خداوند در باره فرزندانتان به شما سفارش می‌کند که سهم (میراث) پسر، به اندازه سهم دو دختر باشد؛ و اگر فرزندان شما، (دو دختر و) بیش از دو دختر باشند، دو سوم میراث از آن آنهاست؛ و اگر یکی باشد، نیمی (از میراث،) از آن اوست. و برای هر یک از پدر و مادر او، یک ششم میراث است، اگر (میت) فرزندی داشته باشد؛ و اگر فرزندی نداشته باشد، و (تنها) پدر و مادر از او ارث برند، برای مادر او یک سوم است (و بقیه از آن پدر است)؛ و اگر او برادرانی داشته باشد، مادرش یک ششم میبرد (و پنج ششم باقیمانده، برای پدر است). (همه اینها،) بعد از انجام وصیتی است که او کرده، و بعد از ادای دین است -شما نمی‌دانید پدران و مادران و فرزندانتان، کدامیک برای شما سودمندترند!- این فریضه الهی است؛ و خداوند، دانا و حکیم است.
1 (نساء/11)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عَبْدِاللَّهِ‌بْنِ‌سِنَانٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِیعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) لِأَیِّ عِلَّهًٍْ صَارَ الْمِیرَاثُ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ قَالَ لِمَا جَعَلَ اللَّهُ لَهَا مِنَ الصَّدَاقِ.
امام صادق (علیه السلام)- عبدالله‌بن‌سنان گوید: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: «چرا سهم میراث پسر، به‌اندازه‌ی سهم دو دختر می‌باشد»؟ حضرت فرمود: «زیرا خداوند مهریه‌ی زن را در آن (سهم مردان) قرار داده است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۲ وسایل الشیعهًْ، ج۲۶، ص۹۵/ البرهان
2 (نساء/11)
الرّضا (علیه السلام)- عِلَّهًُْ إِعْطَاءِ النِّسَاءِ نِصْفَ مَا یُعْطَی الرِّجَالُ مِنَ الْمِیرَاثِ لِأَنَّ الْمَرْأَهًَْ إِذَا تَزَوَّجَتْ أَخَذَتْ وَ الرَّجُلُ یُعْطِی فَلِذَلِکَ وُفِّرَ عَلَی الرِّجَالِ وَ عِلَّهًٌْ أُخْرَی فِی إِعْطَاءِ الذَّکَرِ مِثْلَیْ مَا تُعْطَی الْأُنْثَی لِأَنَّ الْأُنْثَی فِی عِیَالِ الذَّکَرِ إِنِ احْتَاجَتْ وَ عَلَیْهِ أَنْ یَعُولَهَا وَ عَلَیْهِ نَفَقَتُهَا وَ لَیْسَ عَلَی الْمَرْأَهًِْ أَنْ تَعُولَ الرَّجُلَ وَ لَا تُؤْخَذُ بِنَفَقَتِهِ إِنِ احْتَاجَ فَوُفِّرَ عَلَی الرَّجُلِ لِذَلِکَ وَ ذَلِکَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَی الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّساءِ بِما فَضَّلَ اللهُ بَعْضَهُمْ عَلی بَعْضٍ وَ بِما أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوالِهِم.
امام رضا (علیه السلام)- دلیل اینکه نصف سهم ارث مردان به زنان میرسد، این است که اگر زن ازدواج کند، مهریه میگیرد و این مرد است که باید آن را پرداخت کند و دلیل دیگر اینکه؛ زن، جزو اهل بیت مرد است و در موقع احتیاج، مرد باید به او خرجی و نفقه بدهد، امّا زن نباید خرج مرد را بدهد و در موقع احتیاج به او نفقه پرداخت کند و بدین دلیل، خداوند سهم ارث مردان را بیشتر از زنان قرار داد و همچنین در این آیه میفرماید: الرِّجَالُ قَوَّامُونَ علَی النِّسَاء بِمَا فَضَّلَ اللهُ بَعضَهُمْ علَی بَعضٍ وَ بِمَا أَنفَقُواْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۲ علل الشرایع، ج۲، ص۵۷۰/ البرهان
3 (نساء/11)
الرّضا (علیه السلام)- عَنْ یُونُسَ‌بْنِ‌عَبْدِ الرَّحْمنِ عَنْ أَبِی‌الْحَسَنِ الرِّضَا (علیه السلام)، قَالَ: ِ قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ کَیْفَ صَارَ الرَّجُلُ إِذَا مَاتَ وَ وُلْدُهُ مِنَ الْقَرَابَهًِْ سَوَاءٌ تَرِثُ النِّسَاءُ نِصْفَ مِیرَاثِ الرِّجَالِ وَ هُنَّ أَضْعَفُ مِنَ الرِّجَالِ وَ أَقَلُّ حِیلَهًًْ؟ فَقَالَ لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَضَّلَ الرِّجَالَ عَلَی النِّسَاءِ بِدَرَجَهًٍْ وَ لِأَنَّ النِّسَاءَ یَرْجِعْنَ عِیَالًا عَلَی الرِّجَال.
امام رضا (علیه السلام)- یونس‌بن‌عبدالرّحمن گوید: به امام رضا (علیه السلام) عرض کردم: «جانم فدایتان، اگر مردی بمیرد، فرزندان او چه پسر و چه دختر، از لحاظ نسبت و نزدیکی به او در یک درجه قرار دارند و یکسانند؛ پس چرا فرزندان دختر، نصف سهم پسران، ارث میبرد درحالی‌که آنان ضعیف‌تر و کم چاره‌تر از مردانند»؟ فرمود: «برای این خداوند متعال، مردان را [در مباحث مالی] یک درجه بر زنان برتری داد که هزینه‌ی زنان بر عهده‌ی مردان است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۲ الکافی، ج۷، ص۸۵/ البرهان
4 (نساء/11)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عَلِیِّ‌بْنِ‌سَالِمٍ عَنْ أَبِیهِ قَال: سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) کَیْفَ صَارَ الْمِیرَاثُ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ فَقَالَ لِأَنَّ الْحَبَّاتِ الَّتِی أَکَلَهَا آدَمُ (علیه السلام) وَ حَوَّاءُ فِی الْجَنَّهًِْ کَانَتْ ثَمَانِیَهًَْ عَشَرَ أَکَلَ آدَمُ (علیه السلام) مِنْهَا اثْنَتَیْ عَشْرَهًَْ حَبَّهًًْ وَ أَکَلَتْ حَوَّاءُ سِتّاً فَلِذَلِکَ صَارَ الْمِیرَاثُ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ.
امام صادق (علیه السلام)- علی‌بن‌سالم گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «چرا سهم میراث پسر، به‌اندازه‌ی سهم دو دختر می‌باشد»؟ حضرت فرمود: «به خاطر آنکه حبّه‌هایی که آدم و حوا در بهشت از آنها تناول کردند هیجده حبّه بود، آدم (علیه السلام) دوازده تا و حوّا شش تا از آن را خورد لذا میراث مذکّر دو برابر مؤنّث گردید».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۴ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۶۷/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۶، ص۹۶
5 (نساء/11)
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- عَن أَبِی الحَسَنِ الرِّضَا (علیه السلام) عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ‌َ (علیه السلام)أَنَّهُ فَسَأَلَهُ شَامِیٌّ عَنْ مَسَائِل فَکَانَ فِیمَا سَأَلَه: سَأَلَ الشَّامِیُّ أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فَقَالَ لِمَ صَارَ الْمِیرَاثُ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ قَالَ مِنْ قِبَلِ السُّنْبُلَهًِْ کَانَ عَلَیْهَا ثَلَاثُ حَبَّاتٍ فَبَادَرَتْ إِلَیْهَا حَوَّاءُ فَأَکَلَتْ مِنْهَا حَبَّهًًْ وَ أَطْعَمَتْ آدَمَ (علیه السلام) حَبَّتَیْنِ فَمِنْ أَجْلِ ذَلِکَ وَرِثَ الذَّکَرُ مِثْلَ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ.
امام علی (علیه السلام)- امام رضا (علیه السلام) از پدرانش روایت می‌کند که امام علی (علیه السلام) فرمود: مردی از اهل شام از امام علی (علیه السلام) پرسید: «چرا میراث پسر دو برابر دختر است»؟ فرمود: «به خاطر آن سمبله و گندمی]که در بهشت بود که سه دانه و حبّه داشت و حوّا قصد خوردن آن کرد و یک حبّه از آن را خورد و دو حبّه را به آدم (علیه السلام) داد]که بخورد[، به خاطر همین سهم میراث پسر، به‌اندازه‌ی سهم دو دختر می‌باشد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۴ بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۳۲۷/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۶، ص۹۶
6 (نساء/11)
علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- إِذَا مَاتَ الرَّجُلُ وَ تَرَکَ بَنِینَ وَ بَنَاتٍ {فَ} لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْن.
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- اگر مردی بمیرد و فرزندان پسر و دختری پس از او باقی بمانند، سهم میراث پسر، به‌اندازه‌ی سهم دو دختر می‌باشد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۴ بحار الأنوار، ج۱۰۱، ص۳۳۹/ القمی، ج۱، ص۱۳۲/ البرهان
7 (نساء/11)
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- الْفَرَائِضُ مِنْ سِتَّهًِْ أَسْهُمٍ الثُّلُثَانِ أَرْبَعَهًُْ أَسْهُمٍ وَ النِّصْفُ ثَلَاثَهًُْ أَسْهُمٍ وَ الثُّلُثُ سَهْمَانِ وَ الرُّبُعُ سَهْمٌ وَ نِصْفٌ وَ الثُّمُنُ ثَلَاثَهًُْ أَرْبَاعِ سَهْمٍ وَ لَا یَرِثُ مَعَ الْوَلَدِ إِلَّا الْأَبَوَانِ وَ الزَّوْجُ وَ الْمَرْأَهًُْ وَ لَا یَحْجُبُ الْأُمَّ عَنِ الثُّلُثِ إِلَّا الْوَلَدُ وَ الْإِخْوَهًُْ وَ لَا یُزَادُ الزَّوْجُ عَلَی النِّصْفِ وَ لَا یُنْقَصُ مِنَ الرُّبُعِ وَ لَا تُزَادُ الْمَرْأَهًُْ عَلَی الرُّبُعِ وَ لَا تُنْقَصُ مِنَ الثُّمُنِ وَ إِنْ کُنَّ أَرْبَعاً أَوْ دُونَ ذَلِکَ فَهُنَّ فِیهِ سَوَاءٌ وَ لَا یُزَادُ الْإِخْوَهًُْ مِنَ الْأُمِّ عَلَی الثُّلُثِ وَ لَا یُنْقَصُونَ مِنَ السُّدُسِ وَ هُمْ فِیهِ سَوَاءٌ الذَّکَرُ وَ الْأُنْثَی وَ لَا یَحْجُبُهُمْ عَنِ الثُّلُثِ إِلَّا الْوَلَدُ وَ الْوَالِدُ وَ الدِّیَهًُْ تُقْسَمُ عَلَی مَنْ أَحْرَزَ الْمِیرَاثَ.
امام علی (علیه السلام)- ابی‌عمر عبدی از حضرت علی‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) نقل کرده که می‌فرمود: فرائض را از شش سهم حساب می‌کنند، بنابراین ثلثان، چهار سهم از ششم سهم بوده و نصف سه سهم از آن منظور شده و ثلث، دو سهم و ربع، یک سهم و نیم و ثمن، سه چهارم یک سهم از شش سهم می‌باشد. با بودن فرزند هیچکدام از ورّاث ارث نبرده، مگر پدر و مادر و شوهر و همسر. مادر را از ثلثی که نصیبش می‌باشد محجوب و ممنوع نمی‌کند مگر فرزند و برادران میّت که از او به جا مانده باشند. شوهر میّت نه بیش از نصف ارث برده و نه کمتر از ربع، چنانچه همسر و زن میّت، بیش از ربع و کمتر از ثمن نمی‌برد، اعمّ از آنکه از میّت چهار زن مانده باشند یا کمتر، پس در جایی که از میّت چهار همسر به جا مانده، جملگی ربع یا ثُمُن را بین خود بالسویّه تقسیم می‌کنند. خواهران و برادران مادری میّت بیشتر از ثلث ارث نبرده، چنانچه از سُدُس نیز کمتر نمیبرند. قابل توجّه آنکه ثلث یا سدس را باید بین خود به طور مساوی تقسیم کنند و ذکور و اناث آن ها با هم بالسّویه میبرند و تنها کسی که ایشان را از ثلث منع می‌کند و آن را به سدس کاهش می‌دهد، فرزند و پدر میّت باشند. در پایان حضرت فرمودند: دیه مقتول را بین کسانی باید توزیع کرد که ارث میبرند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۴ من لایحضره الفقیه، ج۴، ص۲۵۹
8 (نساء/11)
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَنْ جَابِر أَنَّ سَعْدَ‌بْنَ‌الرَّبِیعِ قُتِلَ یَوْمَ أُحُدٍ وَ أَنَّ النَّبِیَّ (صلی الله علیه و آله) زَارَ امْرَأَتَهُ فَجَاءَتْ بِابْنَتَیْ سَعْدٍ فَقَالَتْ یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) إِنَّ أَبَاهُمَا قُتِلَ یَوْمَ أُحُدٍ وَ أَخَذَ عَمُّهُمَا الْمَالَ کُلَّهُ وَ لَا تُنْکَحَانِ إِلَّا وَ لَهُمَا مَالٌ فَقَالَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) سَیَقْضِی اللَّهُ فِی ذَلِکَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَی یُوصِیکُمُ اللهُ فِی أَوْلادِکُمْ حَتَّی خَتَمَ الْآیَهًَْ فَدَعَا النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) عَمَّهُمَا وَ قَالَ لَهُ أَعْطِ الْجَارِیَتَیْنِ الثُّلُثَیْنِ وَ أَعْطِ أُمَّهُمَا الثُّمُنَ وَ مَا بَقِیَ فَلَکَ.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- جابر نقل می‌کند: سعدبن‌ربیع در جنگ احد شهید شد،]روزی[پیامبر همسر او را دید و آن زن دو دختر خود را نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله) آورد و گفت: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! پدر این دو دختر در جنگ احد کشته شده و عموی اینان، همه‌ی مال و ارث آنان را گرفته است و به این خاطر آن دو نمی‌توانند ازدواج کنند مگر آنکه مالی داشته باشند. پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «خداوند به‌زودی در این مورد حکم می‌کند. سپس خداوند این آیه را نازل کرد: یُوصِیکُمُ اللهُ فِی أَوْلادِکُمْ سپس پیامبر (صلی الله علیه و آله) عموی آنها را خواند و فرمود: «به آن دو دختر، ثلث (دو سوّم) مال را بده و ثُمُن (یک هشتم) آن را به مادرشان بده و باقی آن مال توست».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۴ تهذیب الأحکام، ج۹، ص۲۶۰/ عوالی اللآلی، ج۱، ص۴۴۸/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۶، ص۸۸
9 (نساء/11)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عَبْدِاللَّهِ‌بْنِ‌سِنَانٍ عَنْ أَبِیعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ تَرَکَ إِخْوَهًًْ وَ أَخَوَاتٍ لِأَبٍ وَ أُمٍّ وَ جَدّاً قَالَ الْجَدُّ کَوَاحِدٍ مِنَ الْإِخْوَهًِْ الْمَالُ بَیْنَهُمْ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ.
امام صادق (علیه السلام)- عبدالله‌بن‌سنان گوید: از امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی مردی سؤال کردم که برادران و خواهرانی ابوینی و یک جدّی از خود به جای گذاشته است، امام (علیه السلام) فرمود: «جدّ مانند یکی از برادران است، و مال به قاعده‌ی لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ میان ایشان قسمت میشود».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۶ وسایل الشیعهًْ، ج۲۶، ص۱۶۴
10 (نساء/11)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عَبْدِاللَّهِ‌بْنِ‌سِنَانٍ عَنْ أَبِیعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: إِنَّ الْجَدَّ مَعَ الْإِخْوَهًِْ مِنَ الْأَبِ یَصِیرُ مِثْلَ وَاحِدٍ مِنَ الْإِخْوَهًِْ مَا بَلَغُوا قَالَ قُلْتُ رَجُلٌ تَرَکَ أَخَاهُ لِأَبِیهِ وَ أُمِّهِ وَ جَدَّهُ (أَوْ أَخَاهُ لِأَبِیهِ) أَوْ قُلْتُ تَرَکَ جَدَّهُ وَ أَخَاهُ لِأَبِیهِ وَ أُمِّهِ فَقَالَ الْمَالُ بَیْنَهُمَا وَ إِنْ کَانَا أَخَوَیْنِ أَوْ مِائَهًًْ فَلَهُ مِثْلُ نَصِیبِ وَاحِدٍ مِنَ الْإِخْوَهًِْ قَالَ قُلْتُ رَجُلٌ تَرَکَ جَدَّهُ وَ أُخْتَهُ فَقَالَ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ وَ إِنْ کَانَتَا أُخْتَیْنِ فَالنِّصْفُ لِلْجَدِّ وَ النِّصْفُ الْآخَرُ لِلْأُخْتَیْنِ وَ إِنْ کُنَّ أَکْثَرَ مِنْ ذَلِکَ فَعَلَی هَذَا الْحِسَابِ وَ إِنْ تَرَکَ إِخْوَهًًْ وَ أَخَوَاتٍ لِأَبٍ وَ أُمٍّ أَوْ لِأَبٍ وَ جَدّاً فَالْجَدُّ أَحَدُ الْإِخْوَهًِْ وَ الْمَالُ بَیْنَهُمْ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ وَ قَالَ زُرَارَهًُْ هَذَا مِمَّا لَا یُؤْخَذُ عَلَیَّ فِیهِ قَدْ سَمِعْتُهُ مِنْ أَبِیهِ وَ مِنْهُ قَبْلَ ذَلِکَ وَ لَیْسَ عِنْدَنَا فِی ذَلِکَ شَکٌّ وَ لَا اخْتِلَافٌ.
امام صادق (علیه السلام)- عبدالله‌بن‌سنان نقل می‌کند که امام صادق (علیه السلام) فرمود: «جدّ و برادران پدر در دریافت ارث، مانند یکی از برادران شخص مرده هستند». گفتم: «حکم ارث در مورد فردی که از او فقط برادر پدرش و مادرش و جدّش [یا برادر پدرش] باقی مانده‌اند چیست؟ در جایی دیگر پرسیدم: حکم ارث در مورد مردی که از او فقط جدّش و برادر پدرش و مادرش باقی مانده چیست»؟ امام فرمود: «چه دو برادر باشند و چه صد برادر، ارث بین آنها تقسیم میشود و به جدّ شخص متوفی، یک سهم که معادل سهم برادران است میرسد». گفتم: «حکم ارث درمورد مردی که از او فقط جدّش و خواهرش باقی مانده‌اند چیست»؟ فرمود: «سهم مرد، دو برابر زن است و اگر دو خواهر باشند، نصف ارث برای جد و نصف دیگر برای آن دو خواهر است و اگر تعداد خواهران بیشتر از این باشد، روش محاسبه به همین شکل است و اگر از شخص متوفی فقط یک خواهر و خواهران پدری و مادری یا خواهران پدری و جدّش زنده باشند، در حکم ارث، جدّ او مانند یکی از برادران او محاسبه میشود و در بین آنان، ارث را به نسبت دو به یک، بین مرد و زنشان تقسیم می‌کنند؛ زراره گفته است: این مطلب را من از جانب خودم نگفته‌ام بلکه این مطلب را از معصوم و پدرانش شنیده بودم و نزد ما (شیعه) در این مسأله هیچ شکّ و اختلافی نیست».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۶ وسایل الشیعهًْ، ج۲۶، ص۱۶۵
11 (نساء/11)
الباقر (علیه السلام)- عَنْ زُرَارَهًَْ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاجَعْفَرٍ (علیه السلام) عَنْ رَجُلٍ تَرَکَ أَخَاهُ لِأَبِیهِ وَ أُمِّهِ وَ جَدَّهُ قَالَ الْمَالُ بَیْنَهُمَا نِصْفَانِ فَإِنْ کَانَا أَخَوَیْنِ أَوْ مِائَهًًْ کَانَ الْجَدُّ مَعَهُمْ کَوَاحِدٍ مِنْهُمْ (یُصِیبُ الْجَدَّ) مَا یُصِیبُ وَاحِداً مِنَ الْإِخْوَهًِْ قَالَ وَ إِنْ تَرَکَ أُخْتَهُ وَ جَدَّهُ فَلِلْجَدِّ سَهْمَانِ وَ لِلْأُخْتِ سَهْمٌ وَ إِنْ کَانَتَا أُخْتَیْنِ فَلِلْجَدِّ النِّصْفُ وَ لِلْأُخْتَیْنِ النِّصْفُ قَالَ وَ إِنْ تَرَکَ إِخْوَهًًْ وَ أَخَوَاتٍ وَ جَدّاً کَانَ الْجَدُّ کَوَاحِدٍ مِنَ الْإِخْوَهًِْ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ.
امام باقر (علیه السلام)- زراره گوید: از امام صادق (علیه السلام) درمورد]حکم ارث درمورد[مردی پرسیدم که از او برادری پدری و مادری به همراه جدّش باقی مانده‌اند. فرمود: «بین آنها به دو قسمت تقسیم میشود، چه دو برادر باشند چه صد برادر و حکم جد مانند حکم یکی از برادران است و همان مقدار ارث میبرد و فرمود: اگر از او خواهرش و جدّش باقی بماند، برای جدّش، دو سهم و برای خواهرش یک سهم خواهد بود. امّا اگر دو خواهر بودند، برای جد، نصف مال و نصف دیگر مال آن دو خواهر است. اگر از او برادران و خواهران و جد باقی بماند، جد در حکم یکی از برادران است و لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۶ وسایل الشیعهًْ، ج۲۶، ص۱۶۷
12 (نساء/11)
الباقر (علیه السلام)- عَنْ یُونُسَ‌بْنِ‌عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِیعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) إِنَّ زُرَارَهًَْ قَدْ رَوَی عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) أَنَّهُ لَا یَرِثُ مَعَ الْأُمِّ وَ الْأَبِ وَ الِابْنِ وَ الْبِنْتِ أَحَدٌ مِنَ النَّاسِ شَیْئاً إِلَّا زَوْجٌ أَوْ زَوْجَهًٌْ فَقَالَ أَبُوعَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) أَمَّا مَا رَوَاهُ زُرَارَهًُْ عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) فَلَا یَجُوزُ لِی رَدُّهُ وَ أَمَّا فِی الْکِتَابِ فِی سُورَهًِْ النِّسَاءِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ یَقُولُ یُوصِیکُمُ اللهُ فِی أَوْلادِکُمْ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ فَإِنْ کُنَّ نِساءً فَوْقَ اثْنَتَیْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثا ما تَرَکَ وَ إِنْ کانَتْ واحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُ وَ لِأَبَوَیْهِ لِکُلِّ واحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَکَ إِنْ کانَ لَهُ وَلَدٌ فَإِنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ وَلَدٌ وَ وَرِثَهُ أَبَواهُ فَلِأُمِّهِ الثُّلُثُ فَإِنْ کانَ لَهُ إِخْوَهًٌْ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ یَعْنِی إِخْوَهًًْ لِأَبٍ وَ أُمٍّ وَ إِخْوَهًًْ لِأَبٍ وَ الْکِتَابُ مَأْنُوسٌ قَدْ وَرَّثَ هَاهُنَا مَعَ الْأَنْبِیَاءِ (فَلَا یُورَثُ الْبَنَاتُ إِلَّا الثُّلُثَیْنِ.
امام باقر (علیه السلام)- یونس‌بن‌عمّار گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: زراره از امام باقر (علیه السلام) روایت می‌کند که همراه با مادر و پدر و پسر و دختر، هیچ‌کس دیگر ارث نمی‌برد مگر شوهر و همسر». امام صادق (علیه السلام) فرمود: «من اجازه‌ی ردکردن آنچه از زراره از قول پدرم امام باقر (علیه السلام) روایت کردی را ندارم. امّا آنچه در کتاب خدا در سوره‌ی نساء است این است که فرمود: یُوصِیکُمُ اللهُ فِی أَوْلادِکُمْ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ فَإِنْ کُنَّ نِساءً فَوْقَ اثْنَتَیْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثا ما تَرَکَ وَ إِنْ کانَتْ واحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُ وَ لِأَبَوَیْهِ لِکُلِّ واحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَکَ إِنْ کانَ لَهُ وَلَدٌ فَإِنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ وَلَدٌ وَ وَرِثَهُ أَبَواهُ فَلِأُمِّهِ الثُّلُثُ فَإِنْ کانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ که منظور برادران پدری و مادری و برادران پدری است و این]حکم، که از[کتاب]اخذ شده[مأنوس و متداول است، که از انبیاء (تا به اینجا به ارث رسیده، پس بدان‌که دختران]اگر زیاد باشند[بیشتر از دو سوّم ارث نمیبرند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۶ بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۳۳۰/ رجال الکشی، ص۱۳۳/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۶، ص۱۴۸
13 (نساء/11)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌بَصِیر عَنْ أَبِیعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) فِی رَجُلٍ مَاتَ وَ تَرَکَ ابْنَتَیْهِ وَ أَبَاهُ قَالَ لِلْأَبِ السُّدُسُ وَ لِلِابْنَتَیْنِ الْبَاقِی قَالَ وَ لَوْ تَرَکَ بَنَاتٍ وَ بَنِینَ لَمْ یَنْقُصِ الْأَبُ مِنَ السُّدُسِ شَیْئاً قُلْتُ لَهُ فَإِنَّهُ تَرَکَ بَنَاتٍ وَ بَنِینَ وَ أُمّاً قَالَ لِلْأُمِّ السُّدُسُ وَ الْبَاقِی یُقْسَمُ لَهُمْ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ.
امام صادق (علیه السلام)- ابوبصیر گوید: از امام صادق (علیه السلام) در مورد مردی که مرده و ورثه‌ای او دو دخترش و پدرش است، پرسیدند. فرمود: «برای پدر او سُدُس (یک ششم) باقی برای دو دختر است و حتی اگر دختران بیشتر و پسرانی نیز می‌داشت، از سهم یک ششم مربوط به پدر آن مرده، هیچ‌چیز کم نمی‌شد». گفتم: «اگر فقط دختران و پسران و مادر خود را به‌عنوان ورثه داشته باشد چه»؟ فرمود: «یک ششم به مادر میرسد و باقی بین آنها، با رعایت لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ نسبت دو به یک برای مردها نسبت به زن‌ها، داده میشود».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۸ وسایل الشیعهًْ، ج۲۶، ص۱۳۰
14 (نساء/11)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌بَصِیرٍ عَنْ أَبِیعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ تَرَکَ خَالَهُ وَ جَدَّهُ قَالَ الْمَالُ بَیْنَهُمَا وَ سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ تَرَکَ أُخْتَهُ وَ أَخَاهُ وَ جَدَّهُ فَقَالَ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ لِلْجَدِّ سَهْمَانِ وَ لِلْأَخِ سَهْمَانِ وَ لِلْأُخْتِ سَهْمٌ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ تَرَکَ أُخْتَهُ وَ جَدَّهُ قَالَ الْمَالُ بَیْنَهُمَا.
امام صادق (علیه السلام)- ابوبصیر گوید: از امام صادق (علیه السلام) در مورد مردی که دایی و پدر بزرگش ورثه او هستند، سؤال کردم. فرمود: «مال بین آن دو [مساوی] تقسیم میشود». از مردی که خواهر و برادرش و پدربزرگش ورثه‌ی او هستند، پرسیدم. فرمود: «اوّلاً برای مرد دو برابر زن است، سپس برای پدر بزرگ او دو سهم و برای برادرش دو سهم و برای خواهرش یک سهم می‌باشد». و درباره‌ی مردی که فقط خواهر و جدّش را [به‌عنوان] ورثه دارد، پرسیدم. فرمود: «بینشان (مساوی) تقسیم میشود».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۸ وسایل الشیعهًْ، ج۲۶، ص۱۸۱
15 (نساء/11)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ (سَلَمَهًَْ‌بْنِ‌مُحْرِزٍ) عَنْ أَبِی‌عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) فِی حَدِیث أَنَّهُ قَالَ فِی ابْنِ‌عَمٍّ وَ خَالَهًٍْ قَالَ الْمَالُ لِلْخَالَهًِْ وَ قَالَ فِی ابْنِ‌عَمٍّ وَ خَالٍ قَالَ الْمَالُ لِلْخَالِ وَ قَالَ فِی ابْنِ عَمٍّ وَ ابْنِ خَالَهًٍْ قَالَ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ.
امام صادق (علیه السلام)- سلمهًْ‌بن‌محرز روایت می‌کند: امام صادق (علیه السلام) فرمود: «اگر ورثه، پسر عمو و خاله باشد، مال به خاله میرسد و اگر ورثه، پسر عمو و دایی باشد، مال به دایی میرسد ولی اگر ورثه پسر عمو و پسر خاله باشند، طبق قاعده لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ می‌باشد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۸ وسایل الشیعهًْ، ج۲۶، ص۱۹۳
16 (نساء/11)
علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- یُوصِیکُمُ اللهُ فِی أَوْلادِکُمْ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ قَالَ إِذَا مَاتَ الرَّجُلُ وَ تَرَکَ بَنِینَ وَ بَنَاتٍ فَلِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ فَإِنْ کُنَّ نِساءً فَوْقَ اثْنَتَیْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثا ما تَرَکَ یَعْنِی إِذَا مَاتَ الرَّجُلُ وَ تَرَکَ أَبَوَیْنِ وَ ابْنَتَیْنِ فَلِلْأَبَوَیْنِ السُّدُسَانِ وَ لِلِابْنَتَیْنِ الثُّلُثَانِ وَ إِنْ کَانَتِ الِابْنَهًُْ وَاحِدَهًًْ فَلَهَا النِّصْفُ وَ لِأَبَوَیْهِ لِکُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ وَ بَقِیَ سَهْمٌ یُقْسَمُ عَلَی خَمْسَهًِْ أَسْهُمٍ فَمَا أَصَابَ ثَلَاثَهًَْ أَسْهُمٍ فَلِلِابْنَهًِْ وَ مَا أَصَابَ اثْنَتَیْنِ فَلِلْأَبَوَیْنِ فَإِنْ کَانَ لِلْمَیِّتِ إِخْوَهًٌْ وَ أَخَوَاتٌ مِنْ قِبَلِ الْأَبِ وَ الْأُمِّ أَوْ مِنْ قِبَلِ الْأَبِ وَحْدَهُ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ وَ لِلْأَبِ خَمْسَهًُْ أَسْدَاسٍ فَإِنَّ الْإِخْوَهًَْ وَ الْأَخَوَاتِ مِنْ قِبَلِ الْأَبِ هُمْ فِی عِیَالِ الْأَبِ وَ تَلْزَمُهُ مَئُونَتُهُمْ فَهُمْ یَحْجُبُونَ الْأُمَّ عَنِ الثُّلُثِ وَ لَا یَرِثُونَ.
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- یُوصِیکُمُ اللهُ فِی أَوْلادِکُمْ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ؛ وقتی مردی فوت کرد و از او پسرها و دخترهایی باقی ماندند [قاعده‌ی تقسیم ارث این است که] برای مرد دو برابر زن، سهم از ارث میرسد، و فَلِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ فَإِنْ کُنَّ نِساءً فَوْقَ اثْنَتَیْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثا ما تَرَک یعنی اگر مردی بمیرد و پدر و مادرش و دو دختر از او باقی بمانند، به پدر و مادر دو ششم و به دو دختر دو سوّم می رسد؛ و اگر یک دختر باشد، یک دوّم به او و به هر یک از پدر و مادرش، دو ششم می رسد و یک سهم باقی می ماند که به پنج سهم تقسیم می شود، بخشی که شامل سه سهم باشد از آن دختر و بخشی که شامل دو سهم است برای پدر و مادر است. اگر مرده برادران و خواهرانی از طرف پدر و مادر، یا از فقط از طرف پدر داشته باشد، یک ششم برای مادرش و پنج ششم برای پدرش است، چرا که برادران و خواهران پدری در نفقه پدر هستند و پدر موظف است هزینه و مخارج آن ها را بپردازد و در واقع آنان مانع از این می شوند که به مادر یک سوم ارث تعلق گیرد و آنان ارث نمی برند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۸ بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۳۳۹
17 (نساء/11)
الرّضا (علیه السلام)- إِنْ تَرَکَ خَالًا وَ خَالَهًًْ وَ عَمّاً وَ عَمَّهًًْ فَلِلْخَالِ وَ الْخَالَهًِْ الثُّلُثُ بَیْنَهُمَا بِالسَّوِیَّهًِْ وَ مَا بَقِیَ فَلِلْعَمِّ وَ الْعَمَّهًِْ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ.
امام رضا (علیه السلام)- اگر از مرده، دایی و خاله و عمو و عمّه‌ای مانده باشد، برای دایی و خاله، یک سوّم سهم میرسد که به‌طور مساوی بینشان تقسیم میشود و باقی ارث، به عمّه و عمو میرسد که به نسبت دو به یک بین مرد و زن تقسیم میشود؛ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۰ بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۳۴۸
18 (نساء/11)
الصّادق (علیه السلام)- إِنَ الْمَیِّتَ إِذَا مَاتَ وَ تَرَکَ أَوْلَاداً ذُکُوراً وَ إِنَاثاً لَا وَارِثَ لَهُ غَیْرُهُمْ فَمَالُهُ بَیْنَهُمْ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ فَإِنْ لَمْ یَتْرُکْ غَیْرَ وَلَدٍ وَاحِدٍ ذَکَرٍ فَالْمِیرَاثُ لَهُ کُلُّهُ وَ إِنْ تَرَکَ ابْنَهًًْ وَاحِدَهًًْ فَلِلِابْنَهًِْ النِّصْفُ بِالْمِیرَاثِ الْمُسَمَّی وَ یُرَدُّ عَلَیْهَا النِّصْفُ الثَّانِی بِالرَّحِمِ إِذَا لَمْ یَکُنْ لِلْمَیِّتِ مَنْ هُوَ أَقْرَبُ إِلَیْهِ مِنْهَا رَحِما.
امام صادق (علیه السلام)- وقتی انسانی مرد و هیچ وارثی جز دختران و پسرانش نداشت، طبق لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ ارث به نسبت دو به یک بین پسر و دختر آنان تقسیم میشود امّا اگر یک پسر دارد، کلّ میراث به او میرسد امّا اگر از مرده فقط یک دختر باقی مانده باشد، نصف مال به او ارث میرسد که عنوان ارث فقط به این مال داده میشود و باقی مال نیز به او داده خواهد شد، امّا تحت عنوان خویشاوندی او با فرد مرده، زیرا کسی نیست که از لحاظ خویشاوندی از او به مرده نزدیک‌تر باشد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۰ دعایم الإسلام، ج۲، ص۳۶۵
19 (نساء/11)
فقه‌الرّضا (علیه السلام)- إِذَا تَرَکَ الرَّجُلُ أَخَاهُ لِأَبِیهِ وَ أَخَاهُ لِأُمِّهِ وَ أَخَاهُ لِأَبِیهِ وَ أُمِّهِ فَلِلْأَخِ مِنَ الْأُمِّ السُّدُسُ وَ مَا بَقِیَ فَلِلْأَخِ مِنَ الْأُمِّ وَ الْأَبِ وَ سَقَطَ الْأَخُ مِنَ الْأَبِ وَ کَذَلِکَ إِذَا تَرَکَ ثَلَاثَ أَخَوَاتٍ مُتَفَرِّقَاتٍ فَلِلْأُخْتِ مِنَ الْأُمِّ السُّدُسُ فَمَا بَقِیَ فَلِلْأُخْتِ مِنَ الْأُمِّ وَ الْأَبِ فَإِنْ تَرَکَ أَخَوَیْنِ لِلْأُمِّ أَوْ أَخاً وَ أُخْتاً لِأُمٍّ أَوْ أَکْثَرَ مِنْ ذَلِکَ أَوْ أُخْتاً لِأَبٍ وَ أُمٍّ أَوْ لِأَبٍ أَوْ إِخْوَهًًْ وَ أَخَوَاتٍ لِأَبٍ وَ أُمٍّ أَوْ لِأُمٍّ فَلِلْإِخْوَهًِْ وَ الْأَخَوَاتِ مِنَ الْأَبِ وَ الْأُمِّ وَ مِنَ الْأَبِ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ وَ کَذَلِکَ سَهْمُ أَوْلَادِهِمْ عَلَی هَذَا فَإِنْ تَرَکَ أَخاً لِأَبٍ وَ أُمٍّ وَ جَدّاً الْمَالُ بَیْنَهُمَا نِصْفَانِ وَ کَذَلِکَ إِذَا تَرَکَ أَخاً لِأَبٍ وَ جَدّاً فَالْمَالُ بَیْنَهُمَا نِصْفَانِ فَإِنْ تَرَکَ أَخاً لِأُمٍّ وَ جَدّاً فَلِلْأَخِ مِنَ الْأُمِّ السُّدُسُ وَ مَا بَقِیَ فَلِلْجَدِّ فَإِنْ تَرَکَ أُخْتَیْنِ أَوْ أَخَوَیْنِ أَوْ أَخاً وَ أُخْتاً لِأُمٍّ أَوْ أَکْثَرَ مِنْ ذَلِکَ وَ جَدّاً فَلِلْإِخْوَهًِْ وَ الْأَخَوَاتِ مِنَ الْأُمِّ الثُّلُثُ بَیْنَهُمْ بِالسَّوِیَّهًِْ وَ مَا بَقِیَ فَلِلْجَدِّ وَ إِنْ تَرَکَ أَخاً لِأُمٍّ أَوْ أَکْثَرَ مِنْ ذَلِکَ وَ إِخْوَهًًْ وَ أَخَوَاتٍ لِأَبٍ وَ أُمٍّ وَ إِخْوَهًًْ وَ أَخَوَاتٍ لِأَبٍ وَ جَدّاً فَلِلْإِخْوَهًِْ وَ الْأَخَوَاتِ مِنَ الْأُمِّ الثُّلُثُ بَیْنَهُمْ بِالسَّوِیَّهًِْ وَ مَا بَقِیَ فَلِلْإِخْوَهًِْ وَ الْأَخَوَاتِ مِنَ الْأَبِ وَ الْأُمِّ وَ الْجَدِّ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ وَ سَقَطَ الْإِخْوَهًُْ وَ الْأَخَوَاتُ مِنَ الْأَبِ فَإِنْ تَرَکَ أُخْتاً لِأَبٍ وَ أُمٍّ وَ جَدّاً فَلِلْأُخْتِ النِّصْفُ وَ لِلْجَدِّ النِّصْفُ فَإِنْ تَرَکَ أُخْتَیْنِ لِأَبٍ وَ أُمٍّ أَوْ لِأَبٍ وَ جَدّاً فَلِلْإِخْوَهًِْ الثُّلُثَانِ وَ مَا بَقِیَ فَلِلْجَدِّ وَ مَنْ تَرَکَ عَمّاً وَ جَدّاً فَالْمَالُ لِلْجَدِّ فَإِنْ تَرَکَ عَمّاً وَ خَالًا وَ جَدّاً وَ أَخاً فَالْمَالُ بَیْنَ الْأَخِ وَ الْجَدِّ وَ سَقَطَ الْعَمُّ وَ الْخَالُ فَإِنْ تَرَکَ جَدّاً مِنْ قِبَلِ الْأَبِ وَ جَدّاً مِنْ قِبَلِ الْأُمِّ فَلِلْجَدِّ مِنْ قِبَلِ الْأُمِّ الثُّلُثُ وَ لِلْجَدِّ مِنْ قِبَلِ الْأَبِ الثُّلُثَانِ فَإِنْ تَرَکَ جَدَّیْنِ مِنْ قِبَلِ الْأُمِّ وَ جَدَّیْنِ مِنْ قِبَلِ الْأَبِ فَلِلْجَدِّ وَ الْجَدَّهًِْ مِنْ قِبَلِ الْأُمِّ الثُّلُثُ بَیْنَهُمَا بِالسَّوِیَّهًِْ وَ مَا بَقِیَ فَلِلْجَدِّ وَ الْجَدَّهًِْ مِنْ قِبَلِ الْأَبِ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ.
فقه‌الرّضا (علیه السلام)- هرگاه مردی برادر پدری و برادر مادری اش و برادر پدر و مادری اش را به جای گذارد، در این حالت، برادر مادری اش یک ششم از ارث را می گیرد و ما بقی به برادر مادری و پدری اش تعلّق می گیرد و برادر پدری اش ساقط می شود؛ و همچنین اگر سه خواهر متفرّق و جدا از او باقی بماند، سهم خواهر مادری یک ششم است و مابقی از آن خواهر پدری و مادری است. اگر دو برادر یا یک یا چند برادر و خواهر مادری، یا یک خواهر پدری و مادری، یا فقط پدری، یا برادران و خواهران پدری و مادری، یا فقط مادری از او باقی بماند، برادران و خواهران پدری و مادری و برادران و خواهران پدری مذکّر، دو برابر مؤنّث ارث می برد و سهم فرزندانشان نیز بر این اساس است. پس اگر برادر پدری و مادری و پدربزرگی از او باقی بماند، میراث میان آن دو نصف می شود؛ و همچنین اگر برادر پدری و پدربزرگی به جای گزارد، مال موروثی میان آن دو نصف می شود؛ و اگر برادر مادری و پدربزرگی از او باقی بماند، برادر مادری یک ششم ارث می برد و مابقی از آن پدر بزرگ است؛ و اگر دو خواهر یا دو برادر یا یک یا چند برادر و خواهر مادری، و پدربزرگی از او باقی بماند، سهم برادران و خواهران مادری یک سوّم است که به طور مساوی میان آن ها تقسیم می شود و ما بقی متعلق به پدربزرگ است؛ و اگر یک یا چند برادر مادری و برادران و خواهران پدری و مادری و برادران و خواهران پدری، و پدربزرگی از او باقی بمانند، برادران و خواهران مادری یک سوم ارث می برند که میانشان به طور مساوی تقسیم میگردد و مابقی ارث به برادران و خواهران پدری و مادری و پدربزرگ می رسد که سهم مذکّر دو برابر سهم مؤنّث است و برادران و خواهران پدری از ارث ساقط می گردند. اگر یک خواهر پدری و مادری و پدربزرگی از او باقی بماند، سهم هر کدام نصف خواهد بود؛ و اگر دو خواهر پدری و مادری یا فقط پدری و پدربزرگی از او باقی بماند، خواهران دو سوم و مابقی برای پدر بزرگ است؛ و هرکس عمو و پدربزرگی از او باقی بماند، مال موروثی متعلق به پدربزرگ است؛ و اگر عمو و دائی و پدربزرگ و برادری از او باقی بماند، مال میان برادر و پدربزرگ تقسیم میشود و سهم عمو و دائی ساقط می گردد؛ و اگر پدربزرگی از پدر و پدربزرگی از مادر به جای گذارد، سهم پدربزرگ مادری یک سوم و سهم پدربزرگ پدری دو سوّم است؛ و اگر پدربزرگ و مادربزرگ مادری و پدربزرگ و مادربزرگ پدری از او بماند، سهم پدربزرگ و مادر بزرگ مادری یک سوّم است که به طور مساوی میانشان تقسیم می شود و مابقی ارث به پدربزرگ و مادربزرگ پدری می رسد و سهم مذکر دو برابر سهم مؤنث است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۰ بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۳۴۳
20 (نساء/11)
الباقر (علیه السلام)- عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: أَقْرَأَنِی أَبُوجَعْفَرٍ (علیه السلام) صَحِیفَهًَْ کِتَابِ الْفَرَائِضِ الَّتِی هِیَ إِمْلَاءُ رَسُولِ اللَّه (صلی الله علیه و آله) وَ خَطُّ عَلِیٍّ (علیه السلام) بِیَدِهِ فَوَجَدْتُ فِیهَا رَجُلٌ تَرَکَ ابْنَتَهُ وَ أُمَّهُ لِلِابْنَهًِْ النِّصْفُ ثَلَاثَهًُْ أَسْهُمٍ وَ لِلْأُمِّ السُّدُسُ سَهْمٌ یُقْسَمُ الْمَالُ عَلَی أَرْبَعَهًِْ أَسْهُمٍ فَمَا أَصَابَ ثَلَاثَهًَْ أَسْهُمٍ فَلِلِابْنَهًِْ وَ مَا أَصَابَ سَهْماً فَهُوَ لِلْأُمِّ قَالَ: وَ قَرَأْتُ فِیهَا رَجُلٌ تَرَکَ ابْنَتَهُ وَ أَبَاهُ فَلِلِابْنَهًِْ النِّصْفُ ثَلَاثَهًُْ أَسْهُمٍ وَ لِلْأَبِ السُّدُسُ سَهْمٌ یُقْسَمُ الْمَالُ عَلَی أَرْبَعَهًِْ أَسْهُمٍ فَمَا أَصَابَ ثَلَاثَهًَْ أَسْهُمٍ فَلِلِابْنَهًِْ وَ مَا أَصَابَ سَهْماً فَلِلْأُمِّ قَالَ مُحَمَّدٌ: وَ وَجَدْتُ فِیهَا رَجُلٌ تَرَکَ أَبَوَیْهِ وَ ابْنَتَهُ فَلِلِابْنَهًِْ النِّصْفُ ثَلَاثَهًُْ أَسْهُمٍ وَ لِلْأَبَوَیْنِ لِکُلِّ واحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ {لِکُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا سَهْمٌ} یُقْسَمُ الْمَالُ عَلَی خَمْسَهًِْ أَسْهُمٍ فَمَا أَصَابَ ثَلَاثَهًًْ فَلِلِابْنَهًِْ وَ مَا أَصَابَ سَهْمَیْنِ فَلِلْأَبَوَیْنِ.
امام باقر (علیه السلام)- محمّدبن‌مسلم گوید: امام باقر (علیه السلام) کتاب فرائض را که به املاء رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و دست خط است، برای من خواند و در آن دیدم که چنین نوشته است: مردی که بمیرد و دختر و مادرش از او باقی بماند، برای دختر نصف است، یعنی سه سهم و برای مادر، یک ششم است، یعنی یک سهم؛ یعنی مال به چهار سهم تقسیم میشود: بخشی که شامل سه سهم باشد از آن دختر است و بخشی که شامل یک سهم است از مادر است. گفت: همچنین دیدم که در آن کتاب نوشته است: مردی که یک دختر و پدرش پس از او باقی بمانند، نصف ارث که سه سهم می‌باشد از آن دختر و یک ششم، سهم پدر می‌باشد؛ یعنی کل مال به چهار سهم تقسیم میشود، بخشی شامل سه سهم از آن دختر و بخش یک سهم از آن پدر است». محمّد گفت: «همچنین در آن کتاب خواندم: مردی که پدر و مادر، و یک دختر پس از او باقی بمانند، دختر، نصف ارث که سه سهم است را به ارث میبرد و پدر و مادر هریک، یک ششم آن را. مال به پنج سهم تقسیم میشود: بخشی که شامل سه سهم است از آن دختر و بخشی که شامل دو سهم است از آن پدر و مادر است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۲ الکافی، ج۷، ص۹/ البرهان
21 (نساء/11)
الباقر (علیه السلام)- عَنْ زُرَارَهًَْ عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) فِی رَجُلٍ مَاتَ وَ تَرَکَ أَبَوَیْهِ قَالَ لِلْأَبِ سَهْمَانِ وَ لِلْأُمِ سَهْمٌ.
امام باقر (علیه السلام)- زراره از امام باقر (علیه السلام) درباره‌ی مردی که بمیرد و پدر و مادرش پس از او باقی بمانند، پرسید و ایشان فرمود: «پدر دو سهم و مادر یک سهم به ارث میبرد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۲ الکافی، ج۷، ص۹۱/ البرهان
22 (نساء/11)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ حَمْزَهًَْ بْنِ حُمْرَانَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) مَنْ وَرِثَ رَسُولَ الله (صلی الله علیه و آله) قَالَ فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها) وَرِثَتْ مَتَاعَ الْبَیْتِ وَ الْخُرْثِیَّ وَ کُلَّ مَا کَانَ لَهُ. وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ‌بْنِ‌إِبْرَاهِیمَ (رحمة الله علیه) عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی‌عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ‌بْنِ‌دَرَّاجٍ عَنْ زُرَارَهًَْ عَنْ أَبِی‌جَعْفَر (علیه السلام) قَالَ: وَرِثَ عَلِیّ (علیه السلام) عِلْمَ رَسُولِ الله (صلی الله علیه و آله) وَ وَرِثَتْ فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها) تَرَکَتَهُ.
امام صادق (علیه السلام)- حمزهًْ‌بن‌حمران گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: چه کسی از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ارث برد؟ فرمود: «فاطمه (سلام الله علیها) کالا و اثاثیه‌ی خانه و هر آنچه را که از آن پیامبر (صلی الله علیه و آله) است، به ارث برد». زراره از امام باقر (علیه السلام) نقل می‌کند که ایشان فرمود: «علی (علیه السلام) علم رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و فاطمه (سلام الله علیها) آنچه از پیامبر (صلی الله علیه و آله) باقی مانده بود را به ارث بردند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۲ البرهان
23 (نساء/11)
الباقر (علیه السلام)- إِنَّ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) انْطَلَقَتْ إِلَی أَبِی‌بَکْرٍ فَطَلَبَتْ مِیرَاثَهَا مِنْ نَبِیِّ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله). فَقَالَ إِنَّ نَبِیَّ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) لَا یُوَرِّثُ. فَقَالَتْ أَ‌کَفَرْتَ بِاللَّهِ وَ کَذَّبْتَ بِکِتَابِهِ قَالَ اللَّهُ یُوصِیکُمُ اللهُ فِی أَوْلادِکُمْ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ.
امام باقر (علیه السلام)- فاطمه (سلام الله علیها) نزد ابوبکر رفت و سهم ارث خود از پیامبر (صلی الله علیه و آله) را از او طلب کرد؟ ابوبکر گفت: «کسی از پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) ارث نمی‌برد». فاطمه (سلام الله علیها) فرمود: «آیا به خدا کفر می‌ورزی و قرآن را تکذیب می‌کنی»؟ خداوند میفرماید: یُوصِیکُمُ اللهُ فِی أَوْلاَدِکُمْ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الأُنثَیَیْنِ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۲ بحارالأنوار، ج۲۹، ص۱۱۸/ العیاشی، ج۱، ص۲۲۵/ کشف الغمهًْ، ج۱، ص۴۷۸/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۶، ص۹۶/ البرهان
24 (نساء/11)
الصّادق (علیه السلام)- ذَکَرَ أَبُوجَعْفَرٍ مُحَمَّدُ‌بْنُ‌عَلِیِّ‌بْنِ‌الْحُسَیْنِ‌بْنِ‌بَابَوَیْهِ فَقَالَ سُئِلَ الصَّادِقُ (علیه السلام) لِمَ صَارَ الْمَغْرِبُ ثَلَاثَ رَکَعَاتٍ وَ أَرْبَعاً بَعْدَهَا لَیْسَ فِیهَا تَقْصِیرٌ فِی حَضَرٍ وَ لَا سَفَرٍ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی أَنْزَلَ عَلَی نَبِیِّهِ (صلی الله علیه و آله) کُلَّ صَلَاهًٍْ رَکْعَتَیْنِ فَأَضَافَ إِلَیْهَا رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) لِکُلِّ صَلَاهًٍْ رَکْعَتَیْنِ فِی الْحَضَرِ وَ قَصَّرَ فِیهَا فِی السَّفَرِ إِلَّا الْمَغْرِبَ وَ الْغَدَاهًَْ فَلَمَّا صَلَّی (علیه السلام) الْمَغْرِبَ بَلَغَهُ مَوْلِدُ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) فَأَضَافَ إِلَیْهَا رَکْعَهًًْ شُکْراً لِلَّهِ عَزَّوَجَلَّ فَلَمَّا أَنْ وُلِدَ الْحَسَنُ (علیه السلام) أَضَافَ إِلَیْهَا رَکْعَتَیْنِ شُکْراً لِلَّهِ عَزَّوَجَلَّ فَلَمَّا أَنْ وُلِدَ الْحُسَیْنُ (علیه السلام) أَضَافَ إِلَیْهَا رَکْعَتَیْنِ شُکْراً لِلَّهِ عَزَّوَجَلَّ فَقَالَ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ فَتَرَکَهَا عَلَی حَالِهَا فِی السَّفَرِ وَ الْحَضَرِ.
امام صادق (علیه السلام)- ابوجعفرمحمّدبن علی‌بن‌الحسین‌بن‌بابویه گوید: «از امام صادق (علیه السلام) سؤال شد: برای چه نماز مغرب سه رکعت و نوافلی که بعدش می‌خوانند چهار رکعت بوده و در سفر و حضر شکسته نمی‌شوند»؟ حضرت فرمود: «خداوند عزّوجلّ حکم نماز در حضر را بر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) این‌طور نازل فرمود که هر نمازی را دو رکعت بخواند پس آن حضرت به هر نمازی در حضر دو رکعت افزوده و در سفر آنها را قصر نمود مگر نماز مغرب و صبح. و زمانی‌که نماز مغرب را خواند خبر میلاد حضرت فاطمه (سلام الله علیها) به سمع مبارکش رسید به‌جهت شکر و سپاس از خدای عزّوجلّ یک رکعت به آن افزودند و هنگامی‌که امام حسن (علیه السلام) متولّد شد به خاطر تشکّر از خدای مهربان دو رکعت بعد از آن اضافه نمود و پس از متولّد گردیدن امام حسین (علیه السلام) به‌شکرانه‌ی این عطیّه‌ی الهی دو رکعت دیگر به آن اضافه کرده است». و فرمود: «لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ برای مذکّر مانند دو نصیب مؤنث ملاحظه میگردد و پس از آن در سفر و حضر نماز مغرب و این چهار نافله بعدش را به حال خود گذاردند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۴ تهذیب الأحکام، ج۲، ص۱۱۳/ بحارالأنوار، ج۳۷، ص۳۸/ وسایل الشیعهًْ، ج۴، ص۸۸
25 (نساء/11)
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- نَسَخَ قَوْلَهُ تَعَالَی وَ إِذا حَضَرَ الْقِسْمَةَ أُولُوا الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساکِینُ فَارْزُقُوهُمْ مِنْهُ وَ قُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفاً قَوْلُهُ سُبْحَانَهُ یُوصِیکُمُ اللَّهُ فِی أَوْلادِکُمْ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْن ...
امام علی (علیه السلام)- وَ إِذا حَضَرَ الْقِسْمَةَ أُولُوا الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساکِینُ فَارْزُقُوهُمْ مِنْهُ وَ قُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفاً ... با این کلام خداوند متعال: یُوصِیکُمُ اللهُ فِی أَوْلادِکُمْ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْن، نسخ شده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۴ بحارالأنوار، ج۹۰، ص۱۰
26 (نساء/11)
الصّادق (علیه السلام)- لَوْ أَنَّ امْرَأَهًًْ تَرَکَتْ زَوْجَهَا وَ أَبَوَیْهَا وَ أَوْلَاداً ذُکُوراً وَ إِنَاثاً کَانَ لِلزَّوْجِ الرُّبُعُ فِی کِتَابِ اللَّهِ وَ لِلْأَبَوَیْنِ السُّدُسَانِ وَ مَا بَقِیَ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ.
امام صادق (علیه السلام)- اگر زنی بمیرد و همسرش و پدر و مادرش و فرزندان پسر و دخترش ورثه‌ی او باشند، طبق حکم الهی، یک چهارم به همسرش و یک ششم به پدر و مادرش و باقی به نسبت دو به یک بین پسر و دختر، به فرزندانش میرسد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۴ وسایل الشیعهًْ، ج۲۶، ص۱۳۳
27 (نساء/11)
الباقر (علیه السلام)- إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَدْخَلَ الْوَالِدَیْنِ عَلَی جَمِیعِ أَهْلِ الْمَوَارِیثِ فَلَمْ یَنْقُصْهُمَا مِنَ السُّدُسِ.
امام باقر (علیه السلام)- خداوند متعال، پدر و مادر را در همه‌ی وارثان وارد کرده و سهم یک ششم را از آنان کم نکرده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۴ الکافی، ج۷، ص: ۸۲/ البرهان
28 (نساء/11)
الصّادق (علیه السلام)- إِذَا تَرَکَ الْمَیِّتُ أَخَوَیْنِ فَهُمْ إِخْوَهًٌْ مَعَ الْمَیِّتِ حَجَبَا الْأُمَ عَنِ الثُّلُثِ وَ إِنْ کَانَ وَاحِداً لَمْ یَحْجُبِ الْأُمَّ وَ قَالَ إِذَا کُنَّ أَرْبَعَ أَخَوَاتٍ حَجَبْنَ الْأُمَّ عَنِ الثُّلُثِ لِأَنَّهُنَّ بِمَنْزِلَهًِْ الْأَخَوَیْنِ وَ إِنْ کُنَّ ثَلَاثاً لَمْ یَحْجُبْنَ.
امام صادق (علیه السلام)- اگر میت، دو برادر داشته باشد، آنها مانع از سهم ارث یک سوّم مادر به او میشوند و اگر تنها یک برادر داشته باشد، مانع نمی‌شوند و اگر چهار خواهر داشته باشد، مادر به سهم یک سوم خود نمی‌رسد، چرا که آنها به مانند دو برادرند و اگر سه خواهر باشند، مانع سهم ارث مادر نمی‌شوند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۴ الکافی، ج۷، ص۹۲ / البرهان
29 (نساء/11)
الصّادق (علیه السلام)- الْوَلَدُ وَ الْإِخْوَهًُْ هُمُ الَّذِینَ یُزَادُونَ وَ یُنْقَصُونَ.
امام صادق (علیه السلام)- پسر و برادر تنها وارثانی هستند که وجودشان سهم الإرث دیگران را افزایش یا کاهش می‌دهد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۶ وسایل الشیعهًْ، ج۲۶، ص: ۸۳/ البرهان
30 (نساء/11)
الباقر (علیه السلام)- فِی قَوْلِ اللَّهِ فَإِنْ کانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ یَعْنِی إِخْوَهًًْ لِأَبٍ وَ أُمٍّ وَ إِخْوَهًًْ لِأَبٍ.
امام باقر (علیه السلام)- منظور از فَإِنْ کانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ یعنی برادرانی از ناحیه‌ی پدر و مادر و برادرانی از ناحیه‌ی پدر.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۶ بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۳۴۴/ العیاشی، ج۱، ص۲۲۶/ البرهان
31 (نساء/11)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌الْعَبَّاسِ الْبَقْبَاق عَنْ أَبِیعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) فِی أَبَوَیْنِ وَ أُخْتَیْنِ قَالَ لِلْأُمِّ مَعَ الْأَخَوَاتِ الثُّلُثُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ قَالَ فَإِنْ کانَ لَهُ إِخْوَةٌ وَ لَمْ یَقُلْ فَإِنْ کَانَ لَهُ أَخَوَاتٌ.
امام صادق (علیه السلام)- ابوالعبّاس بقباق نقل می‌کند از امام صادق (علیه السلام) در مورد دو خواهر و دو برادر سؤال شد [که ورثه‌ی مالی بودند]. ایشان فرمود: «به مادرش و همه‌ی خواهرانش [درمجموع] یک سوّم مال میرسد زیرا خداوند فرمود: فَإِنْ کانَ لَهُ إِخْوَةٌ یعنی اگر او برادرانی داشت». و نفرمود: «اگر خواهرانی داشت».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۶ تهذیب الأحکام، ج۹، ص۲۸۳/ الإستبصار، ج۴، ص۱۴۱/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۶، ص۱۲۱
32 (نساء/11)
الصّادق (علیه السلام)- عَنِ الْفَضْلِ‌بْنِ‌عَبْدِ الْمَلِکِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) عَنْ أُمٍّ وَ أُخْتَیْنِ قَالَ (علیه السلام) الثُّلُثُ لِأَنَّ اللَّهَ یَقُولُ فَإِنْ کانَ لَهُ إِخْوَةٌ وَ لَمْ یَقُلْ فَإِنْ کَانَ لَهُ أَخَوَاتٌ.
امام صادق (علیه السلام)- فضل‌بن‌عبدالملک گوید: از امام صادق (علیه السلام) در مورد سهم مادر و دو خواهر پرسیدم و ایشان فرمود: «یک سوم است، چرا که خداوند میفرماید: فَإِن کَانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلأُمِّهِ السُّدُسُ». و نمی‌فرماید: «اگر خواهرانی داشته باشد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۶ بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۳۴۴/ العیاشی، ج۱، ص۲۲۶/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۶، ص۱۲۱/ البرهان
33 (نساء/11)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبَانِ‌بْنِ‌تَغْلِبَ عَنْ أَبِیعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) فِی امْرَأَهًٍْ مَاتَتْ وَ تَرَکَتْ أَبَوَیْهَا وَ زَوْجَهَا قَالَ لِلزَّوْجِ النِّصْفُ وَ لِلْأُمِّ السُّدُسُ وَ لِلْأَبِ مَا بَقِیَ.
امام صادق (علیه السلام)- ابان‌بن‌تغلب نقل می‌کند: در مورد زنی که مرده و پدر و مادرش و همسرش از او باقی مانده‌اند، از امام (علیه السلام) سؤال شد. فرمود: «نصف مال برای شوهرش و یک ششم آن برای مادرش و باقی آن برای پدرش است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۶ تهذیب الأحکام، ج۹، ص۲۸۷
34 (نساء/11)
الصّادق (علیه السلام)- لَا یَحْجُبُ مِنَ الثُّلُثِ الْأَخُ وَ الْأُخْتُ حَتَّی یَکُونَا أَخَوَیْنِ أَوْ أَخاً وَ أُخْتَیْنِ فَإِنَّ اللَّهَ یَقُولُ فَإِنْ کانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ.
امام صادق (علیه السلام)- ابی عباس می‌گوید: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که می‌فرمود: «یک برادر و یک خواهر از یک سوّم، محروم نمی‌شوند، مگر اینکه دو برادر یا یک برادر و دو خواهر باشند. خداوند متعال میفرماید: فَإِن کَانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلأُمِّهِ السُّدُسُ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۶ بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۳۴۴/ العیاشی، ج۱، ص۲۲۶/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۶، ص۱۲۲/ البرهان
35 (نساء/11)
الصّادق (علیه السلام)- لَا یَحْجُبُ الْأُمَ عَنِ الثُّلُثِ إِذَا لَمْ یَکُنْ وَلَدٌ إِلَّا أَخَوَانِ أَوْ أَرْبَعُ أَخَوَاتٍ.
امام صادق (علیه السلام)- میّت اگر دو برادر یا چهار خواهر داشته باشد، مادر او به سهم یک سوّم خود میرسد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۶ وسایل الشیعهًْ، ج۲۶، ص: ۱۲۱/ البرهان
36 (نساء/11)
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ زُرَارَهًَْ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) یَا زُرَارَهًُْ مَا تَقُولُ فِی رَجُلٍ تَرَکَ أَبَوَیْهِ وَ إِخْوَتَهُ مِنْ أُمِّهِ قَالَ قُلْتُ السُّدُسُ لِأُمِّهِ وَ مَا بَقِیَ فَلِلْأَبِ فَقَالَ مِنْ أَیْنَ قُلْتَ هَذَا قُلْتُ سَمِعْتُ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ یَقُولُ فِی کِتَابِهِ فَإِنْ کانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ فَقَالَ وَیْحَکَ یَا زُرَارَهًُْ أُولَئِکَ الْإِخْوَهًُْ مِنَ الْأَبِ فَإِذَا کَانَ الْإِخْوَهًُْ مِنَ الْأُمِّ لَمْ یَحْجُبُوا الْأُمَّ عَنِ الثُّلُثِ.
امام صادق (علیه السلام)- زراره گوید: امام صادق (علیه السلام) به من فرمود: ای زراره! نظر تو درباره‌ی ارث مردی که پدر و مادر و برادران مادریاش پس از مرگ او باقی بمانند، چیست؟ عرض کردم: «به مادر، یک ششم ارث و بقیّه به پدر میرسد». فرمود: «از کجا این را گفتی»؟ عرض کردم: «شنیدم که خداوند عزّوجلّ در قرآن میفرماید: فَإِن کَانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلأُمِّهِ السُّدُسُ ایشان به من فرمود: «وای بر تو ای زراره! آنان برادران از طرف پدرند و اگر برادران از طرف مادر باشند، مانع رسیدن سهم یک سوّم به مادر نمی‌شوند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۶ الکافی، ج۷، ص۹۳/ تهذیب الأحکام، ج۹، ص۲۸۰/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۶، ص۱۱۷/ البرهان
37 (نساء/11)
الباقر (علیه السلام)- عَنْ بُکَیْرٍ قَال: جَاءَ رَجُلٌ إِلَی أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) فَسَأَلَهُ عَنِ امْرَأَهًٍْ تَرَکَتْ زَوْجَهَا وَ إِخْوَهًًْ لِأُمِّهَا وَ أُخْتاً لِأَبِیهَا فَقَالَ لِلزَّوْجِ النِّصْفُ ثَلَاثَهًُْ أَسْهُمٍ وَ لِلْإِخْوَهًِْ مِنَ الْأُمِّ سَهْمَانِ وَ لِلْأُخْتِ مِنَ الْأَبِ سَهْمٌ فَقَالَ لَهُ الرَّجُلُ فَإِنَّ فَرَائِضَ زَیْدٍ وَ فَرَائِضَ الْعَامَّهًِْ وَ الْقُضَاهًِْ عَلَی غَیْرِ ذَا یَا أَبَاجَعْفَرٍ (علیه السلام) یَقُولُونَ لِلْأُخْتِ مِنَ الْأَبِ ثَلَاثَهًُْ أَسْهُمٍ تَصِیرُ مِنْ سِتَّهًٍْ تَعُولُ إِلَی ثَمَانِیَهًٍْ فَقَالَ أَبُوجَعْفَرٍ (علیه السلام) وَ لِمَ قَالُوا ذَلِکَ فَقَالَ لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ یَقُولُ وَ لَهُ أُخْتٌ فَلَها نِصْفُ ما تَرَکَ فَقَالَ أَبُوجَعْفَرٍ (علیه السلام) فَإِنْ کَانَتِ الْأُخْتُ أَخاً قَالَ فَلَیْسَ لَهُ إِلَّا السُّدُسُ فَقَالَ لَهُ أَبُوجَعْفَرٍ (علیه السلام) فَمَا لَکُمْ نَقَصْتُمُ الْأَخَ إِنْ کُنْتُمْ تَحْتَجُّونَ لِلْأُخْتِ النِّصْفَ بِأَنَّ اللَّهَ سَمَّی لَهَا النِّصْفَ فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ سَمَّی لِلْأَخِ الْکُلَّ وَ الْکُلُّ أَکْثَرُ مِنَ النِّصْفِ لِأَنَّهُ قَالَ فَلَهَا النِّصْفُ وَ قَالَ لِلْأَخِ وَ هُوَ یَرِثُها یَعْنِی جَمِیعَ مَالِهَا إِنْ لَمْ یَکُنْ لَها وَلَدٌ فَلَا تُعْطُونَ الَّذِی جَعَلَ اللَّهُ لَهُ الْجَمِیعَ فِی بَعْضِ فَرَائِضِکُمْ شَیْئاً وَ تُعْطُونَ الَّذِی جَعَلَ اللَّهُ لَهُ النِّصْفَ تَامّاً فَقَالَ لَهُ الرَّجُلُ أَصْلَحَکَ اللَّهُ فَکَیْفَ تُعْطَی الْأُخْتُ النِّصْفَ وَ لَا یُعْطَی الذَّکَرُ لَوْ کَانَتْ هِیَ ذَکَراً شَیْئاً قَالَ یَقُولُونَ فِی أُمٍّ وَ زَوْجٍ وَ إِخْوَهًٍْ لِأُمٍّ وَ أَخَوَاتٍ لِأَبٍ فَیُعْطُونَ الزَّوْجَ النِّصْفَ وَ لِلْأُمِّ السُّدُسَ وَ الْإِخْوَهًَْ مِنَ الْأُمِّ الثُّلُثَ وَ الْأُخْتَ مِنَ الْأَبِ النِّصْفَ ثَلَاثَهًَْ أَسْهُمٍ فَیَجْعَلُونَهَا مِنْ تِسْعَهًٍْ وَ هِیَ مِنْ سِتَّهًٍْ فَتَرْتَفِعُ إِلَی تِسْعَهًٍْ قَالَ کَذَلِکَ یَقُولُونَ قَالَ فَإِنْ کَانَتِ الْأُخْتُ ذَکَراً أَخاً لِأَبٍ قَالَ لَیْسَ بِشَیْءٍ فَقَالَ الرَّجُلُ لِأَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) فَمَا تَقُولُ أَنْتَ فَقَالَ لَیْسَ لِلْإِخْوَهًِْ مِنَ الْأَبِ وَ لَا الْإِخْوَهًِْ مِنَ الْأُمِّ وَ لَا الْإِخْوَهًِْ مِنَ الْأَبِ وَ الْأُمِّ مَعَ الْأُمِّ شَیْءٌ.
امام باقر (علیه السلام)- بکیر گوید: شخصی نزد امام باقر (علیه السلام) آمد و پرسید: «حکم ارث در مورد زنی که مرده و همسرش به همراه برادران مادریش و خواهری از پدرش ورثه اویند چیست»؟ فرمود: «برای همسر نصف کل مال که همان سه ششم مال است ارث میرسد و دو ششم مال به برادران مادریش میرسد و برای آن خواهر پدریش، یک ششم سهم میرسد». آن شخص گفت: «یا اباجعفر (علیه السلام)! ولی حکم فلانی و حکم اهل تسنّن و قاضی‌ها به این شکل نیست، آنها می‌گویند به خواهر پدریش سه سهم داده میشود درحالی‌که سهمها از شش عدد به هشت عدد تغییر کرده امام (علیه السلام) فرمود: «دلیل‌شان چیست»؟ گفت: «چون خدا فرموده وَ لَهُ أُخْتٌ فَلَها نِصْفُ ما تَرَکَ؛ امام (علیه السلام) فرمود: «و اگر به‌جای آن دختر یک پسر بود چه»؟ گفت: «درآن‌صورت حتماً یک ششم مال به او می‌رسید، امام (علیه السلام) فرمود: «چرا سهم برادر پدری را کم می‌کنید درحالی‌که در بحث در مورد خواهر پدری سهم نصف را برای او قائل هستید؟ به خاطر آنکه خدا فرموده به او نصف میرسد؟ حال آنکه خدا برای پسر، گفته کل مال به او میرسد و کل از نصف بیشتر است آنجا که فرمود: «فَلَهَا النِّصْفُ به دختر نصف میرسد ولی در مورد پسر فرمود: وَ هُوَ یَرِثُها؛ یعنی او اگر فرزندی نداشته باشد، همه‌ی مال را ارث میبرد، حال چگونه است که به آنکه خدا کل مال را به او داده، چیزی نمی‌دهید ولی به آنکه نصف را به او داده به تمام و کمال می‌پردازید»؟ گفت: «خدا تو را به راه صلاح هدایت کند [و همیشه به آن استوار کند]، پس بگو چگونه نصف مال را به خواهرش بدهیم درحالی‌که به پسر به خاطر پسر بودنش چیزی داده نشده؟ آنها در مورد مادر و شوهر و برادران مادری و خواهر پدری می‌گویند، یک دوّم را به شوهر، یک ششم را به مادر و یک سوّم را به برادران مادری نصف را که همان سه سهم از شش سهم است را می‌دهند که البتّه تقسیم سهم را به‌جای شش سهم به نه سهم می‌شکند. امام فرمود: «پس اگر به‌جای آن خواهر پدری، پسری بود که برادر پدری به حساب می‌آمد چه می‌کردید»؟ آن شخص گفت: «شما چه می‌فرمایید»؟ امام فرمود: «وقتی که مادر موجود است، اصلاً سهم ارثی به برادران پدری و برادران مادری و برادران پدری و مادری نمی‌رسد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۶ تهذیب الأحکام، ج۹، ص۲۹۱/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۶، ص۱۵۵
38 (نساء/11)
الباقر (علیه السلام)- عَنْ مُحَمَّدِ‌بْنِ‌مُسْلِم عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ قُلْتُ لَهُ مَا تَقُولُ فِی امْرَأَهًٍْ مَاتَتْ وَ تَرَکَتْ زَوْجَهَا وَ إِخْوَتَهَا لِأُمِّهَا وَ إِخْوَهًًْ وَ أَخَوَاتٍ لِأَبِیهَا قَالَ لِلزَّوْجِ النِّصْفُ ثَلَاثَهًُْ أَسْهُمٍ وَ لِإِخْوَتِهَا مِنَ الْأُمِّ الثُّلُثُ سَهْمَانِ الذَّکَرُ فِیهِ وَ الْأُنْثَی سَوَاءٌ وَ بَقِیَ سَهْمٌ لِلْإِخْوَهًِْ وَ الْأَخَوَاتِ مِنَ الْأَبِ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ لِأَنَّ السِّهَامَ لَا تَعُولُ وَ لِأَنَّ الزَّوْجَ لَا یَنْقُصُ مِنَ النِّصْفِ وَ لَا الْإِخْوَهًُْ مِنَ الْأُمِّ مِنْ ثُلُثِهِمْ فَإِنْ کانُوا أَکْثَرَ مِنْ ذلِکَ فَهُمْ شُرَکاءُ فِی الثُّلُثِ وَ إِنْ کَانَ وَاحِداً فَلَهُ السُّدُسُ وَ أَمَّا الَّذِی عَنَی اللَّهُ فِی قَوْلِهِ وَ إِنْ کانَ رَجُلٌ یُورَثُ کَلالَةً أَوِ امْرَأَةٌ وَ لَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِکُلِّ واحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ فَإِنْ کانُوا أَکْثَرَ مِنْ ذلِکَ فَهُمْ شُرَکاءُ فِی الثُّلُثِ إِنَّمَا عَنَی بِذَلِکَ الْإِخْوَهًَْ وَ الْأَخَوَاتِ مِنَ الْأُمِّ خَاصَّهًًْ.
امام باقر (علیه السلام)- محمّدبن‌مسلم گوید: به امام باقر (علیه السلام) عرض کردم: «در مورد زنی که پس از مرگ او، شوهر و برادران از طرف مادر و برادران و خواهران از طرف پدر، از او ارث می برند، چه حکم می‌کنید»؟ حضرت فرمود: «به شوهر، نصف ارث که سه سهم است و به خواهران از طرف مادر، یک سوّم که دو سهم است، می رسد و میان خواهر و برادر فرقی نیست؛ یک سهم میماند که به بقیّه برادران و خواهران پدری می رسد؛ البتّه در اینجا به پسر، دو برابر دختر میرسد، زیرا از سهمها چیزی کم نمیشود و از نصف سهم شوهر و یک سوّم سهم خواهران از طرف مادر، چیزی کم نمیشود. و اگر بیش از یک نفر باشند، آنها در یک سوم شریکند و اگر تنها یک برادر باشد، سهم او یک ششم است چرا که در این آیه شریفه آمده است: وَ إِن کَانَ رَجُلٌ یُورَثُ کَلاَلَةً أَو امْرَأَةٌ وَ لَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِکُلِّ وَاحِدٍ مِّنْهُمَا السُّدُسُ فَإِن کَانُوَاْ أَکْثَرَ مِن ذَلِکَ فَهُمْ شُرَکَاء فِی الثُّلُثِ، و منظور از آن به خصوص، برادران و خواهران از طرف مادر می‌باشد
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۸ بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۳۴۵/ العیاشی، ج۱، ص۲۲۶
39 (نساء/11)
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- عَنْ بُکَیْرٍ قَالَ: دَخَلَ رَجُلٌ عَلَی أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) فَسَأَلَهُ عَنِ امْرَأَهًٍْ تَرَکَتْ زَوْجَهَا وَ إِخْوَتَهَا لِأُمِّهَا وَ أُخْتاً لِأَبٍ قَالَ لِلزَّوْجِ النِّصْفُ ثَلَاثَهًُْ أَسْهُمٍ وَ لِلْإِخْوَهًِْ مِنَ الْأُمِّ الثُّلُثُ سَهْمَانِ وَ لِلْأُخْتِ لِلْأَبِ سَهْمٌ فَقَالَ لَهُ الرَّجُلُ فَإِنَّ فَرَائِضَ زَیْدٍ وَ ابْنِ‌مَسْعُودٍ وَ فَرَائِضَ الْعَامَّهًِْ وَ الْقُضَاهًِْ عَلَی غَیْرِ ذَا یَا أَبَاجَعْفَرٍ (علیه السلام) یَقُولُونَ لِلْأُخْتِ لِلْأَبِ وَ الْأُمِّ ثَلَاثَهًُْ أَسْهُمٍ نَصِیبٌ مِنْ سِتَّهًٍْ یَعُولُ إِلَی ثَمَانِیَهًٍْ فَقَالَ أَبُوجَعْفَرٍ (علیه السلام) وَ لِمَ قَالُوا ذَلِکَ قَالَ لِأَنَّ اللَّهَ قَالَ وَ لَهُ أُخْتٌ فَلَها نِصْفُ ما تَرَکَ فَقَالَ أَبُوجَعْفَرٍ (علیه السلام) فَمَا لَکُمْ نَقَصْتُمُ الْأَخَ إِنْ کُنْتُمْ تَحْتَجُّونَ بِأَمْرِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ سَمَّی لَهَا النِّصْفَ وَ إِنَّ اللَّهَ سَمَّی لِلْأَخِ الْکُلَّ فَالْکُلُّ أَکْثَرُ مِنَ النِّصْفِ فَإِنَّهُ تَعَالَی قَالَ فَلَهَا النِّصْفُ وَ قَالَ لِلْأَخِ وَ هُوَ یَرِثُها یَعْنِی جَمِیعَ الْمَالِ إِنْ لَمْ یَکُنْ لَها وَلَدٌ فَلَا تُعْطُونَ الَّذِی جَعَلَ اللَّهُ لَهُ الْجَمِیعَ فِی بَعْضِ فَرَائِضِکُمْ شَیْئاً وَ تُعْطُونَ الَّذِی جَعَلَ اللَّهُ لَهُ النِّصْفَ تَامّاً.
امام علی (علیه السلام)- بکیر گوید: مردی بر امام باقر (علیه السلام) وارد شد و درباره‌ی زنی پرسید که پس از مرگش، همسرش، برادرانش از مادرش و خواهری از پدرش برجای مانده بودند. حضرت فرمود: «برای زوج، نصف می‌باشد؛ یعنی سه سهم، و برای برادران از مادر، یک سوّم، برابر دو سهم، و به خواهر پدری نیز یک سهم از مجموع شش سهم تعلّق میگیرد». مرد گفت: «فرایض ارث زید و ابن مسعود و فرایض ارث عامه و قضات بر خلاف این است، ای ابا جعفر! ایشان می‌گویند: برای خواهر از پدر و مادر سه سهم است از مجموع شش سهم که تا هشت سهم نیز افزایش می‌یابد»! امام باقر (علیه السلام) فرمود: «چرا چنین می‌گویند»؟ گفت: «براساس آیه: وَ لَهُ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَکَ». امام باقر (علیه السلام) فرمود: «اگر شما بر امر خدا برهان می‌آورید، پس چرا حق برادر را کم کردید؛ چراکه خداوند برای خواهر، نصف قرار داده؛ حال آنکه برای برادر، کل را قرار داده و کل بیشتر از نصف است. خداوند فرماید: فَلَهَا نِصْفُ و برای برادر فرماید: وَ هُوَ یَرِثُهَا یعنی تمام مال خواهر را، اگر او را فرزندی نباشد، و شما به کسی که خداوند برای او کل سهم‌الإرث را نهاده، در برخی تقسیم ارث‌هایتان هیچ نمی‌دهید و برای کسی که خداوند برای او نصف سهم‌الإرث را نهاده، تمام می‌بخشید»؟!
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۶۸ مستدرک الوسایل، ج۱۷، ص۱۷۸
40 (نساء/11)
فقه‌الرّضا (علیه السلام)- اعْلَم أَنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی قَسَّمَ الْفَرَائِضَ بِقَدَرٍ مَقْدُورٍ وَ حِسَابٍ مَحْسُوبٍ وَ بَیَّنَ فِی کِتَابِهِ مَا بَیَّنَ الْقِسْمَهًَْ ثُمَّ قَالَ عَزَّوَجَلَّ وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلی بِبَعْضٍ فِی کِتابِ اللَّهِ فَجَعَلَ عَلَی ضَرْبَیْنِ قِسْمَهًٍْ مَشْرُوحَهًٍْ وَ قِسْمَهًٍْ مُجْمَلَهًٍْ وَ جَعَلَ لِلزَّوْجِ إِذَا لَمْ یَکُنْ لَهُ وَلَدٌ النِّصْفَ وَ مَعَ الْوَلَدِ الرُّبُعَ لَا یَزِیدُ وَ لَا یَنْقُصُ مَعَ بَاقِی الْوَرَثَهًِْ وَ جَعَلَ لِلزَّوْجَهًِْ الرُّبُعَ إِذَا لَمْ یَکُنْ لَهُ وَلَدٌ وَ الثُّمُنَ مَعَ الْوَلَدِ عَلَی هَذَا السَّبِیلِ وَ جَعَلَ لِلْأَبَوَیْنِ مَعَ الْوَلَدِ وَ الشُّرَکَاءِ السُّدُسَیْنِ لَا یَنْقُصَانِ مِنْ ذَلِکَ شَیْئاً وَ لَهُمَا فِی مَوَاضِعَ زِیَادَهًٌْ عَلَی السُّدُسَیْنِ ثُمَّ سَمَّی لِلْأَوْلَادِ وَ الْإِخْوَهًِْ وَ الْأَخَوَاتِ وَ الْقَرَابَاتِ سِهَاماً فِی الْقُرْآنِ وَ سِهَاماً بِأَنَّهَا ذَوِی الْأَرْحَامِ وَ جَعَلَ الْأَمْوَالَ بَعْدَ الزَّوْجِ وَ الزَّوْجَهًِْ وَ الْأَبَوَیْنِ لِلْأَقْرَبِ فَالْأَقْرَبِ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ وَ إِذَا تَسَاوَتِ الْقَرَابَهًُْ مِنْ جِهَهًِْ الْأَبِ وَ الْأُمِّ تَقْسِمُهُ بِفَصْلِ الْکِتَابِ فَإِذَا تَقَارَبَتْ فَبِآیَهًِْ ذَوِی الْأَرْحَام وَ اعْلَمْ أَنَّ الْمَوَارِیثَ تَکُونُ سِتَّهًَْ أَسْهُمٍ لَا تَزِیدُ عَلَیْهَا وَ صَارَتْ مِنْ سِتَّهًِْ أَسْهُمٍ لِأَنَّ الْإِنْسَانَ خُلِقَ مِنْ سِتَّهًِْ أَشْیَاءَ وَ هُوَ قَوْلُهُ وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ سُلالَةٍ تَمَامَ ... وَ أَصْلُ الْمَوَارِیثِ أَنْ لَا یَرِثَ مَعَ الْوَلَدِ وَ الْأَبَوَیْنِ أَحَدٌ إِلَّا الزَّوْجُ وَ الزَّوْجَهًُْ.
فقه الرّضا (علیه السلام)- بدان! خداوند بر تو رحم کند، که خدای تبارک و تعالی سهم ارث ها را به اندازه ای مشخص و حسابی معیّن تقسیم کرده است و در کتاب خود سهم ها را تبیین نموده است. سپس خداوند عزّوجلّ می فرماید: و خویشاوندان نسبت به یکدیگر، در احکامی که خدا مقرّر داشته، [از دیگران] سزاوارترند. (انفال/۷۵) پس سهم ها را دو نوع قرار داده است: سهمی که شرح داده شده و سهمی که سربسته بیان شده است. و برای شوهر، هرگاه فرزندی نداشته باشد یک دوّم و اگر فرزند داشته باشد یک چهارم قرار داده است که سهم او با دیگر ورثه ها کم یا زیاد نمی شود. و بر همین منوال، برای همسر اگر فرزندی نداشته باشد یک چهارم و در صورت داشتن فرزند یک هشتم معیّن کرده است. و برای پدر و مادر، با فرزند و شرکاء، دو ششم قرار داده است که از این مقدار چیزی نمی کاهند و در جاهایی، بیشتر از دو ششم ارث می برند. سپس برای فرزندان و برادران و خواهران و خویشاوندان، سهم هایی در قرآن و سهم هایی بنا بر خویشاوندی آن ها معین نموده است و میراث را پس از مرگ مرد و زن و پدر و مادر، به ترتیب نزدیکی، برای خویشاوندان قرار داده است، لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ. اگر خویشاوندی از جهت پدری و مادری برابر باشد، با توجه به جزئیّات کتاب الهی، سهم ارث ها تقسیم می شود و هر گاه خویشاوندی ها نزدیک به هم باشد، بر اساس آیه «ذوی الأرحام» تقسیم می شود. و بدان که میراث ها شش سهم است و بر آن چیزی افزوده نمی شود و در شش سهم می گنجد؛ زیرا انسان از شش چیز آفریده شده است، همچنان که خداوند می فرماید: و ما انسان را از عصاره‌ای از گِل آفریدیم... (مؤمنون/۱۲) و اصل در میراث این است که در کنار مادر و پدر و فرزندان، چه دختر و چه پسر، هیچ وارث دیگری سهم ندارد مگر زن و شوهر.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۷۰ بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۳۳۶
41 (نساء/11)
الباقر (علیه السلام)- عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَهًَْ قَالَ: قُلْتُ لِزُرَارَهًَْ إِنِّی سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ مُسْلِمٍ وَ بُکَیْراً یَرْوِیَانِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) فِی زَوْجٍ وَ أَبَوَیْنِ وَ بِنْتٍ لِلزَّوْجِ الرُّبُعُ ثَلَاثَهًُْ أَسْهُمٍ مِنِ اثْنَیْ عَشَرَ سَهْماً وَ لِلْأَبَوَیْنِ السُّدُسَانِ أَرْبَعَهًُْ أَسْهُمٍ مِنِ اثْنَیْ عَشَرَ سَهْماً وَ بَقِیَ خَمْسَهًُْ أَسْهُمٍ فَهُوَ لِلْبِنْتِ لِأَنَّهَا لَوْ کَانَتْ ذَکَراً لَمْ یَکُنْ لَهَا غَیْرُ خَمْسَهًٍْ مِنِ اثْنَیْ عَشَرَ وَ إِنْ کَانَتَا اثْنَتَیْنِ فَلَهُمَا خَمْسَهًٌْ مِنِ اثْنَیْ عَشَرَ سَهْماً لِأَنَّهُمَا لَوْ کَانَا ذَکَرَیْنِ لَمْ یَکُنْ لَهُمَا غَیْرُ مَا بَقِیَ خَمْسَهًٌْ. فَقَالَ زُرَارَهًُْ وَ هَذَا هُوَ الْحَقُّ إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تُلْقِیَ الْعَوْلَ فَتَجْعَلَ الْفَرِیضَهًَْ لَا تَعُولُ فَإِنَّمَا یَدْخُلُ النُّقْصَانُ عَلَی الَّذِینَ لَهُمُ الزِّیَادَهًُْ مِنَ الْوَلَدِ وَ الْأَخَوَاتِ مِنَ الْأَبِ وَ الْأُمِّ فَأَمَّا الزَّوْجُ وَ الْإِخْوَهًُْ لِلْأُمِّ فَإِنَّهُمْ لَا یُنْقَصُونَ مِمَّا سَمَّی اللَّهُ شَیْئاً.
امام باقر (علیه السلام)- عمربن‌اذینه نقل می‌کند: به زراره گفتم: «شنیدم که محمّدبن‌مسلم و بکیر از امام باقر (علیه السلام) در مورد سهم الإرث شوهر و پدر و مادر و یک دختر پرسیدند و ایشان پاسخ داد: به شوهر، یک چهارم ارث؛ یعنی سه سهم از دوازده سهم میرسد و به پدر و مادر یک ششم؛ یعنی چهار سهم از دوازده سهم و بقیه که پنج سهم است به دختر میرسد؛ چرا که اگر فرزند پسر بود نیز پنج سهم از دوازده سهم که همان پنج سهم است، به او می‌رسید. اگر دو دختر بودند نیز، پنج سهم از دوازده سهم را داشتند؛ زیرا اگر پسر بودند، به آنان چیزی غیر از آنچه باقی ماند، یعنی پنج سهم، نمی رسید». زراره گفت: «این همان حق است، اگر بخواهی سرپرستی را به کناری بگذاری و ارث را از سرپرستی جدا کنی. پس تردیدی نیست که کاهش و نقصان برای کسانی است که از سوی پسر و خواهرانی از طرف پدر و مادر، زیادت دارند؛ اما همسر و برادران از طرف مادر نمی‌توانند آنچه را که خداوند تعیین کرده است، بکاهند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۷۰ تهذیب الأحکام، ج۹، ص۲۸۸/ البرهان
42 (نساء/11)
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- قَضَی رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) أَنَّ الدَّیْنَ قَبْلَ الْوَصِیَّهًِْ وَ أَنْتُمْ تَقْرَءُونَ مِنْ بَعْدِ وَصِیَّهًٍْ یُوصِی بِها أَوْ دَیْنٍ وَ أَنَّ ابْنَ أُمٍّ وَ أَبٍ یَتَوَارَثُونَ دُونَ الْعَلَّاتِ وَ الرَّجُلُ یَرِثُ أَخَاهُ لِأُمِّهِ وَ أَبِیهِ دُونَ أَخِیهِ لِأَبِیهِ.
امام علی (علیه السلام)- رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در باره دَیْن حکم کرد که بر وصیّت مقدّم است و شما در قرآن می خوانید: مِنْ بَعْدِ وَصِیَّةٍ یُوصِی بِها أَوْ دَیْنٍ؛ و حکم کرد که برادران از طرف مادر ارث برند نه از طرف پدر، و شخص از برادر پدر و مادری خود ارث می برد، نه از برادر پدری.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۷۲ بحارالأنوار، ج۱۰۱، ص۳۴۷/ دعایم الإسلام، ج۲، ص۳۶۰/ مستدرک الوسایل، ج۱۴، ص۱۱۳/ البرهان
43 (نساء/11)
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- فِی مَجْمَعِ الْبَیَانِ عَنْ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فِی قَوْلِهِ تَعَالَی مِنْ بَعْدِ وَصِیَّةٍ تُوصُونَ بِها أَوْ دَیْنٍ قَالَ إِنَّکُمْ لَتَقْرَءُونَ فِی هَذِهِ الْوَصِیَّهًَْ قَبْلَ الدَّیْنِ وَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) قَضَی بِالدَّیْنِ قَبْلَ الْوَصِیَّهًِْ.
امام علی (علیه السلام)- در آیه: مِنْ بَعْدِ وَصِیَّةٍ تُوصُونَ بِها أَوْ دَیْنٍ شما میخوانید که وصیّت قبل از قرض‌ها و دیون است درحالی‌که پیامبر (صلی الله علیه و آله) [احتیاطاً]، دیون و قرض را بر وصیّت مقدّم می‌کرد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۷۲ وسایل الشیعهًْ، ج۱۹، ص۳۳۱/ مستدرک الوسایل، ج۱۷، ص۱۸۶/ بحارالأنوار، ج۳۴، ص۳۳۲
44 (نساء/11)
الباقر (علیه السلام)- إِنَّ الدَّیْنَ قَبْلَ الْوَصِیَّهًِْ ثُمَ الْوَصِیَّهًُْ عَلَی أَثَرِ الدَّیْنِ ثُمَ الْمِیرَاثُ وَ لَا وَصِیَّهًَْ لِوَارِثٍ.
امام باقر (علیه السلام)- بدهی، قبل از وصیّت و وصیّت، پس از بدهی و سپس ارث می‌باشد و وصیتی برای وارث نمی باشد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۷۲ بحار الأنوار، ج۱۰۱، ص۳۶۷/ البرهان
45 (نساء/11)
الصّادق (علیه السلام)- أَوَّلُ شَیْءٍ یُبْدَأُ بِهِ مِنَ الْمَالِ الْکَفَنُ ثُمَ الدَّیْنُ ثُمَ الْوَصِیَّهًُْ ثُمَ الْمِیرَاثُ.
امام صادق (علیه السلام)- اوّلین چیزی که از مال مرده خرج میشود [خرید] کفن، سپس [پرداخت] بدهی‌های او و سپس [اجرای] وصیّت و پس از آن پرداختن سهم وارثان است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۷۲ الکافی، ج۷، ص: ۲۳/ البرهان