگر بگویند: نه پس آن دو پسران صلبی پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) می‌باشند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۱۶ الکافی، ج۸، ص۳۱۷/ بحارالأنوار، ج۹۳، ص۲۳۹/ الاحتجاج، ج۲، ص۳۲۴/ بحارالأنوار، ج۴۳، ص۲۳۲/ بحارالأنوار، ج۴۳، ص۲۳۳/ القمی، ج۱، ص۲۰۹/ العددالقویهًْ، ص۴۰/ نورالثقلین
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- الصَّعْقَبُ بْنُ زُهَیْر: إِنَّهُ لَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَی نَبِیِّهِ (صلی الله علیه و آله) فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا الْآیَهًَْ قَالَ جَبْرَئِیلُ یَا رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) مَا مِنْ نَبِیٍّ إِلَّا وَ أَنَا بَشِیرُهُ وَ نَذِیرُهُ فَمَا افْتَخَرْتُ بِأَحَدٍ مِنَ الْأَنْبِیَاءِ إِلَّا بِکُمْ أَهْلَ الْبَیْتِ فَقَالَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) یَا جَبْرَئِیلُ أَنْتَ مِنَّا فَقَالَ جَبْرَئِیلُ أَنَا مِنْکُمْ فَقَالَ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) أَنْتَ مِنَّا فَقَالَ یَا رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) بَیِّنْ لِی لِیَکُونَ لِی فَرَجٌ لِأُمَّتِکَ فَأَخَذَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) خَاتَمَهُ بِشِمَالِهِ فَقَالَ أَنَا رسول‌الله أَوَّلُکُمْ وَ ثَانِیکُمْ عَلِیٌّ (علیه السلام)وَ ثَالِثُکُمْ فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها) وَ رَابِعُکُمُ الْحَسَنُ (علیه السلام) وَ خَامِسُکُمُ الْحُسَیْنُ (علیه السلام) وَ سَادِسُکُمْ جَبْرَئِیلُ وَ جَعَلَ خَاتَمَهُ فِی إِصْبَعِهِ الْیُمْنَی فَقَالَ أَنْتَ سَادِسُنَا یَا جَبْرَئِیلُ فَقَالَ جَبْرَئِیلُ یَا رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) مَا مِنْ أَحَدٍ تَخَتَّمَ فِی یَمِینِهِ وَ أَرَادَ بِذَلِکَ سُنَّتَکَ وَ رَأَیْتُهُ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ مُتَحَیِّراً إِلَّا أَخَذْتُ بِیَدِهِ وَ أَوْصَلْتُهُ إِلَیْکَ وَ إِلَی امیرالمؤمنین علی‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام).
امام علی (علیه السلام) هنگامی‌که خداوند بر پیامبرش (صلی الله علیه و آله) نازل کرد: فَمَنْ حَاجَّکَ فیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهِ عَلَی الْکاذِبین جبرئیل (علیه السلام) فرمود: «ای رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله)! هیچ پیامبری نبوده مگر اینکه من بشارت‌دهنده و بیم‌دهنده‌اش بودم و به‌وسیله‌ی هیچ‌یک از پیامبران مباهات نکردم مگر به‌وسیله‌ی شما اهل‌بیت (علیهم السلام)». پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «ای جبرئیل (علیه السلام) تو از ما هستی»! جبرئیل (علیه السلام) فرمود: «من از شما هستم»؟! رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «تو از ما هستی». جبرئیل (علیه السلام) فرمود: «ای رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله)! برایم توضیح بده تا از طرف من فرجی برای امّت تو باشد». پیامبر (صلی الله علیه و آله) انگشترش را به دست چپش گرفت و فرمود: «من رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) اوّلین شما هستم، دوّمین شما علی (علیه السلام)، سوّمین شما فاطمه (سلام الله علیها)، چهارمین شما حسن (علیه السلام)، پنجمین شما حسین (علیه السلام) و ششمین شما جبرئیل (علیه السلام) است» و انگشترش را در انگشت دست راستش قرار داد و فرمود: «ای جبرئیل (علیه السلام)! تو ششمین ما هستی» جبرئیل (علیه السلام) گفت: «ای رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله)! هیچ‌کس نیست که انگشتر به دست راستش کند و به‌وسیله‌ی آن سنّت تو را اراده کند و من او را روز قیامت سرگردان ببینم مگر اینکه دستش را می‌گیرم و او را به تو و امیرالمؤمنین علیِّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) می‌رسانم».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۱۶ مستدرک الوسایل، ج۳، ص۲۹۰/ بحارالأنوار، ج۴۲، ص۶۳/ المناقب، ج۳، ص۳۰۳
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- فی تفسیر الإمام (علیه السلام) قَالَ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) مَا سَوَّی اللَّهُ قَطُّ امْرَأَهًًْ بِرَجُلٍ إِلَّا مَا کَانَ مِنْ تَسْوِیَهًِْ اللَّهِ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) بِعَلِیٍّ (علیه السلام) وَ إِلْحَاقِهَا وَ هِیَ امْرَأَهًٌْ بِأَفْضَلِ رِجَالِ الْعَالَمِینَ وَ کَذَلِکَ مَا کَانَ مِنَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ (علیها السلام) وَ إِلْحَاقِ اللَّهِ إِیَّاهُمَا بِالْأَفْضَلَیْنِ الْأَکْرَمَیْنِ لَمَّا أَدْخَلَهُمْ فِی الْمُبَاهَلَهًِْ قَالَ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) فَأَلْحَقَ اللَّهُ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) بِمُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ عَلِیٍّ (علیه السلام) فِی الشَّهَادَهًِْ وَ أَلْحَقَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ (علیها السلام) بِهِمْ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهِ عَلَی الْکاذِبِینَ فَکَانَ الْأَبْنَاءُ الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ (علیها السلام) جَاءَ بِهِمَا رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) فَأَقْعَدَهُمَا بَیْنَ یَدَیْهِ کَجَرْوَیِ الْأَسَدِ وَ أما النِّسَاءُ فَکَانَتْ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) جَاءَ بِهَا رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) وَ أَقْعَدَهَا خَلْفَهُ کَلَبْوَهًِْ الْأَسَدِ وَ أما الْأَنْفُسُ فَکَانَ علی‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) جَاءَ بِهِ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) فَأَقْعَدَهُ عَلَی یَمِینِهِ کَالْأَسَدِ وَ رَبَضَ هُوَ کَالْأَسَدِ وَ قَالَ (صلی الله علیه و آله) لِأَهْلِ نَجْرَانَ هَلُمُّوا الْآنَ نَتَبَاهَلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهِ عَلَی الْکاذِبِینَ فَقَالَ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) اللَّهُمَّ هَذَا نَفْسِی وَ هُوَ عِنْدِی عِدْلُ نَفْسِی اللَّهُمَّ هَذِهِ نِسَائِی أَفْضَلُ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ وَ قَالَ اللَّهُمَّ هَذَانِ وَلَدَایَ وَ سِبْطَایَ فَأَنَا حَرْبٌ لِمَنْ حَارَبُوا وَ سِلْمٌ لِمَنْ سَالَمُوا مَیَّزَ اللَّهُ تَعَالَی عِنْدَ ذَلِکَ الصَّادِقِینَ مِنَ الْکَاذِبِینَ فَجَعَلَ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) وَ عَلِیّاً (علیه السلام) وَ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) وَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ (علیها السلام) أَصْدَقَ الصَّادِقِینَ وَ أَفْضَلَ الْمُؤْمِنِینَ فَأَمَّا مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله) فَهُوَ أَفْضَلُ رِجَالِ الْعَالَمِینَ وَ أما عَلِیٌّ (علیه السلام) فَهُوَ نَفْسُ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) أَفْضَلُ رِجَالِ الْعَالَمِینَ بَعْدَهُ وَ أما فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها) فَأَفْضَلُ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ وَ أما الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ (علیها السلام) فَسَیِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّهًِْ إِلَّا مَا کَانَ مِنِ ابْنَیِ الْخَالَهًِْ عِیسَی وَ یَحْیَی (علیها السلام) فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَی مَا أَلْحَقَ صِبْیَاناً بِرِجَالٍ کَامِلِی الْعُقُولِ إِلَّا هَؤُلَاءِ الْأَرْبَعَهًَْ عِیسَی‌ابْنَ‌مَرْیَمَ وَ یَحْیَی بْنَ زَکَرِیَّا (علیها السلام) وَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ (علیها السلام).
پیامبر (صلی الله علیه و آله) در تفسیر امام (علیه السلام) آمده است: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «خداوند هرگز هیچ زنی را با مردی برابر قرار نداد مگر برابری فاطمه (سلام الله علیها) با علی (علیه السلام) و ملحق‌کردن فاطمه (سلام الله علیها) به او. و او زنی است که از همه‌ی مردان عالم برتر است و همچنین است مقام حسن و حسین (علیها السلام) و الحاقشان به دو انسان با فضیلت و صاحب کرامت (علی (علیه السلام) و فاطمه (سلام الله علیها)) آنجا که ایشان را در جمع مباهله‌کنندگان وارد کرد». پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «خداوند فاطمه (سلام الله علیها) را در گواهی‌دادن به محمّد (صلی الله علیه و آله) و علی (علیه السلام) ملحق کرد و حسن و حسین (علیها السلام) را به آنها ملحق کرد». خدای تعالی فرمود: فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ الله عَلَی الْکاذِبِین. فرزندان، حسن و حسین (علیها السلام) بودند که رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) آن دو را آورد و مانند دو بچه شیر پیش رویش نشاند. و منظور از زنان، فاطمه (سلام الله علیها) بود که رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) او را آورد و مانند شیرزن پشت سرش نشاند و جان‌ها در آیه‌ی مباهله علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) بود که رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) او را آورد و مانند شیرمرد سمت راستش نشاند و خود نیز مانند شیر بر زمین نشست و به اهل نجران فرمود: «اکنون بیایید مباهله کنیم فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ الله عَلَی الْکاذِبِینَ». رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) به محضر خدا عرض کرد: «خداوندا! این جان من است و او نزد من با جان من برابر است. خداوندا! این زنان من و برترین زنان عالمیان است و فرمود: «خداوندا! این دو، فرزندان من و نوه‌های دختری من هستند و من با کسانی که با آنان بجنگند می‌جنگم و با کسانی که با آنان صلح و آشتی کنند در صلحم». در این هنگام خدای تعالی راستگویان را از دروغگویان مشخّص کرد و محمّد (صلی الله علیه و آله)، علی (علیه السلام)، فاطمه (سلام الله علیها)، حسن و حسین (علیها السلام) را راستگوترین راستگویان و برترین مؤمنان قرار داد. محمّد (صلی الله علیه و آله) برترین مردان عالم است و علی (علیه السلام) جان محمّد (صلی الله علیه و آله) و بعد از او برترین مردان عالم است و فاطمه (سلام الله علیها) برترین زنان عالم و حسن و حسین (علیها السلام) سرور جوانان اهل بهشتند به استثناء دو پسر خاله عیسی (علیه السلام) و یحیی (علیه السلام) که خداوند هیچ کودکی را به مردان دارای عقل کامل ملحق نکرده مگر این چهار نفر: عیسی‌بن‌مریم (ع)، یحیی‌بن‌زکریّا (علیه السلام)، حسن و حسین (علیها السلام).
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۱۸ بحارالأنوار، ج۳۷، ص۴۸/ الإمام العسکری، ص۶۵۶
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- قَالَ‌النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) لِنَصَارَی نَجْرَانَ ... قَدْ کانَ عِیسَی (علیه السلام) أَخِی کَمَا قُلْتُمْ یُحْیِی الْمَوْتَی وَ یُبْرِئُ الْأَکْمَهَ وَ الْأَبْرَصَ وَ یُخْبِرُ قَوْمَهِ بِمَا فِی نُفُوسِهِمْ وَ مِمَّا {عَمَّا} یَدَّخِرُونَ فِی بُیُوتِهِمْ وَ کُلُّ ذَلِکَ بِإِذْنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ هُوَ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَبْدٌ وَ ذَلِکَ عَلَیْهِ غَیْرُ عَارٍ وَ هُوَ مِنْهُ غَیْرُ مُسْتَنْکِفٍ فَقَدْ کَانَ لَحْماً وَ دَماً وَ شَعْراً وَ عَظْماً وَ عَصَباً وَ أَمْشَاجاً یَأْکُلُ الطَّعَامَ وَ یَظْمَأُ وَ یَنْصَبُ وَ اللَّهِ بِأَرْبِهِ وَ رَبُّهُ الْأَحَدُ الْحَقُّ الَّذِی لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْءٌ وَ لَیْسَ لَهُ نِدٌّ قَالُوا فَأَرِنَا مِثْلَهُ جَاءَ مِنْ غَیْرِ فَحْلٍ وَ لَا أَبٍ قَالَ هَذَا آدَمُ (علیه السلام) أَعْجَبُ مِنْهُ خَلْقاً جَاءَ مِنْ غَیْرِ أَبٍ وَ لَا أُمٍّ وَ لَیْسَ شَیْءٌ مِنَ الْخَلْقِ بِأَهْوَنَ عَلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی قُدْرَتِهِ مِنْ شَیْءٍ وَ لَا أَصْعَبَ إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَیْئاً أَنْ یَقُولَ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ وَ تَلَا عَلَیهِم إِنَّ مَثَلَ عِیسی عِنْدَ اللهِ کَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ قالَ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ قَالَا فَمَا نَزْدَادُ مِنْکَ فِی أَمْرِ صَاحِبِنَا إِلَّا تَبَایُناً وَ هَذَا الْأَمْرُ الَّذِی لَا نُقِرُّ لَکَ فَهَلُمَّ فَلْنُلَاعِنْکَ أَیُّنَا أَوْلَی بِالْحَقِّ فَنَجْعَلْ لَعْنَهًَْ اللَّهِ عَلَی الْکَاذِبِینَ مِثْلَهَا فَإِنَّهَا مَثَلَهًٌْ وَ آیَهًٌْ مُعَجَّلَهًٌْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ آیَهًَْ الْمُبَاهَلَهًِْ عَلَی رَسُولِ‌الله (صلی الله علیه و آله) فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِسَاءَنا وَ نِسَاءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهِ عَلَی الْکَاذِبِینَ فَتَلَا عَلَیْهِمْ رَسُولُ‌اللهِ (صلی الله علیه و آله) مَا نَزَلَ عَلَیْهِ فِی ذَلِکَ مِنَ الْقُرْآنِ فَقَالَ (صلی الله علیه و آله) إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَمَرَنِی أَصِیرُ إِلَی مُلْتَمَسِکُمْ وَ أَمَرَنِی بِمُبَاهَلَتِکُمْ إِنْ أَقَمْتُمْ وَ أَصْرَرْتُمْ عَلَی قَوْلِکُمْ. قَالَا وَ ذَلِکَ آیَهًُْ مَا بَیْنَنَا وَ بَیْنَکَ إِذَا کَانَ غَداً بَاهَلْنَاکَ.
پیامبر (صلی الله علیه و آله) پیامبر (صلی الله علیه و آله) به مسیحیان نجران فرمود: «... برادرم عیسی (علیه السلام) چنان بود که گفتید؛ مرده‌ها را زنده می‌کرد و کورِ مادرزاد و مبتلایان به برص (پیسی) را بهبودی می‌بخشید و به قومش از آنچه در قلبشان هست و از آنچه در خانه‌هایشان ذخیره می‌کنند خبر می‌داد و همه‌ی این‌ها به اذن خدای عزّوجلّ است و او بنده خدای عزّوجلّ است و این برای او عار نیست و او از آن ابا ندارد. گوشت، خون، مو، استخوان، اعصاب و طبیعت او غذا می‌خورد و تشنه می‌شد و اعضایش خسته می‌شد درحالی‌که پروردگارش یگانه و بر حقّ است که هیچ‌چیز همانند او نیست و همتایی ندارد». گفتند: «مانند او کسی را به ما نشان بده که بدون مرد و بدون پدر به دنیا بیاید». فرمود: «آدم (علیه السلام) در آفرینش از او شگفت‌آورتر است بدون پدر و بدون مادر به دنیا آمده است و در قدرت خدای عزّوجلّ چیزی از خلق آسان‌تر و یا سخت‌تر از چیز دیگر برای او نیست. فرمان او چنین است که هرگاه چیزی را اراده کند تنها به آن می‌گوید: «موجود باش»!، آن نیز بی‌درنگ موجود می‌شود»! و برای آنها این آیه را تلاوت فرمود: إِنَّ مَثَلَ عِیسی عِنْدَ الله کَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ قالَ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ. آن دو گفتند: «درباره‌ی صاحب ما؛ پیامبر ما فقط جدایی ما از تو بیشتر می‌شود و این امری است که ما به نفع تو اعتراف نمی‌کنیم؛ پس بیا تا با تو ملاعنه کنیم و هرکدام از ما به حقّ سزاوارتر است دیگری را لعنت کنیم و لعنت خداوند را بر دروغگویان قرار دهیم؛ که آن مصیبت تلخ عبرت‌انگیز و نشانه‌ی سریع برای مشخص‌شدن حقّ از باطل است». پس خدای عزّوجلّ آیه‌ی مباهله را بر رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) نازل کرد: فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ الله عَلَی الْکاذِبِین. رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) آنچه را که در این مورد از آیات قرآن بر او نازل شد بر آنها تلاوت کرد و فرمود: «همانا خداوند مرا فرمان‌داده که به خواسته‌ی شما (مباهله) برگردم و درصورتی‌که بر سخنتان پایبندید و بر آن اصرار دارید مرا به مباهله با شما امر کرده است». گفتند: «مباهله نشانه‌ی حقانیّت میان ما و توست. فردا با تو مباهله می‌کنیم».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۱۸ إقبال الأعمال، ص۵۱۰
الکاظم (علیه السلام)- اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ عَلَی أَخِیهِ وَ صِنْوِهِ أَمِیرِ‌الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ قِبْلَهًِْ الْعَارِفِینَ وَ عَلَمِ الْمُهْتَدِینَ وَ ثَانِی الْخَمْسَهًِْ الْمَیَامِینِ الَّذِینَ فَخَرَ بِهِمُ الرُّوحُ الْأَمِینُ وَ بَاهَلَ اللَّهُ بِهِمُ الْمُبَاهِلِینَ فَقَالَ وَ هُوَ أَصْدَقُ الْقَائِلِین فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهِ عَلَی الْکاذِبِینَ.
امام کاظم (علیه السلام) خدایا درود فرست بر محمّد (صلی الله علیه و آله) و بر علی (علیه السلام) برادرش و هم ریشه‌اش امیرالمؤمنین (علیه السلام) و قبله‌ی عارفان و نشانه و راهنمای هدایت‌شدگان و به دوّم پنج‌تن سعادتمندی که روح‌الامین (علیه السلام) به آنها افتخار کرد و خداوند به‌وسیله‌ی آنها با مباهله‌کنندگان مباهله کرد و او که راستگوترین گویندگان است فَمَنْ حَاجَّکَ فیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهِ عَلَی الْکاذِبین
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۲۰ مصباح المتهجد، ج۲، ص۷۶۷/ البلدالأمین، ص۲۶۷/ المصباح للکفعمی، ص۶۹۰
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی مَسْرُوقٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَال: قُلْتُ إِنَّا نُکَلِّمُ النَّاسَ فَنَحْتَجُّ عَلَیْهِمْ بِقَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَطِیعُوا اللهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَیَقُولُونَ نَزَلَتْ فِی أُمَرَاءِ السَّرَایَا فَنَحْتَجُّ عَلَیْهِمْ بِقَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذینَ آمَنُوا الَّذینَ یُقیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُون فَیَقُولُونَ نَزَلَتْ فِی الْمُؤْمِنِینَ وَ نَحْتَجُّ عَلَیْهِمْ بِقَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی فَیَقُولُونَ نَزَلَتْ فِی قُرْبَی الْمُسْلِمِینَ قَالَ فَلَمْ أَدَعْ شَیْئاً مِمَّا حَضَرَنِی ذِکْرُهُ مِنْ هَذِهِ وَ شِبْهِهِ إِلَّا ذَکَرْتُهُ فَقَالَ لِی إِذَا کَانَ ذَلِکَ فَادْعُهُمْ إِلَی الْمُبَاهَلَهًِْ قُلْتُ وَ کَیْفَ أَصْنَعُ قَالَ أَصْلِحْ نَفْسَکَ ثَلَاثاً وَ أَظُنُّهُ قَالَ وَ صُمْ وَ اغْتَسِلْ وَ ابْرُزْ أَنْتَ وَ هُوَ إِلَی الْجَبَّانِ فَشَبِّکْ أَصَابِعَکَ مِنْ یَدِکَ الْیُمْنَی فِی أَصَابِعِهِ ثُمَّ أَنْصِفْهُ وَ ابْدَأْ بِنَفْسِکَ وَ قُلِ اللَّهُمَّ رَبَّ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ وَ رَبَّ الْأَرَضِینَ السَّبْعِ عَالِمَ الْغَیْبِ وَ الشَّهَادَةِ الرَّحْمَنَ الرَّحِیمَ إِنْ کَانَ أَبُو مَسْرُوقٍ جَحَدَ حَقّاً وَ ادَّعَی بَاطِلًا فَأَنْزِلْ عَلَیْهِ حُسْبَاناً مِنَ السَّمَاءِ أَوْ عَذَاباً أَلِیماً ثُمَّ رُدَّ الدَّعْوَهًَْ عَلَیْهِ فَقُلْ وَ إِنْ کَانَ فُلَانٌ جَحَدَ حَقّاً وَ ادَّعَی بَاطِلًا فَأَنْزِلْ عَلَیْهِ حُسْبَاناً مِنَ السَّمَاءِ أَوْ عَذَاباً أَلِیماً ثُمَّ قَالَ لِی فَإِنَّکَ لَا تَلْبَثُ أَنْ تَرَی ذَلِکَ فِیهِ فَوَ اللَّهِ مَا وَجَدْتُ خَلْقاً یُجِیبُنِی إِلَیْه.
امام صادق (علیه السلام) ابومسروق گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «ما با مردم درباره‌ی مذهب و امامت شما گفتگو می‌کنیم و با آنان احتجاج می‌کنیم و به گفتار خدای عزّوجلّ دلیل می‌آوریم که می‌فرماید: خدا و رسول را و اولیاءامر را فرمانبرید. (نساء/۵۹). مردم می‌گویند: «این آیه درباره‌ی فرماندهان قشون‌ها نازل گشته، پس برای آنان به گفتار [دیگر] خدای عزّوجلّ حجّت می‌آوریم که می‌فرماید: سرپرست و ولیّ شما، تنها خداست و پیامبر او و آنها که ایمان آورده‌اند همان‌ها که نماز را برپا می‌دارند، و درحال رکوع، زکات می‌دهند. (مائده/۵۵). پس [باز] مردم می‌گویند: «این آیه درباره‌ی مؤمنین نازل شده و برای آنها به گفتار خدای عزّوجلّ دلیل می‌آوریم: بگو ای محمّد! من از شما مزدی نخواهم جز دوستی درباره‌ی نزدیکان [و خویشان]. (شوری/۲۳). گویند: «این آیه درباره‌ی نزدیکان و خویشان اسلامی نازل شده، گوید: «من آنچه در خاطر داشتم از این آیات و مانند آن و جواب‌هایی که مردم از آنها دهند ذکر کردم»؟ حضرت (صلی الله علیه و آله) به من فرمود: «اگر این‌طور است آنها را به مباهله دعوت کن». عرض کردم: «چگونه مباهله کنم»؟ فرمود: «سه روز خود را اصلاح کن و گمانم که فرمود: «روزه بگیر یعنی در آن سه روز که درصدد اصلاح خود به توبه و استغفار و دعا و امثال این‌ها برآیی روزه هم بگیر و غسل کن و با طرف خود به صحرا بروید و انگشتان دست راست خود را در انگشتان او شبکه‌وار بینداز و او را انصاف ده یعنی ابتداء به خود لعن و نفرین کن و بگو: «بار خدایا! ای پروردگار هفت آسمان و هفت زمین! و ای دانای نهان و عیان! و ای بخشاینده‌ی مهربان، اگر ابومسروق حقّی را انکار کرده و ادّعای باطلی کرده پس بر او از آسمان عذابی دردناک نازل فرما». سپس نفرین را به او برگردان و بگو: «و اگر فلان کس حقّی را انکار کرده و باطلی را ادّعا کرده پس عذابی دردناک از آسمان بر او فروآور». سپس فرمود: «پس از آن درنگ نکنی که اثر آن را در آن شخص به چشم خود خواهی دید». پس به خدا سوگند هیچ‌کس را ندیدم که مرا در این کار اجابت کند و به مباهله حاضر شود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۲۰ نورالثقلین
الباقر (علیه السلام)- السَّاعَهًُْ الَّتِی تُبَاهِلُ فِیهَا مَا بَیْنَ طُلُوعِ الْفَجْرِ إِلَی طُلُوعِ الشَّمْسِ.
امام باقر (علیه السلام) زمان مباهله، بین طلوع فجر و طلوع آفتاب است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۲۲ الکافی، ج۲، ص۵۱۴/ نورالثقلین
الکاظم (علیه السلام)- التَّبَتُّلُ أَنْ تُقَلِّبَ کَفَّیْکَ فِی الدُّعَاءِ إِذَا دَعَوْتَ وَ الِابْتِهَالُ أَنْ تَبْسُطَهُمَا وَ تُقَدِّمَهُمَا.
امام کاظم (علیه السلام) تبتّل‌گردانیدن کف دست‌ها در دعا در وقت خواندن دعا است. و ابتهال (زاری‌کردن و اخلاص‌ورزیدن در دعا) آن است که دست‌ها را بگشایی و جلو آوری.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۲۲ وسایل الشیعه، ج۷، ص۵۰/ نورالثقلین
الحسین (علیه السلام)- وَ الِابْتِهَالُ رَفْعُ الْیَدَیْنِ وَ تَمُدُّهُمَا وَ ذَلِکَ عِنْدَ الدَّمْعَهًِْ.
امام حسین (علیه السلام) الْإِبْتِهَالُ بالابردن هردو دست است و اینکه آنها را بکشی و این موقع اشک‌ریختن است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۲۲ الکافی، ج۲، ص۴۷۹/ نورالثقلین
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- نَبْتَهِلْ أَیْ نَتَضَرَّعْ فِی الدُّعَاءِ.
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه) نَبْتَهِلْ یعنی در دعا ناله و زاری می‌کنیم.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۲۲ بحارالأنوار، ج۲۱، ص۲۸۰