فِيهِ ءَايَٰتُۢ بَيِّنَٰتࣱ مَّقَامُ إِبۡرَٰهِيمَۖ وَمَن دَخَلَهُۥ كَانَ ءَامِنࣰاۗ وَلِلَّهِ عَلَى ٱلنَّاسِ حِجُّ ٱلۡبَيۡتِ مَنِ ٱسۡتَطَاعَ إِلَيۡهِ سَبِيلࣰاۚ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ ٱلۡعَٰلَمِينَ
97
فِيهِ ءَايَٰتُۢ بَيِّنَٰتࣱ مَّقَامُ إِبۡرَٰهِيمَۖ وَمَن دَخَلَهُۥ كَانَ ءَامِنࣰاۗ وَلِلَّهِ عَلَى ٱلنَّاسِ حِجُّ ٱلۡبَيۡتِ مَنِ ٱسۡتَطَاعَ إِلَيۡهِ سَبِيلࣰاۚ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ ٱلۡعَٰلَمِينَ
97
الصّادق (علیه السلام)- نَحْنُ الْآیَاتُ وَ نَحْنُ الْبَیِّنَاتُ.
امام صادق (علیه السلام) آیات ما هستیم و بینات؛ [نیز] ما هستیم.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۸۶ بحرالعرفان، ج۳، ص۷
علیّ‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- مَقامُ إِبْراهِیمَ یَعْنِی نِدَاءَ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) عَلَی الْمَقَامِ بِالْحَجِّ.
علی‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه) مَقامُ إِبْراهِیمَ منظور ندا ندادن ابراهیم (علیه السلام) برای حجّ روی مقام است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۸۶ بحارالأنوار، ج۱۲، ص۱۱۶/ القمی، ج۲، ص۸۳/ مستدرک الوسایل، ج۹، ص۱۹۵
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ بُرَیْدٍ الْعِجْلِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) کَیْفَ صَارَ النَّاسُ یَسْتَلِمُونَ الْحَجَرَ وَ الرُّکْنَ الْیَمَانِیَّ وَ لَا یَسْتَلِمُونَ الرُّکْنَیْنِ الْآخَرَیْنِ؟ قَالَ: إِنَّ الْحَجَرَ الْأَسْوَدَ وَ الرُّکْنَ الْیَمَانِیَّ عَنْ یَمِینِ الْعَرْشِ وَ إِنَّمَا أَمَرَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَنْ یُسْتَلَمَ مَا عَنْ یَمِینِ عَرْشِهِ. قُلْتُ: فَکَیْفَ صَارَ مَقَامُ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) عَنْ یَسَارِهِ؟ قَالَ: لِأَنَّ لِإِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) مَقَاماً فِی الْقِیَامَهًِْ وَ لِمُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) مَقَاماً فَمَقَامُ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) عَنْ یَمِینِ عَرْشِ رَبِّنَا عَزَّ‌وَ‌جَلَّ وَ مَقَامُ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) عَنْ شِمَالِ عَرْشِهِ فَمَقَامُ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) فِی مَقَامِهِ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ وَ عَرْشُ رَبِّنَا مُقْبِلٌ غَیْرُ مُدْبِر.
امام صادق (علیه السلام) بریدعجلی گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «چگونه مردم حجرالأسود و رکن یمانی را می‌بوسند و دو رکن دیگر را نمی‌بوسند»؟ فرمود: «چون حجرالأسود و رکن یمانی در سمت راست عرش هستند و همانا خداوند تبارک‌وتعالی فرموده است: «تا آنچه در راست عرش است، بوسیده شود». گفتم: «چگونه مقام ابراهیم (علیه السلام) در سمت چپش افتاده است»؟ فرمود: «چون ابراهیم (علیه السلام) در قیامت مقامی دارد و محمّد (صلی الله علیه و آله) هم مقامی و مقام محمّد (صلی الله علیه و آله) در راست عرش است و مقام ابراهیم (علیه السلام) در چپ آن و مقام ابراهیم (علیه السلام) مقام او در قیامت است و عرش پروردگار رو به پیش، نه رو به پس است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۸۶ بحارالأنوار، ج۵۷، ص۱۰
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عَبْدِ الْخَالِقِ الصَّیْقَلِ قَال: سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً فَقَالَ لَقَدْ سَأَلْتَنِی عَنْ شَیْءٍ مَا سَأَلَنِی أَحَدٌ إِلَّا مَنْ شَاءَ اللَّهُ قَالَ مَنْ أَمَّ هَذَا الْبَیْتَ وَ هُوَ یَعْلَمُ أَنَّهُ الْبَیْتُ الَّذِی أَمَرَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ وَ عَرَفَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ حَقَّ مَعْرِفَتِنَا کَانَ آمِناً فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَهًِْ.
امام صادق (علیه السلام) از عبدالخالق‌صیقل گوید: امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی این سخن خدای عزّوجلّ: وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً سؤال کردم. فرمود: «درباره‌ی چیزی از من سؤال کردی که کسی از من نپرسیده مگر کسی که خدا خواسته باشد. کسی که این خانه را قصد کند، درحالی‌که می‌داند این خانه‌ای است که خدای عزّوجلّ به آن امر کرده است و ما اهل‌بیت (علیهم السلام) را آن‌گونه که حقّ شناخت ماست بشناسد، در دنیا و آخرت در امان است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۸۶ الکافی، ج۴، ص۵۴۵/ من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۲۰۵/ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۴۵۲/ العیاشی، ج۱، ص۱۸۹/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۹۸/ مستدرک الوسایل، ج۸، ص۳۸/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ قَالَ: جُعِلْتُ فِدَاکَ قَوْلُ اللَّهِ آیاتٌ بَیِّناتٌ مَقامُ إِبْراهِیمَ وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً وَ قَدْ یَدْخُلُهُ الْمُرْجِئُ وَ الْقَدَرِیُّ وَ الْحَرُورِیُّ وَ الزِّنْدِیقُ الَّذِی لَا یُؤْمِنُ بِاللَّهِ قَالَ لَا وَ لَا کَرَامَهًَْ قُلْتُ فَمَهْ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ مَنْ دَخَلَهُ وَ هُوَ عَارِفٌ کَمَا هُوَ عَارِفٌ لَهُ خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ وَ کُفِیَ هَمَّ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَهًِْ.
امام صادق (علیه السلام) علی‌بن‌عبدالعزیز گوید: [به امام صادق (علیه السلام)] عرض کردم: «جانم به فدایت! سخن خداوند متعال: آیاتٌ بَیِّناتٌ مَقامُ إِبْراهِیمَ وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً؛ درحالی‌که گاهی مرجئه و قدری و حروری و زندیق که به خدا ایمان ندارند در آن [ها] داخل می‌شود. آیا این‌ها هم دارای کرامت ورود در خانه‌ی خدا و در امان خواهند بود»؟ فرمود: «نه! این داخل‌شدن در خانه‌ی خدا کرامت برای آنها نیست». عرض کردم: «فدایتان شوم! پس چه کسی دارای این کرامت است»؟ فرمود: «کسی که داخل خانه‌ی خدا شود و همچنان‌که آن را می‌شناسد حقّ ما را بشناسد، از گناهانش خارج شود و غم و اندوه دنیا و آخرت از او برطرف شود».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۸۸ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۳۶۹/ العیاشی، ج۱، ص۱۸۹/ العیاشی، ج۱، ص۱۹۰/ مستدرک الوسایل، ج۹، ص۳۵۹/ نورالثقلین
الباقر (علیه السلام)- أَنَّ مَعْنَاهُ مَنْ دَخَلَهُ عَارِفاً بِجَمِیعِ مَا أَوْجَبَهُ اللَّهُ عَلَیْهِ کَانَ آمِناً فِی الْآخِرَهًِْ مِنَ الْعِقَابِ الدَّائِمِ.
امام باقر (علیه السلام) این است که هرکس در خانه‌ی خدا داخل شود درحالی‌که به همه‌ی آنچه که خداوند بر او واجب نموده عارف است، در آخرت از عقاب دایمی در امان باشد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۸۸ بحرالعرفان، ج۴، ص۲۰
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- مَثَلُکُمْ یَا عَلِیُّ (علیه السلام) مَثَلُ بَیْتِ اللَّهِ الْحَرَامِ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً فَمَنْ أَحَبَّکُمْ وَ وَالاکُمْ کَانَ آمِناً مِنْ عَذَابِ النَّارِ وَ مَنْ أَبْغَضَکُمْ أُلْقِیَ فِی النَّار.
پیامبر (صلی الله علیه و آله) ای علی (علیه السلام)! مَثَل شما در میان مردم مثل بیت‌الله‌الحرام است که هرکس در آن داخل شود در امان باشد؛ پس هرکس شما را دوست بدارد و ولایت شما را بپذیرد از عذاب آتش ایمن باشد و هرکه با شما دشمنی کند، در آتش انداخته شود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۸۸ خصایص الأیمهًْ (ص۷۷
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ شُعَیْبِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ قَالَ أبو عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) لأبی حنیفهًْ: یَا أَبَاحَنِیفَهًَْ أَخْبِرْنِی عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً أَیْنَ ذَلِکَ مِنَ الْأَرْضِ قَالَ الْکَعْبَهًُْ قَالَ أَ فَتَعْلَمُ أَنَّ الْحَجَّاجَ بْنَ یُوسُفَ حِینَ وَضَعَ الْمَنْجَنِیقَ عَلَی ابْنِ الزُّبَیْرِ فِی الْکَعْبَهًِْ فَقَتَلَهُ کَانَ آمِناً فِیهَا قَالَ فَسَکَتَ ... و قَنَّعَ رَأْسَهُ وَ خَرَجَ وَ هُوَ یَقُولُ أَعْلَمُ النَّاسِ وَ لَمْ نَرَهُ عِنْدَ عَالِمٍ فَقَالَ أَبُوبَکْرٍ الْحَضْرَمِیُّ جُعِلْتُ فِدَاکَ الْجَوَابُ فِی الْمَسْأَلَتَیْنِ الْأَوَّلَتَیْنِ فَقَالَ یَا أَبَابَکْرٍ سِیرُوا فِیها لَیالِیَ وَ أَیَّاماً آمِنِینَ فَقَالَ مَعَ قَائِمِنَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ أما قَوْلُهُ وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً فَمَنْ بَایَعَهُ وَ دَخَلَ مَعَهُ وَ مَسَحَ عَلَی یَدِهِ وَ دَخَلَ فِی عَقْدِ أَصْحَابِهِ کَانَ آمِناً.
امام صادق (علیه السلام) شعیب‌بن‌انس از بعضی از اصحاب امام صادق (علیه السلام) روایت می‌کند که [گفته‌اند]: امام صادق (علیه السلام) به ابوحنیفه فرمود: «ای اباحنیفه! از سخن خدای عزّوجلّ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً؛ به من خبر بده که آن کجای زمین است»؟ گفت: «کعبه»! فرمود: «می‌دانی که حجّاج‌بن‌یوسف منجنیق را در کعبه بر ابن‌زبیر بست و او را کشت؛ آیا ابن‌زبیر در کعبه در امان بود»؟ پس [ابوحنیفه] ساکت شد ... و سرش را پوشاند و بیرون رفت می‌گفت: «داناترین مردم است درحالی‌که او را نزد عالمی ندیده‌ایم». ابوبکر حضرمی عرض کرد: «فدایت شوم پاسخ دو مسأله‌ی اوّل چیست»؟ فرمود: «ای ابابکر! شب‌ها و روزها در این آبادی‌ها با ایمنی [کامل] سفر کنید! یعنی همراه قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ما اهل‌بیت (علیهم السلام) با ایمنی سفر کنید و امّا سخن خدا وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً؛ پس هرکس با او بیعت کند و همراه او داخل خانه‌ی خدا شود و دست او را بفشارد و در زمره‌ی یاران او درآید، در امان است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۸۸ بحارالأنوار، ج۲، ص۲۹۴/ علل الشرایع، ج۱، ص۸۹/ نورالثقلین/ بحارالأنوار، ج۲، ص۲۸۷/ بحارالأنوار، ج۱۰، ص۲۱۴/ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۲۳۶/ الاحتجاج، ج۲، ص۳۶۰/ الصراط المستقیم، ج۳، ص۲۱۱/ المناقب، ج۴، ص۲۵۲
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- یَقُولُ فِی حَقِّ عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ جَعَلْتُهُ الْعَلَمَ الْهَادِیَ مِنَ الضَّلَالَهًِْ وَ بَابِیَ الَّذِی أُوتَی مِنْهُ وَ بَیْتِیَ الَّذِی مَنْ دَخَلَهُ کَانَ آمِناً مِنْ نَارِی.
پیامبر (صلی الله علیه و آله) درباره‌ی علی (علیه السلام) می‌فرماید: «او را علامت و نشانه‌ی هدایت از گمراهی به حق قرار دادم و او درِ [رحمت] من است که به‌وسیله‌ی او از آن عطا می‌کنم و او خانه‌ی من است که هرکس وارد آن شود از آتش من در امان است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۸۸ بحارالأنوار، ج۳۸، ص۹۸/ نورالثقلین
الباقر (علیه السلام)- إِنَّ امیرالمؤمنین (علیه السلام) فِی بَابٍ وَ مَنْزِلٍ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً وَ مَنْ خَرَجَ مِنْهُ کَانَ کَافِراً.
امام باقر (علیه السلام) حضرت امیر (علیه السلام) در یک درب و یک منزلی است که هرکس داخل آن شود در امان خواهد بود و کسی که از آن خارج شود، کافر است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۸۸ بحارالأنوار، ج۴۳، ص۳۵۰/ بحارالأنوار، ج۷۵، ص۱۱۴
الصّادق (علیه السلام)- نَحْنُ الْبَیْتُ الْمَعْمُورُ الَّذِی مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً.
امام صادق (علیه السلام) ماییم بیت‌المعمور که هرکه در آن درآمد، آسود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۰ بحارالأنوار، ج۵۶، ص۱۹۶
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً الْبَیْتَ عَنَی أَمِ الْحَرَمَ قَالَ مَنْ دَخَلَ الْحَرَمَ مِنَ النَّاسِ مُسْتَجِیراً بِهِ فَهُوَ آمِنٌ مِنْ سَخَطِ اللَّهِ وَ مَنْ دَخَلَهُ مِنَ الْوَحْشِ وَ الطَّیْرِ کَانَ آمِناً مِنْ أَنْ یُهَاجَ أَوْ یُؤْذَی حَتَّی یَخْرُجَ مِنَ الْحَرَمِ.
امام صادق (علیه السلام) عبدالله‌بن‌سنان گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «هرکس وارد آنجا شود از هرگونه تعرّضی در امان خواهد بود خداوند عزّوجلّ از این آیه‌ی قرآن، خانه‌ی کعبه را، یا حرم مکّه را منظور کرده است»؟ ابوعبداللَّه گفت: «هر بشری به حرم خدا درآید و در آنجا پناه بگیرد از خشم خدا در امان خواهد بود و هر حیوان وحشی و یا پرنده‌ی آسمانی به حرم خدا درآید در امان خواهد بود که او را رم ندهند و آزار نکنند تا آن هنگام که از حرم خدا بیرون شود».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۰ الکافی، ج۴، ص۲۲۶/ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۴۴۹/ من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۲۵۱/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۷۴/ العیاشی، ج۱، ص۱۸۹/ فقه القرآن، ج۱، ص۳۲۳/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۳، ص۲۲۳/مستدرک الوسایل، ج۹، ص۳۲۹/ نورالثقلین
الباقر (علیه السلام)- عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِهِ وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً قَالَ یَأْمَنُ فِیهِ کُلُّ خَائِفٍ مَا لَمْ یَکُنْ عَلَیْهِ حَدٌّ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ یَنْبَغِی أَنْ یُؤْخَذَ بِهِ قُلْتُ فَیَأْمَنُ فِیهِ مَنْ حَارَبَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ سَعَی فِی الْأَرْضِ فَسَاداً قَالَ هُوَ مِثْلُ مَنْ یَکُرُّ فِی الطَّرِیقِ فَیَأْخُذُ الشَّاهًَْ وَ الشَّیْءَ فَیَصْنَعُ بِهِ الْإِمَامُ مَا شَاءَ.
امام باقر (علیه السلام) محمّدبن‌مسلم گفت: «از امام باقر (علیه السلام) درباره‌ی آیه‌ی وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً پرسیدم»؟ فرمود: «هرکس که می‌ترسد، در آن در امان است تا زمانی‌که حدی از حدود الهی که به‌وسیله‌ی آن باید کیفر داده شود بر او نباشد». عرض کردم: «پس کسی که با خدا و رسولش بجنگد و برای فساد در زمین بکوشد در آن در امان است»؟ فرمود: «او مانند کسی است که در جادّه‌های بیرون از آبادی تاخت و تاز می‌کند و گوسفندان و چیزهای دیگر را از مردم می‌گیرد؛ پس امام (علیه السلام) با او آنچه بخواهد می‌کند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۰ وسایل الشیعهًْ، ج۱۳، ص۲۲۹/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۷۴/ العیاشی، ج۱، ص۱۸۸/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَهًَْ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً قَالَ إِنْ سَرَقَ سَارِقٌ بِغَیْرِ مَکَّهًَْ أَوْ جَنَی جِنَایَهًًْ عَلَی نَفْسِهِ فَفَرَّ إِلَی مَکَّهًَْ لَمْ یُؤْخَذْ مَا دَامَ فِی الْحَرَمِ حَتَّی یَخْرُجَ مِنْهُ وَ لَکِنْ یُمْنَعُ مِنَ السُّوقِ وَ لَا یُبَایَعُ وَ لَا یُجَالَسُ حَتَّی یَخْرُجَ مِنْهُ فَیُؤْخَذَ وَ إِنْ أَحْدَثَ فِی الْحَرَمِ ذَلِکَ الْحَدَثَ أُخِذَ فِیهِ.
امام صادق (علیه السلام) علی‌بن‌حمزه گوید: امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی سخن خدای عزّوجلّ وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً؛ از پرسیدم. فرمود: «اگر دزدی در غیر مکّه دزدی کرد یا نسبت به خودش جنایتی مرتکب شد و به‌سوی مکّه فرار کرد تا زمانی‌که در حرم است دستگیر نمی‌شود تا از آن خارج شود ولی از بازار منع می‌شود و با او خرید و فروش نمی‌شود و با او نشست و برخاست نمی‌شود تا از حرم خارج و دستگیر شود و اگر آن گناه را در حرم انجام دهد در همان‌جا دستگیر شود».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۰ الکافی، ج۴، ص۲۲۷/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۳، ص۲۲۶/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عَنِ الْمُثَنَّی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) وَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً قَالَ إِذَا أَحْدَثَ السَّارِقُ فِی غَیْرِ الْحَرَمِ ثُمَّ دَخَلَ الْحَرَمَ لَمْ یَنْبَغِ لِأَحَدٍ أَنْ یَأْخُذَهُ وَ لَکِنْ یُمْنَعُ مِنَ السُّوقِ وَ لَا یُبَاعُ وَ لَا یُکَلَّمُ فَإِنَّهُ إِذَا فُعِلَ ذَلِکَ بِهِ أَوْشَکَ أَنْ یَخْرُجَ فَیُؤْخَذَ وَ إِذَا أُخِذَ أُقِیمَ عَلَیْهِ الْحَدُّ فَإِنْ أَحْدَثَ فِی الْحَرَمِ أُخِذَ وَ أُقِیمَ عَلَیْهِ الْحَدُّ فِی الْحَرَمِ لِأَنَّهُ مَنْ جَنَی فِی الْحَرَمِ أُقِیمَ عَلَیْهِ الْحَدُّ فِی الْحَرَمِ.
امام صادق (علیه السلام) مثنّی گوید: از امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی سخن خدای عزّوجلّ وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً؛ سؤال‌کردم. فرمود: «اگر دزد در غیر حرم دزدی کرد و سپس وارد حرم شد برای هیچ‌کس سزاوار نیست که او را دستگیر کند ولیکن از بازار منع می‌شود و با او معامله نمی‌شود و با او سخن گفته نمی‌شود؛ چون هنگامی‌که این برخورد با او انجام شود به‌زودی از حرم بیرون می‌رود و دستگیر می‌شود و هنگامی‌که دستگیر شد حد بر او جاری می‌شود و اگر آن عمل را در حرم انجام داد در حرم دستگیر می‌شود و حد بر او جاری می‌گردد؛ زیرا کسی که در حرم مرتکب جنایت شود حد در حرم بر او جاری می‌گردد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۰ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۷۴/ العیاشی، ج۱، ص۱۸۹/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۳، ص۲۲۸
الصّادق (علیه السلام)- عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً قَالَ إِذَا أَحْدَثَ الْعَبْدُ فِی غَیْرِ الْحَرَمِ جِنَایَهًًْ ثُمَّ فَرَّ إِلَی الْحَرَمِ لَمْ یَسَعْ لِأَحَدٍ أَنْ یَأْخُذَهُ فِی الْحَرَمِ وَ لَکِنْ یُمْنَعُ مِنَ السُّوقِ وَ لَا یُبَایَعُ وَ لَا یُطْعَمُ وَ لَا یُسْقَی وَ لَا یُکَلَّمُ فَإِنَّهُ إِذَا فُعِلَ ذَلِکَ بِهِ یُوشِکُ أَنْ یَخْرُجَ فَیُؤْخَذَ وَ إِذَا جَنَی فِی الْحَرَمِ جِنَایَهًًْ أُقِیمَ عَلَیْهِ الْحَدُّ فِی الْحَرَمِ لِأَنَّهُ لَمْ یَدَعْ لِلْحَرَمِ حُرْمَتَهُ.
امام صادق (علیه السلام) حلبی‌گوید: از امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی این سخن خدای عزّوجلّ وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً؛ پرسیدم. فرمود: «هنگامی‌که بنده در غیر حرم مرتکب جنایتی شد سپس به‌سوی حرم گریخت کسی نمی‌تواند او را در حرم دستگیر کند ولیکن از بازار منع می‌شود و با او معامله نمی‌شود و به او غذا و آب داده نمی‌شود و با او سخن گفته نمی‌شود؛ چون هنگامی‌که این‌گونه با او برخورد شود به‌زودی از حرم خارج و دستگیر می‌شود و هنگامی‌که در حرم مرتکب جنایتی شود در حرم حد بر او جاری می‌گردد؛ چراکه او خودش برای حرم حرمت نگذاشته است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۰ الکافی، ج۴، ص۲۲۶/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۳، ص۲۲۶/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۷۵/ العیاشی، ج۱، ص۱۸۹/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۳، ص۲۳۰/ نورالثقلین/ القمی، ج۱، ص۱۰۶
الباقر (علیه السلام)- مَنْ وَجَبَ عَلَیْهِ الْحَدُّ فَلَاذَ بِالْحَرَمِ لَا یُبَایَعُ وَ لَا یُشَارَی وَ لَا یُعَامَلُ حَتَّی یَخْرُجَ مِنَ الْحَرَمِ فَیُقَامَ عَلَیْهِ الْحَدُّ.
امام باقر (علیه السلام) کسی که حد بر او واجب شود و به حرم پناهنده شود با او خرید و فروش نمی‌شود و با او معامله نمی‌شود تا از حرم خارج و حد بر او جاری شود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۲ بحرالعرفان، ج۴، ص۲۰
الباقر (علیه السلام)- عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَال: سَأَلْتُهُ عَنْ خَائِنٍ یَدْخُلُ الْحَرَمَ قَالَ لَا یُؤْخَذُ وَ لَا یُمَسُّ لِأَنَّ اللَّهَ یَقُولُ وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً.
امام باقر (علیه السلام) محمّدبن‌مسلم گوید: از امام باقر (علیه السلام) درباره‌ی خیانتکاری که وارد حرم شود سؤال کردم. فرمود: «کیفر نمی‌شود و عذاب نمی‌شود؛ زیرا خداوند می‌فرماید: وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۲ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۷۴
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ سَمَاعَهًَْ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ لِی عَلَیْهِ مَالٌ فَغَابَ عَنِّی زَمَاناً فَرَأَیْتُهُ یَطُوفُ حَوْلَ الْکَعْبَهًِْ أَ فَأَتَقَاضَاهُ مَالِی قَالَ لَا لَا تُسَلِّمْ عَلَیْهِ وَ لَا تُرَوِّعْهُ حَتَّی یَخْرُجَ مِنَ الْحَرَمِ.
امام صادق (علیه السلام) سماعه‌بن‌مِهران گوید از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: «من از مردی طلبکارم و مدّتی است که او را ندیده‌ام. امسال او را دیدم که دور خانه‌ی کعبه طواف می‌کند؛ آیا می‌توانم حقّ خود را از او مطالبه کنم»؟ امام صادق (علیه السلام) فرمود: «نه حتّی بر او سلام مکن او را به هراس میفکن. صبر کن تا موقعی که از حرم خارج شود».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۲ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- سَأَلَ مُعَاوِیَهًُْ بْنُ عَمَّارٍ أَبَاعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) عَنْ طَیْرٍ أَهْلِیٍّ أَقْبَلَ فَدَخَلَ الْحَرَمَ فَقَالَ لَا یُؤْخَذُ وَ لَا یُمَسُّ لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً.
امام صادق (علیه السلام) معاویهًْ‌بن‌عمّار از امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی پرنده‌ای اهلی که به آن سو روی آورد تا به حرم داخل شود سؤال کرد. و امام (علیه السلام) فرمود: «چنین پرنده‌ای دستگیر نمی‌شود و دست بر آن آسوده نمی‌گردد چراکه خدای عزّوجلّ می‌گوید: وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۲ من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۲۶۲/ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۳۴۸/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۱۵۲/ علل الشرایع، ج۲، ص۴۵۱/ المقنعهًْ، ص۴۴۷/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۳، ص۳۳/ العیاشی، ج۱، ص۱۸۸/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۳، ص۲۲۹/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سِنَانٍ سَمِعْتُهُ یَقُولُ فِیمَا أُدْخِلَ الْحَرَمَ مِمَّا صِیدَ فِی الْحِلِ قَالَ إِذَا دَخَلَ الْحَرَمَ فَلَا یُذْبَحُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُول وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً.
امام صادق (علیه السلام) عبدالله‌بن‌سِنان گوید: از امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی چیزی که در غیر حرم صید و به حرم آورده شده بود شنیدم که فرمود: «هنگامی‌که داخل حرم شد، ذبح نمی‌شود؛ چون خداوند می‌فرماید: وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۲ العیاشی، ج۱، ص۱۸۹/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۱۵۵/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ ظَبْیٍ دَخَلَ الْحَرَمَ قَالَ لَا یُؤْخَذُ وَ لَا یُمَسُّ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی یَقُولُ وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً.
امام صادق (علیه السلام) محمّدبن‌مسلم گوید: از امام (علیه السلام) درباره‌ی آهویی که داخل حرم شده پرسیدم. فرمود: «گرفته نمی‌شود و آزار و اذیّت نمی‌شود؛ چون خداوند می‌فرماید: وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۲ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۳۶۲/ من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۲۶۲/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۲، ص۵۵۷/ نورالثقلین
الباقر (علیه السلام)- إِنَّ بَکَّهًَْ مَوْضِعُ الْبَیْتِ وَ إِنَّ مَکَّهًَْ الْحَرَمُ وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً.
امام باقر (علیه السلام) بکّه جایگاه خانه‌ی خدا و مکّه حرم است و آن است سخن خداوند وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۲ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۷۸/ العیاشی، ج۱، ص۱۸۷/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ هَارُونَ‌بْنِ‌خَارِجَهًَْ قَالَ سَمِعْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) یَقُولُ: مَنْ دُفِنَ فِی الْحَرَمِ أَمِنَ مِنَ الْفَزَعِ الْأَکْبَرِ. فَقُلْتُ لَهُ: مِنْ بَرِّ النَّاسِ وَ فَاجِرِهِمْ؟ قَالَ: مِنْ بَرِّ النَّاسِ وَ فَاجِرِهِم.
امام صادق (علیه السلام) هرکه در حرم مدفون شود از وحشت بزرگ قیامت در امان است. به ایشان عرض کردم: «مردم نیکوکار و بدکار هردو در امان است»؟ فرمود: «مردم نیکوکار و بدکار»!
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۴ الکافی، ج۴، ص۲۵۸/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- وَ اعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَی لَمْ یَفْتَرِضِ الْحَجَّ وَ لَمْ یَخُصَّهُ مِنْ جَمِیعِ الطَّاعَاتِ بِالْإِضَافَهًِْ إِلَی نَفْسِهِ بِقَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا.
امام صادق (علیه السلام) بدانکه خداوند عالم، وجوب حج را اضافه به نفس خود کرد و در میان سایر عمل‌ها این عمل شریف را به ذات شریف خود نسبت داد و فرمود: وَ لِله عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ، مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۴ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۱۲۴/ مصباح الشریعهًْ، ص۴۷/ مستدرک الوسایل، ج۱۰، ص۱۷۲/ نورالثقلین
الکاظم (علیه السلام)- فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَی إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) أَنِ اصْعَدْ أَبَا قُبَیْسٍ فَنَادِ فِی النَّاسِ یَا مَعْشَرَ الْخَلَائِقِ إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُکُمْ بِحَجِّ هَذَا الْبَیْتِ الَّذِی بِمَکَّهًَْ مُحَرَّماً مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا فَرِیضَهًًْ مِنَ اللَّهِ قَالَ فَصَعِدَ إِبْرَاهِیمُ (علیه السلام) أَبَا قُبَیْسٍ فَنَادَی فِی النَّاسِ بِأَعْلَی صَوْتِهِ یَا مَعْشَرَ الْخَلَائِقِ إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُکُمْ بِحَجِّ هَذَا الْبَیْتِ الَّذِی بِمَکَّهًَْ مُحَرَّماً مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا فَرِیضَهًًْ مِنَ اللَّهِ قَالَ فَمَدَّ اللَّهُ لِإِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) فِی صَوْتِهِ حَتَّی أَسْمَعَ بِهِ أَهْلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ مَا بَیْنَهُمَا مِنْ جَمِیعِ مَا قَدَّرَ اللَّهُ وَ قَضَی فِی أَصْلَابِ الرِّجَالِ مِنَ النُّطَفِ وَ جَمِیعِ مَا قَدَّرَ اللَّهُ وَ قَضَی فِی أَرْحَامِ النِّسَاءِ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَهًِْ فَهُنَاکَ یَا فَضْلُ وَجَبَ الْحَجُّ عَلَی جَمِیعِ الْخَلَائِقِ فَالتَّلْبِیَهًُْ مِنَ الْحَاجِّ فِی أَیَّامِ الْحَجِّ هِیَ إِجَابَهًٌْ لِنِدَاءِ إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) یَوْمَئِذٍ بِالْحَجِّ عَنِ اللَّهِ.
امام کاظم (علیه السلام) [خطاب امام کاظم (علیه السلام) به فضل]: خداوند به ابراهیم (علیه السلام) وحی کرد که از کوه ابوقبیس بالا برو و در میان مردم ندا بده: «ای مردم! خداوند شما را فرمان می‌دهد که در این خانه که در مکّه قرار دارد و سرزمینی حرام است، حج بگذارید و آنها که توانایی رفتن به این حج دارند باید حج به‌جا بیاورند و این واجبی از جانب خداوند است». امام کاظم (علیه السلام) در ادامه فرمود: «ابراهیم (علیه السلام) از کوه ابوقبیس بالا رفت و در میان مردم با صدای بلند ندا داد: «ای مردم! خداوند شما را فرمان می‌دهد که در این خانه که در مکّه قرار دارد و سرزمینی حرام است حج بگذارید. و آنها که توانایی رفتن به این حج دارند باید حجّ به‌جا بیاورند و این واجبی از جانب خداوند است». امام (علیه السلام) فرمود: «خداوند صدای ابراهیم (علیه السلام) را یاری نمود و بلند کرد تا آن را به گوش اهل مشرق و مغرب و مابین آن دو به گوش همه‌ی نطفه‌هایی که خداوند در پشت مردان مقدّر و حتمی نموده و همه‌ی چیزهایی که در رحم زنان تا روز قیامت مقدّر و حتمی کرده است رساند؛ ای فضل! از آن زمان بود که حج بر همه‌ی خلایق واجب شد و لبّیک‌گفتن حاجیان در موسم حج، نوعی پاسخ دادن به ندای ابراهیم (علیه السلام) در آن روز است که از جانب خداوند مردم را به حج بیت‌الله‌الحرام فراخواند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۴ بحارالأنوار، ج۱۲، ص۱۱۴
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- وَ فَرَضَ عَلَیْکُمْ حَجَّ بَیْتِهِ الْحَرَامِ الَّذِی جَعَلَهُ قِبْلَهًًْ لِلْأَنَامِ یَرِدُونَهُ وُرُودَ الْأَنْعَامِ وَ یَأْلَهُونَ إِلَیْهِ وُلُوهَ الْحَمَامِ وَ جَعَلَهُ سُبْحَانَهُ عَلَامَهًًْ لِتَوَاضُعِهِمْ لِعَظَمَتِهِ وَ إِذْعَانِهِمْ لِعِزَّتِهِ وَ اخْتَارَ مِنْ خَلْقِهِ سُمَّاعاً أَجَابُوا إِلَیْهِ دَعْوَتَهُ وَ صَدَّقُوا کَلِمَتَهُ وَ وَقَفُوا مَوَاقِفَ أَنْبِیَائِهِ وَ تَشَبَّهُوا بِمَلَائِکَتِهِ الْمُطِیفِینَ بِعَرْشِهِ یُحْرِزُونَ الْأَرْبَاحَ فِی مَتْجَرِ عِبَادَتِهِ وَ یَتَبَادَرُونَ عِنْدَهُ مَوْعِدَ مَغْفِرَتِهِ جَعَلَهُ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَی لِلْإِسْلَامِ عَلَماً وَ لِلْعَائِذِینَ حَرَماً فَرَضَ حَقَّهُ وَ أَوْجَبَ حَجَّهُ وَ کَتَبَ عَلَیْکُمْ وِفَادَتَهُ فَقَالَ سُبْحَانَهُ وَ لِلهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا وَ مَنْ کَفَرَ فَإِنَّ اللهَ غَنِیٌّ عَنِ الْعالَمِینَ.
امام علی (علیه السلام) خداوند حجّ خانه‌ی خویش را بر شما واجب نموده است، خانه‌ای که آن را قبله‌ای برای مردم قرار داده است؛ حج‌گزاران به سان ورود چهارپایان در آن داخل می‌شوند، و مانند سرکشتگی و روی‌آوردن کبوتران به آشیانه‌ی خود به سمت آن شتاب می‌ورزند. خداوند متعال کعبه را نشان تواضع و فروتنی بندگان در برابر عظمت خدای خود و نشانه‌ی پذیرش آنان به شکوه و عزّت خود قرار داده است و از میان بندگان خود شنوایانی را برگزیده که دعوتش را اجابت کردند و سخنش را باور داشته و در جایگاه پیام‌آوران و انبیای او ایستاده و خود را به‌سان فرشتگان طواف‌کننده گرداگرد عرش او کرده‌اند، در تجارت‌خانه‌ی عبادت خداوند، سودهای بسیاری کسب می‌کنند و به سرعت به سوی میعادگاه بهشش و آمرزش وی می‌شتابند، خداوند متعال کعبه را برای اسلام، پرچم و برای پناه‌آورندگان حرم امن قرار داد. حجّ آن را فریضه قرار داد و حقّ آن را واجب کرد و ورود به آن را برشما واجب کرد. چنان که می‌فرماید: وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبیلاً وَ مَنْ کَفَرَ فَإِنَّ اللهَ غَنِیٌّ عَنِ الْعالَمینَ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۴ نهج البلاغهًْ، ص۴۵/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۱۵/ شرح نهج البلاغهًْ، ج۱، ص۱۲۳/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۱۵/ نورالثقلین
الباقر (علیه السلام)- بُنِیَ الْإِسْلَامُ عَلَی خَمْسَهًِْ أَشْیَاءَ عَلَی الصَّلَاهًِْ وَ الزَّکَاهًِْ وَ الْحَجِّ وَ الصَّوْمِ وَ الْوَلَایَهًِْ ... قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا وَ مَنْ کَفَرَ فَإِنَّ اللهَ غَنِیٌّ عَنِ الْعالَمِینَ.
امام باقر (علیه السلام) اسلام بر پنج‌چیز بنا شده است: «نماز، زکات، حج، روزه و ولایت ... خدای عزّوجلّ می‌فرماید: وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبیلاً وَ مَنْ کَفَرَ فَإِنَّ الله غَنِیٌّ عَنِ الْعالَمینَ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۶ الکافی، ج۲، ص۱۸/ بحارالأنوار، ج۶۵، ص۳۳۲/ العیاشی، ج۱، ص۱۹۱/ المحاسن، ج۱، ص۲۸۶/ نورالثقلین
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَنْ عَلِیٍّ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) قَالَ سَمِعْتُ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) یَقُولُ بُنِیَ الْإِسْلَامُ عَلَی خَمْسِ خِصَالٍ عَلَی الشَّهَادَتَیْنِ وَ الْقَرِینَتَیْنِ قِیلَ لَهُ أما الشَّهَادَتَانِ فَقَدْ عَرَفْنَاهُمَا فَمَا الْقَرِینَتَانِ قَالَ الصَّلَاهًُْ وَ الزَّکَاهًُْ فَإِنَّهُ لَا یُقْبَلُ أَحَدُهُمَا إِلَّا بِالْأُخْرَی وَ الصِّیَامِ وَ حِجِّ بَیْتِ اللَّهِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا وَ خُتِمَ ذَلِکَ بِالْوَلَایَهًِْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَ رَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دِیناً.
پیامبر (صلی الله علیه و آله) امام علی (علیه السلام) فرمود: از رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) شنیدم می‌فرمود: «اسلام بر پنج خصلت بناشده: بر دو شهادت و دو قرین (همراه)! گفته شد: دو شهادت را دانیم، امّا دو قرین چیست»؟ فرمود: «نماز و زکات [این هردو همراه یک دیگرند] هرکدام از این دو پذیرفته نگردد مگر به دیگری و روزه و زیارت خانه‌ی خدا برای آن کس که توانایی داشته باشد؛ و پایان آن ولایت است که خداوند درباره‌ی آن می‌فرماید: امروز، دین شما را کامل کردم و نعمت خود را بر شما تمام نمودم و اسلام را به‌عنوان آیین [جاودان] شما پذیرفتم. (مائده/۳).
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۶ بحارالأنوار، ج۶۵، ص۳۷۹
الباقر (علیه السلام)- تَمَامُ الْحَجِ لِقَاءُ الْإِمَام.
امام باقر (علیه السلام) تمام و کامل بودن حج به این است که بعد از آن، امام (علیه السلام) زیارت و ملاقات گردد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۶ الکافی، ج۴، ص۵۴۹
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَهًَْ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) بِمَسَائِل ... سَأَلْتَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا یَعْنِی بِهِ الْحَجَّ وَ الْعُمْرَهًَْ جَمِیعاً لِأَنَّهُمَا مَفْرُوضَان.
امام صادق (علیه السلام) وَ لِله عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلا بدان که! منظور از آن حج و عمره هردو است؛ زیرا هر دوی آنها واجب می‌باشند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۶ الکافی، ج۴، ص۲۶۴/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۳۳۱/ العیاشی، ج۱، ص۱۹۱/ دعایم الإسلام، ج۱، ص۲۹۰/ علل الشرایع، ج۲، ص۴۵۳/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۲۴/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۷/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۴، ص۲۹۷/ مستدرک الوسایل، ج۸، ص۱۰/ نورالثقلین
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- لَوْ أَنَّ غُلَاماً حَجَّ عَشَرَهًَْ حِجَجٍ ثُمَّ احْتَلَمَ کَانَتْ عَلَیْهِ فَرِیضَهًُْ الْإِسْلَامِ إِذَا اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا.
پیامبر (صلی الله علیه و آله) اگر نوجوانی ده حج به‌جا آورد و بعد از آن بالغ شود، بعد از بلوغ هرگاه که استطاعت پیدا کرد حج واجب اسلام بر او لازم است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۶ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۱۱۴
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- وَ لِلهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ الْآیَهًَْ فَقَالَ (صلی الله علیه و آله) هُوَ أَنْ یَکُونَ الْمَأْمُورُ بِفِعْلِ الْحَجِّ إِنْ حَجَّ لَا یَرْجُو ثَوَابَهُ وَ إِنْ جَلَسَ لَا یَخَافُ عِقَابَهُ.
پیامبر (علیه السلام) وَ لِلهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبیلاً وَ مَنْ کَفَرَ فَإِنَّ اللهَ غَنِیٌّ عَنِ الْعالَمین منظور؛ این است کسی که مأمور به انجام حج است چنان باشد که اگر حجّ به‌جا آورد، امید ثواب ندارد و به خاطر ثوابش حجّ انجام نمی‌دهد و اگر بنشیند و حجّ به‌جا نیاورد از عذاب خدا نمی‌ترسد بلکه هدف او از انجام حج و ترک آن خود خدای متعال نه ثواب و عقاب اوست».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۶ مستدرک الوسایل، ج۸، ص۶۱
الرّضا (علیه السلام)- عِلَّهًُْ الْحَجِ الْوِفَادَهًُْ إِلَی اللَّهِ عَزَّ‌وَ‌جَلَ وَ طَلَبُ الزِّیَادَهًِْ وَ الْخُرُوجُ مِنْ کُلِّ مَا اقْتَرَفَ وَ لِیَکُونَ تَائِباً مِمَّا مَضَی مُسْتَأْنِفاً لِمَا یَسْتَقْبِلُ وَ مَا فِیهِ مِنِ اسْتِخْرَاجِ الْأَمْوَالِ وَ تَعَبِ الْأَبْدَانِ وَ حَظْرِهَا عَنِ الشَّهَوَاتِ وَ اللَّذَّاتِ وَ التَّقَرُّبُ فِی الْعِبَادَهًِْ إِلَی اللَّهِ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ وَ الْخُضُوعُ وَ الِاسْتِکَانَهًُْ وَ الذُّلُّ شَاخِصاً فِی الْحَرِّ وَ الْبَرْدِ وَ الْأَمْنِ وَ الْخَوْفِ ثَابِتاً فِی ذَلِکَ دَائِماً وَ مَا فِی ذَلِکَ لِجَمِیعِ الْخَلْقِ مِنَ الْمَنَافِعِ وَ الرَّغْبَهًِْ وَ الرَّهْبَهًِْ إِلَی اللَّهِ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ وَ مِنْهُ تَرْکُ قَسَاوَهًِْ الْقَلْبِ وَ خَسَاسَهًِْ الْأَنْفُسِ وَ نِسْیَانِ الذِّکْرِ وَ انْقِطَاعِ الرَّجَاءِ وَ الْأَمَلِ وَ تَجْدِیدُ الْحُقُوقِ وَ حَظْرُ الْأَنْفُسِ عَنِ الْفَسَادِ وَ مَنْفَعَهًُْ مَنْ فِی الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ مَنْ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ مِمَّنْ یَحُجُّ وَ مِمَّنْ لَا یَحُجُّ مِنْ تَاجِرٍ وَ جَالِبٍ وَ بَائِعٍ وَ مُشْتَرٍ وَ کَاتِبٍ وَ مِسْکِینٍ وَ قَضَاءُ حَوَائِجِ أَهْلِ الْأَطْرَافِ وَ الْمَوَاضِعِ الْمُمْکِنِ لَهُمُ الِاجْتِمَاع فِیهَا کَذَلِکَ لِیَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُم.
امام رضا (علیه السلام) محمدبن‌سنان گوید: امام رضا (علیه السلام) در جواب سؤال کننده نوشت: ... علّت حج به‌جا آوردن به‌خاطر واردشدن بر خدای عزّوجلّ و طلب فزونی و بیرون‌آمدن از گناهانی که بنده مرتکب شده و توبه‌نمودن از اعمال زشت گذشته و از نو آغازکردن اعمال در آینده مضافاً به صرف اموال و به رنج‌انداختن ابدان و منصرف‌شدن از اهل و فرزند و بازداشتن نفس را از لذّات و مسافرت‌نمودن در گرما و سرما و باقی‌ماندن بر آن مدّت طولانی زاید بر عبادات و طاعات دیگر با خضوع و خشوع و خاکساری و علاوه بر این مصالح و حکم منافعی که در این عبادت بوده برای جمیع مردم می‌باشد. آنچه گفته شد به خاطر آن است که در بندگان رغبت و میل به باری تعالی پیدا شده و درعین حال خشیت و ترس نیز از جناب اقدس الهی در دل داشته و نیز قساوت از قلبشان برطرف شده و خساست و دنائت از نفسشان زایل گشته و نسیان ذکر و انقطاع رجاء و آرزو از او دورگشته و حقوق تجدید شده و نفوس از فساد ممنوع واقع شوند از این‌ها گذشته منافع در این عبادت برای جمیع بندگان می‌باشد، اهل مشرق و اهل مغرب، ساکنین در خشکی و انسان‌های در دریا، حاجی‌ها و غیر حاجی‌ها، تجّار و غیر تجّار، فروشنده و مشتری، کاسب و مسکین، مکاری و فقیر دیگر از منافع این عبادت اداشدن نیازمندی‌های اهل نواحی و اطراف در اماکنی که ممکن است برای حجّ اجتماع نمایند می‌باشد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۶ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۳۲/ نورالثقلین
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- لَمَّا نَزَلَتْ: وَ لِلهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ الْآیَهًَْ قَالَ الْمُؤْمِنُونَ: یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) أَ فِی کُلِ عَامٍ؟ فَسَکَتَ فَأَعَادُوا عَلَیْهِ مَرَّتَیْنِ فَقَالَ: لَا. وَ لَوْ قَالَ نَعَمْ لَوَجَبَتْ فَأَنْزَلَ اللَّه یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَسْئَلُوا عَنْ أَشْیاءَ إِنْ تُبْدَ لَکُمْ تَسُؤْکُمْ.
امام علی (علیه السلام) هنگامی‌که این آیه نازل شد: وَ لِله عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلا، مؤمنان گفتند: «ای رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله)! آیا هر سال حج واجب است»؟ پیامبر (صلی الله علیه و آله) سکوت کرد. این سؤال را دو بار دیگر تکرار کردند. فرمود: «نه! اگر بگویم بله، قطعاً واجب می‌شود»؛ در نتیجه خداوند متعال این آیه را نازل کرد: ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از چیزهایی نپرسید که اگر برای شما آشکار گردد، شما را ناراحت می‌کند!. (مائده/۱۰۱).
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۸ دعایم الإسلام، ج۱، ص۲۸۸/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۲۲/ مستدرک الوسایل، ج۸، ص۱۳
الباقر (علیه السلام)- عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَوْلُهُ تَعَالَی وَ لِلهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا قَالَ یَکُونُ لَهُ مَا یَحُجُّ بِهِ.
امام باقر (علیه السلام) محمّدبن‌مسلم گوید: به امام باقر (علیه السلام) عرض‌کردم: «سخن خداوند متعال: وَ لِله عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلا به چه معناست»؟ فرمود: «داشتن چیزی که با آن حج کند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۸ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۳۳/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۳۴/ مستدرک الوسایل، ج۸، ص۲۰
الصّادق (علیه السلام)- سُئِلَ ابوعبدالله (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا فَقَالَ مَا یَقُولُ النَّاسُ قَالَ فَقِیلَ لَهُ الزَّادُ وَ الرَّاحِلَهًُْ قَالَ فَقَالَ ابوعبدالله (علیه السلام) قَدْ سُئِلَ أَبُوجَعْفَرٍ (علیه السلام) عَنْ هَذَا فَقَالَ هَلَکَ النَّاسُ إِذاً لَئِنْ کَانَ مَنْ کَانَ لَهُ زَادٌ وَ رَاحِلَهًٌْ قَدْرَ مَا یَقُوتُ عِیَالَهُ وَ یَسْتَغْنِی بِهِ عَنِ النَّاسِ یَنْطَلِقُ إِلَیْهِ فَیَسْلُبُهُمْ إِیَّاهُ لَقَدْ هَلَکُوا فَقِیلَ لَهُ فَمَا السَّبِیلُ قَالَ فَقَالَ السَّعَهًُْ فِی الْمَالِ إِذَا کَانَ یَحُجُّ بِبَعْضٍ وَ یُبْقِی بَعْضاً یَقُوتُ بِهِ عِیَالَهُ أَ لَیْسَ قَدْ فَرَضَ اللَّهُ الزَّکَاهًَْ فَلَمْ یَجْعَلْهَا إِلَّا عَلَی مَنْ یَمْلِکُ مِائَتَیْ دِرْهَمٍ.
امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی سخن خداوند عزّوجلّ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا از امام صادق (علیه السلام) سؤال شد. فرمود: «مردم چه می‌گویند»؟ راوی گوید: «به امام (علیه السلام) عرض شد: «توشه راه و وسیله‌ی سوارشدن را توانایی رفتن به حجّ می‌دانند». راوی گوید: «اباعبدالله امام صادق (علیه السلام) فرمود: «از اباجعفر امام باقر (علیه السلام) در این مورد سؤال شد؛ پس فرمود: «در این صورت مردم هلاک می‌شوند. اگر کسی به حجّ برود که توشه و وسیله‌ی سوارشدن برای سفر حجّ او به اندازه‌ای است که با آن هزینه‌ی خانواده‌اش را می‌دهد و از مردم بی‌نیاز می‌شود و این توشه و مرکب را از خانواده‌اش بگیرد و با آن به حجّ برود، دراین‌صورت هلاک می‌شوند». به امام (علیه السلام) عرض شد: «پس راه توانایی رفتن به حج چیست»؟ راوی گوید: «امام (علیه السلام) فرمود: «وسعت در مال و ثروت در حدّی که وقتی با بخشی از ثروتش حجّ انجام می‌دهد و بخشی را باقی می‌گذارد با آن هزینه خانواده‌اش را تأمین کند. آیا خداوند زکات را واجب نکرده و آن را جز برای کسی که مالک دویست درهم است قرار نداده است»؟
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۶۹۸ الکافی، ج۴، ص۲۶۷/ من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۴۱۸/ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۲/ الإستبصار، ج۲، ص۱۳۹/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۱۰۷/ العیاشی، ج۱، ص۱۹۲/ دعایم الإسلام، ج۱، ص۲۸۹/ علل الشرایع، ج۲، ص۴۵۳/ عوالی اللآلی، ج۳، ص۱۵۱/ فقه القرآن، ج۱، ص۲۶۴/ المقنعهًْ، ص۳۸۴/ مستدرک الوسایل، ج۸، ص۲۱/ مستدرک الوسایل، ج۸، ص۲۱/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: سَأَلَهُ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْقَدَرِ فَقَال: یَا ابْنَ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) أَخْبِرْنِی عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا أَ لَیْسَ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لَهُمُ الِاسْتِطَاعَهًَْ فَقَالَ وَیْحَکَ إِنَّمَا یَعْنِی بِالِاسْتِطَاعَهًِْ الزَّادَ وَ الرَّاحِلَهًَْ لَیْسَ اسْتِطَاعَهًَْ الْبَدَنِ فَقَالَ الرَّجُلُ أَ فَلَیْسَ إِذَا کَانَ الزَّادُ وَ الرَّاحِلَهًُْ فَهُوَ مُسْتَطِیعٌ لِلْحَجِّ فَقَالَ وَیْحَکَ لَیْسَ کَمَا تَظُنُّ قَدْ تَرَی الرَّجُلَ عِنْدَهُ الْمَالُ الْکَثِیرُ أَکْثَرَ مِنَ الزَّادِ وَ الرَّاحِلَهًِْ فَهُوَ لَا یَحُجُّ حَتَّی یَأْذَنَ اللَّهُ تَعَالَی فِی ذَلِکَ.
امام صادق (علیه السلام) ای پسر رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله)! درباره‌ی این سخن خدای عزّوجلّ به من خبر بده: وَ لِله عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلا که آیا خداوند برای آنها توانایی بدنی قرار نداده است»؟ فرمود: «وای بر تو! منظور از استطاعت، توشه و وسیله‌ی سوارشدن است نه توانایی بدنی»! آن مرد گفت: «آیا هر وقت توشه و وسیله‌ی سوارشدن سفر مهیّا باشد شخص مستطیع نیست»؟ فرمود: «وای بر تو! این‌گونه که گمان می‌کنی نیست. گاهی مردی را می‌بینی که مال زیادی بیش از میزان توشه و وسیله‌ی سوارشدن نزد اوست ولی او حج به‌جا نمی‌آورد تا اینکه خدا به او اجازه دهد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۰ الکافی، ج۴، ص۲۶۸/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۳۴/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عَبْدِ الرَّحِیمِ الْقَصِیرِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَال سَأَلَهُ حَفْصٌ الْأَعْوَرُ وَ أَنَا أَسْمَعُ جَعَلَنِیَ اللَّهُ فِدَاکَ قَوْلُ اللَّهِ وَ لِلهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا قَالَ ذَلِکَ الْقُوَّهًُْ فِی الْمَالِ أَوِ الْیَسَارُ قَالَ فَإِنْ کَانُوا مُوسِرِینَ فَهُمْ مِمَّنْ یَسْتَطِیعُ إِلَیْهِ السَّبِیلَ قَالَ نَعَمْ.
امام صادق (علیه السلام) عبدالرّحیم قصیر از امام صادق (علیه السلام) نقل می‌کند که گفت: حفض‌بن‌اعور از امام (علیه السلام) پرسید: و من شنیدم که گفت: «خداوند مرا فدایی شما قرار دهد، منظور از سخن خداوند: وَ لِله عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلا؛ چیست»؟ امام صادق (علیه السلام) فرمود: «استطاعت، داشتن قدرت مالی یا توانگری است». حفص گفت: «بنابراین اگر اشخاص ثروتمند بودند، از کسانی هستند که توانایی رفتن به‌سوی خانه‌ی خدا را دارند»؟ فرمود: «بله»!
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۰ بحارالأنوار، ج۵، ص۴۱/ المحاسن، ج۱، ص۲۹۵/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۳۸
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْخَثْعَمِیِّ قَالَ: سَأَلَ حَفْصٌ الْکُنَاسِیُّ أَبَاعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) وَ أَنَا عِنْدَهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا مَا یَعْنِی بِذَلِکَ قَالَ مَنْ کَانَ صَحِیحاً فِی بَدَنِهِ مُخَلًّی سَرْبُهُ لَهُ زَادٌ وَ رَاحِلَهًٌْ فَهُوَ مِمَّنْ یَسْتَطِیعُ الْحَجَّ أَوْ قَالَ مِمَّنْ کَانَ لَهُ مَالٌ فَقَالَ لَهُ حَفْصٌ الْکُنَاسِیُّ فَإِذَا کَانَ صَحِیحاً فِی بَدَنِهِ مُخَلًّی سَرْبُهُ لَهُ زَادٌ وَ رَاحِلَهًٌْ فَلَمْ یَحُجَّ فَهُوَ مِمَّنْ یَسْتَطِیعُ الْحَجَّ قَالَ نَعَمْ.
امام صادق (علیه السلام) محمدبن‌یحیی خثعمی گوید: من نزد حفص کناسی بودم که از امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی سخن خدای عزّوجلّ: وَ لِله عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلا پرسید که منظور از آن چیست»؟ امام (علیه السلام) فرمود: «کسی که بدنش سالم باشد، در مسیرش مانعی نباشد و توشه و وسیله‌ی سوارشدن داشته باشد؛ از کسانی است که برای حج توانایی دارد». یا فرمود: «از کسانی است که ثروت دارد». حفص کناسی به ایشان گفت: «هرگاه بدنش سالم باشد و در مسیرش مانعی نباشد و توشه و وسیله‌ی سوارشدن داشته باشد و حج به‌جا نیاورد؛ آیا او از کسانی است که برای حج مستطیع است»؟ فرمود: «بله»!
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۰ الکافی، ج۴، ص۲۶۷/ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۳/ الإستبصار، ج۲، ص۱۳۹/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۳۴/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۳۶/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۱۰۹/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۱۱۰/ العیاشی، ج۱، ص۱۹۲/ التوحید، ص۳۵۰/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۳۵/ نورالثقلین/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ هِشَامِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْمَشْرِقِیِّ قَالَ: سُئِلَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا مَا اسْتِطَاعَتُهُ قَالَ فَقَالَ ابوعبدالله (علیه السلام) صِحَّتُهُ وَ مَالُهُ.
امام صادق (علیه السلام) هشام‌بن‌ابراهیم مشرقی گوید: درباره‌ی سخن خداوند عزّوجلّ: وَ لِله عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلا سؤال شد که: «استطاعت او چیست»؟ امام صادق (علیه السلام) فرمود: «سلامتی و ثروت او استطاعت اوست».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۰ بحارالأنوار، ج۵، ص۴۴/ رجال الکشی، ص۱۴۵/ مستدرک الوسایل، ج۸، ص۱۹
الرّضا (علیه السلام)- وَ السَّبِیلُ زَادٌ وَ رَاحِلَهًٌْ وَ لَا یَجُوزُ الْحَجُّ إِلَّا مُتَمَتِّعا.
امام رضا (علیه السلام) راه، توشه و مرکب است و حج برای مردم دور دست جز به‌صورت تمتّع جایز نیست.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۰ بحارالأنوار، ج۱۰، ص۳۶۳
الرّضا (علیه السلام)- وَ السَّبِیلُ الزَّادُ وَ الرَّاحِلَهًُْ مَعَ الصِّحَّهًِْ.
امام رضا (علیه السلام) السَّبِیلُ؛ عبارت از زاد و وسیله‌ی سواری و صحت بدن است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۰ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۱۰۷/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۳۶/ نورالثقلین/ فقه القرآن، ج۱، ص۲۸۵/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۳۹
الصّادق (علیه السلام)- حَجُّ الْبَیْتِ وَاجِبٌ لِمَنِ اسْتَطَاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا وَ هُوَ الزَّادُ وَ الرَّاحِلَهًُْ مَعَ صِحَّهًِْ الْبَدَنِ وَ أَنْ یَکُونَ لِلْإِنْسَانِ مَا یُخَلِّفُهُ عَلَی عِیَالِهِ وَ مَا یَرْجِعُ إِلَیْهِ مِنْ بَعْدِ حَجِّهِ.
امام صادق (علیه السلام) مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا؛ توشه سفر و وسیله‌ی سوارشدن به همراه سلامت بدن است و اینکه انسان چیزی داشته باشد که برای خانواده‌اش بگذارد و پس از حج به‌سوی آن برگردد [تا بعد از حج محتاج دیگران نشود].
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۲ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۱۰۷/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِهِ وَ لِلهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا قَالَ الصِّحَّهًُْ فِی بَدَنِهِ وَ الْقُدْرَهًُْ فِی مَالِهِ.
امام صادق (علیه السلام) از اباعبدالله امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی این سخن خداوند وَ لِله عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلا؛ پرسیدم. فرمود: «استطاعت سلامتی در بدن و توانایی در ثروت او است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۲ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۱۱۱/ العیاشی، ج۱، ص۱۹۳/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۱۰۸/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۳۶
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَال قُلْتُ لَهُ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا قَالَ یَخْرُجُ یَمْشِی إِنْ لَمْ یَکُنْ عِنْدَهُ شَیْءٌ قُلْتُ لَا یَقْدِرُ عَلَی الْمَشْیِ قَالَ یَمْشِی وَ یَرْکَبُ قُلْتُ لَا یَقْدِرُ عَلَی ذَلِکَ قَالَ یَخْدُمُ الْقَوْمَ وَ یَخْرُجُ مَعَهُمْ.
امام صادق (علیه السلام) وَ لِله عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا؛ درباره‌ی این آیه سؤال کردم، امام (علیه السلام) فرمود: «اگر مرکبی نداشته باشد پیاده به راه می‌افتد». گفتم: «اگر قادر بر پیاده‌رفتن نباشد»؟ فرمود: «پیاده و سواره برود». گفتم: «اگر بر این کار هم قدرت نداشته باشد». فرمود: «مسافرین را خدمت کند و با ایشان برود».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۲ من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۲۹۵/ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۱۰/ الإستبصار، ج۲، ص۱۴۰/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۱۱۱/ العیاشی، ج۱، ص۱۹۳/ مکارم الأخلاق، ص۲۵۸/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۴۳/ مستدرک الوسایل، ج۸، ص۲۲/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِهِ وَ لِلهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا قَالَ مَا السَّبِیلُ قَالَ أَنْ یَکُونَ لَهُ مَا یَحُجُّ بِهِ قَالَ قُلْتُ مَنْ عُرِضَ عَلَیْهِ مَا یَحُجُّ بِهِ فَاسْتَحْیَا مِنْ ذَلِکَ أَ هُوَ مِمَّنْ یَسْتَطِیعُ إِلَیْهِ سَبِیلًا قَالَ نَعَمْ مَا شَأْنُهُ أَنْ یَسْتَحْیِیَ وَ لَوْ یَحُجُّ عَلَی حِمَارٍ أَجْدَعَ أَبْتَرَ فَإِنْ کَانَ یُطِیقُ أَنْ یَمْشِیَ بَعْضاً وَ یَرْکَبَ بَعْضاً فَلْیَحُجَّ.
امام صادق (علیه السلام) [راوی] پرسید: «سبیل چیست»؟ فرمود: «چیزی داشته باشد که با آن حج کند». راوی گوید: «به امام (علیه السلام) عرض کردم: «کسی که چیزی به او داده‌شود که با آن حج به‌جاآورد ولی از پذیرش آن شرم داشته باشد آیا چنین شخصی از کسانی محسوب می‌شود که مستطیع هستند»؟ فرمود: «بله سزاوار نیست که شرم کند هر چند با الاغی که بینی و دمش بریده‌شده باشد حج به‌جا آورد و اگر تحمّل دارد بخشی از راه را پیاده و بخشی را سواره برود، باید حج به‌جا آورد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۲ الکافی، ج۴، ص۲۶۶/ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۳/ الإستبصار، ج۲، ص۱۴۰
الباقر (علیه السلام)- عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَوْلُهُ تَعَالَی وَ لِلهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا قَالَ یَکُونُ لَهُ مَا یَحُجُّ بِهِ قُلْتُ فَإِنْ عُرِضَ عَلَیْهِ الْحَجُّ فَاسْتَحْیَا قَالَ هُوَ مِمَّنْ یَسْتَطِیعُ وَ لِمَ یَسْتَحِی وَ لَوْ عَلَی حِمَارٍ أَجْدَعَ أَبْتَرَ قَالَ فَإِنْ کَانَ یَسْتَطِیعُ أَنْ یَمْشِیَ بَعْضاً وَ یَرْکَبَ بَعْضاً فَلْیَفْعَلْ.
امام باقر (علیه السلام) محمّدبن‌مسلم گوید: به امام باقر (علیه السلام) عرض کردم: «سخن خدای تعالی وَ لِله عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلا؛ به چه معنی است»؟ فرمود: «چیزی داشته باشد که به‌وسیله‌ی آن حج انجام دهد». عرض کردم: «اگر امکانات رفتن به حج بر او عرضه شود و او شرم کند باز هم مستطیع است»؟ فرمود: «او از کسانی است که استطاعت دارند. برای چه شرم کند هرچند بر الاغی که بینی و دمش بریده شده باشد سوار گردد». فرمود: «پس اگر توانایی دارد بخشی از مسیر را پیاده و بخشی را سواره برود باید انجام دهد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۲ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۳/ الإستبصار، ج۲، ص۱۴۰/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۲۳/ دعایم الإسلام، ج۱، ص۲۸۹/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- أَبُو أُسَامَهًَْ زَیْدٌ الشَّحَّامُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ سَأَلْتُهُ مَا السَّبِیلُ قَالَ یَکُونُ لَهُ مَا یَحُجُّ بِهِ قُلْتُ أَرَأَیْتَ إِنْ عُرِضَ عَلَیْهِ مَالٌ یَحُجُّ بِهِ فَاسْتَحْیَا مِنْ ذَلِکَ قَالَ هُوَ مِمَّنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا قَالَ وَ إِنْ کَانَ یُطِیقُ الْمَشْیَ بَعْضاً وَ الرُّکُوبَ بَعْضاً فَلْیَفْعَلْ.
امام صادق (علیه السلام) ابواُسامه زیدالشحام گوید: از ایشان پرسیدم: «سبیل چیست»؟ فرمود: «چیزی که به‌وسیله‌ی آن حج انجام دهد داشته باشد». عرض کردم: «به من خبر بده اگر مالی به او داده شود که به‌وسیله‌ی آن حج به‌جا آورد و او از پذیرش آن شرم کند باز هم مستطیع است»؟ فرمود: «او از کسانی است که توانایی رفتن به‌سوی خانه‌ی خدا را دارند». فرمود: «اگر می‌تواند بخشی از راه را پیاده و بخشی را سواره برود باید چنین کند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۲ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۱۱۰/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۱۰۹/ العیاشی، ج۱، ص۱۹۳/ التوحید، ص۳۴۹/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۴۲/ نورالثقلین/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۱۱۰/ العیاشی، ج۱، ص۱۹۲/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۳۶
الصّادق (علیه السلام)- قَالَ اللَّهُ وَ لِلهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا قَالَ هَذِهِ لِمَنْ کَانَ عِنْدَهُ مَالٌ وَ صِحَّهًٌْ وَ إِنْ کَانَ سَوَّفَهُ لِلتِّجَارَهًِْ فَلَا یَسَعُهُ فَإِنْ مَاتَ عَلَی ذَلِکَ فَقَدْ تَرَکَ شَرِیعَهًًْ مِنْ شَرَائِعِ الْإِسْلَامِ إِذَا هُوَ یَجِدُ مَا یَحُجُّ بِهِ وَ إِنْ کَانَ دَعَاهُ قَوْمٌ أَنْ یُحِجُّوهُ فَاسْتَحْیَا فَلَمْ یَفْعَلْ فَإِنَّهُ لَا یَسَعُهُ إِلَّا الْخُرُوجُ وَ لَوْ عَلَی حِمَارٍ أَجْدَعَ أَبْتَرَ وَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ کَفَرَ قَالَ یَعْنِی مَنْ تَرَکَ.
امام صادق (علیه السلام) وَ لِله عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلا. امام (علیه السلام) فرمود: «این برای کسی است که ثروت و سلامتی دارد و اگر آن را به خاطر تجارت به تأخیر انداخته بود، [رهاکردن آن] برای او جایز نیست،) و اگر بر آن حال بمیرد وقتی که چیزی که با آن حج به‌جا آورد داشته باشد واجبی از واجبات اسلام را ترک کرده است و اگر گروهی او را دعوت کنند که او را به حج ببرند و او شرم کند و حج به‌جا نیاورد، برای او جایز نیست جز خارج‌شدن برای حج هرچند سوار بر الاغی که بینی و دمش بریده شده است». درباره‌ی سخن خدای عزّوجلّ وَ مَنْ کَفَرَ؛ فرمود: «منظور کسی است که حج را ترک کند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۴ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۱۱۰/ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۱۸/ العیاشی، ج۱، ص۱۹۰/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۲۵/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۲۸
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- یَا عَلِیُ (علیه السلام) وَ لِلهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا وَ مَنْ کَانَ لَهُ عُذْرٌ فَلَهُ عُذْرُهُ وَ مَنْ کَانَ فَقِیراً فَلَهُ عُذْرُهُ وَ مَنْ کَانَ مَرِیضاً فَلَهُ عُذْرُهُ وَ إِنَّ اللَّهَ لَا یُعْذِرُ غَنِیّاً وَ لَا فَقِیراً وَ لَا مَرِیضاً وَ لَا صَحِیحاً وَ لَا أَعْمَی وَ لَا بَصِیراً فِی تَفْرِیطِهِ فِی مُوَالاتِکُمْ وَ مَحَبَّتِکُم.
پبامبر (صلی الله علیه و آله) ای علی (علیه السلام)! وَ لِله عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلا؛ و هرکس عذر داشته باشد معذور است و هرکس فقیر باشد معذور است و هرکس مریض باشد معذور است و خداوند نه از غنی نه از فقیر، نه از مریض، نه از سالم، نه از نابینا و نه از بینا، به خاطر کوتاهی در پیروی از شما و محبّت شما، عذرش را نمی‌پذیرد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۴ خصایص الأیمهًْ (ص۷۷
الصّادق (علیه السلام)- فَمَنْ وَجَدَ السَّبِیلَ فَقَدْ وَجَبَ عَلَیْهِ الْحَجُّ.
امام صادق (علیه السلام) هرکس راه (توانایی) پیدا کرد، حج بر او واجب می‌شود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۴ مستدرک الوسایل، ج۸، ص۱۲
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا قَالَ هَذِهِ لِمَنْ کَانَ عِنْدَهُ مَالٌ.
پیامبر (صلی الله علیه و آله) مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا این برای کسی است که ثروت دارد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۴ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۳۱
الهادی (علیه السلام)- وَ فِی آیَاتٍ کَثِیرَهًِْ فَإِذَا سَلَبَ مِنَ الْعَبْدِ حَاسَّهًًْ مِنْ حَوَاسِّهِ رَفَعَ الْعَمَلَ عَنْهُ بِحَاسَّتِهِ کَقَوْلِهِ لَیْسَ عَلَی الْأَعْمی حَرَجٌ وَ لا عَلَی الْأَعْرَجِ حَرَجٌ الْآیَهًَْ فَقَدْ رَفَعَ عَنْ کُلِّ مَنْ کَانَ بِهَذِهِ الصِّفَهًِْ الْجِهَادَ وَ جَمِیعَ الْأَعْمَالِ الَّتِی لَا یَقُومُ بِهَا وَ کَذَلِکَ أَوْجَبَ عَلَی ذِی الْیَسَارِ الْحَجَّ وَ الزَّکَاهًَْ لِمَا مَلَّکَهُ مِنِ اسْتِطَاعَهًِْ ذَلِکَ وَ لَمْ یُوجِبْ عَلَی الْفَقِیرِ الزَّکَاهًَْ وَ الْحَجَّ قَوْلُه وَ لِلهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا.
امام هادی (علیه السلام) و بسیاری آیات دیگر و چون یکی از حواسّ بنده را بگیرد کار آن اندام حسّی را از وی نخواهد، بنابر فرموده‌ی او که: بر نابینا ایرادی نیست و بر لنگ ایرادی نیست. (نور/۶۱) پس از هرکس که بر این اوصاف باشد جهاد و هر کاری را که جز بدان (اندام) انجام نیابد، برداشته و همچنین حج و زکات را بر توانگر واجب فرموده چون استطاعت و توان آنها را به او داده و بر درویش حج و زکاتی واجب نکرده است، این گفته‌ی اوست وَ لِله عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلا.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۴ تحف العقول، ص۴۷۱
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- فَلَوْ تَرَکَ النَّاسُ الْحَجَّ لَمْ یَکُنِ الْبَیْتُ لِیَکْفُرَ بِتَرْکِهِمْ إِیَّاهُ وَ لَکِنَّ النَّاسَ کَانُوا یَکْفُرُونَ بِتَرْکِهِمُ الْبَیْتَ لِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَی نَصَبَهُ لَهُمْ عَلَماً وَ کَذَلِکَ نَصَبَنِی عَلَماً حَیْثُ قَالَ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) یَا عَلِیُّ (علیه السلام) أَنْتَ مِنِّی بِمَنْزِلَهًِْ هَارُونَ مِنْ مُوسَی (علیها السلام) وَ أَنْتَ مِنِّی بِمَنْزِلَهًِْ الْکَعْبَهًِْ تُؤْتَی وَ لَا تَأْتِی.
امام علی (علیه السلام) اگر مردم حج را ترک کنند، خانه‌ی خدا به خاطر اینکه آنها ترکش کرده‌اند کافر نمی‌شود ولیکن مردم به خاطر ترک خانه‌ی خدا کافر می‌شوند؛ زیرا خداوند متعال آن را برای مردم نشانه و علامت قرار داد و همین‌طور مرا نشانه و علامت قرار داد آنجا که رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «ای علی (علیه السلام)! تو نسبت به من، مانند هارون (علیه السلام) نسبت به موسی (علیه السلام) هستی و تو نسبت به من به‌منزله‌ی کعبه هستی که به‌سوی کعبه می‌آیند و کعبه نزد کسی نمی‌آید».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۴ بحارالأنوار، ج۳۳، ص۳۸۰/ الاحتجاج، ج۱، ص۱۸۹/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۳۲
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- هَذَا فِیمَنْ تَرَکَ الْحَجَّ وَ هُوَ یَقْدِرُ عَلَیْهِ.
امام علی (علیه السلام) این درباره‌ی کسی است که حج را ترک کند، درحالی‌که بر آن توانایی دارد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۶ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۲۱/ دعایم الإسلام، ج۱، ص۲۸۸/ مستدرک الوسایل، ج۸، ص۱۸
الصّادق (علیه السلام)- وَ مِنْهُ کُفْرُ التَّرْکِ لِمَا أَمَرَهُمُ اللَّهُ وَ هُوَ قَوْلُهُ وَ لِلهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا وَ مَنْ کَفَرَ أَیْ تَرَکَ الْحَجَّ وَ هُوَ مُسْتَطِیعٌ فَقَدْ کَفَر.
امام صادق (علیه السلام) یکی از کفرها ترک اوامر خداوند است و خداوند می‌فرماید: وَ لِله عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا وَ مَنْ کَفَرَ؛ یعنی کسی که حج را ترک کند درحالی‌که مستطیع باشد، کافر است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۶ بحارالأنوار، ج۶۹، ص۹۲
الرّضا (علیه السلام)- أَنَّ الْحَجَّ فَرِیضَهًٌْ مِنْ فَرَائِضِ اللَّهِ جَلَّ وَ عَزَّ اللَّازِمَهًِْ الْوَاجِبَهًِْ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا وَ قَدْ وَجَبَ فِی طُولِ الْعُمُرِ مَرَّهًًْ وَاحِدَهًًْ وَ وُعِدَ عَلَیْهَا مِنَ الثَّوَابِ الْجَنَّهًُْ وَ الْعَفْوُ مِنَ الذُّنُوبِ وَ سُمِّیَ تَارِکُهُ کَافِراً.
امام رضا (علیه السلام) حج واجبی از واجبات خدای عزّوجلّ است که بر آنها که توانایی رفتن به‌سوی آن دارند لازم و واجب است. خداوند فرموده است: مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا در طول عمر یک‌بار واجب شده، بر آن پاداش بهشت و بخشش گناهان وعده داده شده و ترک‌کننده‌ی آن کافر نامیده شده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۶ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۱۱
الصّادق (علیه السلام)- مَنْ کَفَرَ یَعْنِی مَنْ تَرَکَ.
امام صادق (علیه السلام) مَنْ کَفَرَ یعنی کسی که حج را ترک کند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۶ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۳۱
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌أُسَامَهًَْ زَیْدٍ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّه (علیه السلام) ... قُلْتُ: أَ رَأَیْتَ قَوْلَ اللَّهِ وَ مَنْ کَفَرَ أَ هُوَ فِی الْحَجِ؟ قَالَ: نَعَمْ، قَالَ: هُوَ کُفْرُ النِّعَم.
امام صادق (علیه السلام) زید گوید: ... به امام (علیه السلام) عرض کردم: «به من خبر بده! آیا سخن خداوند: وَ مَنْ کَفَرَ درباره‌ی حج است»؟ فرمود: «بله! کفران نعمت‌هاست».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۶ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۴۳/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۱۱۱
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- یَا عَلِیُّ (علیه السلام) کَفَرَ بِاللَّهِ الْعَظِیمِ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّهًِْ عَشَرَهًٌْ ... وَ مَنْ وَجَدَ سَعَهًًْ فَمَاتَ وَ لَمْ یَحُجَّ یَا عَلِیُّ (علیه السلام) تَارِکُ الْحَجِّ وَ هُوَ مُسْتَطِیعٌ کَافِرٌ یَقُولُ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی وَ لِلهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا وَ مَنْ کَفَرَ فَإِنَّ اللهَ غَنِیٌّ عَنِ الْعالَمِینَ یَا عَلِیُّ (علیه السلام) مَنْ سَوَّفَ الْحَجَّ حَتَّی یَمُوتَ بَعَثَهُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ یَهُودِیّاً أَوْ نَصْرَانِیّا.
پیامبر (صلی الله علیه و آله) ای علی (علیه السلام)! از این امّت ده گروه به خدای بزرگ کفر ورزیدند ... و کسی که توانگری یابد و بمیرد و حج به‌جا نیاورد. ای علی (علیه السلام)! ترک‌کننده‌ی حج که مستطیع است کافر است. خدای تبارک‌وتعالی می‌فرماید: وَ لِله عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا وَ مَنْ کَفَرَ فَإِنَّ اللهَ غَنِیٌّ عَنِ الْعالَمِین. ای علی (علیه السلام)! هرکس حج را تأخیر بیندازد تا بمیرد، خداوند او را در روز قیامت یهودی یا مسیحی برمی‌انگیزد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۶ من لایحضره الفقیه، ج۴، ص۳۶۸/ بحارالأنوار، ج۷۴، ص۵۸/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۳۱/ مستطرفات السرایر، ص۶۲۰/ مکارم الأخلاق، ص۴۴۱/ نورالثقلین
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- مَنْ لَمْ یَحْبِسْهُ حَاجَهًٌْ ظَاهِرَهًٌْ أَوْ مَرَضٌ حَابِسٌ أَوْ سُلْطَانٌ جَائِرٌ فَمَاتَ وَ لَمْ یَحُجَ فَلْیَمُتْ إِنْ شَاءَ یَهُودِیّاً أَوْ نَصْرَانِیّاً.
پیامبر (صلی الله علیه و آله) کسی که او را نیازی یا بیماری زمین‌گیرکننده یا پادشاهی ستمگر بازندارد و حج به‌جا نیاورد؛ پس اگر خواست یهودی و اگر خواست مسیحی بمیرد؛ [چون در هر حال او مسلمان نیست و کافر است].
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۶ عوالی اللیالی، ج۴، ص۲۶
الکاظم (علیه السلام)- عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی (علیه السلام) قَال قُلْتُ فَمَنْ لَمْ یَحُجَّ مِنَّا فَقَدْ کَفَرَ قَالَ لَا وَ لَکِنْ مَنْ قَالَ لَیْسَ هَذَا هَکَذَا فَقَدْ کَفَرَ.
امام کاظم (علیه السلام) علی‌بن‌جعفر گوید: به امام کاظم (علیه السلام) گفتم: «هرکس از ما حج به‌جا نیاورد کافر شده است»؟ فرمود: «نه و لیکن کسی که بگوید این این‌گونه نیست و وجوب حج را انکار کند کافر شده است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۷۰۶ الکافی، ج۴، ص۲۶۵/ تهذیب الأحکام، ج۵، ص۱۶/ الإستبصار، ج۲، ص۱۴۹/ فقه القرآن، ج۱، ص۲۷۱/ مسایل علی بن جعفر (ص۲۶۳/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۱، ص۱۶/ مستدرک الوسایل، ج۸، ص۱۲/ نورالثقلین