فَإِنۡ عُثِرَ عَلَىٰٓ أَنَّهُمَا ٱسۡتَحَقَّآ إِثۡمࣰا فَـَٔاخَرَانِ يَقُومَانِ مَقَامَهُمَا مِنَ ٱلَّذِينَ ٱسۡتَحَقَّ عَلَيۡهِمُ ٱلۡأَوۡلَيَٰنِ فَيُقۡسِمَانِ بِٱللَّهِ لَشَهَٰدَتُنَآ أَحَقُّ مِن شَهَٰدَتِهِمَا وَمَا ٱعۡتَدَيۡنَآ إِنَّآ إِذࣰا لَّمِنَ ٱلظَّٰلِمِينَ
107
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- قَالَ ابن‌عباس (رحمة الله علیه) الْأُولَیَانِ بالشهادهًْ وَ هِیَ شهادهًْ الْأَیْمَانِ.
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه) گوید: [مقصود مسلمان است که] نسبت به شهادت سزاوارتر است و آن، شهادت به سوگند است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۷۸ فقه القرآن، ج۱، ص۴۲۲
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- قِیلَ: مَعْنَی الْأَوْلَیَیْنِ الْأَوْلَیَانِ بِالشَّهَادَهًِْ مِنَ الْمُسْلِمِینَ وَ فَیُقْسِمانِ بِاللهِ لَشَهادَتُنا أَحَقُّ مِنْ شَهادَتِهِما قِیلَ: یُرِیدُ فَیَقُولَانِ وَ اللَّهِ لَیَمِینُنَا خَیْرٌ مِنْ یَمِینِهِمَا، وَ مَا اعْتَدَیْنا أَیْ مَا جَاوَزْنَا الْحَقَّ فِیمَا طَلَبْنَاهُ مِنْ حَقِّنَا.
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- گفته‌شده است: معنای «أَولیان» اوّلی به شهادت است که از مسلمانان می‌باشد. فَیُقْسِمانِ بِالله لَشَهادَتُنا أَحَقُّ مِنْ شَهادَتِهِما، گفته‌شده است: منظور این است که می‌گویند: به خدا سوگند، قسم ما بهتر از قسم آن دو [گواه] است، وَ مَا اعْتَدَیْنا یعنی در حقّمان که طلب کردیم از حقّ تجاوز نکردیم.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۷۸ بحرالعرفان، ج۶، ص۲۳۶
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- إِنْ عُثِرَ أَیِ اطَّلَعَ وَ ظَهَرَ عَلَی أَنَّهُمَا یَعْنِی الشَّاهِدَیْنِ.
ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- إِنْ عُثِرَ یعنی اطّلاعی حاصل شود و آشکار شود. عَلی أَنَّهُمَا یعنی دو گواه.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۷۸ بحرالعرفان، ج۶، ص۲۳۶
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- رُوِیَ أَنَّهَا لَمَّا نَزَلَتْ أَمَرَ رَسُولُ الله (صلی الله علیه و آله) إَنْ یَسْتَحْلِفُوهُمَا بِأَنْ یَقُولَا: وَ اللَّهِ مَا قَبَضْنَا لَهُ غَیْرَ هَذَا وَ لَا کَتَمْنَاهُ ثُمَّ ظَهَرَ عَلَی إِنَاءٍ مِنْ فِضَّهًٍْ مَنْقُوشٍ مُذَهَّبٍٍ مَعَهُمَا فَقَالُوا: هَذَا مِنْ مَتَاعِهِ. فَقَالَا: اشْتَرَیْنَاهُ مِنْهُ فَارْتَفَعُوا إِلَی رَسُولِ اللهِ (صلی الله علیه و آله) فَنَزَلَ قَوْلُهُ فَإِنْ عُثِرَ عَلی أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْماً فَآخَرانِ یَقُومانِ مَقامَهُما مِنَ الَّذِینَ اسْتَحَقَّ فَأَمَرَ رَسُولُ اللهِ (صلی الله علیه و آله) رَجُلَیْنِ مِنْ أَهْلِ الْمَیِّتِ أَنْ یَحْلِفَا عَلَی مَا کَتَمَا وَ غِیبَا فَحَلَفَ عَبْدُ اللهِ بْنِ عَمْرٍو وَ الْمُطَّلِبُ بْنُ أَبِی وَدَاعَهًَْ فَاسْتَحَقَّا ثُمَّ إِنَّ تَمِیماً أَسْلَمَ وَ بَایَعَ رَسُولَ اللهِ (صلی الله علیه و آله) فَکَانَ یَقُولُ صَدَقَ رَسُولُ اللهِ (صلی الله علیه و آله) وَ بَلَغَ رَسُولَ اللهِ (صلی الله علیه و آله) أَنَا أَخَذْتُ الْإِنَاءَ.
پیامبر (صلی الله علیه و آله)- روایت شده است که وقتی این آیه نازل شد، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) دستور داد که آن دو [گواه] را سوگند بدهند، به اینکه آن دو بگویند: «به خدا سوگند غیر از این برای او جمع نکردیم و آن را مخفی نکردیم». سپس ظرفی نقره‌ای که روی آن نقش و نگاری از طلا بود نزد آن دو [گواه] ظاهر شد. [اولیای میّت] گفتند: «این از کالای او بود». آن دو [گواه] گفتند: «آن را از او خریدیم»؛ پس دعوی را نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بردند؛ در نتیجه نازل شد: فَإِنْ عُثِرَ عَلی أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْماً فَآخَرانِ یَقُومانِ مَقامَهُما مِنَ الَّذِینَ اسْتَحَقَّ؛ بنابراین، رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) به دو مرد از اهل میّت دستور داد که بر آنچه مخفی و پنهان‌کرده‌اند سوگند یاد کنند؛ از این رو عبدالله‌بن‌عمرو و مطلب‌بن‌ابی وداعه سوگند یاد کردند و مستحّق [آن ظرف] شدند. سپس تمیم مسلمان شد و با رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بیعت کرد و می‌گفت: «رسول خدا (صلی الله علیه و آله) راست گفت و رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ابلاغ فرمود؛ ظرف را من برداشتم».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۲۸۰ فقه القرآن، ج۱، ص۴۲۲