وَإِن كَانَ كَبُرَ عَلَيۡكَ إِعۡرَاضُهُمۡ فَإِنِ ٱسۡتَطَعۡتَ أَن تَبۡتَغِيَ نَفَقࣰا فِي ٱلۡأَرۡضِ أَوۡ سُلَّمࣰا فِي ٱلسَّمَآءِ فَتَأۡتِيَهُم بِـَٔايَةࣲۚ وَلَوۡ شَآءَ ٱللَّهُ لَجَمَعَهُمۡ عَلَى ٱلۡهُدَىٰۚ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ ٱلۡجَٰهِلِينَ
35
وَإِن كَانَ كَبُرَ عَلَيۡكَ إِعۡرَاضُهُمۡ فَإِنِ ٱسۡتَطَعۡتَ أَن تَبۡتَغِيَ نَفَقࣰا فِي ٱلۡأَرۡضِ أَوۡ سُلَّمࣰا فِي ٱلسَّمَآءِ فَتَأۡتِيَهُم بِـَٔايَةࣲۚ وَلَوۡ شَآءَ ٱللَّهُ لَجَمَعَهُمۡ عَلَى ٱلۡهُدَىٰۚ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ ٱلۡجَٰهِلِينَ
35
الباقر (علیه السلام)- فِی قَوْلِهِ وَ إِنْ کانَ کَبُرَ عَلَیْکَ إِعْراضُهُمْ قَالَ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) یُحِبُّ إِسْلَامَ الْحَارِثِبْنِ عَامِرِبْنِ نَوْفَلِ‌بْنِ‌عَبْدِ مَنَافٍ دَعَاهُ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ جَهَدَ بِهِ أَنْ یُسْلِمَ فَغَلَبَ عَلَیْهِ الشَّقَاءُ فَشَقَّ ذَلِکَ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَی وَ إِنْ کانَ کَبُرَ عَلَیْکَ إِعْراضُهُمْ إِلَی قَوْلِهِ نَفَقاً فِی الْأَرْضِ یَقُولُ سَرَباً.
امام باقر (علیه السلام)- وَ إِنْ کانَ کَبُرَ عَلَیْکَ إِعْراضُهُمْ، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) دوست داشت حارث‌بن عامربن نوفل‌بن‌عبد مناف مسلمان شود. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) او را دعوت کرد که مسلمان شود و او آن را انکار نمود و شقاوت بر او غالب شد و این امر بر رسول خدا (صلی الله علیه و آله) سخت شد و خدای متعال نازل فرمود: وَ إِنْ کانَ کَبُرَ عَلَیْکَ إِعْراضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِیَ نَفَقاً فِی الْأَرْضِ، یعنی نقب و سوراخی در زمین.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۳۷۰ بحارالأنوار، ج۹، ص۲۰۳/ بحارالأنوار، ج۹، ص۲۰۳/ نورالثقلین/ البرهان/ القمی، ج۱، ص۱۹۷
الباقر (علیه السلام)- فِی قَوْلِهِ نَفَقاً فِی الْأَرْضِ أَوْ سُلَّماً فِی السَّماءِ قَالَ إِنْ قَدَرْتَ أَنْ تَحْفِرَ الْأَرْضَ أَوْ تَصَّعَّدَ السَّمَاءَ أَیْ لَا تَقْدِرُ عَلَی ذَلِکَ ثُمَّ قَالَ وَ لَوْ شاءَ اللهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَی الْهُدی أَیْ جَعَلَهُمْ کُلَّهُمْ مُؤْمِنِینَ وَ قَوْلُهُ فَلا تَکُونَنَّ مِنَ الْجاهِلِینَ مُخَاطَبَهًٌْ لِلنَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) وَ الْمَعْنَی لِلنَّاس.
امام باقر (علیه السلام)- نَفَقاً فِی الْأَرْضِ أَوْ سُلَّماً فِی السَّماءِ، اگر بتوانی در زمین گودال بکنی یا به آسمان بالا روی؛ یعنی بر آن توانایی نداری. وَ لَوْ شاءَ اللهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَی الهُدی، یعنی همه‌ی آنها را مؤمن قرار می‌دهد. و کلام خداوند: فَلا تَکُونَنَّ مِنَ الْجاهِلِینَ، [در ظاهر] خطاب به پیامبر (صلی الله علیه و آله) است ولی مقصود خطاب به مردم است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۳۷۰ القمی، ج۱، ص۱۹۸/ البرهان؛ فیه: «و قوله فلا تکوننّ ... للنّاس» محذوفٌ
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- عَن عَلِیِّبنِأَبِیطَالِبٍ (علیه السلام) أَنَّهُ قَالَ کُنْتُ أَمْشِی مَعَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فِی بَعْضِ طُرُق فقَالَ (صلی الله علیه و آله) أ فَإِنَّکَ مِنِّی بِمَنْزِلَهًِْ هَارُونَ (علیه السلام) مِنْ موسی (علیه السلام) وَ مَنِ اتَّبَعَهُ وَ هُمْ بِمَنْزِلَهًِْ الْعجلِ وَ مَنِ اتَّبَعَهُ یَا عَلِیُّ (علیه السلام) إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی قَدْ قَضَی الْفُرْقَهًَْ وَ الِاخْتِلَافَ عَلَی هَذِهِ الْأُمَّهًِْ وَ لَوْ شَاءَ لَجَمَعَهُمْ عَلَی الْهُدی حَتَّی لَا یَخْتَلِفَ اثْنَانِ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّهًِْ وَ لَا یُنَازَعَ فِی شَیْءٍ مِنْ أَمْرِهِ وَ لَا یَجْحَدَ الْمَفْضُولُ ذَا الْفَضْلِ فَضْلَه.
امام علی (علیه السلام)- علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) نقل کرده است: در یکی از راه‌های مدینه همراه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می‌رفتم که فرمود: «تو نسبت به من مانند هارون نسبت به موسی (علیه السلام) و پیروان او هستی و آنها (مخالفان تو) به‌منزله‌ی گوساله [سامری] و پیروانش هستند. ای علی (علیه السلام)! خدای تبارک‌وتعالی تفرقه و اختلاف را بر این امّت مقدّر نموده امّا اگر خدا بخواهد، آنها را [به اجبار] بر هدایت جمع خواهد کرد تا جاییکه دو نفر از این امّت با هم اختلاف نداشته باشند و در چیزی از فرمان او نزاع نشود، و کسی که در فضل پایین‌تر است، برتری صاحب فضل را انکار نمی‌کند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۳۷۰ بحارالأنوار، ج۲۸، ص۵۴
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- عَن أَمِیرِالمُؤمِنِینَ (علیه السلام) حَدِیثٌ طَوِیلٌ وَ فِیهِ یَقُولُ (علیه السلام) مُجِیباً لِبَعضِ الزَّنَادَقَهًِْ وَ قَد قَالَ: وَ أَجِدُهُ قَدْ بَیَّنَ فَضْلَ نَبِیِّهِ عَلَی سَائِرِ الْأَنْبِیَاءِ (علیهم السلام) ثُمَّ خَاطَبَهُ فِی أَضْعَافِ مَا أَثْنَی عَلَیْهِ فِی الْکِتَابِ مِنَ الْإِزْرَاءِ عَلَیْهِ وَ انْتِقَاصِ مَحَلِّهِ وَ غَیْرِ ذَلِکَ مِنْ تَهْجِینِهِ وَ تَأْنِیبِهِ مَا لَمْ یُخَاطِبْ أَحَداً مِنَ الْأَنْبِیَاءِ (علیهم السلام) مِثْلُ قَوْلِهِ وَ لَوْ شاءَ اللهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَی الْهُدی فَلا تَکُونَنَّ مِنَ الْجاهِلِینَ وَ الَّذِی بَدَا فِی الْکِتَابِ مِنَ الْإِزْرَاءِ عَلَی النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) مِنْ فِرْقَهًِْ الْمُلْحِدِینَ.
امام علی (علیه السلام)- حدیثی طولانی از امیرالمؤمنین (علیه السلام) است و در آن در جواب بعضی از زندیق‌ها که گفته بود: «می‌بینم که خدا [در قرآن] فضیلت پیامبرش را بر سایر انبیاء (علیهم السلام) بیان کرده؛ سپس او را چندین برابر آنچه در کتاب بر او ثنا گفته، مورد عتاب و خطاب قرار داده است که عبارت باشند از: عیب‌گرفتن بر او، و کم‌کردن جایگاه او و غیر آن، از سرزنش او و توبیخش به چیزی که هیچ‌یک از پیامبران را مورد خطاب قرار نداده است؛ مانند کلام خداوند: وَ لَوْ شاءَ اللهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَی الهُدی فَلا تَکُونَنَّ مِنَ الْجاهِلِینَ. امام (علیه السلام) می‌فرماید: «سرزنش بر پیامبر (صلی الله علیه و آله) که در کتاب خدا ظاهر شده [و آمده] است، از دروغ پردازی منحرفان [و منافقان] است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۳۷۰ الإحتجاج، ج۱، ص۲۴۶/ نورالثقلین