الهادی (علیه السلام)- رِسَالَتُهُ (علیه السلام) فِی الرَّدِّ عَلَی أَهْلِ الجَبْرِ وَ التَّفْوِیضِ وَ هِیَ ... إِنَ اللَّهَ جَلَ وَ عَزَّ لَمْ یَخْلُقِ الْخَلْقَ عَبَثاً وَ لَا أَهْمَلَهُمْ سُدًی وَ لَا أَظْهَرَ حِکْمَتَهُ لَعِباً وَ بِذَلِکَ أَخْبَرَ فِی قَوْلِهِ أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناکُمْ عَبَثاً فَإِنْ قَالَ قَائِلٌ فَلَمْ یَعْلَمِ اللَّهُ مَا یَکُونُ مِنَ الْعِبَادِ حَتَّی اخْتَبَرَهُمْ قُلْنَا بَلَی قَدْ عَلِمَ مَا یَکُونُ مِنْهُمْ قَبْلَ کَوْنِهِ وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ وَ لَوْ رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْهُ وَ إِنَّمَا اخْتَبَرَهُمْ لِیُعَلِّمَهُمْ عَدْلَهُ وَ لَا یُعَذِّبَهُمْ إِلَّا بِحُجَّهًٍْ بَعْدَ الْفِعْلِ وَ قَدْ أَخْبَرَ بِقَوْلِهِ وَ لَوْ أَنَّا أَهْلَکْناهُمْ بِعَذابٍ مِنْ قَبْلِهِ لَقالُوا رَبَّنا لَوْ لا أَرْسَلْتَ إِلَیْنا رَسُولًا وَ قَوْلِهِ وَ ما کُنَّا مُعَذِّبِینَ حَتَّی نَبْعَثَ رَسُولًا وَ قَوْلِهِ رُسُلًا مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرِینَ فَالاخْتِبَارُ مِنَ اللَّهِ بِالاسْتِطَاعَهًِْ الَّتِی مَلَّکَهَا عَبْدَهُ وَ هُوَ الْقَوْلُ بَیْنَ الْجَبْرِ وَ التَّفْوِیضِ وَ بِهَذَا نَطَقَ الْقُرْآنُ وَ جَرَتِ الْأَخْبَارُ عَنِ الْأَئِمَّهًِْ (مِنْ آلِ الرَّسُولِ (صلی الله علیه و آله).

امام هادی (علیه السلام)- نامه‌ی امام (علیه السلام) که حاوی ردّ نظر اهل جبر و تفویض بودند چنین بود: «خدای عزّوجلّ مردم را بیهوده نیافریده و آن‌ها را سر خود رها نکرده و حکمت خود را بازیچه قرار نداده و این حقیقت را بدین گفته‌ی خود بیان فرموده که آیا گمان کردید شما را بیهوده آفریده‌ایم. (مؤمنون/۱۱۵) پس اگر کسی بگوید: «مگر خدا سرنوشت بندگان را نمی‌داند که آن‌ها را آزمایش می‌کند»؟ گوییم، چرا؛ حتّی پیش از آنکه کاری کنند می‌داند چه خواهند کرد و این بیان اوست که فرماید: و اگر بازگردند، به همان اعمالی که از آن نهی شده بودند بازمی‌گردند. (انعام/۲۸). [امّا] آن‌ها را می‌آزماید تا عدل خود را بدان‌ها بنمایاند، و آنان را جز با حجّت و بعد از آنکه کار خطایی بکنند، عذاب نمی‌کند و از این معنی چنین خبر داده است که اگر ما آنان را پیش از آن [که قرآن نازل شود] با عذابی هلاک می‌کردیم، [در قیامت] می‌گفتند: «پروردگارا! چرا پیامبری برای ما نفرستادی. (طه/۱۳۴). و فرموده اوست: ما هرگز [قومی را] مجازات نخواهیم کرد، مگر آنکه پیامبری مبعوث کرده باشیم [تا وظایفشان را بیان کند]. (اسراء/۱۵) و فرموده‌ی اوست: رُسُلًا مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرِینَ و [اساس وجود این] آزمایش به خاطر [وجود] توانایی است که خدا به بنده‌ی خود داده است و این است اعتقاد به [حالتی] میان جبر و تفویض [که اعتقادی صحیح است]. و قرآن به همین مطلب اشاره دارد. و اخبار رسیده از امامان که از خاندان پیامبر (صلی الله علیه و آله) هستند بر همین جاری است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۲۶ تحف العقول، ص۴۷۴

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- مَا کَانَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ لِیَجْعَلَ لِجَوَارِحِ الْإِنْسَانِ إِمَاماً فِی جَسَدِهِ یَنْفِی عَنْهَا الشُّکُوکَ وَ یُثْبِتُ لَهَا الْیَقِینَ وَ هُوَ الْقَلْبُ وَ یُهْمِلُ ذَلِکَ فِی الْحُجَجِ وَ هُوَ قَوْلُهُ تَعَالَی فَلِلَّهِ الْحُجَّهًُْ الْبالِغَهًُْ فَلَوْ شاءَ لَهَداکُمْ أَجْمَعِینَ وَ قَالَ لِئَلَّا یَکُونَ لِلنَّاسِ عَلَی اللهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَ قَالَ تَعَالَی أَنْ تَقُولُوا ما جاءَنا مِنْ بَشِیرٍ وَ لا نَذِیرٍ وَ قَالَ سُبْحَانَهُ وَ جَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنا لَمَّا صَبَرُوا ... ثُمَّ فَرَضَ عَلَی الْأُمَّهًِْ طَاعَهًَْ وُلَاهًِْ أَمْرِهِ الْقُوَّامِ بِدِینِهِ کَمَا فَرَضَ عَلَیْهِمْ طَاعَهًَْ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله).

امام علی (علیه السلام)- این‌طور نیست که خداوند در میان اعضاء و جوارح آدمیان رهبر و امامی قرار دهد که شکّ و شبه را از آن‌ها دور کند و برای آن‌ها یقین را ثابت نماید و آن امام قلب آدمی باشد، ولی در حجّت‌ها [برای هدایت مردم] کوتاهی کند. در قرآن مجید فرمود: دلیل رسا [و قاطع] برای خداست [دلیلی که برای هیچ‌کس بهانه‌ای باقی نمی‌گذارد]. و اگر او بخواهد، همه‌ی شما را [به اجبار] هدایت می‌کند. [ولی چون هدایت اجباری بی‌ثمر است، این کار را نمی‌کند]. (انعام/۱۴۹) در جای دیگر فرمود: لِئَلَّا یَکُونَ لِلنَّاسِ عَلَی اللهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُل، در آیه‌ی دیگر فرمود: و از آنان امامان [و پیشوایانی] قرار دادیم که به فرمان ما [مردم را] هدایت می‌کردند. (سجده/۲۴). بعد از آن اطاعت والیان امر که نگهبانان دین او هستند را بر مردم واجب کرد، همان‌گونه که اطاعت رسول (صلی الله علیه و آله) را واجب کرده بود.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۲۸ بحارالأنوار، ج۶۶، ص۷۸

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- ضَرَبَ لِلنَّاسِ فِیهِ الْأَمْثَالَ وَ صَرَّفَ فِیهِ الْآیَاتِ لَعَلَّهُمْ یَعْقِلُونَ أَحَلَّ فِیهِ الْحَلَالَ وَ حَرَّمَ فِیهِ الْحَرَامَ وَ شَرَعَ فِیهِ الدِّینَ لِعِبَادِهِ عُذْراً وَ نُذْراً لِئَلَّا یَکُونَ لِلنَّاسِ عَلَی اللهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ (وَ یَکُونَ بَلَاغاً لِقَوْمٍ عابِدِینَ.

امام علی (علیه السلام)- خداوند در قرآن برای مردم مثل‌هایی زده و نشانه‌هایی را توضیح داده که شاید آن‌ها تعقّل کنند، حلال‌ها و حرام‌ها را در آن برشمرده و دین را در ضمن آن برای بندگانش قانون نهاده و عذر آن‌ها را زائل کرده و آن‌ها را بیم داده تا برای مردم بر خداوند پس از ارسال رسولان حجّتی و بهانه‌ای نباشد و بیان آشکاری برای مردم خداپرست باشد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۲۸ بحارالأنوار، ج۷۴، ص۳۵۲

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- فَأَمَّا مَا ظَاهِرُهُ الْعُمُومُ وَ مَعْنَاهُ الْخُصُوصُ فَقَوْلُهُ عَزَّوَجَلَّ لِئَلَّا یَکُونَ لِلنَّاسِ عَلَی اللهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ یَعْنِی بِالنَّاسِ هَاهُنَا الْیَهُودَ فَقَطْ.

امام علی (علیه السلام)- نمونه‌ای از آیات قرآن که ظاهرش مخاطب عام است امّا در اصل معنای خود فقط مخاطب خاص دارد این آیه است که می‌فرماید: لِئَلَّا یَکُونَ لِلنَّاسِ عَلَی اللهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ که در اینجا منظور از ناس، فقط یهودیان است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۵۳۰ بحارالأنوار، ج۹۰، ص۲۳