سوره مائده - آیه 55 جزء 6 - صفحه 117

    إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱلَّذِينَ يُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُؤۡتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَهُمۡ رَٰكِعُونَ

    55

تفسیر روایی
سرپرست و ولیّ شما، تنها خداست و پیامبر او و آنها که ایمان آورده‌اند؛ همانها که نماز را برپا می‌دارند، و در حال رکوع، زکات می‌دهند.
1 (مائده/55)

الصّادق (علیه السلام)- إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا نَزَلَتْ فِی عَلِیِ‌بْنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام).

امام صادق (علیه السلام)- إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا درباره‌ی علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) نازل‌شده است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۹۸ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۱۹۸/ فرات الکوفی، ص۱۲۵/ العمدهًْ، ص۱۲۲/ نورالثقلین/ البرهان

2 (مائده/55)

السّجاد (علیه السلام)- عَنِ الْمِنْهَالِ قَالَ: سَأَلْتُ عَنْ عَلِیِّ‌بْنِ‌الْحُسَیْنِ (علیه السلام) وَ عَبْدِ‌اللَّهِ‌بْنِ‌مُحَمَّدٍ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَی: إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا قَالَا فِی عَلِیِ‌بْنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام).

امام سجّاد (علیه السلام)- از علیّ‌بن‌حسین و عبدالله‌بن‌محمّد درباره‌ی این کلام خداوند متعال: إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا پرسیدم. گفتند: «درباره‌ی علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) نازل‌شده است».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۹۸ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۱۹۸/ فرات الکوفی، ص۱۲۵

3 (مائده/55)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- وَ قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ إِلَی قَوْلِهِ وَ هُمْ راکِعُونَ وَ علی‎بن‎ابی‎طالب (علیه السلام) أَقَامَ الصَّلَاهًَْ وَ آتَی الزَّکَاهًَْ وَ هُوَ رَاکِعٌ یُرِیدُ وَجْهَ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ فِی کُلِّ حَالٍ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- همانا که خداوند تبارک‌وتعالی در کتابش چنین نازل فرمود: إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله... وَ هُمْ راکِعُونَ و علیّ‌بن‌أبی‌طالب (علیه السلام) است که نماز به پای داشته و در حالت رکوع زکات پرداخته، و اوست که پیوسته و در همه حال متوجّه خداوند بوده و در تمام امور او را درنظر می‌گیرد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۹۸ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۴۷۸

4 (مائده/55)

الباقر (علیه السلام)- إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا قَالَ هُمُ الْأَئِمَّهًُْ (علیهم السلام).

امام باقر (علیه السلام)- إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ الله وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ آن‌ها امامان (علیهم السلام) هستند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۹۸ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۱۸۸/ العیاشی، ج۱، ص۳۲۸/ البرهان

5 (مائده/55)

الباقر (علیه السلام)- أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) کَانَ یُصَلِّی ذَاتَ یَوْمٍ فِی مَسْجِدِهِ فَمَرَّ بِهِ فَقِیرٌ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) هَلْ تُصُدِّقَ عَلَیْکَ بِشَیْءٍ قَالَ نَعَمْ مَرَرْتُ بِرَجُلٍ رَاکِعٍ فَأَعْطَانِی خَاتَمَهُ وَ أَشَارَ بِیَدِهِ فَإِذَا هُوَ بِعلی‎بن‎ابی‎طالب (علیه السلام) فَنَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَهًُْ: إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) هُوَ وَلِیُّکُمْ مِنْ بَعْدِی.

امام باقر (علیه السلام)- پیامبر (صلی الله علیه و آله) از آن شخص پرسید: «آیا کسی چیزی به تو عطا کرد»؟ گفت: «آری از پیش مردی عبور کردم که در حال رکوع بود او انگشترش را به من داد». پس بِه علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) اشاره کرد. و این آیه نازل شد: إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ؛ رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «او ولیّ شما بعد از من است».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۹۸ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۱۹۸/ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۲۰۰/ مستدرک الوسایل، ج۱۷، ص۲۵۸/ فرات الکوفی، ص۱۲۸/ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۲۱۷/ الصراط المستقیم، ج۱، ص۲۵۹/ العمدهًْ، ص۱۱۹

6 (مائده/55)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ (رحمة الله علیه) قَالَ: بَیْنَمَا النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) بِمَکَّهًَْ أَیَّامَ الْمَوْسِمِ إِذِ الْتَفَتَ إِلَی عَلِیٍ (علیه السلام) فَقَالَ: هَنِیئاً لَکَ یَا أَبَا الْحَسَنِ (علیه السلام) إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَنْزَلَ عَلَیَّ آیَهًًْ مُحْکَمَهًًْ غَیْرَ مُتَشَابِهَهًٍْ ذِکْرِی وَ إِیَّاکَ فِیهَا سَوَاءٌ الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ ... .

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه) گوید: هنگامی که ما در ایام حج در مکّه بودیم، پیامبر (صلی الله علیه و آله) رو به علی (علیه السلام) کرد و گفت: «گوارا باد بر تو ای ابوالحسن (علیه السلام)، همانا خداوند برای من آیه‌ی محکم و غیر متشابهی نازل‌کرده که من و تو در آن به‌طور مساوی ذکر شده‌ایم: الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۰۰ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۲۰۸

7 (مائده/55)

السّجاد (علیه السلام)- فِی قَوْلِهِ عَزَّوَجَلَّ: یَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللهِ ثُمَّ یُنْکِرُونَها قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ: إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ اجْتَمَعَ نَفَرٌ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فِی مَسْجِدِ الْمَدِینَهًِْ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ مَا تَقُولُونَ فِی هَذِهِ الْآیَهًِْ فَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنْ کَفَرْنَا بِهَذِهِ... نَکْفُرُ بِسَائِرِهَا وَ إِنْ آمَنَّا فَإِنَّ هَذَا ذُلٌّ حِینَ یُسَلِّطُ عَلَیْنَا ابْنَ أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام) فَقَالُوا قَدْ عَلِمْنَا أَنَّ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) صَادِقٌ فِیمَا یَقُولُ وَ لَکِنَّا نَتَوَلَّاهُ وَ لَا نُطِیعُ عَلِیّاً فِیمَا أَمَرَنَا قَالَ فَنَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَهًُْ یَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللهِ ثُمَّ یُنْکِرُونَها یَعْرِفُونَ یَعْنِی وَلَایَهًَْ علی‎بن‎ابی‎طالب (علیه السلام) وَ أَکْثَرُهُمُ الْکَافِرُونَ ... .

امام سجّاد (علیه السلام)- هنگامی که این آیه نازل شد: إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ الله وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاَةَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَهُمْ رَاکِعونَ عدّه‌ای از اصحاب رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در مسجد مدینه جمع شدند و به یکدیگر می‌گفتند: «در مورد این آیه چه می‌گویید»؟ بعضی از آن‌ها گفتند: «اگر به این آیه کافر شویم، به سایر آن‌ها نیز کافر شده‌ایم و اگر به آن ایمان داشته باشیم، زمانی که فرزند ابوطالب بر ما مسلّط شود، این ذلّت است». گفتند: «ما می‌دانیم که محمّد (صلی الله علیه و آله) در آنچه می‌گوید صادق است، امّا ما او را ولیّ خود قرار می‌دهیم و آنچه را که علی (علیه السلام) ما را به آن امرکند، اطاعت نخواهیم کرد». فرمود: «پس این آیه نازل شد: نعمت‌های خدا را می‌شناسند، باز هم منکر آن می‌شوند. (نحل/۸۳) یعنی ولایت علی (علیه السلام) را می‌دانند، امّا اکثر آن‌ها به ولایت، ایمان ندارند».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۰۰ الکافی، ج۱، ص۴۲۷/ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۶۳/ المناقب، ج۳، ص۴/ الصراط المستقیم، ج۱، ص۲۶۱/ نورالثقلین/ البرهان

8 (مائده/55)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عن عَمَّارَ‌بْنَ‌یَاسِرٍ یَقُول وَقَفَ لِعَلِیِّ‎بنِ‎أَبِی‎طَالِبٍ (علیه السلام) سَائِلٌ وَ هُوَ رَاکِعٌ فِی صَلَاهًِْ تَطَوُّعٍ فَنَزَعَ خَاتَمَهُ فَأَعْطَاهُ السَّائِلَ فَأَتَی رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَأَعْلَمَهُ بِذَلِکَ فَنَزَلَ عَلَی النَّبِیِّ هَذِهِ الْآیَهًُْ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ ... فَقَرَأَهَا رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) عَلَیْنَا ثُمَّ قَالَ مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- عمّاربن‌یاسر نقل می‌کند: سائلی نزد علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) توقّف کرد و او درحال رکوع در نماز مستحبی بود، انگشتر خود را در آورد و به آن سائل داد؛ پس پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) آمد و جریان را به او گفت و این آیه نازل شد: إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ...، و رسول خدا (صلی الله علیه و آله) آن را بر ما قرائت کرد». سپس فرمود: «هرکس من مولای او هستم پس علی (علیه السلام) مولای اوست، پروردگارا! هرکس او را دوست بدارد، دوست بدار و هرکس او را دشمن بدارد، دشمن بدار».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۰۰ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۱۸۷/ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۲۰۰/ العیاشی، ج۱، ص۳۲۷

9 (مائده/55)

الهادی (علیه السلام)- مِمَّا أَجَابَ بِهِ أَبُوالْحَسَنِ عَلِیُّ‌بْنُ‌مُحَمَّدٍ الْعَسْکَرِیُّ (علیه السلام) فِی رِسَالَتِهِ إِلَی أَهْلِ الْأَهْوَازِ حِینَ سَأَلُوهُ عَنِ الْجَبْرِ وَ التَّفْوِیضِ ... قَال وَ أَصَحُّ خَبَرٍ مَا عُرِفَ تَحْقِیقُهُ مِنَ الْکِتَابِ مِثْلُ الْخَبَرِ الْمُجْمَعِ عَلَیْهِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) حَیْثُ قَالَ إِنِّی مُسْتَخْلِفٌ فِیکُمْ خَلِیفَتَیْنِ کِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِی مَا إِنْ تَمَسَّکْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدِی وَ إِنَّهُمَا لَنْ یَفْتَرِقَا حَتَّی یَرِدَا عَلَیَّ الْحَوْضَ وَ اللَّفْظَهًُْ الْأُخْرَی عَنْهُ فِی هَذَا الْمَعْنَی بِعَیْنِهِ قَوْلُهُ (صلی الله علیه و آله) إِنِّی تَارِکٌ فِیکُمُ الثَّقَلَیْنِ‌کِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِی أَهْلَ بَیْتِی وَ إِنَّهُمَا لَنْ یَفْتَرِقَا حَتَّی یَرِدَا عَلَیَّ الْحَوْضَ مَا إِنْ تَمَسَّکْتُمْ بِهِمَا لَمْ تَضِلُّوا فَلَمَّا وَجَدْنَا شَوَاهِدَ هَذَا الْحَدِیثِ نَصّاً فِی کِتَابِ اللَّهِ مِثْلَ قَوْلِهِ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ ثُمَّ اتَّفَقَتْ رِوَایَاتُ الْعُلَمَاءِ فِی ذَلِکَ لِأَمِیرِالمُؤمِنِینَ (علیه السلام) أَنَّهُ تَصَدَّقَ بِخَاتَمِهِ وَ هُوَ رَاکِعٌ فَشَکَرَ اللَّهُ ذَلِکَ لَهُ وَ أَنْزَلَ الْآیَهًَْ فِیهِ ثُمَّ وَجَدْنَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) قَدْ أَبَانَهُ مِنْ أَصْحَابِهِ بِهَذِهِ اللَّفْظَهًِْ مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ قَوْلِهِ (صلی الله علیه و آله) عَلِیٌّ یَقْضِی دَیْنِی وَ یُنْجِزُ مَوْعِدِی وَ هُوَ خَلِیفَتِی عَلَیْکُمْ بَعْدِی.

امام هادی (علیه السلام)- امام هادی (علیه السلام) در نامه‌اش به مردم اهواز وقتی که از او درباره‌ی جبر و تفویض سؤال شد، گفت... صحیح‌ترین خبر، آن چیزی است که روشنی و محقّق‌بودن آن با قرآن شناخته شود، مثل آن روایتی که همگی اجماع آورده‌اند که از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) است، آنگاه که فرمود: «من پس از خود، دو جانشین را در میان شما بر جا می‌گذارم: کتاب خدا و عترتم. تا زمانی که به آن دو تمسّک می‌جویید، گمراه نخواهید شد و آن دو از هم جدا نمی‌شوند تا اینکه در کنار حوض بهشت، به من ملحق شوند». و عبارت دیگری از او باهمین مفهوم وجود دارد که فرمود: «من دو چیز گرانبها را در میان شما باقی می‌گذارم: کتاب خدا و ا هل بیتم و آن‌ها از یکدیگر جدا نمی‌شوند تا اینکه در کنار حوض بهشت، به من ملحق شوند. تا زمانی که به آن دو تمسّک می‌جویید، گمراه نخواهید شد. وقتی که شواهد این حدیث را به‌صورت نص صریح در کتاب خدا یافتیم، مانند این آیه: إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ الله وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاَةَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَهُمْ رَاکِعونَ و سپس روایات علما نیز آن را تأیید کرد که در مورد امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) است که او درحال رکوع، انگشتر خود را صدقه داده و خداوند به خاطر آن از وی تشکر کرده و این آیه را در شأن او نازل کرده است و دیدیم که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) با بیان آشکار و با این لفظ به اصحابش فرمود: «هر آن کس که من مولای اویم، از این پس، علی (علیه السلام) مولایش خواهد بود، خدایا دوستی کن با هر آنکه با او دوستی آورد و دشمنی کن با هر آنکه با او دشمنی ورزد»، و نیز فرموده است: «علی (علیه السلام) دین مرا ادا می‌کند و وعده‌ی مرا جامه عمل می‌پوشاند و او پس از من خلیفه‌ی شما خواهد بود».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۰۰ بحارالأنوار، ج۲، ص۲۲۵/ الاحتجاج، ج۲، ص۴۵۰/ مستدرک الوسایل، ج۷، ص۲۵۴/ البرهان

10 (مائده/55)

الهادی (علیه السلام)- فَأَوَّلُ خَبَرٍ یُعْرَفُ تَحْقِیقُهُ مِنَ الْکِتَابِ وَ تَصْدِیقُهُ وَ الْتِمَاسُ شَهَادَتِهِ عَلَیْهِ خَبَرٌ وَرَدَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ وُجِدَ بِمُوَافَقَهًِْ الْکِتَابِ وَ تَصْدِیقِهِ بِحَیْثُ لَا تُخَالِفُهُ أَقَاوِیلُهُمْ حَیْثُ قَالَ إِنِّی مُخَلِّفٌ فِیکُمُ الثَّقَلَیْنِ کِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِی أَهْلَ بَیْتِی لَنْ تَضِلُّوا مَا تَمَسَّکْتُمْ بِهِمَا وَ إِنَّهُمَا لَنْ یَفْتَرِقَا حَتَّی یَرِدَا عَلَیَّ الْحَوْضَ فَلَمَّا وَجَدْنَا شَوَاهِدَ هَذَا الْحَدِیثِ فِی کِتَابِ اللَّهِ نَصّاً مِثْلَ قَوْلِهِ جَلَّ وَ عَزَّ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ* وَ مَنْ یَتَوَلَّ اللهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللهِ هُمُ الْغالِبُونَ.

امام هادی (علیه السلام)- نخستین خبری که مورد تصدیق و اعتراف قرآن است و می‌توانیم قرآن را بر صحّتش گواه گیریم، حدیثی است که بر طبق کتاب از پیغمبر (صلی الله علیه و آله) نقل شده و اختلاف کلمه‌ای در آن نیست که فرمود: «من در میان شما دو چیز ارجمند و نفیس می‌گذارم: کتاب خدا و عترتم، یعنی اهل‌بیتم که تا از آن‌ها دست نکشید گمراه نشوید، این دو هیچ‌گاه از هم جدا نشوند تا کنار حوض (کوثر) بر من وارد شوند. شواهد صدق این حدیث به‌صراحت در قرآن یافت می‌شود، مثل آیه: إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذینَ آمَنُوا الَّذینَ یُقیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُون * وَ مَن یَتَوَلَّ الله وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِینَ ءَامَنُواْ فَإِنَّ حِزْبَ الله هُمُ الْغَلِبُون.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۰۲ بحارالأنوار، ج۲، ص۲۲۵/ الاحتجاج، ج۲، ص۴۵۰/ مستدرک الوسایل، ج۷، ص۲۵۴/ البرهان

11 (مائده/55)

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- قَالَ أَمِیرُالمُومِنِینَ (علیه السلام) لَقَدْ عَلِمَ الْمُسْتَحْفِظُونَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِیِّ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) أَنَّهُ لَیْسَ فِیهِمْ رَجُلٌ لَهُ مَنْقَبَهًٌْ إِلَّا وَ قَدْ شَرِکْتُهُ فِیهَا وَ فَضَلْتُهُ، وَ لِی سَبْعُونَ مَنْقَبَهًًْ لَمْ یَشْرَکْنِی فِیهَا أَحَدٌ مِنْهُمْ. قُلْتُ یَا امیرالمؤمنین (علیه السلام) فَأَخْبِرْنِی بِهِنَّ. فَقَالَ (علیه السلام) إِنَّ أَوَّلَ مَنْقَبَهًٍْ لِی أَنِّی لَمْ أُشْرِکْ بِاللَّهِ طَرْفَهًَْ عَیْنٍ، وَ لَمْ أَعْبُدِ اللَّاتَ وَ الْعُزَّی ... وَ أَمَّا الْخَامِسَهًُْ وَ السِّتُّونَ فَإِنِّی کُنْتُ أُصَلِّی فِی الْمَسْجِدِ فَجَاءَ سَائِلٌ فَسَأَلَ وَ أَنَا رَاکِعٌ، فَنَاوَلْتُهُ خَاتَمِی مِنْ إِصْبَعِی، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی فِیَّ: إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ.

امام علی (علیه السلام)- مستحفظان (حافظان اسم اکبر خداوند) یاران پیامبر (صلی الله علیه و آله) می‌دانند که در میان آنان احدی نیست که منقبتی داشته باشد، مگر اینکه من نیز آن فضیلت را دارم. من هفتاد صفت نیکو دارم که احدی از آنان، آن را دارا نیست. گفتم: «امیرالمؤمنین (علیه السلام)، آنان را بگو»؟ فرمود: «اوّلین منقبت من این است که یک چشم به هم‌زدن مشرک به خدا نبودم و لات و عزی را نپرستیدم... امّا شصت و پنجم اینکه من در مسجد نماز می‌خواندم که گدایی آمد و چیزی خواست و من در رکوع بودم انگشتر خود را از انگشتم در دست دسترس او قرار دادم. خدای تبارک‌وتعالی این آیه را درباره‌ی من فرستاد: إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۰۲ بحارالأنوار، ج۳۱، ص۴۴۵/ الخصال، ج۲، ص۵۸۰/ مستدرک الوسایل، ج۷، ص۲۵۶/ نورالثقلین

12 (مائده/55)

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- نَشَدْتُکُمْ بِاللَّهِ هَلْ فِیکُمْ أَحَدٌ نَزَلَتْ فِیهِ هَذِهِ الْآیَهًُْ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ، غَیْرِی. قَالُوا لَا.

امام علی (علیه السلام)- شما را به خدا سوگند! آیا جز من کسی در میان شما هست که آیه: إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ درباره‌ی او نازل‌شده باشد؟ گفتند: «نه».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۰۲ بحارالأنوار، ج۳۱، ص۳۳۶/ الاحتجاج، ج۱، ص۱۳۹/ إرشادالقلوب، ج۲، ص۲۶۰/ الأمالی للطوسی، ص۵۴۹

13 (مائده/55)

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- فَأَنْشُدُکُمْ بِاللَّهِ، أَتَعْلَمُونَ حَیْثُ نَزَلَتْ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ، وَ حَیْثُ نَزَلَتْ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ، وَ حَیْثُ نَزَلْتَ وَ لَمْ یَتَّخِذُوا مِنْ دُونِ اللهِ وَ لا رَسُولِهِ وَ لَا الْمُؤْمِنِینَ وَلِیجَةً قَالَ النَّاسُ یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) أَخَاصَّهًٌْ فِی بَعْضِ الْمُؤْمِنِینَ أَمْ عَامَّهًٌْ بِجَمِیعِهِمْ فَأَمَرَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ نَبِیَّهُ (صلی الله علیه و آله) أَنْ یُعْلِمَهُمْ وُلَاهًَْ أَمْرِهِمْ وَ أَنْ یُفَسِّرَ لَهُمْ مِنَ الْوَلَایَهًِْ مَا فَسَّرَ لَهُمْ مِنْ صَلَاتِهِمْ وَ زَکَاتِهِمْ وَ صَوْمِهِمْ وَ حَجِّهِمْ، فَنَصَبَنِی لِلنَّاسِ بِغَدِیرِخُمٍّ.

امام علی (علیه السلام)- شما را به خدا سوگند، آیا تصدیق می‌کنید آنجا که آیات: ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از خدا اطاعت کنید و از رسول و اولو الامر خویش فرمان برید. (نساء/۵۹) و إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ. و جز خدا و پیامبرش و مؤمنان را به همرازی نمی‌گزینند، معلوم دارد؟. (توبه/۱۶)؛ نازل شد مردم پرسیدند: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)، آیا این آیات فقط مخصوص برخی از مؤمنان است یا تعلّق به همه‌ی مردم دارد»؟ خداوند پیامبر (صلی الله علیه و آله) را مأمور فرمود تا ولایت امر آنان را معیّن فرماید و همان‌گونه که نماز و زکات و روزه و حج را برای آنان گفته است ولایت را نیز بر ایشان تفسیر نماید، و آن حضرت در روز غدیر خم مرا نصب فرمود.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۰۲ بحارالأنوار، ج۳۱، ص۴۱۰/ الاحتجاج، ج۱، ص۱۴۷/ کتاب سلیم بن قیس، ص۶۴۳/ التحصین لابن طاوس، ص۶۳۲/ کمال الدین، ج۱، ص۲۷۵/ نورالثقلین

14 (مائده/55)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- تَفْسِیرِ الثَّعْلَبِیِّ فِی رِوَایَهًِْ أَبِی ذَرٍّ (رحمة الله علیه) أَنَّ السَّائِلَ قَالَ اللَّهُمَ اشْهَدْ أَنِّی سَأَلْتُ فِی مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ لَمْ یُعْطِنِی أَحَدٌ شَیْئاً وَ کَانَ عَلِیٌّ (علیه السلام) رَاکِعاً فَأَوْمَی بِخِنْصِرِهِ الْیُمْنَی فَأَقْبَلَ السَّائِلُ حَتَّی أَخَذَهُ مِنْ خِنْصِرِهِ وَ ذَلِکَ بِعَیْنِ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَلَمَّا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) مِنْ صَلَاتِهِ رَفَعَ رَأْسَهُ إِلَی السَّمَاءِ وَ قَالَ اللَّهُمَّ إِنَّ أَخِی مُوسَی (علیه السلام) سَأَلَکَ فَقَالَ رَبِّ اشْرَحْ لِی صَدْرِی إِلَی قَوْلِهِ أَمْرِی فَأَنْزَلَ عَلَیْهِ قُرْآناً سَنَشُدُّ عَضُدَکَ بِأَخِیکَ وَ نَجْعَلُ لَکُما سُلْطاناً فَلا یَصِلُونَ إِلَیْکُما اللَّهُمَّ وَ أَنَا مُحَمَّدٌ نَبِیُّکَ وَ صَفِیُّکَ اللَّهُمَ اشْرَحْ لِی صَدْرِی وَ یَسِّرْ لِی أَمْرِی .. وَ اجْعَلْ لِی وَزِیراً مِنْ أَهْلِی عَلِیّاً (علیه السلام) اشْدُدْ بِهِ ظَهْرِی قَالَ أَبُوذَرٍّ (رحمة الله علیه) فَوَ اللَّهِ مَا اسْتَتَمَّ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) الْکَلِمَهًَْ حَتَّی نَزَلَ جَبْرَئِیلُ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) اقْرَأْ قَالَ وَ مَا أَقْرَأُ قَالَ اقْرَأْ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ ...

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- در روایتی از ابوذر (رحمة الله علیه) آمده است که سائل گفت: «خدایا گواه باش که در مسجد پیامبر (صلی الله علیه و آله) خدا سؤال کردم و کسی چیزی به من نداد. در این هنگام علی (علیه السلام) درحال رکوع بود و به انگشت کوچک دست راست خود که انگشتری در آن بود، اشاره کرد، پس سائل جلو آمد و انگشتر را از انگشت او در آورد و این کار مقابل چشمان پیامبر (صلی الله علیه و آله) بود و چون پیامبر (صلی الله علیه و آله) از نماز فارغ شد سر خود را به‌سوی آسمان بلند کرد و گفت: «خدایا برادرم موسی (علیه السلام) از تو تقاضایی کرد و گفت: [موسی] گفت: «پروردگارا! سینه‌ام را گشاده کن و کار مرا آسان ساز، و گره از زبان من بگشای، تا گفتار مرا بفهمند، و یاوری از خاندان من برای من قرار ده، پشت مرا بدو محکم کن، و در کار من شریکش گردان. (طه/۳۲۲۵)» پس تو به او قرآن نازل‌کردی [و گفتی]: فرمود: «به‌زودی بازوان تو را به‌وسیله‌ی برادرت محکم [و نیرومند] می‌کنیم، و برای شما سلطه و برتری قرار می‌دهیم و به برکت آیات ما، بر شما دست نمی‌یابند. (قصص/۳۵) خدایا من محمّد پیامبر تو و برگزیده‌ی تو هستم، خدایا سینه مرا گشاد کن و کار مرا آسان نما و برای من از خاندانم وزیری قرار بده علی (علیه السلام) را، به‌وسیله‌ی او پشت مرا محکم کن. ابوذر (رحمة الله علیه) می‌گوید: به خدا سوگند هنوز سخن پیامبر (صلی الله علیه و آله) تمام نشده بود که جبرئیل از جانب خدا بر او نازل شد و گفت: ای محمّد (صلی الله علیه و آله) بخوان، پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: چه بخوانم، گفت بخوان: إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۰۴ المناقب، ج۳، ص۳/ الصراط المستقیم، ج۱، ص۲۶۰

15 (مائده/55)

الباقر (علیه السلام)- فَقَالَ أَبُومَرْیَمَ کُنْتُ مَعَ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) جَالِساً إِذْ مَرَّ ابْنُ‌عَبْدِ‌اللَّهِ‌بْن‌سَلَّامٍ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ هَذَا ابْنُ الَّذِی عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتَابِ قَالَ لَا وَ لَکِنَّهُ صَاحِبُکُمْ عَلِیِّ‎بنِ‎أَبِی‎طَالِبٍ (علیه السلام) الَّذِی نَزَلَتْ فِیهِ آیَاتٌ مِنْ کِتَابِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتابِ أَ‌فَمَنْ کانَ عَلی بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ یَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ... . إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ.

امام باقر (علیه السلام)- ابومریم گفت: «نزد امام باقر (علیه السلام) نشسته بودم که ابن‌عبدالله‌بن‌سلام بر ما گذر کرد. من گفتم: «فدایتان گردم! آیا این پسر همان کسی است که «علم الکتاب» نزد اوست»؟ فرمود: «نه، امّا آن که «علم الکتاب» نزد اوست، سرورتان علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) است که در شأن او آیاتی از کتاب خداوند متعال نازل‌شده است. مانند: میان من و شما کافی است. (رعد/۴۳) و آیا آن کس که دلیل آشکاری از پروردگار خویش دارد، و به‌دنبال آن، شاهدی از سوی او می‌باشد. (هود/۱۷) و إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۰۴ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۱۹۹/ العمدهًْ، ص۱۲۳/ فرات الکوفی، ص۱۲۳

16 (مائده/55)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عن حُذیفه: وَ قَدْ کَانَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) بَعَثَ عَلِیّاً (علیه السلام) إِلَی الْیَمَنِ فَوَافَی مَکَّهًَْ وَ نَحْنُ مَعَ الرَّسُولِ (صلی الله علیه و آله) ثُمَّ تَوَجَّهَ عَلِیٌّ (علیه السلام) یَوْماً نَحْوَ الْکَعْبَهًِْ یُصَلِّی فَلَمَّا رَکَعَ أَتَاهُ سَائِلٌ فَتَصَدَّقَ عَلَیْهِ بِحَلْقَهًِْ خَاتَمِهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَی إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ فَکَبَّرَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ قَرَأَهُ عَلَیْنَا ثُمَّ قَالَ قُومُوا نَطْلُبْ هَذِهِ الصِّفَهًَْ الَّتِی وَصَفَ اللَّهُ بِهَا فَلَمَّا دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) الْمَسْجِدَ اسْتَقْبَلَهُ سَائِلٌ فَقَالَ مِنْ أَیْنَ جِئْتَ فَقَالَ مِنْ عِنْدِ هَذَا الْمُصَلِّی تَصَدَّقَ عَلَیَّ بِهَذِهِ الْحَلْقَهًِْ وَ هُوَ رَاکِعٌ فَکَبَّرَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ مَضَی نَحْوَ عَلِیٍّ (علیه السلام) فَقَالَ یَا عَلِیُّ (علیه السلام) مَا أَحْدَثْتَ الْیَوْمَ مِنْ خَیْرٍ فَأَخْبَرَهُ بِمَا کَانَ مِنْهُ إِلَی السَّائِلِ فَکَبَّرَ ثَالِثَهًًْ فَنَظَرَ الْمُنَافِقُونَ بَعْضُهُمْ إِلَی بَعْضٍ وَ قَالُوا إِنَّ أَفْئِدَتَنَا لَا تَقْوَی عَلَی ذَلِکَ أَبَداً مَعَ الطَّاعَهًِْ لَهُ فَنَسْأَلُ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) أَنْ یُبَدِّلَهُ لَنَا فَأَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَأَخْبَرُوهُ بِذَلِکَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَی قُرْآناً وَ هُوَ قُلْ ما یَکُونُ لِی أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقاءِ نَفْسِی الْآیَهًَْ فَقَالَ جَبْرَئِیلُ یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) أَتِمَّهُ فَقَالَ حَبِیبِی جَبْرَئِیلُ قَدْ سَمِعْتَ مَا تَآمَرُوا بِهِ فَانْصَرَفَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) الْأَمِینُ جَبْرَئِیلُ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- از حذیفه روایت است: پیامبر (صلی الله علیه و آله) علی (علیه السلام) را به یمن فرستاده بود. سپس به مکّه آمد و ما با رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در مکّه بودیم. سپس علی (علیه السلام) روزی به‌طرف کعبه رفت تا نماز بخواند، وقتی که به رکوع رفت، گدایی نزد او آمد و انگشترش را به گدا صدقه داد و خدای تعالی نازل فرمود: إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) تکبیر گفت و آن را بر ما خواند سپس فرمود: «برخیزید این صفت را که خداوند به آن توصیف فرموده جستجو کنیم». هنگامی که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) وارد مسجد شد، گدایی مقابل او آمد. پیامبر (صلی الله علیه و آله) پرسید: «از کجا می‌آیی»؟ گفت: «از نزد این نمازگزار که این حلقه را در حالت رکوع به من صدقه داد». رسول خدا (صلی الله علیه و آله) تکبیر گفت و به‌طرف علی (علیه السلام) رفت و گفت: «ای علی (علیه السلام)! امروز چه کار خیری انجام دادی»؟ علی (علیه السلام) کار خیری که نسبت به گدا انجام داده بود به پیامبر (صلی الله علیه و آله) خبر داد؛ پس رسول خدا (صلی الله علیه و آله) تکبیر سوّم را گفت. منافقان بعضی به بعض دیگر نگاه کردند و گفتند: «با اینکه از او اطاعت می‌کنیم ولی قلب‌های ما توانایی آن را ندارد؛ پس از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) درخواست می‌کنیم که آن را برای ما تغییر دهد». سپس نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله) آمدند و آن مطلب را به او خبر دادند؛ در نتیجه خدای تعالی آیه‌ای از قرآن نازل فرمود که این آیه است بگو: «بگو: «من حق ندارم که از پیش خود آن را تغییر دهم؛ فقط از چیزی که بر من وحی می‌شود، پیروی می‌کنم! ... (یونس/۱۵) جبرئیل گفت: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! آن را کامل کن». سپس حبیبم جبرئیل گفت: «آنچه با هم مشورت کردند شنیدی». سپس جبرئیل امین از نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله) رفت.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۰۴ بحارالأنوار، ج۳۷، ص۱۲۸/ إقبال الأعمال، ص۴۵۴

17 (مائده/55)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَن أَبِی جَعفَرٍالبَاقِرِ (علیه السلام) لَمَّا أَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) مِنْ حَجَّهًِْ الْوَدَاعِ جَاءَ حَتَّی نَزَلَ بِغَدِیرِ خُمٍّ قَبْلَ الْجُحْفَهًِْ بِثَلَاثَهًِْ أَمْیَالٍ أَتَاهُ جَبْرَئِیلُ‌فَأَمَرَهُ أَنْ یَرُدَّ مَنْ تَقَدَّمَ مِنْهُمْ وَ یَحْبِسَ مَنْ تَأَخَّرَ عَنْهُمْ فِی ذَلِکَ الْمَکَانِ لِیُقِیمَ عَلِیّاً عَلَماً لِلنَّاسِ وَ یُبَلِّغَهُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ فِی عَلِیٍّ (علیه السلام) ... فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) أَنْ یُقَمَّ مَا تَحْتَهُنَّ وَ یُنْصَبَ لَهُ أَحْجَارٌ کَهَیْئَهًِْ الْمِنْبَرِ لِیُشْرِفَ عَلَی النَّاسِ فَتَرَاجَعَ النَّاسُ وَ احْتُبِسَ أَوَاخِرُهُمْ فِی ذَلِکَ الْمَکَانِ لَا یَزَالُونَ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَوْقَ تِلْکَ الْأَحْجَارِ ثُمَّ حَمِدَ اللَّهَ وَ أَثْنَی عَلَیْهِ فَقَالَ ... إِنَّ جَبْرَئِیلَ هَبَطَ إِلَیَّ مِرَاراً ثَلَاثاً یَأْمُرُنِی عَنِ السَّلَامِ رَبِّی وَ هُوَ السَّلَامُ أَنْ أَقُومَ فِی هَذَا الْمَشْهَدِ فَأُعْلِمَ کُلَّ أَبْیَضَ وَ أَسْوَدَ أَنَّ علی‎بن‎أبی‎طالب (علیه السلام) أَخِی وَ وَصِیِّی وَ خَلِیفَتِی وَ الْإِمَامُ مِنْ بَعْدِی الَّذِی مَحَلُّهُ مِنِّی مَحَلُّ هَارُونَ مِنْ مُوسَی (علیه السلام) إِلَّا أَنَّهُ لَا نَبِیَّ بَعْدِی وَ هُوَ وَلِیُّکُمْ بَعْدَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ (صلی الله علیه و آله) وَ قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی عَلَیَّ بِذَلِکَ آیَهًًْ مِنْ کِتَابِهِ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ وَ علی‎بن‎ابی‎طالب (علیه السلام) أَقَامَ الصَّلَاهًَْ وَ آتَی الزَّکَاهًَْ وَ هُوَ رَاکِعٌ یُرِیدُ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ فِی کُلِّ حَال.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- از امام باقر (علیه السلام) روایت است: هنگامی‌که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) از حجهًْ‌الوداع باز می‌گشت آمد تا اینکه به غدیرخم که سه میل قبل از جحفه است رسید جبرئیل نزد او آمد و دستور داد آنان را که جلو رفته بودند به این مکان برگردانند و کسانی را هم که از دنبال می‌رسیدند همه را آنجا نگهداشتند تا پیامبر (صلی الله علیه و آله) علی (علیه السلام) را به امامت منصوب فرماید و آنچه را که خداوند در این مورد نازل فرموده است به آنان ابلاغ کند... رسولخدا (صلی الله علیه و آله) دستور داد زیر آن‌ها تمیز و خشک شود و برای وی سنگ‌هایی را به‌مانند منبر بنهند تا بر مردم اشراف داشته باشد. مردم بازگشتند و عقب‌تر مانده‌ها در مکان اجتماع، توقّف کردند و رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بر فراز آن سنگ‌ها رفت و حمد و ثنای خدا را به جا آورد سپس فرمود... بدانید که جبرئیل سه بار به حضور من آمد و از سوی پروردگار من که اصل و مایه سلام است به من امرکرد که در چنین اجتماعی بپا خیزم و به همه‌ی افراد، سیاه و سپید، اعلام کنم که علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) برادر و جانشین و وصی و امام بعد از من است. یعنی کسی که منزلت و محل او نسبت به من، منزلت و محل هارون نسبت به موسی (علیه السلام) است، جز اینکه پس از من پیامبری نیست. و همانا پس از خدا و رسول خدا (صلی الله علیه و آله) علی ولی شماست و همانا که خداوند تبارک‌وتعالی در این مورد آیه‌یی از قرآن را بر من نازل فرمود که در آن می‌فرماید: إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ و علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) نماز را برپا می‌داد و درحالی‌که در رکوع بوده صدقه پرداخته است و در همه حال فقط خدای عزّوجلّ را اراده کرده است و می‌کند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۰۶ بحارالأنوار، ج۳۷، ص۲۰۶/ الاحتجاج، ج۱، ص۵۹/ التحصین لابن طاوس، ص۵۸۰/ التحصین لابن طاوس، ص۵۸۰/ العدد القویهًْ، ص۱۷۱/ الیقین، ص۳۴۷

18 (مائده/55)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَنْ أَبِی جَمِیلَهًَْ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَحَدِهِمَا (قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) قَالَ: إِنَّ اللَّهَ أَوْحَی إِلَیَّ أَنْ أُحِبَّ أَرْبَعَهًًْ عَلِیّاً (علیه السلام) وَ أَبَاذَرٍّ (رحمة الله علیه) وَ سَلْمَانَ (رحمة الله علیه) وَ الْمِقْدَادَ فَقُلْتُ أَلَا فَمَا کَانَ مِنْ کَثْرَهًِْ النَّاسِ أَمَا کَانَ أَحَدٌ یَعْرِفُ هَذَا الْأَمْرَ فَقَالَ بَلَی ثَلَاثَهًٌْ قُلْتُ هَذِهِ الْآیَاتُ الَّتِی أُنْزِلَتْ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ قَوْلُهُ أَطِیعُوا اللهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ أَمَا کَانَ أَحَدٌ یَسْأَلُ فِیمَ نَزَلَتْ فَقَالَ مِنْ ثَمَّ أَتَاهُمْ لَمْ یَکُونُوا یَسْأَلُونَ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- ابوجمیله از یکی از شیعیان که از امام باقر (علیه السلام) یا امام صادق (علیه السلام) حدیث کرده، نقل می‌کند: پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: خداوند به من وحی کرده است که چهار تن را دوست داشته باشم: علی (علیه السلام)، ابوذر (رحمة الله علیه)، سلمان (رحمة الله علیه) و مقداد (رحمة الله علیه)». گفتم: «آیا در بین این همه مردم کسی بود که امر ولایت را بشناسد»؟ فرمود: «آری، سه نفر». گفتم: «این آیاتی‌که نازل شده است: إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُواْ و آیه: أَطِیعواْ الله وَأَطِیعواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِی الأَمْرِ مِنکُمْ؛ آیا کسی در مورد شأن نزول آیه نپرسیده است که این آیه در مورد کیست»؟ گفت: «از وقتی که این آیات، برایشان آمده است، نپرسیده‌اند».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۰۶ بحارالأنوار، ج۲۲، ص۳۳۳/ العیاشی، ج۱، ص۳۲۸/ البرهان

19 (مائده/55)

الصّادقین ( لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَهًُْ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا شَقَّ ذَلِکَ عَلَی النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) وَ خَشِیَ أَنْ یُکَذِّبَهُ قُرَیْشٌ فَأَنْزَلَ اللَّهُ یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ... فَقَامَ بِذَلِکَ یَوْمَ غَدِیرِ‌خُمٍّ.

امام باقر (علیه السلام)- هنگامی که این آیه نازل شد: إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ الله وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ این آیه بر پیامبر (صلی الله علیه و آله) گران آمد و ترسید که قریش، او را تکذیب کنند، پس خداوند این آیه را نازل فرمود: «یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ و پیامبر (صلی الله علیه و آله) این کار را در روز غدیر خم انجام داد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۰۸ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۱۸۸/ العیاشی، ج۱، ص۳۲۸/ البرهان/ المناقب، ج۳، ص۲۴

20 (مائده/55)

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- سَأَلُوهُ (امیرالمؤمنین (علیه السلام)) عَنِ الْخَاصِّ وَ الْعَامِّ فِی کِتَابِ اللَّهِ تَعَالَی فَقَالَ إِنَّ مِنْ کِتَابِ اللَّهِ تَعَالَی آیَاتٍ لَفْظُهَا الْخُصُوصُ وَ الْعُمُومُ وَ مِنْهُ آیَاتٌ لَفْظُهَا لَفْظُ الْخَاصِّ وَ مَعْنَاهُ عَامُّ وَ مِنْ ذَلِکَ لَفْظٌ عَامٌّ یُرِیدُ بِهِ اللَّهُ تَعَالَی الْعُمُومَ وَ کَذَلِکَ الْخَاصُّ أَیْضاً فَأَمَّا مَا ظَاهِرُهُ الْعُمُومُ وَ مَعْنَاهُ الْخُصُوصُ ... مِثْلُ قَوْلُهُ تَعَالَی إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُون.

امام علی (علیه السلام)- همانا از کتاب خدای تعالی آیاتی است که لفظ و معنای آن‌ها هم خصوصی و هم عمومی است. بعضی آیات لفظشان خاص است و معنایشان عام است و از آن جمله لفظ و معنایشان عام است که خدای تعالی به‌وسیله‌ی آن‌ها عموم افراد را اراده می‌کند و همچنین لفظ خاص هم به همان‌گونه. و از جمله آیاتی‌که ظاهرش افاده‌ی عموم می‌کند امّا معنای آن خاص است... مانند این کلام خداوند متعال: إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُون است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۰۸ بحارالأنوار، ج۹۰، ص۲۵

21 (مائده/55)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- سُلَیْمٌ: قَالَ: قُلْتُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَبَّاسِ وَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِیُّ إِلَی جَنْبِهِ: شَهِدْتَ النَّبِیَّ (صلی الله علیه و آله) عِنْدَ مَوْتِهِ قَالَ نَعَمْ، لَمَّا ثَقُلَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) جَمَعَ کُلَّ مُحْتَلِمٍ مِنْ بَنِی عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَ امْرَأَهًٍْ وَ صَبِیٍّ قَدْ عَقَلَ، فَجَمَعَهُمْ جَمِیعاً فَلَمْ یَدْخُلْ مَعَهُمْ غَیْرُهُمْ إِلَّا الزُّبَیْرُ فَإِنَّمَا أَدْخَلَهُ لِمَکَانِ صَفِیَّهًَْ، وَ عُمَرَ بْنِ أَبِی سَلَمَهًَْ وَ أُسَامَهًَْ بْنِ زَیْدٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) لِعَلِیٍّ (علیه السلام): «یَا أَخِی، أَقْعِدْنِی»، فَأَقْعَدَهُ عَلِیٌّ (علیه السلام) وَ أَسْنَدَهُ إِلَی نَحْرِهِ، فَحَمِدَ اللَّهَ وَ أَثْنَی عَلَیْهِ ثُمَّ قَالَ: یَا بَنِی عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْبُدُوهُ، وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللهِ جَمِیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا وَ لَا تَخْتَلِفُوا. إِنَّ الْإِسْلَامَ بُنِیَ عَلَی خَمْسَهًٍْ: عَلَی الْوَلَایَهًِْ وَ الصَّلَاهًِْ وَ الزَّکَاهًِْ وَ صَوْمِ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ الْحَجِّ. فَأَمَّا الْوَلَایَهًُْ فَلِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ الَّذِینَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ. وَ مَنْ یَتَوَلَّ اللهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللهِ هُمُ الْغالِبُونَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ:(رحمة الله علیه) وَ جَاءَ سَلْمَانُ (رحمة الله علیه) وَ الْمِقْدَادُ وَ أَبُو ذَرٍّ (رحمة الله علیه)، فَأَذِنَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) مَعَ بَنِی عَبْدِ الْمُطَّلِبِ. فَقَالَ سَلْمَانُ:(رحمة الله علیه) یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله)، لِلْمُؤْمِنِینَ عَامَّهًًْ أَوْ خَاصَّهًًْ لِبَعْضِهِمْ قَالَ: بَلْ خَاصَّهًًْ لِبَعْضِهِمْ، الَّذِینَ قَرَنَهُمُ اللَّهُ بِنَفْسِهِ وَ نَبِیِّهِ فِی غَیْرِ آیَهًٍْ مِنَ الْقُرْآنِ. قَالَ: مَنْ هُمْ یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) قَالَ: أَوَّلُهُمْ وَ أَفْضَلُهُمْ وَ خَیْرُهُمْ أَخِی هَذَا عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) وَ وَضَعَ یَدَهُ عَلَی رَأْسِ عَلِیٍّ (علیه السلام) ثُمَّ ابْنِی هَذَا مِنْ بَعْدِهِ ثُمَّ وَضَعَ یَدَهُ عَلَی رَأْسِ الْحَسَنِ (علیه السلام) ثُمَّ ابْنِی هَذَا وَ وَضَعَ یَدَهُ عَلَی رَأْسِ الْحُسَیْنِ (علیه السلام) مِنْ بَعْدِهِ، وَ الْأَوْصِیَاءُ تِسْعَهًٌْ مِنْ وُلْدِ الْحُسَیْنِ (علیه السلام) وَاحِدٌ بَعْدَ وَاحِدٍ، حَبْلُ اللَّهِ الْمَتِینُ وَ عُرْوَتُهُ الْوُثْقَی. هُمْ حُجَّهًُْ اللَّهِ عَلَی خَلْقِهِ وَ شُهَدَاؤُهُ فِی أَرْضِهِ، مَنْ أَطَاعَهُمْ فَقَدْ أَطاعَ اللهَ وَ أَطَاعَنِی، وَ مَنْ عَصَاهُمْ فَقَدْ عَصَی اللَّهَ وَ عَصَانِی، هُمْ مَعَ الْکِتَابِ وَ الْکِتَابُ مَعَهُمْ، لَا یُفَارِقُهُمْ وَ لَا یُفَارِقُونَهُ حَتَّی یَرِدَا عَلَیَّ الْحَوْضَ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- سلیم نقل می‌کند: به ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه) درحالی‌که جابربن‌عبداللَّه انصاری کنارش بود گفتم: «آیا هنگام وفات پیامبر (صلی الله علیه و آله) حاضر بودی»؟ گفت: «آری، وقتی بیماری حضرت شدّت یافت هر جوان بالغ و زن و بچه‌ای که عقلشان می‌رسید از فرزندان عبدالمطلب را جمع کرد. آن حضرت فقط آنان را جمع نمود و غیر آنان همراهشان وارد نشدند به‌جز زبیر که به‌خاطر صفیّه او را داخل کرد، و نیز عمربن‌ابی‌سلمه و اسامهًْ‌بن‌زید، پیامبر (صلی الله علیه و آله) به علی (علیه السلام) فرمود: «برادرم، مرا بنشان». امیرالمؤمنین (علیه السلام) آن حضرت را نشانید و به سینه تا گلویش تکیه داد. سپس آن حضرت حمد و ثنای الهی بجا آورد و فرمود: «ای بنی عبدالمطلب، تقوای الهی پیشه کنید و خدا را بپرستید. همگی به ریسمان خدا چنگ زنید و متفرّق نشوید و اختلاف نکنید. اسلام بر پنج پایه بنا شده است: ولایت و نماز و زکات و روزه ماه رمضان و حج. ولایت برای خدا و رسولش و برای مؤمنین است. وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ وَ مَنْ یَتَوَلَّ اللهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذینَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللهِ هُمُ الْغالِبُونَ؛ ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه) گفت: در اینجا سلمان و مقداد و ابوذر هم آمدند، و پیامبر (صلی الله علیه و آله) به همراه بنی‌عبدالمطلب به آنان هم اجازه داد. سلمان (رحمة الله علیه) عرض کرد: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)، آیا این آیات شامل همه‌ی مؤمنین است یا مخصوص بعضی از ایشان است»؟ فرمود: «مخصوص بعضی از آنان است که خداوند آنان را در بیش از یک آیه قرآن با خود و پیامبرش قرین نموده است سلمان (رحمة الله علیه) پرسید: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)، آنان چه کسانی هستند»؟ فرمود: «اوّل آنان و افضلشان و بهترینشان این برادرم علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) است و در این حال دست مبارک بر سر امیرالمؤمنین (علیه السلام) قرار داد سپس این پسرم بعد از او و دست مبارک را بر سر امام حسن (علیه السلام) قرار داد سپس این پسرم بعد از او و دست مبارک بر سر امام حسین (علیه السلام) قرار داد و اوصیاء نه نفر از فرزندان حسین (علیه السلام) یکی پس از دیگری خواهند بود. آنان ریسمان‌های محکم خداوند و دستاویزهای مورد اعتماد اویند. آنان حجّت خدا بر خلقش و شاهدان او در زمین‌اند. هرکس از آنان اطاعت کند، خداوند را و مرا اطاعت کرده است، و هرکس از آنان سرپیچی‌کند از خداوند و از من سرپیچی‌کرده است. آنان با قرآن و قرآن با آنان است. قرآن از آنان جدا نمی‌شود و آنان از قرآن جدا نمی‌شوند تا بر سر حوض کوثر نزد من وارد شوند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۰۸ کتاب سلیم بن قیس، ص۹۰۵

22 (مائده/55)

الصّادق (علیه السلام)- إِنَّ الْخَاتَمَ الَّذِی تَصَدَّقَ بِهِ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَزْنُ أَرْبَعَهًِْ مَثَاقِیلَ حَلْقَتُهُ مِنْ فِضَّهًٍْ وَ فَصُّهُ خَمْسَهًُْ مَثَاقِیلَ وَ هُوَ مِنْ یَاقُوتَهًٍْ حَمْرَاءَ وَ ثَمَنُهُ خَرَاجُ الشَّامِ وَ خَرَاجُ الشَّامِ ثَلَاثُمِائَهًِْ حِمْلٍ مِنْ فِضَّهًٍْ وَ أَرْبَعَهًُْ أَحْمَالٍ مِنْ ذَهَبٍ وَ کَانَ الْخَاتَمُ لِمَرْوَانَ بْنِ طَوْقٍ قَتَلَهُ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ أَخَذَ الْخَاتَمَ مِنْ إِصْبَعِهِ وَ أَتَی بِهِ إِلَی النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) مِنْ جُمْلَهًِْ الْغَنَائِمِ وَ أَمَرَهُ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) أَنْ یَأْخُذَ الْخَاتَمَ فَأَخَذَ الْخَاتَمَ وَ أَقْبَلَ وَ هُوَ فِی إِصْبَعِهِ وَ تَصَدَّقَ بِهِ عَلَی السَّائِلِ فِی أَثْنَاءِ صَلَاتِهِ خَلْفَ النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله).

امام صادق (علیه السلام)- انگشتری که امیرالمؤمنین (علیه السلام) آن را صدقه داد، چهار مثقال بود. حلقه‌ی آن از نقره بود و نگین آن پنج مثقال و جنس آن یاقوت قرمز بود و به اندازه‌ی خراج شام، ارزش داشت. خراج شام، سیصد بار شتر از نقره بود و چهار بار شتر از طلا. این انگشتر از مروان‌بن‌طوق بود. امیرالمؤمنین (علیه السلام) او را کشت و انگشترش را از انگشتش بیرون آورد و آن را به همراه همه‌ی غنائم، به پیامبر (صلی الله علیه و آله) داد. پیامبر (صلی الله علیه و آله) به او دستور داد که انگشتر را نگه دارد. پس چون انگشتر را در انگشت داشت، پیش آمد و آن را در حین رکوع نمازش، آنگاه که پشت پیامبر (صلی الله علیه و آله) به نماز ایستاده بود، صدقه داد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۱۰ البرهان

23 (مائده/55)

الصّادق (علیه السلام)- عَن الْحُسَیْنِ‌بْنِ‌أَبِی‌الْعَلَاءِ قَال ذَکَرْتُ لِأَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) قَوْلَنَا فِی الْأَوْصِیَاءِ إِنَّ طَاعَتَهُمْ مُفْتَرَضَهًٌْ قَالَ فَقَالَ نَعَمْ هُمُ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی أَطِیعُوا اللهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ وَ هُمُ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا.

امام صادق (علیه السلام)- حسین‌بن‌ابی‌علاء گوید: از امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی این گفته‌ی خودمان که معتقدیم اطاعت از فرمان اوصیا واجب است، پرسیدم؟ فرمود: «آری، آن‌ها کسانی هستند که خداوند متعال فرمود: از خدا اطاعت کنید و از رسول و اولو الامر خویش فرمان برید. (نساء/۵۹) و آن‌ها کسانی هستند که خداوند عزّوجلّ درباره‌ی آن‌ها فرمود: إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ الله وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۱۰ الکافی، ج۱، ص۱۸۷/ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۳۰۰/ الاختصاص، ص۲۷۷/ نورالثقلین/ البرهان

24 (مائده/55)

الباقر (علیه السلام)- عَنِ الْفَضْلِ بْنِ یَحْیَی قَالَ: سُئِلَ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَ أَطِیعُوا اللهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ فَکَانَ جَوَابَهُ أَنْ قَالَ ... إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ قَالَ إِیَّانَا عَنَی.

امام باقر (علیه السلام)- فضل‌بن‌یحیی گوید: از امام باقر (علیه السلام) از این کلام خداوند سؤال شد: از خدا اطاعت کنید و از رسول و اولو الامر خویش فرمان برید. (نساء/۵۹) در جواب فرمود... إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ منظور ما هستیم.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۱۰ بشارهًْ المصطفی، ص۱۹۳/ دعایم الإسلام، ج۱، ص۲۰

25 (مائده/55)

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا قَالَ إِنَّمَا یَعْنِی أَوْلَی بِکُمْ أَیْ أَحَقُّ بِکُمْ وَ بِأُمُورِکُمْ وَ أَنْفُسِکُمْ وَ أَمْوَالِکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا یَعْنِی عَلِیّاً (علیه السلام) وَ أَوْلَادَهُ الْأَئِمَّهًَْ (علیهم السلام) إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَهًِْ ثُمَّ وَصَفَهُمُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فَقَالَ الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ وَ کَانَ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فِی صَلَاهًِْ الظُّهْرِ وَ قَدْ صَلَّی رَکْعَتَیْنِ وَ هُوَ رَاکِعٌ وَ عَلَیْهِ حُلَّهًٌْ قِیمَتُهَا أَلْفُ دِینَارٍ وَ کَانَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) کَسَاهُ إِیَّاهَا وَ کَانَ النَّجَاشِیُّ أَهْدَاهَا لَهُ فَجَاءَ سَائِلٌ فَقَالَ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا وَلِیَّ اللَّهِ وَ أَوْلَی بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ تَصَدَّقْ عَلَی مِسْکِینٍ فَطَرَحَ الْحُلَّهًَْ إِلَیْهِ وَ أَوْمَأَ بِیَدِهِ إِلَیْهِ أَنِ احْمِلْهَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فِیهِ هَذِهِ الْآیَهًَْ وَ صَیَّرَ نِعْمَهًَْ أَوْلَادِهِ بِنِعْمَتِهِ فَکُلُّ مَنْ بَلَغَ مِنْ أَوْلَادِهِ مَبْلَغَ الْإِمَامَهًِْ یَکُونُ بِهَذِهِ الصِّفَهًِْ مِثْلَهُ فَیَتَصَدَّقُونَ وَ هُمْ رَاکِعُونَ وَ السَّائِلُ الَّذِی سَأَلَ أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) مِنَ الْمَلَائِکَهًِْ وَ الَّذِینَ یَسْأَلُونَ الْأَئِمَّهًَْ مِنْ أَوْلَادِهِ یَکُونُونَ مِنَ الْمَلَائِکَهًِْ.

امام صادق (علیه السلام)- احمدبن‌عیسی از امام صادق (علیه السلام) در مورد آیه: إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ الله وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ روایت کرده است که امام (علیه السلام) فرمود: «یعنی فقط آن‌ها مقدّم بر شما هستند، یعنی شایسته‌تر به شما، به امورتان و به جان‌هایتان و به اموالتان میباشند. الله وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ یعنی علی (علیه السلام) و اولادی از او که امام هستند تا روز قیامت. سپس خداوند عزّوجلّ آن‌ها را وصف نموده و فرموده است: الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاَةَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَهُمْ رَاکِعونَ؛ و امیرالمؤمنین (علیه السلام) در نماز ظهر بود و دو رکعت خوانده و در رکوع بود». آن حضرت، عبایی پوشیده بود که قیمتش هزار دینار بود. پیامبر (صلی الله علیه و آله) آن عبا را بر تن او کرده بود و نجّاشی آن را به پیامبر (صلی الله علیه و آله) هدیه داده بود. در این‌هنگام، فقیری آمد و گفت: «سلام بر تو ای ولی خدا و ای مقدّم به جانهای مؤمنان نسبت به خودشان، مسکینی را صدقه بده». پس حضرت، آن عبا را از دوش خود انداخت و با دستش به آن اشاره کرد که آن را بردارد. پس خداوند عزّوجلّ در این مورد، این آیه را نازل فرمود و نعمتی را که به او داده بود، به اولاد او نیز عطا فرمود. هر یک از فرزندانش که به ظرفیّت امامت رسیدند، در این نعمت، همپایه و همسنگ او هستند؛ یعنی آن‌ها صدقه می‌دهند درحالی‌که در رکوع هستند. آن مسکینی که از امیرالمؤمنین (علیه السلام) طلب صدقه کرد، از ملائکه بود و کسانی که از اولاد علی (علیه السلام) که از ائمّه (علیهم السلام) هستند، طلب صدقه می‌کنند نیز از ملائکه هستند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۱۰ الکافی، ج۱، ص۲۸۸/ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۴۷۷/ نورالثقلین/ البرهان/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۱۵۸/ وسایل الشیعهًْ، ج۵، ص۱۸

26 (مائده/55)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- قَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ زَیْنُ الْعَابِدِینَ (علیه السلام) لَمَّا آمَنَ عَبْدُ‌اللَّهِ‌بْنُ‌سَلَامٍ بَعْدَ مَسَائِلِهِ الَّتِی سَأَلَهَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ جَوَابِهِ إِیَّاهُ عَنْهَا ... نَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) إِلَی وَجهْهِ فَرَآهُ مُتَغَیِّراً وَ إِلَی عَیْنَیْهِ دَامِعَتَیْنِ فَقَالَ مَا لَکَ یَا عَبْدَ‌اللَّهِ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) قَصَدَتْنِی الْیَهُودُ وَ أَسَاءَتْ جَوَارِی وَ کُلُّ مَاعُونٍ لِی اسْتَعَارُوهُ مِنِّی وَ کَسَرُوهُ وَ أَتْلَفُوهُ وَ مَا اسْتَعَرْتُ مِنْهُمْ مَنَعُونِیهِ ثُمَّ زَادَ أَمْرُهُمْ بَعْدَ هَذَا فَقَدِ اجْتَمَعُوا وَ تَوَاطَئُوا وَ تَحَالَفُوا عَلَی أَنْ لَا یُجَالِسَنِی مِنْهُمْ أَحَدٌ وَ لَا یُبَایِعَنِی وَ لَا یُشَارِیَنِی وَ لَا یُکَلِّمَنِی وَ لَا یُخَالِطَنِی وَ قَدْ تَقَدَّمُوا بِذَلِکَ إِلَی مَنْ فِی مَنْزِلِی فَلَیْسَ یُکَلِّمُنِی أَهْلِی وَ کُلُّ جِیرَانِنَا یَهُودٌ وَ قَدِ اسْتَوْحَشْتُ مِنْهُمْ فَلَیْسَ لِی أُنْسٌ بِهِمْ وَ الْمَسَافَهًُْ مَا بَیْنَنَا وَ بَیْنَ مَسْجِدِکَ هَذَا وَ مَنْزِلِکَ بَعِیدَهًٌْ فَلَیْسَ یُمْکِنُنِی فِی کُلِّ وَقْتٍ یَلْحَقُنِی ضِیقُ صَدْرٍ مِنْهُمْ أَنْ أَقْصِدَ مَسْجِدَکَ أَوْ مَنْزِلَکَ فَلَمَّا سَمِعَ ذَلِکَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) غَشِیَهُ مَا کَانَ یَغْشَاهُ عِنْدَ نُزُولِ الْوَحْیِ عَلَیْهِ مِنْ تَعْظِیمِ أَمْرِ اللَّهِ تَعَالَی ثُمَّ سَرَی عَنْهُ وَ قَدْ أُنْزِلَ عَلَیْهِ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ* وَ مَنْ یَتَوَلَّ اللهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللهِ هُمُ الْغالِبُونَ قَالَ یَا عَبْدَ‌اللَّهِ‌بْنَ‌سَلَامٍ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ نَاصِرُکُمُ اللَّهُ عَلَی الْیَهُودِ الْقَاصِدِینَ بِالسُّوءِ لَکَ وَ رَسُولُهُ إِنَّمَا وَلِیُّکَ وَ نَاصِرُکَ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ صِفَتُهُمْ أَنَّهُمْ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ أَیْ وَ هُمْ فِی رُکُوعِهِمْ ثُمَّ قَالَ یَا عَبْدَ‌اللَّهِ‌بْنَ‌سَلَامٍ وَ مَنْ یَتَوَلَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا مَنْ تَوَلَّاهُمْ وَ وَالَی أَوْلِیَاءَهُمْ وَ عَادَی أَعْدَاءَهُمْ وَ لَجَأَ عِنْدَ الْمُهِمَّاتِ إِلَی اللَّهِ ثُمَّ إِلَیْهِمْ فَإِنَّ حِزْبَ اللهِ جُنْدَهُ هُمُ الْغالِبُونَ لِلْیَهُودِ وَ سَائِرِ الْکَافِرِینَ أَیْ فَلَا یَهُمَّنَّکَ یَا ابْنَ‌سَلَامٍ فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَی وَ هَؤُلَاءِ أَنْصَارُکَ وَ هُوَ کَافِیکَ شُرُورَ أَعْدَائِکَ وَ ذَائِدٌ عَنْکَ مَکَایِدَهُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) یَا عَبْدَ‌اللَّهِ‌بْنَ‌سَلَامٍ أَبْشِرْ فَقَدْ جَعَلَ اللَّهُ لَکَ أَوْلِیَاءَ خَیْراً مِنْهُمْ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ فَقَالَ عَبْدُ‌اللَّهِ مَنْ هَؤُلَاءِ الَّذِینَ آمَنُوا فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) إِلَی سَائِلٍ فَقَالَ هَلْ أَعْطَاکَ أَحَدٌ شَیْئاً الْآنَ قَالَ نَعَمْ ذَلِکَ الْمُصَلِّی أَشَارَ إِلَیَّ بِإِصْبَعِهِ أَنْ خُذِ الْخَاتَمَ فَأَخَذْتُهُ فَنَظَرَ إِلَیْهِ وَ إِلَی الْخَاتَمِ فَإِذَا هُوَ خَاتَمُ عَلِیٍّ (علیه السلام) فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) اللَّهُ أَکْبَرُ هَذَا وَلِیُّکُمْ بَعْدِی وَ أَوْلَی النَّاسِ بَعْدِی عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام).

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- از امام سجّاد (علیه السلام) روایت است: وقتی عبدالله‌بن‌سلام به پیامبر (صلی الله علیه و آله) ایمان آورد پس از سؤال‌هایی‌که نمود و جوابهایی که دریافت کرد... تا چشم پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) به او افتاد دید رنگش تغییرکرده و از دو چشمش اشک می‌بارد، فرمود: «چه شده عبدالله»؟ گفت: «یا رسول الله، یهودیان به من حمله کردند و هرچه در منزل داشتم از من به امانت گرفته و شکستند و هرچه از آنها به امانت خواستم ندادند بعد با هم قرار گذاشتند که با من مجالست و معامله و مشورت نکنند و حتی سخن نگویند و هرگز رفت و آمدی نکنند. آن‌ها با خانواده من نیز چنین قراردادی کردند و دیگر اهل منزلم نیز با من صحبت نمی‌کنند و تمام همسایگان یهودم همین طورند. از آن‌ها بیزار شده‌ام و دیگر با آنها انس و الفتی ندارم؛ امّا فاصله بین من و مسجد و خانه شما زیاد است و امکان ندارد هر وقت ناراحت شدم در مسجد یا منزلتان خدمت شما برسم. پس از شنیدن سخنان عبد الله، پیامبر اکرم را حالتی مانند حالت وحی دست داد و بعد از لحظه‌ای آن حالت مرتفع شد و این آیه نازل گردید: إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ وَ مَنْ یَتَوَلَّ الله وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ الله هُمُ الْغالِبُونَ. فرمود یا عبدالله‌بن‌سلام، ولی شما خداست و یاور شما بر یهودیانی که علیه شما توطئه می‌کنند اوست و رسول خدا نیز یاور شما و کسانی است که نماز به پا میدارند و در حال رکوع زکات می‌دهند». سپس فرمود: «یا عبد الله هرکه خدا و پیامبر و مؤمنین را دوست داشته باشد و دوستان آن‌ها را دوست بدارد و با دشمنان آن‌ها دشمن باشد و در گرفتاری‌ها به خدا و آن‌ها پناه ببرد، همانا حزب خدا بر یهودیان و سایر کافران پیروزند. مبادا ناراحت باشی، خدا و این گروه یاور تو هستند و او مدافع تو از شر دشمنانت است و جلوی مکر و حیله آن‌ها را میگیرد». پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمود: «یا عبدالله‌بن‌سلام، به تو مژده میدهم که خداوند دوستانی بهتر از آن‌ها به تو عنایت کرده که آن دوستان عبارتند از: «خدا و پیامبرش و کسانی که ایمان دارند و نماز می‌خوانند و در حال رکوع زکات می‌دهند». عبد الله گفت: «آن شخصی که این امتیاز را دارد کیست»؟ پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) رو به جانب سائلی نموده فرمود: «هم اکنون کسی به تو چیزی داد»؟ گفت: «آری، آن نمازگزار دست خود را به جانب من دراز کرد و اشاره نمود که این انگشتر را از او بگیرم، من از دست او گرفتم». پیامبر (صلی الله علیه و آله) نگاهی به انگشتر و آن سمت نمود و دید انگشتر علی (علیه السلام) است. آنگاه فرمود: «الله اکبر، این شخص ولیّ شما بعد از من و برترین مردم پس از من است».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۱۲ بحارالأنوار، ج۹۰، ص۳۲۸/ التّفسیر الإمام العسکری، ص۴۶۲/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۱۵۸/ العیاشی، ج۱، ص۳۲۸/ القمی، ج۱، ص۱۷۰/ روضهًْ الواعظین، ج۱، ص۱۰۲/ الیقین، ص۲۲۳/ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۲۳۴/ نورالثقلین/ البرهان

27 (مائده/55)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَن أَبِی رَافِعٍ قَالَ: فَاسْتَیْقَظَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) وَ هُوَ یَقْرَأُ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا حَتَّی أَتَی عَلَی آخِرِ الْآیَهًِْ ثُمَّ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَتَمَّ لِعَلِیٍّ نِعْمَتَهُ وَ هَنِیئاً لَهُ بِفَضْلِ اللَّهِ الَّذِی آتَاهُ ثُمَّ قَالَ یَا أَبَا رَافِعٍ کَیْفَ أَنْتَ وَ قَوْمٌ یُقَاتِلُونَ عَلِیّاً (علیه السلام) وَ هُوَ عَلَی الْحَقِّ وَ هُمْ عَلَی الْبَاطِلِ جِهَادُهُمْ حَقٌّ لِلَّهِ عَزَّ اسْمُهُ فَمَنْ لَمْ یَسْتَطِعْ فَبِقَلْبِهِ لَیْسَ وَرَاءَهُ شَیْءٌ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- ابورافع گوید: پیامبر (صلی الله علیه و آله) بیدار شد، درحالی‌که این آیه را می‌خواند؛ إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ الله وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ تا اینکه آیه را تا آخر قرائت کرد. سپس فرمود: «حمد و سپاس برای خدایی است که نعمتش را بر علی (علیه السلام) تمام کرد و این فضلی که از جانب خداوند برای او آمد، گوارای او باد». سپس فرمود: «ای ابورافع! تو درباره‌ی قومی که با علی (علیه السلام) پیکار می‌کنند، چه خواهی کرد؟ درحالی‌که او بر حق است و آن‌ها بر باطل. و جهاد با آنان حق است و برای خداوند تعالی! پس هرکس نتوانست در این جهاد حضور یابد، پس حداقل با قلبش جهاد کند و دیگر چیزی فراتر از این وجود ندارد».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۱۴ بحارالأنوار، ج۲۲، ص۱۰۳/ بحارالأنوار، ج۳۲، ص۳۰۵

28 (مائده/55)

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَن جَابِرِ‌بْنِ‌عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِیِّ، قَالَ: کُنَّا جُلُوساً عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) إِذْ وَرَدَ عَلَیْنَا أَعْرَابِیٌّ أَشْعَثُ الْحَالِ عَلَیْهِ أَثْوَابٌ رِثَّهًٌْ وَ الْفَقْرُ بَیْنَ عَیْنَیْهِ فَلَمَّا دَخَلَ وَ سَلَّمَ قَالَ شِعْراً أَتَیْتُکَ وَ الْعَذْرَاءُ تَبْکِی بِرَنَّهًٍْ وَ قَدْ ذَهِلَتْ أُمُّ الصَّبِیِّ عَنِ الطِّفْل وَ أُخْتٌ وَ بِنْتَانِ وَ أُمٌّ کَبِیرَهًٌْ وَ قَدْ کِدْتُ مِنْ فَقْرِی أُخَالِطُ فِی عَقْلِی وَ قَدْ مَسَّنِی فَقْرٌ وَ ذُلٌّ وَ فَاقَهًٌْ وَ لَیْسَ لَنَا شَیْءٌ یُمِرُّ وَ لَا یُحْلِی وَ مَا الْمُنْتَهَی إِلَّا إِلَیْکَ مَفَرُّنَا وَ أَیْنَ مَفَرُّ الْخَلْقِ إِلَّا إِلَی الرُّسُلِ قَالَ فَلَمَّا سَمِعَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) ذَلِکَ بَکَی بُکَاءً شَدِیداً ثُمَّ قَالَ لِأَصْحَابِهِ مَعَاشِرَ الْمُسْلِمِینَ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی سَبَقَ إِلَیْکُمْ جَزَاءً وَ الْجَزَاءُ مِنَ اللَّهِ غُرَفٌ فِی الْجَنَّهًِْ تُضَاهِی غُرَفَ إِبْرَاهِیمَ الْخَلِیلِ (علیه السلام) فَمَنْ کَانَ مِنْکُمْ یُوَاسِی هَذَا الْفَقِیرَ فَقَالَ فَلَمْ یُجِبْهُ أَحَدٌ وَ کَانَ فِی نَاحِیَهًِْ الْمَسْجِدِ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) یُصَلِّی رَکَعَاتِ التَّطَوُّعِ کَانَتْ لَهُ دَائِماً فَأَوْمَأَ إِلَی الْأَعْرَابِیِّ بِیَدِهِ فَدَنَا مِنْهُ فَرَفَعَ إِلَیْهِ الْخَاتَمَ مِنْ یَدِهِ وَ هُوَ فِی صَلَاتِهِ فَأَخَذَهُ الْأَعْرَابِیُّ وَ انْصَرَفَ وَ هُوَ یَقُولُ بَعْدَ الصَّلَاهًِْ عَلَی الرَّسُولِ (صلی الله علیه و آله) أَنْتَ مَوْلًی یُرْتَجَی بِهِ مِنَ اللَّهِ فِی الدُّنْیَا إِقَامَهًُْ الدِّینِ خَمْسَهًٌْ فِی الْأَنَامِ کُلُّهُمْ وَ أَنْتُمُ فِی الْوَرَی مَیَامِینُ ثُمَّ إِنَّ النَّبِیَّ (صلی الله علیه و آله) أَتَاهُ جَبْرَئِیلُ وَ نَادَی السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) رَبُّکَ یُقْرِئُکَ السَّلَامَ وَ یَقُولُ لَکَ اقْرَأْ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ* وَ مَنْ یَتَوَلَّ اللهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللهِ هُمُ الْغالِبُونَ فَعِنْدَ ذَلِکَ قَامَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) قَائِماً عَلَی قَدَمَیْهِ وَ قَالَ مَعَاشِرَ الْمُسْلِمِینَ أَیُّکُمُ الْیَوْمَ عَمِلَ خَیْراً حَتَّی جَعَلَهُ اللَّهُ وَلِیَّ کُلِّ مَنْ آمَنَ قَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) مَا فِینَا مَنْ عَمِلَ خَیْراً سِوَی ابْنِ عَمِّکَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) فَإِنَّهُ تَصَدَّقَ عَلَی الْأَعْرَابِیِّ بِخَاتَمِهِ وَ هُوَ یُصَلِّی قَالَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) وَجَبَتِ الْغُرَفُ لِابْنِ‌عَمِّی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ (علیه السلام) فَقَرَأَ عَلَیْهِمُ الْآیَهًَْ قَالَ فَتَصَدَّقَ النَّاسُ فِی ذَلِکَ الْیَوْمِ عَلَی ذَلِکَ الْأَعْرَابِیِّ فَوَلَّی وَ هُوَ یَقُولُ. أَنَا مَوْلًی لِخَمْسَهًٍْ أُنْزِلَتْ فِیهِمُ السُّوَرُ أَهْلِ طَهَ وَ هَلْ أَتَی فَاقْرَءُوا یُعْرَفُ الْخَبَرُ وَ الطَّوَاسِینَ بَعْدَهَا وَ الْحَوَامِیمَ وَ الزُّمَرَ أَنَا مَوْلًی لِهَؤُلَاءِ وَ عَدُوٌّ لِمَنْ کَفَر.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- جابر (رحمة الله علیه) گوید: نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله) نشسته بودیم که بادیه‌نشین ژولیده‌ای نزد ما آمد و لباسی کهنه پوشیده بود و فقر از پیشانی‌اش نمایان بود. هنگامی که وارد شد و سلام کرد، شعری سرود و گفت: نزد تو آمدم درحالی که دوشیزه، با صدای بلند گریه می‌کند و مادر کودک، طفلش را فراموش‌کرده است. و خواهری و دو دختر و مادر بزرگ [گریه می‌کنند] و نزدیک است در اثر فقر عقلم مختل شود. فقر و خواری و تنگدستی به من رسیده است و ما چیز تلخ و شیرینی [برای خوردن] نداریم. پایان امر و فرار ما [در مشکلات] جز به‌سوی تو نیست و کجا فرار خلق جز به‌سوی پیامبران است»؟ هنگامی که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) آن را شنید، به شدّت گریه کرد. سپس به اصحابش فرمود: «ای گروه مسلمانان! خدای تعالی پاداشی به‌سوی شما پیش فرستاده و پاداش از طرف خداوند غرفه‌هایی در بهشت است که شبیه غرفه‌های ابراهیم‌خلیل است؛ پس‌کدام یک از شما به این فقیر کمک می‌کند»؟ هیچ کس به پیامبر (صلی الله علیه و آله) پاسخ نداد و علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) در یک طرف مسجد نماز مستحبّی می‌خواند و دائما آن را انجام می‌داد. به مرد بادیه‌نشین اشاره کرد؛ پس به او نزدیک شد و درحال نماز انگشتر را از دستش درآورد و به او داد. بادیه‌نشین رفت درحالی‌که بعد از صلوات بر پیامبر (صلی الله علیه و آله) می‌گفت: تو مولایی هستی که امید می‌رود خداوند به‌وسیله‌ی او در دنیا دین را به پا دارد. همه‌ی پنج نفر، در میان مخلوقات [برگزیده هستند] و شما در میان جهانیان با برکت هستید. سپس جبرئیل نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله) آمد و صدا زد: «سلام بر تو ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! پروردگارت به تو سلام می‌رساند و می‌فرماید: بخوان: إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ وَ مَنْ یَتَوَلَّ الله وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ الله هُمُ الْغالِبُونَ. در این هنگام پیامبر (صلی الله علیه و آله) بر روی پاهای خود ایستاد و فرمود: «ای گروه مسلمانان! امروز کدام یک از شما کار خیری انجام داده تا اینکه خداوند او را سرپرست همه‌ی مؤمنان قرار داده است»؟ گفتند: «ای رسول خدا! کسی که کار خیری انجام داده در میان ما وجود ندارد جز پسر عمویت علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) که او درحالی‌که نماز می‌خواند انگشترش را به بادیه‌نشین صدقه داد». پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «غرفه‌های بهشتی برای پسر عمویم علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) واجب شد». سپس همین آیه را برای آن‌ها خواند. مردم در آن روز به آن بادیه‌نشین صدقه دادند و او برگشت درحالی‌که می‌گفت: من دوستدار پنج نفرم که سوره‌ها در مورد آن‌ها نازل‌شده است: اهل [سوره‌های] طه و هَل أتَی [هستند] [آن سوره‌ها را] بخوانید که خبر [آن‌ها برای شما] معلوم می‌شود. و [سوره‌های] طواسین که بعد از آن‌ها حوامیم و زمر است. من این‌ها را دوست دارم و با کسی که [نسبت به این‌ها] کافر شود دشمن هستم.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۱۴ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۱۹۳/ الفضایل، ص۱۴۹/ مستدرک الوسایل، ج۷، ص۲۵۸

29 (مائده/55)

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- جَاءَ بَعْضُ الزَّنَادِقَهًِْ إِلَی امیرالمؤمنین (علیه السلام) وَ قَالَ لَوْلَا مَا فِی الْقُرْآنِ مِنَ الِاخْتِلَافِ وَ التَّنَاقُضِ لَدَخَلْتُ فِی دِینِکُمْ فَقَالَ لَهُ عَلِیٌّ (علیه السلام) وَ مَا هُوَ قَال ... وَأَجِدُهُ یَقُولُ قُلْ إِنَّما أَعِظُکُمْ بِواحِدَةٍ فَمَا هَذِهِ الْوَاحِدَهًُْ ... فقال (علیه السلام) وَ أَمَّا قَوْلُهُ إِنَّما أَعِظُکُمْ بِواحِدَةٍ فَإِنَّ اللَّهَ جَلَّ ذِکْرُهُ أَنْزَلَ عَزَائِمَ الشَّرَائِعِ وَ آیَاتِ الْفَرَائِضِ فِی أَوْقَاتٍ مُخْتَلِفَهًٍْ کَمَا خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِی سِتَّهًِْ أَیَّامٍ وَ لَوْ شَاءَ أَنْ یَخْلُقَهَا فِی أَقَلَّ مِنْ لَمْحِ الْبَصَرِ لَخَلَقَ وَ لَکِنَّهُ جَعَلَ الْأَنَاهًَْ وَ الْمُدَارَاهًَْ مِثَالًا لِأُمَنَائِهِ وَ إِیجَاباً لِلْحُجَّهًِْ عَلَی خَلْقِهِ‌فَکَانَ أَوَّلُ مَا قَیَّدَهُمْ بِهِ الْإِقْرَارَ بِالْوَحْدَانِیَّهًِْ وَ الرُّبُوبِیَّهًِْ وَ الشَّهَادَهًَْ بِأَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ فَلَمَّا أَقَرُّوا بِذَلِکَ تَلَاهُ بِالْإِقْرَارِ لِنَبِیِّهِ (صلی الله علیه و آله) بِالنُّبُوَّهًِْ وَ الشَّهَادَهًِْ لَهُ بِالرِّسَالَهًِْ فَلَمَّا انْقَادُوا لِذَلِکَ فَرَضَ عَلَیْهِمُ الصَّلَاهًَْ ثُمَّ الصَّوْمَ ثُمَّ الْحَجَّ ثُمَّ الْجِهَادَ ثُمَّ الزَّکَاهًَْ ثُمَّ الصَّدَقَاتِ وَ مَا یَجْرِی مَجْرَاهَا مِنْ مَالِ الْفَیْءِ فَقَالَ الْمُنَافِقُونَ هَلْ بَقِیَ لِرَبِّکَ عَلَیْنَا بَعْدَ الَّذِی فَرَضْتَهُ عَلَیْنَا شَیْءٌ آخَرُ یَفْتَرِضُهُ فَتَذْکُرُهُ لِتَسْکُنَ أَنْفُسُنَا أَنَّهُ لَمْ یَبْقَ غَیْرُهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ فِی ذَلِکَ قُلْ إِنَّما أَعِظُکُمْ بِواحِدَةٍ یَعْنِی الْوَلَایَهًَْ فَأَنْزَلَ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ وَ لَیْسَ بَیْنَ الْأُمَّهًِْ خِلَافٌ أَنَّهُ لَمْ یُؤْتِ الزَّکَاهًَْ یَوْمَئِذٍ أَحَدٌ وَ هُوَ رَاکِعٌ غَیْرُ رَجُلٍ وَاحِدٍ لَوْ ذُکِرَ اسْمُهُ فِی الْکِتَابِ لَأَسْقَطَ مَعَ مَا أَسْقَطَ مِنْ ذِکْرِهِ وَ هَذَا وَ مَا أَشْبَهَهُ مِنَ الرُّمُوزِ الَّتِی ذَکَرْتُ لَکَ ثُبُوتَهَا فِی الْکِتَابِ لِیَجْهَلَ مَعْنَاهُ الْمُحَرِّفُونَ فَیَبْلُغَ إِلَیْکَ وَ إِلَی أَمْثَالِکَ وَ عِنْدَ ذَلِکَ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَ رَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دِینا.

امام علی (علیه السلام)- یکی از زندیقان نزد امیرمؤمنان حضرت علی (علیه السلام) رفت و عرض کرد: اگر در قرآن اختلاف و تناقض نبود، هر آینه به دینتان میگرویدم. حضرت علی (علیه السلام) به او فرمود: از چه سخن می‌گویی [در کجای قرآن اختلاف و تناقض هست]؟... و یافتهام که میگوید: شما را به یک چیز اندرز می‌دهم. (سبأ/۴۶). پس این واحده چیست؟... حضرت فرمود: و امّا کلام حق تعالی: شما را به یک چیز اندرز می‌دهم. (سبأ/۴۶). خداوند تبارک‌وتعالی، احکام شریعتها و نشانههای واجبات را در زمانهای گوناگونی نازل فرمود، همان‌گونه که آسمانها و زمین را در شش روز آفرید و اگر خواسته بود آنان را در کمتر از چشم بر هم زدنی بیافریند، هرآینه آفریده بود. امّا او بردباری و حوصله را مثالی برای امنای خود و حجّتی برای آفریدگانش قرار داد. پس نخستین چیزی که بر آنان واجب کرد، اقرار به یگانگی و ربوبیّت و گواهی به این بود که هیچ خدایی جز خدای یگانه نیست. چون آنان به این اقرار کردند، اقرار به پیامبری پیامبرش و گواهی به رسالت او را در پی اقرار نخست آورد. چون آنان به این امر گردن نهادند، نماز و سپس روزه و سپس حج و سپس جهاد و سپس زکات و سپس صدقه و همانند آن یعنی فیء را بر آنان واجب ساخت. منافقان گفتند: اگر پس از آنچه پروردگارت بر ما واجب ساخت، چیز دیگری نیز باقی مانده که از واجبات او باشد، آن را برایمان بازگو تا مطمئن شویم چیز دیگری باقی نمانده است. آنگاه خداوند در این باره نازل فرمود: شما را به یک چیز اندرز می‌دهم. (سبأ/۴۶). یعنی ولایت. و نازل فرمود: إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ الله وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاَةَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَهُمْ رَاکِعُونَ میان این امّت هیچ اختلافی نیست که در آن روز، تنها یک مرد درحالی‌که رکوع میگذاشت، زکات داد. اگر نام او در کتاب ذکر می‌شد، بی‌شک به همراه آنچه که درباره‌ی او بود و آنان آن را حذف کردند، از میان میرفت. این آیه و رموز همانند آنکه برایت ذکر کردم، از آن رو استوار شد که تحریف‌کنندگان معنایش را در نیابند و به تو و همانند تو برسد. در آن هنگام خداوند عزّوجلّ فرمود: الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ الإِسْلاَمَ دِینًا».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۱۶ بحارالأنوار، ج۹۰، ص۱۲۱/ الاحتجاج، ج۱، ص۲۵۴/ مستدرک الوسایل، ج۷، ص۲۵۵/ نورالثقلین/ البرهان

30 (مائده/55)

الصّادق (علیه السلام)- عَن ابْنِ أَبِی‌یَعْفُورٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) أَعْرِضُ عَلَیْکَ دِینِیَ الَّذِی أَدِینُ اللَّهَ بِهِ قَالَ هَاتِهِ قُلْتُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ أُقِرُّ بِمَا جَاءَ بِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ قَالَ ثُمَّ وَصَفْتُ لَهُ الْأَئِمَّهًَْ حَتَّی انْتَهَیْتُ إِلَی أَبِی‌جَعْفَر (علیه السلام) قُلْتُ وَ أَقُولُ فِیکَ مَا أَقُولُ فِیهِمْ فَقَالَ أَنْهَاکَ أَنْ تَذْهَبَ بِاسْمِی فِی النَّاسِ قَالَ أَبَانٌ قَالَ ابْنُ‌أَبِی‌یَعْفُورٍ قُلْتُ لَهُ مَعَ الْکَلَامِ الْأَوَّلِ وَ أَزْعُمُ أَنَّهُمْ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ فِی الْقُرْآنِ أَطِیعُوا اللهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَقَالَ أَبُوعَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) وَ الْآیَهًَْ الْأُخْرَی فَاقْرَأْ قَالَ قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ أَیَّ آیَهًٍْ قَالَ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ.

امام صادق (علیه السلام)- ابن‌ابی‌یعفور گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «فهم خودم از دینی که خداوند به من داده را به تو عرضه کنم»؟ امام (علیه السلام) فرمود: «عرضه کن». عرض کردم: «شهادت می‌دهم که خدایی جز الله نیست و شهادت می‌دهم که محمّد (صلی الله علیه و آله) رسول خداست و آنچه را که او از جانب خداوند آورده، قبول دارم». سپس اوصاف ائمّه (علیهم السلام) را برای او شمردم تا به امام باقر (علیه السلام) رسیدم و گفتم: در مورد شما نیز آنچه در مورد آن‌ها گفتم، می‌گویم». سپس فرمود: «تو را از این که اسمم را در میان مردم ببری، نهی می‌کنم». ابان به نقل از ابن ابویعفور روایت کرده است: «این را به همراه سخن نخست، به امام صادق (علیه السلام) گفتم: گمان می‌کنم اینان کسانی هستند که خداوند در قرآن می‌فرماید: از خدا اطاعت کنید و از رسول و اولو الامر خویش فرمان برید. (نساء/۵۹). امام صادق (علیه السلام) فرمود: «آیه‌ی دیگر را بخوان». عرض کردم: «فدایت شوم، کدام آیه»؟ فرمود: «إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ الله وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاَةَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَهُمْ رَاکِعونَ».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۱۸ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۱۸۷/ العیاشی، ج۱، ص۳۲۷/ البرهان

31 (مائده/55)

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- زَیْدُ‌بْنُ‌حَمْزَهًَْ بْنِ‌مُحَمَّدِ‌بْنِ عَلِیِّ‌بْنِ‌زِیَادٍ الْقَصَّارُ مُعَنْعَناً عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیِّ‌بْنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام) أَنَّهُ کَانَ یَقُول مَنْ أَحَبَّ اللَّهَ أَحَبَّ النَّبِیَّ (صلی الله علیه و آله) وَ مَنْ أَحَبَّ النَّبِیَّ أَحَبَّنَا وَ مَنْ أَحَبَّنَا أَحَبَّ شِیعَتَنَا فَإِنَّ النَّبِیَّ (صلی الله علیه و آله) وَ نَحْنُ وَ شِیعَتُنَا مِنْ طِینَهًٍْ وَاحِدَهًٍْ وَ نَحْنُ فِی الْجَنَّهًِْ لَا نُبْغِضُ مَنْ یُحِبُّنَا وَ لَا نُحِبُّ مَنْ أَبْغَضَنَا اقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا.. قَالَ الْحَارِثُ صَدَقَ اللَّهُ مَا نَزَلَتْ إِلَّا فِیهِ.

امام علی (علیه السلام)- از زیدبن‌بن‌حمزه روایت است: امام علی (علیه السلام) فرمود: هرکس خدا را دوست داشته باشد، پیامبر (صلی الله علیه و آله) را دوست می‌دارد و هرکس پیامبر (صلی الله علیه و آله) دوست داشته باشد، ما را دوست می‌دارد و هرکس ما را دوست داشته باشد، شیعیان ما را دوست می‌دارد؛ چون پیامبر (صلی الله علیه و آله) و ما و شیعیان ما از یک طبیعت هستیم و ما در بهشت دوستدارمان را دشمن نمی‌داریم و دشمنمان را دوست نمی‌داریم. اگر خواستید بخوانید: إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا... حارث گفت: خداوند راست گفت. جز درباره‌ی علی (علیه السلام) نازل نشد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۱۸ بحارالأنوار، ج۳۵، ص۱۹۸/ فرات الکوفی، ص۱۲۸

32 (مائده/55)

الرّضا (علیه السلام)- عَبْدُ اللَّهِ‌بْنُ‌أَبِی‌الْهُذَیْل قال: سَأَلْتُهُ عَنِ الْإِمَامَهًِْ فِیمَنْ تَجِبُ وَ مَا عَلَامَهًُْ مَنْ تَجِبُ لَهُ الْإِمَامَهًُْ فَقَالَ إِنَّ الدَّلِیلَ عَلَی ذَلِکَ وَ الْحُجَّهًَْ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ وَ الْقَائِمَ بِأُمُورِ‌الْمُسْلِمِینَ وَ النَّاطِقَ بِالْقُرْآنِ وَ الْعَالِمَ بِالْأَحْکَامِ أَخُو نَبِیِّ اللَّهِ وَ خَلِیفَتُهُ عَلَی أُمَّتِهِ وَ وَصِیُّهُ عَلَیْهِمُ وَ وَلِیُّهُ الَّذِی‌کَانَ مِنْهُ بِمَنْزِلَهًِْ هَارُونَ مِنْ مُوسَی (علیه السلام) الْمَفْرُوضُ الطَّاعَهًِْ بِقَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ الْمَوْصُوفُ بِقَوْلِهِ عَزَّوَجَلَّ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ الْمَدْعُوُّ إِلَیْهِ بِالْوَلَایَهًِْ الْمُثْبَتُ لَهُ الْإِمَامَهًُْ یَوْمَ غَدِیرِخُمٍّ بِقَوْلِ الرَّسُولِ (صلی الله علیه و آله) عَنِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ أَلَسْتُ أَوْلَی بِکُمْ مِنْکُمْ بِأَنْفُسِکُمْ قَالُوا بَلَی قَالَ فَمَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَ اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ وَ أَعِنْ مَنْ أَعَانَه.

امام رضا (علیه السلام)- عبدالله‌بن‌ابی‌هذیل گوید: از او درباره‌ی امامت پرسیدم: «و اینکه امامت در چه کسی است و علامت کسی که مقام امامت را دارد چیست»؟ گفت: «راهنمای این امر و حجّت بر مؤمنان و قائم به امور مسلمانان و ناطق به قرآن و عالم به احکام، همان برادر پیامبر خدا و جانشین او بر امتش و وصیّ او بر آنان و ولیّ اوست که نسبت به او به‌منزله‌ی هارون از موسی (علیه السلام) بود و کسی که پیروی از او به کلام خداوند: ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از خدا اطاعت کنید و از رسول و اولو الامر خویش فرمان برید. (نساء/۵۹) واجب است. و اوست که به این سخن خدا توصیف شده: إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ و اوست که ولایت با اوست و در روز غدیرخم امامت او اثبات شد. با سخن پیامبر که از جانب خدا بود: «آیا من به شما از خودتان اولی‌تر نیستم»؟ گفتند: «آری»، فرمود: «هر کس را که من مولای او هستم علی (علیه السلام) نیز مولای اوست، خداوندا، هرکس را که علی را دوست بدارد دوست بدار، و هرکس را که علی را دشمن بدارد دشمن بدار، و هرکس را که علی را یاری کند، یاری کن».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۱۸ بحارالأنوار، ج۳۶، ص۳۹۶/ عیون أخبار الرضا (ج۱، ص۵۴/ الصراط المستقیم، ج۲، ص۱۵۸/ کمال الدین، ج۲، ص۳۳۶/ الخصال، ج۲، ص۴۷۸

33 (مائده/55)

الباقر (علیه السلام)- عَن زُرارۀ عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ ما ظَلَمُونا وَ لکِنْ کانُوا أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی أَعْظَمُ وَ أَعَزُّ وَ أَجَلُّ وَ أَمْنَعُ مِنْ أَنْ یُظْلَمَ وَ لَکِنَّهُ خَلَطَنَا بِنَفْسِهِ فَجَعَلَ ظُلْمَنَا ظُلْمَهُ وَ وَلَایَتَنَا وَلَایَتَهُ حَیْثُ یَقُولُ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا یَعْنِی الْأَئِمَّهًَْ (علیهم السلام) مِنَّا ثُمَّ قَالَ فِی مَوْضِعٍ آخَرَ وَ ما ظَلَمُونا وَ لکِنْ کانُوا أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ.

امام باقر (علیه السلام)- زراره گوید: از امام باقر (علیه السلام) در مورد آیه: و آنان بر ما ستم نکردند، بلکه بر خود ستم می‌کردند. (بقره/۵۷) پرسیدم، فرمود: «خداوند متعال بزرگتر، باشکوه‌تر، عزیزتر و دست نیافتنی‌تر از آن است که مورد ظلم واقع گردد، امّا او خودش را کنار ما قرار داده و ما را با خود ممزوج ساخته، و این‌گونه ظلم به ما را ظلم به خودش دانسته و ولایت ما را ولایت خودش قرار داده، آنجا که می‌گوید: إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ الله وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ یعنی ائمه (علیهم السلام) از میان ما. سپس درجایی دیگر می‌فرماید: و آنان بر ما ستم نکردند، بلکه بر خود ستم می‌کردند. (بقره/۵۷)».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۲۰ الکافی، ج۱، ص۱۴۶/ نورالثقلین/ البرهان

34 (مائده/55)

الباقر (علیه السلام)- عَنْ زُرَارَهًَْ وَ الْفُضَیْلِ‌بْنِ‌یَسَارٍ وَ بُکَیْرِ‌بْنِ‌أَعْیَنَ وَ مُحَمَّدِ‌بْنِ‌مُسْلِمٍ وَ بُرَیْدِ‌بْنِ‌مُعَاوِیَهًَْ وَ أَبِی‌الْجَارُودِ جَمِیعاً عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ: أَمَرَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ رَسُولَهُ (صلی الله علیه و آله) بِوَلَایَهًِْ عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ أَنْزَلَ عَلَیْهِ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ فَرَضَ وَلَایَهًَْ أُولِی الْأَمْرِ فَلَمْ یَدْرُوا مَا هِیَ فَأَمَرَ اللَّهُ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) أَنْ یُفَسِّرَ لَهُمُ الْوَلَایَهًَْ کَمَا فَسَّرَ لَهُمُ الصَّلَاهًَْ وَ الزَّکَاهًَْ وَ الصَّوْمَ وَ الْحَجَّ فَلَمَّا أَتَاهُ ذَلِکَ مِنَ اللَّهِ ضَاقَ بِذَلِکَ صَدْرُ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ تَخَوَّفَ أَنْ یَرْتَدُّوا عَنْ دِینِهِمْ وَ أَنْ یُکَذِّبُوهُ فَضَاقَ صَدْرُهُ وَ رَاجَعَ رَبَّهُ عَزَّوَجَلَّ فَأَوْحَی اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ إِلَیْهِ یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ فَصَدَعَ بِأَمْرِ اللَّهِ تَعَالَی ذِکْرُهُ فَقَامَ بِوَلَایَهًِْ عَلِیٍّ (علیه السلام) یَوْمَ غَدِیرِ‌خُمٍّ فَنَادَی الصَّلَاهًَْ جَامِعَهًًْ وَ أَمَرَ النَّاسَ أَنْ یُبَلِّغَ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ.

امام باقر (علیه السلام)- زراره و دیگران نقل می‌کنند: امام باقر (علیه السلام) فرمود: خداوند عزّوجلّ، پیامبرش را به ولایت علی (علیه السلام) امر کرد و این آیه را بر او نازل فرمود: إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ و ولایت اولوالأمر را واجب گردانید، و آن‌ها نمی‌دانستند که آن چیست»؟ خداوند، محمّد (صلی الله علیه و آله) را امر کرد که ولایت را برای آن‌ها تفسیر کند، آن چنان که نماز، زکات، روزه و حج را برایشان تفسیر کرده بود. پس زمانی که این حکم از جانب خداوند برای او آمد، پیامبر (صلی الله علیه و آله) به‌خاطر این حکم، دلگیر شد و ترسید که آن‌ها از دینشان بازگردند و او را تکذیب کنند. او دلگیر شد و به‌سوی پرودگار عزّوجلّ بازگشت [یعنی در این زمینه اقدامی نکرد]. پس خداوند عزیز و بلند مرتبه، این آیه را به او وحی کرد: یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ وَإِن لَّمْ تَفْعلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَالله یَعصِمُکَ مِنَ النَّاس پس به امر خداوند گردن نهاد. او در روز غدیرخم، ولایت را به علی (علیه السلام) داد، سپس ندا داد: «نماز به جماعت است»، و به مردم امرکرد که شاهدان، این موضوع را به غایبان برسانند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۲۰ الکافی، ج۱، ص۲۸۹/ نورالثقلین/ البرهان

35 (مائده/55)

الصّادق (علیه السلام)- عَن أَبِی‌مَسْرُوقٍ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ قُلْتُ إِنَّا نُکَلِّمُ النَّاسَ فَنَحْتَجُّ عَلَیْهِمْ بِقَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ أَطِیعُوا اللهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَیَقُولُونَ نَزَلَتْ فِی أُمَرَاءِ السَّرَایَا فَنَحْتَجُّ عَلَیْهِمْ بِقَوْلِهِ عَزَّوَجَلَّ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ ... فَیَقُولُونَ نَزَلَتْ فِی الْمُؤْمِنِینَ وَ نَحْتَجُّ عَلَیْهِمْ بِقَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی فَیَقُولُونَ نَزَلَتْ فِی قُرْبَی الْمُسْلِمِینَ قَالَ فَلَمْ أَدَعْ شَیْئاً مِمَّا حَضَرَنِی ذِکْرُهُ مِنْ هَذِهِ وَ شِبْهِهِ إِلَّا ذَکَرْتُهُ فَقَالَ لِی إِذَا کَانَ ذَلِکَ فَادْعُهُمْ إِلَی الْمُبَاهَلَهًِْ.

امام صادق (علیه السلام)- ابومسروق گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «ما با مردم سخن می‌گوییم و آیه: از خدا اطاعت کنید و از رسول و اولو الامر خویش فرمان برید. (نساء/۵۹) را به عنوان دلیل، ارائه می‌دهیم». آن‌ها در جواب می‌گویند: «این آیه در حقّ فرماندهان گروه‌های جنگی نازل شده است». آیه: إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ الله وَرَسُولُهُ و تا آخر آیه را به‌عنوان حجّت ارائه می‌کنیم، می‌گویند: «در حقّ مؤمنان نازل‌شده است». آیه: بگو: بر این رسالت مزدی از شما، جز دوست داشتن خویشاوندان، نمی‌خواهم. (شوری/۲۳)». را پیش‌می‌آوریم، پاسخ می‌دهند: «مراد، خویشاوندان مسلمانان هستند». هر آنچه از این دست مطلب و شبیه آن را به یاد داشتم، مطرح کردم. فرمود: «اگر این چنین است که می‌گویی، پس آن‌ها را به مباهله دعوت کن».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۲۰ الکافی، ج۲، ص۵۱۳

36 (مائده/55)

الرّضا (علیه السلام)- عَن الرَّیَّانِ قَالَ: احْتَجَّ الرِّضَا (علیه السلام) عَلَی عُلَمَاءِ الْعَامَّهًِْ فِی فَضْلِ الْعِتْرَهًِْ الطَّاهِرَهًِْ بِحَضْرَهًِْ الْمَأْمُونِ فَقَالَ (علیه السلام) ... وَ کَذَلِکَ فِی الطَّاعَهًِْ قَالَ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِمِنْکُمْ فَبَدَأَ بِنَفْسِهِ ثُمَّ بِرَسُولِهِ (صلی الله علیه و آله) ثُمَّ بِأَهْلِ بَیْتِهِ وَ کَذَلِکَ آیَهًُْ الْوَلَایَهًِْ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا فَجَعَلَ وَلَایَتَهُمْ مَعَ طَاعَهًِْ الرَّسُولِ (صلی الله علیه و آله) مَقْرُونَهًًْ بِطَاعَتِهِ کَمَا جَعَلَ سَهْمَهُمْ مَعَ سَهْمِ الرَّسُولِ مَقْرُوناً بِسَهْمِهِ فِی الْغَنِیمَهًِْ وَ الْفَیْءِ فَتَبَارَکَ اللَّهُ وَ تَعَالَی مَا أَعْظَمَ نِعْمَتَهُ عَلَی أَهْلِ هَذَا الْبَیْت.

امام رضا (علیه السلام)- ریّان نقل می‌کند: امام رضا (علیه السلام) با علمای اهل سنّت درباره‌ی فضل و مقام عترت پیامبر (صلی الله علیه و آله) در حضور مأمون استدلال نمود، پس فرمود... و همچنانکه در وجوب اطاعت فرموده است: ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از خدا اطاعت کنید و از رسول و اولو الامر خویش فرمان برید. (نساء/۵۹) پس در این آیه ابتدا نفس خود را فرموده و پس از آن رسول خود و بعد از آن اهل بیت پیامبر را ذکر کرده است و همچنین در آیه ولایت، خداوند فرموده است: إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا؛ پس طاعت و ولایت ایشان، و اطاعت و ولایت رسول را به طاعت و ولایت خود مقترن ساخته چنانچه در آیه فیء و آیه غنیمت، سهم ایشان و سهم رسول را به سهم خود مقترن داشته است. تبارک الله! چقدر بزرگ است نعمت او بر این اهل بیت».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۲۲ بحارالأنوار، ج۹۳، ص۱۹۶/ الأمالی للصدوق، ص۵۳۱/ بشارهًْ المصطفی، ص۲۳۴/ تحف العقول، ص۴۳۴/ عیون أخبار الرضا (ج۱، ص۲۳۷/ نورالثقلین

37 (مائده/55)

الباقر (علیه السلام)- عَنْ عَبْدِ الْمَلِکِ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِهِ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا قَالَ: هُمُ الْمُؤْمِنُونَ. قُلْتُ: فَإِنَ نَاساً یَقُولُونَ هُوَ عَلِیُ‌بْنُ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام). قَالَ: فَعَلِیٌّ (علیه السلام) مِنَ الَّذِینَ آمَنُوا.

امام باقر (علیه السلام)- عبدالملک گوید: از امام باقر (علیه السلام) در مورد آیه: إِنَّما وَلِیُّکُمُ الله وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ پرسیدم: «آنان چه کسانی هستند»؟ آن حضرت فرمود: «مؤمنان هستند». گفتم: «مردم می‌گویند، علی (علیه السلام) است». فرمود: «علی (علیه السلام) هم از آنان است».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۱۲۲ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۲۲۱/ شواهدالتنزیل، ج۱، ص۲۲۰