وَلۡيَخۡشَ ٱلَّذِينَ لَوۡ تَرَكُواْ مِنۡ خَلۡفِهِمۡ ذُرِّيَّةࣰ ضِعَٰفًا خَافُواْ عَلَيۡهِمۡ فَلۡيَتَّقُواْ ٱللَّهَ وَلۡيَقُولُواْ قَوۡلࣰا سَدِيدًا
9
وَلۡيَخۡشَ ٱلَّذِينَ لَوۡ تَرَكُواْ مِنۡ خَلۡفِهِمۡ ذُرِّيَّةࣰ ضِعَٰفًا خَافُواْ عَلَيۡهِمۡ فَلۡيَتَّقُواْ ٱللَّهَ وَلۡيَقُولُواْ قَوۡلࣰا سَدِيدًا
9
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی مَوْلَی آلِ سَامٍ قَالَ قَالَ أَبُوعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) مُبْتَدِئاً مَنْ ظَلَمَ سَلَّطَ اللَّهُ عَلَیْهِ مَنْ یَظْلِمُهُ {أَوْ عَلَی عَقِبِهِ} أَوْ عَلَی عَقِبِ عَقِبِهِ قُلْتُ هُوَ یَظْلِمُ فَیُسَلِّطُ اللَّهُ عَلَی عَقِبِهِ أَوْ عَلَی عَقِبِ عَقِبِهِ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ یَقُولُ وَ لْیَخْشَ الَّذِینَ لَوْ تَرَکُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّیَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَیْهِمْ فَلْیَتَّقُوا اللهَ وَ لْیَقُولُوا قَوْلًا سَدِیداً.
امام صادق (علیه السلام)- عبدالأعلی گوید: امام صادق (علیه السلام) فرمود: «هرکس ظلم و ستمی را روا دارد، خداوند آن مظلوم را بر او و فرزندانش و بر فرزندان فرزندانش چیره و غالب میگرداند». با خودم گفتم: «او ظلم میکند و مظلوم بر فرزند یا فرزند فرزندش تسلّط خواهد یافت»؟! ایشان [قبل از اینکه من سخنی بگویم]، فرمود: «خداوند میفرماید: وَ لْیَخْشَ الَّذِینَ لَوْ تَرَکُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّیَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَیْهِمْ فَلْیَتَّقُوا اللهَ وَ لْیَقُولُوا قَوْلًا سَدِیداً».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۴۴ الکافی، ج۲، ص۳۳۲/ بحارالأنوار، ج۷۲، ص۳۲۵/ العیاشی، ج۱، ص۲۲۳/ ثواب الأعمال، ص۲۳۴/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۷، ص۲۴۷/ مستدرک الوسایل، ج۱۳، ص۱۹۱/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- أَوْعَدَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فِی مَالِ الْیَتِیمِ بِعُقُوبَتَیْنِ إِحْدَاهُمَا عُقُوبَهًُْ الْآخِرَهًِْ النَّارُ وَ أَمَّا عُقُوبَهًُْ الدُّنْیَا فَقَوْلُهُ عَزَّوَجَلَّ وَ لْیَخْشَ الَّذِینَ لَوْ تَرَکُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّیَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَیْهِمْ ... یَعْنِی لِیَخْشَ أَنْ أَخْلُفَهُ فِی ذُرِّیَّتِهِ کَمَا صَنَعَ بِهَؤُلَاءِ الْیَتَامَی.
امام صادق (علیه السلام)- خداوند تبارکوتعالی دو مجازات را به خورندگان مال یتیم وعده داده است؛ یکی از آنها مجازات آخرت، یعنی جهنّم میباشد و امّا مجازات دنیا، این آیهی شریفه است که میفرماید: وَ لْیَخْشَ الَّذِینَ لَوْ تَرَکُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّیَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَیْهِمْ فَلْیَتَّقُوا اللهَ وَ لْیَقُولُوا قَوْلًا سَدِیداً. و مرادش آن است که مبادا همان کاری که او با یتیمان مردم میکرد، دیگران با ذرّیّهی او کنند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۴۴ الکافی، ج۵، ص۱۲۸/ من لایحضره الفقیه، ج۳، ص۵۶۹/ بحارالأنوار، ج۷۶، ص۲۷۱/ ثواب الأعمال، ص۲۳۴/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۷، ص۲۴۵/ البرهان
الکاظم (علیه السلام)- إِنَّ اللَّهَ أَوْعَدَ فِی مَالِ الْیَتِیمِ عُقُوبَتَیْنِ اثْنَیْنِ أَمَّا أَحَدُهُمَا فَعُقُوبَهًُْ الْآخِرَهًِْ النَّارُ وَ أَمَّا الْأُخْرَی فَعُقُوبَهًُْ الدُّنْیَا قَوْلُهُ وَ لْیَخْشَ الَّذِینَ لَوْ تَرَکُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّیَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَیْهِمْ فَلْیَتَّقُوا اللهَ وَ لْیَقُولُوا قَوْلًا سَدِیداً قَالَ یَعْنِی بِذَلِکَ لِیَخْشَ أَنْ أَخْلُفَهُ فِی ذُرِّیَّتِهِ کَمَا صَنَعَ هُوَ بِهَؤُلَاءِ الْیَتَامَی.
امام کاظم (علیه السلام)- خداوند دو مجازات را در مورد]خوردن[مال یتیم، وعده داده که یکی از آنها بلایی در آخرت است که همان آتش جهنّم میباشد. و دیگری بلای دنیایی است که میفرماید: وَ لْیَخْشَ الَّذِینَ لَوْ تَرَکُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّیَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَیْهِمْ فَلْیَتَّقُوا اللهَ وَ لْیَقُولُوا قَوْلًا سَدِیداً. مقصود این است: باید بترسد از اینکه با بازماندهاش همان کاری را کنند که با این یتیمان میکند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۴۴ بحارالأنوار، ج۷۲، ص۸/ العیاشی، ج۱، ص۲۲۳/ مستدرک الوسایل، ج۱۳، ص۱۹۰/ البرهان/ عوالی اللآلی، ج۲، ص۱۲۲
الصّادق (علیه السلام)- إِنَّ آکِلَ مَالِ الْیَتِیمِ سَیَلْحَقُهُ وَبَالُ ذَلِکَ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَهًِْ أَمَّا فِی الدُّنْیَا فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ یَقُولُ وَ لْیَخْشَ الَّذِینَ لَوْ تَرَکُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّیَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَیْهِمْ فَلْیَتَّقُوا اللهَ وَ أَمَّا فِی الْآخِرَهًِْ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ یَقُولُ إِنَّ الَّذِینَ یَأْکُلُونَ أَمْوالَ الْیَتامی ظُلْماً إِنَّما یَأْکُلُونَ فِی بُطُونِهِمْ ناراً وَ سَیَصْلَوْنَ سَعِیراً.
امام صادق (علیه السلام)- کسی که مال یتیم را از روی ظلم و ستم بخورد، سرانجام کار بدش را در دنیا و آخرت خواهد چشید. مجازات دنیا این است که خداوند میفرماید: وَ لْیَخْشَ الَّذِینَ لَوْ تَرَکُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّیَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَیْهِمْ فَلْیَتَّقُوا اللهَ. و در مورد مجازات آخرت نیز میفرماید: إِنَّ الَّذِینَ یَأْکُلُونَ أَمْوالَ الْیَتامی ظُلْماً إِنَّما یَأْکُلُونَ فِی بُطُونِهِمْ ناراً وَ سَیَصْلَوْنَ سَعِیراً.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۴۴ من لایحضره الفقیه، ج۳، ص۱۷۳/ بحارالأنوار، ج۷۶، ص۲۷۲/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۷، ص۲۴۵/ العیاشی، ج۱، ص۲۲۳/ ثواب الأعمال، ص۲۳۳/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۷، ص۲۴۷
الرّضا (علیه السلام)- حَرَّمَ اللَّه عَزَّوَجَلَّ أَکْلَ مَالِ الْیَتِیمِ ظُلْماً لِعِلَلٍ کَثِیرَهًٍْ مِنْ وُجُوهِ الْفَسَادِ أَوَّلُ ذَلِکَ إِذَا أَکَلَ الْإِنْسَانُ مَالَ الْیَتِیمِ ظُلْماً فَقَدْ أَعَانَ عَلَی قَتْلِهِ إِذِ الْیَتِیمُ غَیْرُ مُسْتَغْنٍ وَ لَا یَتَحَمَّلُ لِنَفْسِهِ وَ لَا قَائِمٌ بِشَأْنِهِ وَ لَا لَهُ مَنْ یَقُومُ عَلَیْهِ وَ یَکْفِیهِ کَقِیَامِ وَالِدَیْهِ فَإِذَا أَکَلَ مَالَهُ فَکَأَنَّهُ قَدْ قَتَلَهُ وَ صَیَّرَهُ إِلَی الْفَقْرِ وَ الْفَاقَهًِْ مَعَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ عَلَیْهِ وَ جَعَلَ لَهُ مِنَ الْعُقُوبَهًِْ فِی قَوْلِهِ عَزَّوَجَلَّ وَ لْیَخْشَ الَّذِینَ لَوْ تَرَکُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّیَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَیْهِمْ فَلْیَتَّقُوا اللهَ وَ لْیَقُولُوا قَوْلًا سَدِیداً وَ لِقَوْلِ أَبِیجَعْفَرٍ (علیه السلام) إِنَّ اللَّهَ أَوْعَدَ فِی أَکْلِ مَالِ الْیَتِیمِ عُقُوبَتَیْنِ عُقُوبَهًًْ فِی الدُّنْیَا وَ عُقُوبَهًًْ فِی الْآخِرَهًِْ فَفِی تَحْرِیمِ مَالِ الْیَتِیمِ اسْتِبْقَاءُ الْیَتِیمِ وَ اسْتِقْلَالُهُ لِنَفْسِهِ وَ السَّلَامَهًُْ لِلْعَقِبِ أَنْ یُصِیبَهُمْ مَا أَصَابَهُ لِمَا أَوْعَدَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فِیهِ مِنَ الْعُقُوبَهًِْ مَعَ مَا فِی ذَلِکَ مِنْ طَلَبِ الْیَتِیمِ بِثَأْرِهِ إِذَا أَدْرَکَ وَ وُقُوعِ الشَّحْنَاءِ وَ الْعَدَاوَهًِْ وَ الْبَغْضَاءِ حَتَّی یَتَفَانَوْا.
امام رضا (علیه السلام)- خداوند متعال خوردن مال یتیم از روی ظلم و ستم را به دلیل مفسدههای زیادی، حرام کرده است؛ آن مفسدهها عبارتند از: اوّل اینکه کسی که به زور، مال یتیم را بخورد، در کشتن او دست داشته است؛ چرا که یتیم نیازمند است و قادر به نگهداری و انجام امور خود نیست و کسی را ندارد که مانند پدر و مادرش مراقبت و کفایت از او را بر عهده بگیرد و اگر مالش را بخورد مانند این است که او را به قتل رسانده و بیچیز و ندار کرده است. علیرغم اینکه خداوند متعال، چنین کسی را از عذاب ترسانده و فرموده است: وَ لْیَخْشَ الَّذِینَ لَوْ تَرَکُواْ مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّیَّةً ضِعافًا خَافُواْ علَیْهِمْ فَلْیَتَّقُوا اللهَ وَ لْیَقُولُوا قَوْلًا سَدِیداً. به گفتهی امام باقر (علیه السلام)، خداوند، دو مجازات را به خورندهی مال یتیم وعده داده است: «مجازات در دنیا و مجازات در آخرت». در حرامدانستن مال یتیم، فوایدی است، از جمله اینکه یتیم بر روی پای خودش میایستد و مستقل میشود و فرزندان کسی که مال یتیم را در دست دارد، از عواقب کارهایی که در حقّ یتیم انجام میدهد، مصون میمانند و نیز آن شخص از مجازاتی که خداوند وعدهی آن را داده است، نجات مییابد. علاوه بر اینکه در غیر این صورت، یتیم اگر به مرحلهی درک و فهم رسید، میتواند انتقامش را بگیرد و تا زمانیکه هر دو بمیرند، کینه و دشمنی و نفرتی در میان آنها ایجاد میشود».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۴۶ من لایحضره الفقیه، ج۳، ص۵۶۵/ بحارالأنوار، ج۶، ص۹۸/ علل الشرایع، ج۲، ص۴۸۰/ عیون أخبارالرضا (ج۲، ص۹۲/ وسایل الشیعهًْ، ج۱۷، ص۲۴۶/ البرهان
علیبنإبراهیم (رحمة الله علیه)- وَ لْیَخْشَ الَّذِینَ لَوْ تَرَکُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّیَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَیْهِمْ فَلْیَتَّقُوا اللهَ وَ لْیَقُولُوا قَوْلًا سَدِیداً* إِنَّ الَّذِینَ یَأْکُلُونَ أَمْوالَ الْیَتامی ظُلْماً إِنَّما یَأْکُلُونَ فِی بُطُونِهِمْ ناراً وَ سَیَصْلَوْنَ سَعِیراً* فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَی یَقُولُ لَا تَظْلِمُوا الْیَتَامَی فَیُصِیبُ أَوْلَادَکُمْ مِثْلُ مَا فَعَلْتُمْ بِالْیَتَامَی وَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی إِذَا ظَلَمَ الرَّجُلُ الْیَتِیمَ وَ کَانَ مُسْتَحِلًّا لَمْ یَحْفَظْ وُلْدَهُ وَ وَکَلَهُمْ إِلَی أَبِیهِمْ وَ إِنْ کَانَ صَالِحاً حَفِظَ وُلْدَهُ فِی صَلَاحِ أَبِیهِمْ وَ الدَّلِیلُ عَلَی ذَلِکَ قَوْلُهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی وَ أَمَّا الْجِدارُ فَکانَ لِغُلامَیْنِ یَتِیمَیْنِ فِی الْمَدِینَةِ وَ کانَ تَحْتَهُ کَنْزٌ لَهُما وَ کانَ أَبُوهُما صالِحاً إِلَی قَوْلِهِ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ لِأَنَّ اللَّهَ لَا یَظْلِمُ الْیَتَامَی لِفَسَادِ أَبِیهِمْ وَ لَکِنْ یَکِلُ الْوَلَدَ إِلَی أَبِیهِ وَ إِنْ کَانَ صَالِحاً حَفِظَ وَلَدَهُ بِصَلَاحِه.
علیّبنابراهیم (رحمة الله علیه)- وَ لْیَخْشَ الَّذِینَ لَوْ تَرَکُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّیَّةً ضِعافاً خافُوا عَلَیْهِمْ فَلْیَتَّقُوا اللهَ وَ لْیَقُولُوا قَوْلًا سَدِیداً* إِنَّ الَّذِینَ یَأْکُلُونَ أَمْوالَ الْیَتامی ظُلْماً إِنَّما یَأْکُلُونَ فِی بُطُونِهِمْ ناراً وَ سَیَصْلَوْنَ سَعِیراً، خداوند میفرماید: به ایتام ظلم نکنید که بر سر فرزندان شما همان که کردید میآید، خدای متعال وقتی کسی به یتیمی ستم کند و آن را حلال بداند، فرزندانش را حفظ نمیکند و آنها را به پدرانشان وا میگذارد، اگر فرزند صالح بود، فرزندانشان را به جهت خوبی پدرانشان حفظ میکند و دلیل این سخن، بیان خداست که فرمود: و امّا آن دیوار، از آن دو نوجوان یتیم در آن شهر بود و زیر آن، گنجی متعلّق به آن دو وجود داشت و پدرشان مرد صالحی بود و پروردگار تو میخواست آنها به حد بلوغ برسند و گنجشان را استخراج کنند. این رحمتی از پروردگارت بود. (کهف/۸۲). زیرا خداوند به خاطر فساد پدر به یتیم ظلم نمیکند ولی فرزند را به پدرش وا میگذارد، اگر صالح باشد فرزند هم به سبب صلاح پدر حفظ میشود».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۳، ص۴۶ بحارالأنوار، ج۷۶، ص۲۶۷/ القمی، ج۱، ص۱۳۱