وَإِذۡ أَخَذَ رَبُّكَ مِنۢ بَنِيٓ ءَادَمَ مِن ظُهُورِهِمۡ ذُرِّيَّتَهُمۡ وَأَشۡهَدَهُمۡ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمۡ أَلَسۡتُ بِرَبِّكُمۡۖ قَالُواْ بَلَىٰ شَهِدۡنَآۚ أَن تَقُولُواْ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ إِنَّا كُنَّا عَنۡ هَٰذَا غَٰفِلِينَ
172
وَإِذۡ أَخَذَ رَبُّكَ مِنۢ بَنِيٓ ءَادَمَ مِن ظُهُورِهِمۡ ذُرِّيَّتَهُمۡ وَأَشۡهَدَهُمۡ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمۡ أَلَسۡتُ بِرَبِّكُمۡۖ قَالُواْ بَلَىٰ شَهِدۡنَآۚ أَن تَقُولُواْ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ إِنَّا كُنَّا عَنۡ هَٰذَا غَٰفِلِينَ
172
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ دَاوُد الرِّقِّی قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِهِ عَزَّوَجَلَّ وَ کانَ عَرْشُهُ عَلَی الْماءِ فَقَالَ لِی مَا یَقُولُونَ قُلْتُ یَقُولُونَ إِنَّ الْعَرْشَ کَانَ عَلَی الْمَاءِ وَ الرَّبُّ فَوْقَهُ فَقَالَ فَقَدْ کَذَبُوا مَنْ زَعَمَ هَذَا فَقَدْ صَیَّرَ اللَّهَ مَحْمُولًا وَ وَصَفَهُ بِصِفَهًِْ الْمَخْلُوقِینَ وَ أَلْزَمَهُ أَنَّ الشَّیْءَ الَّذِی یَحْمِلُهُ أَقْوَی مِنْهُ قُلْتُ بَیِّنْ لِی جُعِلْتُ فِدَاکَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ حَمَّلَ دِینَهُ وَ عِلْمَهُ الْمَاءَ قَبْلَ أَنْ تَکُونَ أَرْضٌ أَوْ سَمَاءٌ أَوْ جِنٌّ أَوْ إِنْسٌ أَوْ شَمْسٌ أَوْ قَمَرٌ فَلَمَّا أَنْ أَرَادَ أَنْ یَخْلُقَ الْخَلْقَ نَثَرَهُمْ بَیْنَ یَدَیْهِ فَقَالَ لَهُمْ مَنْ رَبُّکُمْ فَکَانَ أَوَّلُ مَنْ نَطَقَ رَسُولَ اللَّهِ وَ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْأَئِمَّهًَْ (علیه السلام) فَقَالُوا أَنْتَ رَبُّنَا فَحَمَّلَهُمُ الْعِلْمَ وَ الدِّینَ ثُمَّ قَالَ لِلْمَلَائِکَهًِْ هَؤُلَاءِ حَمَلَهًُْ عِلْمِی وَ دِینِی وَ أُمَنَائِی فِی خَلْقِی وَ هُمُ الْمَسْئُولُونَ ثُمَّ قِیلَ لِبَنِی آدَمَ أَقِرُّوا لِلَّهِ بِالرُّبُوبِیَّهًِْ وَ لِهَؤُلَاءِ النَّفَرِ بِالطَّاعَهًِْ فَقَالُوا رَبَّنَا أَقْرَرْنَا فَقَالَ لِلْمَلَائِکَهًِْ اشْهَدُوا فَقَالَتِ الْمَلَائِکَهًُْ شَهِدْنَا عَلَی أَنْ لَا یَقُولُوا إِنَّا کُنَّا عَنْ هذا غافِلِینَ أَوْ یَقُولُوا إِنَّما أَشْرَکَ آباؤُنا مِنْ قَبْلُ وَ کُنَّا ذُرِّیَّهًًْ مِنْ بَعْدِهِمْ أَ فَتُهْلِکُنا بِما فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ یَا داود (علیه السلام) وَلَایَتُنَا مُؤَکَّدَهًٌْ عَلَیْهِمْ فِی الْمِیثَاقِ.
امام صادق ( داود رقی گوید: از امام صادق (در مورد سخن خداوند عزّوجلّ: وَ کانَ عَرْشُهُ عَلَی الْماء سوال نمودم». به من گفت: «آنها چه می‌گویند»؟ گفتم: «می‌گویند که عرش بر روی آب بود و پروردگار بر بالای آن». فرمود: «به‌درستی که دروغ می‌گویند، هرکس اینگونه اذعان نماید خداوند را [همچون جسمی که بر چیزی قرار می‌گیرد] محمول قرار داده است و او را با وصف موجودات توصیف نموده است و لازمه‌ی این سخن آن است که چیزی که خداوند بر آن قرار می‌گیرد قوی‌تر از خداوند باشد که بتواند او را نگه دارد». گفتم: «فدایت گردم، این امر را برای من روشن گردان». فرمود: «خداوند عزّوجلّ دین و علمش را [در وهله‌ی اوّل] بر آب حمل نمود، [و آب حامل دین و علم خداوند گردید] و این امر زمانی بود که زمین، آسمان، جن، انس، خورشید و ماه وجود نداشتند، هنگامی‌که اراده نمود مخلوقات را بیافریند آنها را پراکنده نموده و به آنان گفت: «پروردگار شما کیست»؟ اوّلین کسی که سخن آغاز نمود، رسول خدا (امیرالمؤمنین (و ائمّه (بودند که فرمودند: «تو پروردگار مایی، آنان را حامل علم و دین قرار داده». و به ملائکه گفت: «اینان حاملان علم و دین و امینان من در میان خلقم هستند و اینان مسئول [امور دین من] می‌باشند، آنگاه به بنیآدم گفته شد به ربوبیّت خداوند و اطاعت این افراد اقرار نمایید». گفتند: «پروردگارا، اقرار نمودیم». آنگاه به ملائکه فرمود: «شما شاهد باشید». ملائکه گفتند: «شهادت می‌دهیم به اینکه [بنیآدم] نگویند که از این امر غافل بودند، و یا بگویند، پدران ما در گذشته شرک ورزیدند و ما ذرّیّه‌ی آنان هستیم آیا ما را به سبب گذشتگانی که بر باطل بودند هلاک می‌نمایی، ای داوود (، ولایت [ما ائمّه] در عالم میثاق بر آنان تاکید شده بود».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۳۹۲ الکافی، ج۱، ص۱۳۲/ بحار الأنوار، ج۳، ص۳۳۴/ بحار الأنوار، ج۲۶، ص۲۷۷/ بحار الأنوار، ج۵۴، ص۹۵/ نور الثقلین
الباقر (علیه السلام)- إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی حَیْثُ خَلَقَ الْخَلْقَ خَلَقَ مَاءً عَذْباً وَ مَاءً مَالِحاً أُجَاجاً فَامْتَزَجَ الْمَاءَانِ فَأَخَذَ طِیناً مِنْ أَدِیمِ الْأَرْضِ فَعَرَکَهُ عَرْکاً شَدِیداً فَقَالَ لِأَصْحَابِ الْیَمِینِ وَ هُمْ کَالذَّرِّ یَدِبُّونَ إِلَی الْجَنَّهًِْ بِسَلَامٍ وَ قَالَ لِأَصْحَابِ الشِّمَالِ یَدِبُّونَ إِلَی النَّارِ وَ لَا أُبَالِی ثُمَّ قَالَ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی شَهِدْنا أَنْ تَقُولُوا یَوْمَ الْقِیامَةِ إِنَّا کُنَّا عَنْ هذا غافِلِینَ قَالَ ثُمَّ أَخَذَ الْمِیثَاقَ عَلَی النَّبِیِّینَ فَقَالَ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ ثُمَّ قَالَ وَ أَنَّ هَذَا مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ أَنَّ هَذَا عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ قَالُوا بَلَی فَثَبَتَتْ لَهُمُ النُّبُوَّهًُْ وَ أَخَذَ الْمِیثَاقَ عَلَی أُولِی الْعَزْمِ أَنِّی رَبَّکُمْ وَ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ أَوْصِیَاؤُهُ مِنْ بَعْدِهِ وُلَاهًُْ أَمْرِی وَ خُزَّانُ عِلْمِی وَ أَنَّ الْمَهْدِیَّ (عجل الله تعالی فرجه الشریف) أَنْتَصِرُ بِهِ لِدِینِی وَ أُظْهِرُ بِهِ دَوْلَتِی وَ أَنْتَقِمُ بِهِ مِنْ أَعْدَائِی وَ أُعْبَدُ بِهِ طَوْعاً وَ کَرْهاً قَالُوا أَقْرَرْنَا وَ شَهِدْنَا یَا رَبِّ وَ لَمْ یَجْحَدْ آدَمُ وَ لَمْ یُقِرَّ فَثَبَتَتِ الْعَزِیمَهًُْ لِهَؤُلَاءِ الْخَمْسَهًِْ فِی الْمَهْدِیِّ (عجل الله تعالی فرجه الشریف) وَ لَمْ یَکُنْ لآِدَمَ عَزْمٌ عَلَی الْإِقْرَارِ بِهِ وَ هُوَ قَوْلُهُ عَزَّوَجَلَّ وَ لَقَدْ عَهِدْنا إِلی آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِیَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً قَالَ إِنَّمَا یَعْنِی فَتَرَکَ ثُمَّ أَمَرَ نَاراً فَتَأَجَّجَتْ فَقَالَ لِأَصْحَابِ الشِّمَالِ ادْخُلُوهَا فَهَابُوهَا وَ قَالَ لِأَصْحَابِ الْیَمِینِ ادْخُلُوهَا فَدَخَلُوهَا فَکَانَتْ عَلَیْهِمْ بَرْداً وَ سَلَاماً فَقَالَ أَصْحَابُ الشِّمَالِ یَا رَبِّ أَقِلْنَا فَقَالَ قَدْ أَقَلْتُکُمُ اذْهَبُوا فَادْخُلُوهَا فَهَابُوهَا فَثَمَّ ثَبَتَتِ الطَّاعَهًُْ وَ الْمَعْصِیَهًُْ وَ الْوَلَایَهًُْ.
امام باقر ( همانا خدای تبارک‌وتعالی هنگامی‌که آفریدگان را آفرید، آبی زلال و آبی شور و بد مزه نیز آفرید. سپس این دو آب با هم آمیخته شدند. خداوند مقداری گل از سطح زمین برداشت و آن را محکم مالید. سپس به اصحاب یمین درحالی‌که آنان مانند ذرّه (مورچه‌ها) حرکت می‌کردند، گفت: در صلح و آرامش به بهشت بروید. به اصحاب شمال نیز گفت: «به آتش بروید و برایم مهّم نیست». و سپس فرمود: أَلَسْتَ بِرَبِّکُمْ قَالُواْ بَلَی شَهِدْنَا أَن تَقُولُواْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِنَّا کُنَّا عَنْ هَذَا غَافِلِینَ سپس از پیامبران عهد و پیمان گرفت و فرمود: «آیا من خدای شما نیستم؟ و آیا این محمّد (فرستاده‌ی من و این علی (امیرمؤمنان نیست»؟ گفتند: «بله. پس پیامبری برای آنان ثابت شد و از اولوا العزم پیمان گرفت که من پروردگار شما هستم و محمّد (فرستاده‌ی من و علی امیرمؤمنان (و اوصیای پس از او، اولیای امر و حافظان علم من هستند و به‌وسیله‌ی مهدی دینم را تقویت می‌کنم و زمینم را پاک می‌گردانم و حکومتم را آشکار می‌کنم و به‌وسیله‌ی او از دشمنانم انتقام می‌گیرم و از روی اختیار و اجبار عبادت می‌شوم». گفتند: «پروردگارا! ما اقرار کردیم و گواهی دادیم و آدم (آن را نه انکار کرد و نه اقرار. پس عزیمت برای این پنج نفر در مهدی (رسوخ یافت. امّا آدم (عزم و همّتی در اقرار به آن نداشت و این همان سخن خدای عزّوجلّ است: پیش از این، از آدم پیمان گرفته بودیم امّا او فراموش کرد و عزم استواری برای او نیافتیم!. (طه/۱۱۵) فرمود: «درحقیقت او شامل [فراموش کرد] می شود». سپس به آتش دستور داد که برافروخته شود و به اصحاب شمال فرمود: «وارد آن شوید، ولی از آن ترسیدند». به اصحاب یمین فرمود: «وارد آن شوید، پس وارد آن شدند و برای آنان خنک و مایه‌ی آرامش بود». اصحاب شمال گفتند: «پروردگارا! ما را ببخش». فرمود: «من شما را بخشیدم، بروید و وارد آن شوید، امّا ترس و وحشت از آن در دل آنان افتاد و در آنجا بود که اطاعت و ولایت و معصیت ثابت شد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۳۹۴ الکافی، ج۲، ص۸/ بحار الأنوار، ج۲۶، ص۲۷۹/ بحار الأنوار، ج۶۴، ص۱۱۳/ نور الثقلین/ البرهان/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۳۱۳
الباقر (علیه السلام)- عَنْ زُرَارَهًَْ أَنَّ رَجُلًا سَأَلَ أَبَاجَعْفَرٍ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ جَلَّ وَ عَزَّ وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی إِلَی آخِرِ الْآیَهًِْ فَقَالَ وَ أَبُوهُ یَسْمَعُ (علیه السلام) حَدَّثَنِی أَبِی أَنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ قَبَضَ قَبْضَهًًْ مِنْ تُرَابِ التُّرْبَهًِْ الَّتِی خَلَقَ مِنْهَا آدَمَ (علیه السلام) فَصَبَّ عَلَیْهَا الْمَاءَ الْعَذْبَ الْفُرَاتَ ثُمَّ تَرَکَهَا أَرْبَعِینَ صَبَاحاً ثُمَّ صَبَّ عَلَیْهَا الْمَاءَ الْمَالِحَ الْأُجَاجَ فَتَرَکَهَا أَرْبَعِینَ صَبَاحاً فَلَمَّا اخْتَمَرَتِ الطِّینَهًُْ أَخَذَهَا فَعَرَکَهَا عَرْکاً شَدِیداً فَخَرَجُوا کَالذَّرِّ مِنْ یَمِینِهِ وَ شِمَالِهِ وَ أَمَرَهُمْ جَمِیعاً أَنْ یَقَعُوا فِی النَّارِ فَدَخَلَ أَصْحَابُ الْیَمِینِ فَصَارَتْ عَلَیْهِمْ بَرْداً وَ سَلَاماً وَ أَبَی أَصْحَابُ الشِّمَالِ أَنْ یَدْخُلُوهَا.
امام باقر ( زراره گوید: مردی از امام باقر (درباره‌ی این کلام خدای عزّوجلّ: وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِن بَنِی آدَمَ مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلَی أَنفُسِهِمْ أَلَسْتَ بِرَبِّکُمْ قَالُواْ بَلَی سؤال کرد. پس درحالی‌که پدرش می‌شنید گفت: «پدرم این حدیث را به من گفت که خدای عزّوجلّ مشتی از خاکی که آدم (از آن آفریده شد را برداشت. سپس آب شیرین و زلال را بر آن ریخت و به‌مدّت چهل بامداد آن را رها کرد. بعد آب شور و بد مزه را بر آن ریخت و آن را به‌مدّت چهل بامداد رها کرد. هنگامی‌که گِل رسیده شد، آن را گرفت و به‌شدّت آن را مالید؛ پس مانند ذرّه (مورچه) از چپ و راست بیرون آمدند و به همه‌ی آنان دستور داد که در آتش بیفتند. اصحاب یمین وارد شدند و برای آنان به خنکی و امنیّت تبدیل شد و اصحاب شمال از ورود به آن خودداری کردند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۳۹۴ الکافی، ج۲، ص۷/ بحار الأنوار، ج۵، ص۲۵۷/ بحار الأنوار، ج۶۴، ص۱۱۱/ نور الثقلین/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أبِی‌بَصِیرٍ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ قُلْتُ لَهُ أَخْبِرْنِی عَنِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ هَلْ یَرَاهُ الْمُؤْمِنُونَ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ قَالَ نَعَمْ وَ قَدْ رَأَوْهُ قَبْلَ یَوْمِ الْقِیَامَهًِْ فَقُلْتُ مَتَی قَالَ حِینَ قَالَ لَهُمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی ثُمَّ سَکَتَ سَاعَهًًْ ثُمَّ قَالَ وَ إِنَّ الْمُؤْمِنِینَ لَیَرَوْنَهُ فِی الدُّنْیَا قَبْلَ یَوْمِ الْقِیَامَهًِْ أَ لَسْتَ تَرَاهُ فِی وَقْتِکَ هَذَا قَالَ أَبُو بَصِیرٍ فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَأُحَدِّثُ بِهَذَا عَنْکَ فَقَالَ لَا فَإِنَّکَ إِذَا حَدَّثْتَ بِهِ فَأَنْکَرَهُ مُنْکِرٌ جَاهِلٌ بِمَعْنَی مَا تَقُولُهُ ثُمَّ قَدَّرَ أَنَّ ذَلِکَ تَشْبِیهٌ وَ کَفْرٌ وَ لَیْسَتِ الرُّؤْیَهًُْ بِالْقَلْبِ کَالرُّؤْیَهًِْ بِالْعَیْنِ تَعَالَی اللَّهُ عَمَّا یَصِفُهُ الْمُشَبِّهُونَ وَ الْمُلْحِدُونَ.
امام صادق ( ابوبصیر گوید: به امام صادق (گفتم: «مرا از خدای عزّوجلّ خبر بده که آیا مؤمنان در روز قیامت او را می‌بینند»؟ فرمود: «آری و پیش از روز قیامت او را دیده‌اند». عرض کردم: «چه زمانی»؟ فرمود: «هنگامی‌که به ایشان فرمود: أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی پس حضرت ساعتی ساکت شد بعد از آن فرمود: «و مؤمنان در دنیا پیش از روز قیامت او را می‌بینند آیا تو چنان نیستی که در همین وقت او را ببینی»؟ عرض کردم: «فدای تو گردم پس من به این مطلب از شما حدیث کنم». فرمود: «نه زیرا که تو هرگاه به این حدیث کنی پس منکری که جاهل باشد به‌معنی آنچه ما می‌گوییم آن را انکار کند و بعد از آن تقدیر کند که این تشبیه و کفر است؛ و باعث این ناخوشی تو خواهی بود و دیدن به‌وسیله‌ی دل چون دیدن به چشم نیست؛ خدا برتر است از آنچه که فرقه مشبّهه و ملحدان او را وصف می‌کنند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۳۹۶ بحار الأنوار، ج۴، ص۴۴/ التوحید، ص۱۱۷/ نور الثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ زُرَارَهًَْ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ قَالَ کَانَ ذَلِکَ مُعَایَنَهًَْ اللَّهِ فَأَنْسَاهُمُ الْمُعَایَنَهًَْ وَ أَثْبَتَ الْإِقْرَارَ فِی صُدُورِهِمْ وَ لَوْ لَا ذَلِکَ مَا عَرَفَ أَحَدٌ خَالِقَهُ وَ لَا رَازِقَهُ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَهُمْ لَیَقُولُنَّ اللهُ.
امام صادق ( زراره از امام صادق (نقل می‌کند که در مورد سخن خداوند: وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِن بَنِی آدَمَ مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلَی أَنفُسِهِمْ فرمود: «این مواجهه و رودررویی خداوند با آنها بود و این مواجهه را در آنان فراموش گردانید و این اقرار را در سینه‌هایشان ثابت نمود، و اگر اینگونه نبود هیچ‌کس نه خالق و نه روزی‌دهنده‌اش را نمی‌شناخت و این همان سخن خداوند است که فرمود: و اگر از آنها بپرسی چه کسی آنان را آفریده، قطعاً می‌گویند: «خدا پس چگونه از عبادت او منحرف می‌شوند»؟!. (زخرف/۸۷)
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۳۹۶ بحار الأنوار، ج۵، ص۲۲۳/ بحار الأنوار، ج۵، ص۲۵۸/ المحاسن، ج۱، ص۲۸۱/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أبِی‌بَصِیرٍ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی قُلْتُ قَالُوا بِأَلْسِنَتِهِمْ قَالَ نَعَمْ وَ قَالُوا بِقُلُوبِهِمْ فَقُلْتُ وَ أَیَّ شَیْءٍ کَانُوا یَوْمَئِذٍ قَالَ صَنَعَ مِنْهُمْ مَا اکْتَفَی بِهِ.
امام صادق ( ابوبصیر گوید: از امام صادق (درباره‌ی این سخن خدای تبارک‌وتعالی: «أَلَسْتَ بِرَبِّکُمْ قَالُواْ بَلَی پرسیدم که آیا با زبان هایشان گفتند»؟ فرمود: «بلی، و نیز با دل هایشان». عرض کردم: «آنان در آن روز چه بودند»؟ فرمود: «از آنان در حدّ کفایت آفرید».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۳۹۶ بحار الأنوار، ج۵، ص۲۵۸/ بحار الأنوار، ج۶۴، ص۱۰۲/ العیاشی، ج۲، ص۴۰/ البرهان/ نور الثقلین
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- عَنَِ الْأصْبَغِ‌بْنِ‌نُبَاتَهًَْ عَنْ عَلِیٍّ (علیه السلام) قَالَ أتَاهُ إبْنُ الْکَوَّاءِ یَا أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) أَخْبِرْنِی عَنِ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی هَلْ کَلَّمَ أَحَداً مِنْ وُلْدِ آدَمَ قَبْلَ مُوسَی (علیه السلام) فَقَالَ عَلِیٌّ قَدْ کَلَّمَ اللَّهُ جَمِیعَ خَلْقِهِ بَرَّهُمْ وَ فَاجِرَهُمْ وَ رَدُّوا عَلَیْهِ الْجَوَابَ فَثَقُلَ ذَلِکَ عَلَی ابْنِ‌الْکَوَّاءِ وَ لَمْ یَعْرِفْهُ فَقَالَ لَهُ کَیْفَ کَانَ ذَلِکَ یَا أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فَقَالَ لَهُ أَ وَ مَا تَقْرَأُ کِتَابَ اللَّهِ إِذْ یَقُولُ لِنَبِیِّهِ وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی فَقَدْ أَسْمَعَکُمْ کَلَامَهُ وَ رَدُّوا عَلَیْهِ الْجَوَابَ کَمَا تَسْمَعُ فِی قَوْلِ اللَّهِ یَا ابْنَ الْکَوَّاءِ قالُوا بَلی فَقَالَ لَهُمْ إِنِّی أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا وَ أَنَا الرَّحْمَنُ فَأَقَرُّوا لَهُ بِالطَّاعَهًِْ وَ الرُّبُوبِیَّهًِْ وَ مَیَّزَ الرُّسُلَ (علیهم السلام) وَ الْأَنْبِیَاءَ (علیهم السلام) وَ الْأَوْصِیَاءَ (علیهم السلام) وَ أَمَرَ الْخَلْقَ بِطَاعَتِهِمْ فَأَقَرُّوا بِذَلِکَ فِی الْمِیثَاقِ فَقَالَتِ الْمَلَائِکَهًُْ عِنْدَ إِقْرَارِهِمْ بِذَلِکَ شَهِدْنا عَلَیْکُمْ یَا بَنِی آدَمَ (علیه السلام) أَنْ تَقُولُوا یَوْمَ الْقِیامَهًِْ إِنَّا کُنَّا عَنْ هذا غافِلِینَ.
امام علی ( اصبغ‌بن‌نباته از امام علی (نقل می‌کند که ابن‌کواء نزد ایشان آمد و گفت: «ای امیرمؤمنان (! درباره‌ی خدای عزّوجلّ به من بگویید، آیا قبل از موسی (با کسی از فرزندان آدم (سخن گفته بود؟ امیرمؤمنان (فرمود: «همانا خدا با همه‌ی آفریدگانش چه نیک کردار و چه بد کردار، سخن گفته است و آنان نیز به وی پاسخ داده‌اند». درک این سخن امیرمؤمنان (برای ابن‌کواء سخت بود و نتوانست آن را بفهمد. پس گفت: «چگونه»؟ فرمود: «مگر کتاب خدا را آنجا که به پیامبرش می‌فرماید: وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِن بَنِی آدَمَ مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلَی أَنفُسِهِمْ أَلَسْتَ بِرَبِّکُمْ قَالُواْ بَلَی نخوانده‌ای؟ خداوند سخنش را به گوش آنان رساند و آنان به وی پاسخ دادند؛ ای ابن‌کواء !چنانکه در سخن پروردگار می‌شنوی: قَالُواْ بَلَی». سپس به آنان فرمود: «همانا من خدا هستم و کسی جز من خدا نیست و من همان بخشنده‌ی مهربان هستم». سپس آنان به اطاعت و ربوبیّت اقرار کردند و پیامبران و انبیاء (و اولیاء را مشخص کرد و به آفریدگان دستور داد که از آنها اطاعت کنند. آنان به عهد و پیمان وی اقرار کردند و خداوند از آنان بر خودشان گواهی گرفت و فرشتگان را بر آنان گواه قرار داد تا اینکه در روز قیامت نگویند: إِنَّا کُنَّا عَنْ هَذَا غَافِلِینَ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۳۹۶ بحار الأنوار، ج۵، ص۲۵۸/ بحار الأنوار، ج۴۰، ص۲۸۵/ بحار الأنوار، ج۶۴، ص۱۰۱/ العیاشی، ج۲، ص۴۱/ خصایص الأیمهًْ (A۱)، ص۸۷/ نور الثقلین/ البرهان
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- أَخَذَ اللَّهُ الْمِیثَاقَ مِنْ ظَهْرِ آدَمَ (علیه السلام) بِنَعْمَانَ یَعْنِی عَرَفَهًَْ فَأَخْرَجَ مِنْ صُلْبِهِ کُلَّ ذُرِّیَّهًٍْ ذَرَأَهَا فَنَشَرَهُمْ بَیْنَ یَدَیْهِ کَالذَّرِّ ثُمَّ کَلَّمَهُمْ وَ تَلا أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی.
پیامبر ( خداوند از نسل آدم (در سرزمین نعمان یعنی سرزمین شناخت و آشنایی (عرفات) پیمان گرفت و از صلب وی ذرّیّه‌هایی خارج نمود، آنها را پراکنده ساخته و منتشر نمود و با آنان صحبت کرد و این آیه را تلاوت نمود: أَلَسْتَ بِرَبِّکُمْ قَالُواْ بَلَی.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۳۹۸ عوالی اللآلی، ج۱، ص۱۸۲/ نور الثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عّنْ أَبِی‌بَصِیرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِیعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) أَخْبِرْنِی عَنِ الذَّرِّ حَیْثُ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی وَ اللَّهِ وَ أَسَرَّ بَعْضُهُمْ خِلَافَ مَا أَظْهَرَ کَیْفَ عَلِمُوا الْقَوْلَ حَیْثُ قِیلَ لَهُمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قَالَ إِنَّ اللَّهَ جَعَلَ فِیهِمْ مَا إِذَا سَأَلَهُمْ أَجَابُوهُ.
امام صادق ( ابوبصیر گوید: به امام صادق (عرض کردم: «به من درباره‌ی ذرّ هنگامی‌که خدا از آنان بر خودشان گواهی گرفت، خبر دهید که آنان گفتند: بلی، امّا برخی از آنان خلاف آن را عمل کردند». گفتم: «آنان چگونه توانستند پاسخ دهند در آنجا که به آنان گفته شد: «آیا من پروردگارتان نیستم»؟ فرمود: «همانا خدا چیزی را در آنان قرار داد که اگر از آنان بپرسد، جواب می‌دهند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۳۹۸ بحار الأنوار، ج۶۴، ص۱۰۲/ العیاشی، ج۲، ص۴۲/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌بَصِیرٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِیعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) کَیْفَ أَجَابُوا وَ هُمْ ذَرٌّ قَالَ جَعَلَ فِیهِمْ مَا إِذَا سَأَلَهُمْ أَجَابُوهُ یَعْنِی فِی الْمِیثَاقِ.
امام صادق ( ابوبصیر گوید: به امام صادق (عرض کردم: «چگونه جواب دادند درحالی‌که ذرّه بودند»؟ فرمود: «در آنان چیزی را نهاده است که اگر از آنان سؤال کنند، می‌توانند جواب دهند؛ یعنی در روز میثاق».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۳۹۸ کافی، ج۲، ص۱۲/ نور الثقلین/ البرهان
السّجّاد (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: کَانَ عَلِیُّ‌بْنُ‌الْحُسَیْنِ (علیه السلام) لَا یَرَی بِالْعَزْلِ بَأْساً فَقَرَأَ هَذِهِ الْآیَهًَْ وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی فَکُلُّ شَیْءٍ أَخَذَ اللَّهُ مِنْهُ الْمِیثَاقَ فَهُوَ خَارِجٌ وَ إِنْ کَانَ عَلَی صَخْرَهًٍْ صَمَّاءَ
امام سجّاد ( امام صادق (فرمود: علیّ‌بن‌حسین (اشکالی در عزل [انزال‌کردن مرد در خارج از رحم زن هنگام جماع] نمی‌دید، سپس این آیه را خواند: وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِن بَنِی آدَمَ مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلَی أَنفُسِهِمْ أَلَسْتَ بِرَبِّکُمْ قَالُواْ بَلَی پس هرچیزی که خدا از آن پیمان گرفت، از عزل خارج و مصون است [و بالأخره به دنیا خواهد آمد]، حتی اگر بر روی صخره ای ستبر باشد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۳۹۸ الکافی، ج۵، ص۵۰۴/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۰، ص۱۴۹/ البرهان/ نور الثقلین
الصّادق (علیه السلام)- مَنْ صَلَّی عَلَی النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) فَمَعْنَاهُ أَنِّی أَنَا عَلَی الْمِیثَاقِ وَ الْوَفَاءِ الَّذِی قَبِلْتُ حِینَ قَوْلِهِ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی.
امام صادق ( هرکس بر پیامبر (صلوات بفرستد، معنایش این است که من، بر همان پیمان و عهدی هستم که خداوند در عالم ذر از من گرفت آنگاه که فرمود: «آیا من پروردگار شما نیستم»؟ گفتند: «بله».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۳۹۸ بحار الأنوار، ج۹۱، ص۵۴/ فلاح السایل، ص۱۱۹/ معانی الأخبار، ص۱۱۵
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ رِفَاعَهًَْ‌بْنِ‌مُوسَی النَّخَّاسِ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی قَالَ نَعَمْ لِلَّهِ الْحُجَّهًُْ عَلَی جَمِیعِ خَلْقِهِ أَخَذَهُمْ یَوْمَ أَخَذَ الْمِیثَاقَ هَکَذَا وَ قَبَضَ یَدَه.
امام صادق ( رفاعهًْ‌بن موسی نخاس گوید: امام صادق (درباره‌ی این سخن خدای عزّوجلّ: وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِن بَنِی آدَمَ مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلَی أَنفُسِهِمْ أَلَسْتَ بِرَبِّکُمْ قَالُواْ بَلَی فرمود: «بلی، خداوند متعال حجّت را بر همه‌ی آفریدگان خود تمام کرده است. خداوند در روز گرفتن پیمان، از آنان پیمان گرفت». دستش را مشت کرد و فرمود: «این چنین».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۰۰ بحار الأنوار، ج۳، ص۲۸۰/ بحار الأنوار، ج۵، ص۲۵۷/ العیاشی، ج۲، ص۳۷/ المحاسن، ج۱، ص۲۴۲/ نور الثقلین/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- حَبِیبٍ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ مَا تَقُولُ فِی الْأَرْوَاحِ أَنَّهَا جُنُودٌ مُجَنَّدَهًٌْ فَمَا تَعَارَفَ مِنْهَا ائْتَلَفَ وَ مَا تَنَاکَرَ مِنْهَا اخْتَلَفَ قَالَ فَقُلْتُ إِنَّا نَقُولُ ذَلِکَ قَالَ فَإِنَّهُ کَذَلِکَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ أَخَذَ مِنَ الْعِبَادِ مِیثَاقَهُمْ وَ هُمْ أَظِلَّهًُْ قَبْلَ الْمِیلَادِ وَ هُوَ قَوْلُهُ عَزَّوَجَلَّ وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ إِلَی آخِرِ الْآیَهًِْ قَالَ فَمَنْ أَقَرَّ لَهُ یَوْمَئِذٍ جَاءَتْ أُلْفَتُهُ هَاهُنَا وَ مَنْ أَنْکَرَهُ یَوْمَئِذٍ جَاءَ خِلَافُهُ هَاهُنَا.
امام صادق ( حبیب از کسی‌که روایت کرده است نقل می‌کند: امام صادق (به یکی از اصحاب خود فرمود: «درباره‌ی ارواح چه می‌گویی؟ البتّه آنها دسته‌های مختلف و گرد هم جمع بودند هرکدام با هم آشنا بودند به هم پیوستند، و هرکدام ناآشنا بودند از هم جدا ماندند». آن مرد عرض کرد: «ما هم چنین می‌گوییم». حضرت فرمود: «مطلب این چنین است، خداوند متعال از بندگانش وقتی آنها به‌صورت سایه و شبحی بودند قبل از ولادت و آمدن به این دنیا، پیمان گرفت؛ چنانکه در قرآن می‌فرماید: وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِم بعد از آن فرمود: «هرکس در آن روز به او اعتراف کرد، انس و الفتش به اینجا آمد، و هرکس او (خدا) را آن روز منکر شد در اینجا خلاف او آمد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۰۰ بحار الأنوار، ج۵، ص۲۴۱/ بحار الأنوار، ج۵۸، ص۱۳۹/ بحار الأنوار، ج۶۵، ص۲۰۶/ علل الشرایع، ج۱، ص۸۴/ نور الثقلین
الباقر (علیه السلام)- عَنْ جَابِرِ‌بْنِ‌یَزِیدَ الْجُعْفِیِّ قَالَ: قَالَ أبُو جَعْفَرٍ (علیه السلام) یَا جَابِرُ کَانَ اللَّهُ وَ لَا شَیْءَ غَیْرَهُ وَ لَا مَعْلُومَ وَ لَا مَجْهُولَ فَأَوَّلُ مَا ابْتَدَأَ مِنْ خَلْقٍ خَلَقَهُ أَنْ خَلَقَ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) وَ خَلَقَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ مَعَهُ مِنْ نُورِهِ وَ عَظَمَتِهِ فَأَوْقَفَنَا أَظِلَّهًًْ خَضْرَاءَ بَیْنَ یَدَیْهِ حَیْثُ لَا سَمَاءَ وَ لَا أَرْضَ وَ لَا مَکَانَ وَ لَا لَیْلَ وَ لَا نَهَارَ وَ لَا شَمْسَ وَ لَا قَمَر ... فَلَمَّا أَرَادَ اللَّهُ إِخْرَاجَ ذُرِّیَّهًِْ آدَمَ (علیه السلام) لِأَخْذِ الْمِیثَاقِ سَلَکَ ذَلِکَ النُّورَ فِیهِ ثُمَّ أَخْرَجَ ذُرِّیَّتَهُ مِنْ صُلْبِهِ یُلَبُّونَ فَسَبَّحْنَاهُ فَسَبَّحُوا بِتَسْبِیحِنَا وَ لَوْ لَا ذَلِکَ لَا دَرَوْا کَیْفَ یُسَبِّحُونَ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ ثُمَّ تَرَاءَی لَهُمْ بِأَخْذِ الْمِیثَاقِ مِنْهُمْ لَهُ بِالرُّبُوبِیَّهًِْ وَ کُنَّا أَوَّلَ مَنْ قَالَ بَلی عِنْدَ قَوْلِهِ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ ثُمَّ أَخَذَ الْمِیثَاقَ مِنْهُمْ بِالنُّبُوَّهًِْ لِمُحَمَّد (صلی الله علیه و آله) وَ لِعَلِیٍّ (علیه السلام) بِالْوَلَایَهًِْ فَأَقَرَّ مَنْ أَقَرَّ وَ جَحَدَ مَنْ جَحَد.
امام باقر ( جابربن‌یزید جعفی گوید: امام باقر (فرمود: ای جابر! خدا بود و هیچ چیزی غیر از او نبود، نه معلوم و نه مجهول. اوّلین موجودی که آفرید محمّد (بود و ما اهل بیت را به همراه ایشان و از نور خود و از عظمتش آفرید و به صورت سایه‌ای سبز در مقابل خود نگاه داشت. در آن هنگام نه آسمان و زمین و نه شب و روز و نه خورشید و ماه، هیچ کدام وجود نداشتند ... وقتی خداوند خواست ذریّه آدم (را برای گرفتن پیمان خارج کند، آن نور را در آن راه داد. آنگاه ذریّه او را از نهادش خارج کرد درحالی‌که لبّیک می گفتند. ما خدا را تسبیح کردیم و آن ها به تسبیح ما تسبیح نمودند و اگر نه نمی دانستند چگونه تسبیح کنند. آن گاه خداوند عزّوجلّ برای گرفتن پیمان ربوبیّت خود را به آن ها ارائه نمود. ما اوّلین کسانی بودیم که وقتی فرمود: «آیا پروردگار شما نیستم»؟ آری گفتیم. سپس برای محمّد (به نبوّت و برای علی (به ولایت پیمان گرفت و هرکه خواست اقرار کرد و هرکه خواست انکار نمود».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۰۰ بحار الأنوار، ج۲۵، ص۲۰
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ (علیه السلام) عَنْ جَدِّهِ (علیه السلام): أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) قَالَ لِعَلِیٍّ (علیه السلام): أَنْتَ الَّذِی احْتَجَ اللَّهُ بِکَ فِی ابْتِدَاءِ الْخَلْقِ حَیْثُ أَقَامَهُمْ أَشْبَاحاً فَقَالَ لَهُمْ: أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ؟ قَالُوا بَلَی قَالَ: وَ مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله) رَسُولِی؟ قَالُوا: بَلَی. قَالَ: وَ عَلِیٌّ (علیه السلام) أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ أَبَی الْخَلْقُ جَمِیعاً إِلَّا اسْتِکْبَاراً وَ عُتُوّاً عَنْ وَلَایَتِکَ إِلَّا نَفَرٌ قَلِیلٌ وَ هُمْ أَقَلُّ الْقَلِیلِ وَ هُمْ أَصْحَابُ الْیَمِینِ.
پیامبر ( پیامبر اکرم (به علی (فرمود: «تویی آن کس که خداوند به‌وسیله‌ی تو در ابتدای آفرینش انسان‌ها وقتی که آنها را به صورت شبح در آورد احتجاج کرد و به ایشان فرمود: «من پروردگار شما نیستم»؟ گفتند: «چرا». فرمود: «محمّد (رسول خدا است»؟ گفتند: «آری»! گفت: «علی امیر المؤمنین است»؟ تمام مردم از روی تکبّر و عناد ولایت تو را رد کردند مگر گروه کمی که بسیار کم هستند؛ آنها و هم ایشان اصحاب یمین هستند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۰۰ بحار الأنوار، ج۶۴، ص۱۲۷
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ زُرَارَهًِْ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی قَالَ ثَبَتَتِ الْمَعْرِفَهًُْ فِی قُلُوبِهِمْ وَ نَسَوُا الْمَوْقِفَ وَ سَیَذْکُرُونَهُ یَوْماً وَ لَوْ لَا ذَلِکَ لَمْ یَدْرِ أَحَدٌ مَنْ خَالِقُهُ وَ لَا مَنْ رَازِقُهُ.
امام صادق ( از امام صادق (درباره‌ی این فرموده خدای عزّوجلّ وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِن بَنِی آدَمَ مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلَی أَنفُسِهِمْ أَلَسْتَ بِرَبِّکُمْ قَالُواْ بَلَی پرسیدم». و گفتم: «آیا این عینی بود»؟ فرمود: «بلی، پس معرفت ثابت شد و آن صحنه را به فراموشی سپردند و آن را به یاد خواهند آورد و اگر این نبود، کسی آفریدگار و روزی‌دهنده را نمی‌شناخت».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۰۲ بحار الأنوار، ج۳، ص۲۸۰/ بحار الأنوار، ج۵، ص۲۴۳/ العیاشی، ج۲، ص۳۹/ علل الشرایع، ج۱، ص۱۱۷/ المحاسن، ج۱، ص۲۴۱/ نور الثقلین/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- عَنْ زُرَارَهًَْ عَنْ أبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی الْآیَهًَْ قَالَ أَخْرَجَ مِنْ ظَهْرِ آدَمَ ذُرِّیَّتَهُ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَهًِْ فَخَرَجُوا کَالذَّرِّ فَعَرَّفَهُمْ وَ أَرَاهُمْ نَفْسَهُ وَ لَوْ لَا ذَلِکَ لَمْ یَعْرِفْ أَحَدٌ رَبَّهُ وَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) کُلُّ مَوْلُودٍ یُولَدُ عَلَی الْفِطْرَهًِْ یَعْنِی الْمَعْرِفَهًَْ بِأَنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ خَالِقُهُ کَذَلِکَ قَوْلُهُ وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللَّهُ.
امام باقر ( زراره گوید: از امام باقر (درباره‌ی این سخن خدای تبارک‌وتعالی: وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِن بَنِی آدَمَ مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلَی أَنفُسِهِمْ أَلَسْتَ بِرَبِّکُمْ قَالُواْ بَلَی پرسیدم». فرمود: «خدا نسل آدم (را از پشت او تا روز قیامت بیرون آورد. آنان مانند ذرّه بیرون آمدند. سپس آنان را به خود آشنا ساخت و خود را به آنان شناساند وگرنه کسی خدا را نمی‌شناخت». و فرمود: «رسول خدا (فرمود: «هر آدمیزاده‌ای بر اساس فطرت متولّد میشود؛ یعنی براساس شناخت به اینکه خدای عزّوجلّ آفریدگار اوست و این آیه برهمین موضوع دلالت دارد: وَ لَئِن سَأَلْتَهُم مَّنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللهُ».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۰۲ الکافی، ج۲، ص۱۲/ بحار الأنوار، ج۳، ص۲۷۹/ فرات الکوفی، ص۱۴۸/ العیاشی، ج۲، ص۴۰/ التوحید، ص۳۳۰/ البرهان/ نور الثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عَبْدِالرَّحْمَنِ‌بْنِ‌کَثِیرٍ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِهِ عَزَّوَجَلَّ وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قَالَ أَخْرَجَ اللَّهُ مِنْ ظَهْرِ آدَمَ ذُرِّیَّتَهُ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَهًِْ کَالذَّرِّ فَعَرَّفَهُمْ نَفْسَهُ وَ لَوْ لَا ذَلِکَ لَمْ یَعْرِفْ أَحَدٌ رَبَّهُ وَ قَالَ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ عَلِیّاً أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام).
امام صادق ( عبدالرّحمن‌بن کثیر گوید: امام صادق (درباره‌ی کلام خدای عزّوجلّ: وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِن بَنِی آدَمَ مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلَی أَنفُسِهِمْ فرمود: «خداوند متعال، نسل آدم (را از پشت او تا روز قیامت بیرون آورد. پس آنان مانند مورچه‌ها بیرون آمدند و آنان را با خویش آشنا ساخت و اگر این آشنایی نبود، کسی پروردگار خود را نمی‌شناخت». سپس فرمود: «أَلَسْتَ بِرَبِّکُمْ قَالُواْ بَلَی و اینکه محمّد فرستاده‌ی من و علی امیرمؤمنان، خلیفه‌ی من است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۰۲ بحار الأنوار، ج۲۶، ص۲۸۰/ بصایر الدرجات، ص۷۲/ بحار الأنوار، ج۵، ص۲۵۰/ بحار الأنوار، ج۲۶، ص۲۹۴/ بصایر الدرجات، ص۷۱/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عَبْدِاللهِ‌بْنِ‌سِنَانٍ عَنْ أَبِیعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ فِطْرَتَ اللهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْها مَا تِلْکَ الْفِطْرَهًُْ قَالَ هِیَ الْإِسْلَامُ فَطَرَهُمُ اللَّهُ حِینَ أَخَذَ مِیثَاقَهُمْ عَلَی التَّوْحِیدِ قَالَ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ وَ فِیهِ الْمُؤْمِنُ وَ الْکَافِرُ.
امام صادق ( عبدالله‌بن‌سنان گوید: از امام صادق (درباره‌ی این سخن خدای تبارک و تعالی: فِطْرَةَ اللهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا سؤال کردم: «آن فطرت چیست»؟ فرمود: «آن، اسلام است. خدا آنان را هنگامی‌که از آنها عهد و پیمان گرفت و براساس توحید آفرید، فرمود: أَلَسْتَ بِرَبِّکُمْ». و در میان آنان هم مؤمن و هم کافر بود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۰۲ الکافی، ج۲، ص۱۲/ التوحید، ص۳۲۹/ البرهان/ نور الثقلین
الباقر (علیه السلام)- عَنْ زُرَارَهًَْ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) أَصْلَحَکَ اللَّهُ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ فِی کِتَابِهِ فِطْرَتَ اللهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْها قَالَ فَطَرَهُمْ عَلَی التَّوْحِیدِ عِنْدَ الْمِیثَاقِ عَلَی مَعْرِفَتِهِ أَنَّهُ رَبُّهُمْ قُلْتُ وَ خَاطَبُوهُ قَالَ فَطَأْطَأَ رَأْسَهُ ثُمَّ قَالَ لَوْ لَا ذَلِکَ لَمْ یَعْلَمُوا مَنْ رَبُّهُمْ وَ لَا مَنْ رَازِقُهُمْ.
امام باقر ( زراره گوید: به امام باقر (گفتم: «أصلحک الله؛ سخن خدای عزّوجلّ در کتابش که می‌فرماید: فِطْرَتَ اللهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْها؛ چه معنی دارد»؟ فرمود: «ایشان را بر توحید آفرید هنگام پیمان بر معرفتش که او پروردگار ایشان است». گفتم: «با خدا گفتگو کردند»؟ حضرت سر خود را به زیر افکند و بعد از آن فرمود: «اگر این نبود نمیدانستند که پروردگارشان و روزی‌دهنده‌شان کیست».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۰۲ التوحید، ص۳۳۰
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ زُرَارَهًَْ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ إِلَی قالُوا بَلی قَالَ کَانَ مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله) أَوَّلَ مَنْ قَالَ بَلَی.
امام صادق ( زراره نقل می‌کند: از امام صادق (درباره‌ی این سخن خدای تبارک‌وتعالی: وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِن بَنِی آدَمَ مِن ظُهُورِهِمْ تا قَالُواْ بَلَی پرسیدم. فرمود: «محمّد (اوّلین کسی بود که گفت: بلی».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۰۴ بحار الأنوار، ج۱۵، ص۱۷/ العیاشی، ج۲، ص۳۹/ العیاشی، ج۲، ص۴۰/ علل الشرایع، ج۱، ص۱۱۷/ المحاسن، ج۱، ص۲۴۱/ نور الثقلین/ البرهان
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَنْ أَبِیعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) بِأَیِّ شَیْءٍ سَبَقْتَ وُلْدَ آدَمَ (علیه السلام) قَالَ إِنَّنِی أَوَّلُ مَنْ أَقَرَّ بِرَبِّی إِنَّ اللَّهَ أَخَذَ مِیثَاقَ النَّبِیِّینَ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی فَکُنْتُ أَوَّلَ مَنْ أَجَابَ.
پیامبر ( امام صادق (فرمود: از رسول خدا (سؤال شد: «چگونه از فرزندان آدم (سبقت گرفتی»؟ فرمود: «همانا من اوّلین کسی هستم که به پروردگار اقرار کرد. خدا عهد و پیمان را از پیامبران گرفت و آنان را بر خودشان گواه گرفت: مگر من خدای شما نیستم»؟ گفتند: «بله. من اوّلین کسی بودم که جواب مثبت داد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۰۴ بحار الأنوار، ج۱۶، ص۳۵۳/ بحار الأنوار، ج۱۵، ص۱۶/ بحار الأنوار، ج۶۶، ص۵۶/ بصایر الدرجات، ص۸۶/ نور الثقلین/ البرهان
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَنْ أَبِیعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) أَنَّ بَعْضَ قُرَیْشٍ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) بِأَیِّ شَیْءٍ سَبَقْتَ الْأَنْبِیَاءَ (علیهم السلام) وَ أَنْتَ بُعِثْتَ آخِرَهُمْ وَ خَاتَمَهُمْ قَالَ إِنِّی کُنْتُ أَوَّلَ مَنْ آمَنَ بِرَبِّی وَ أَوَّلَ مَنْ أَجَابَ حَیْثُ أَخَذَ اللَّهُ مِیثَاقَ النَّبِیِّینَ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ فَکُنْتُ أَنَا أَوَّلَ نَبِیٍّ قَالَ بَلَی فَسَبَقْتُهُمْ بِالْإِقْرَارِ بِاللَّهِ عَزَّوَجَلَّ.
پیامبر ( امام صادق (فرمود: برخی از قریش به رسول خدا (گفتند: «به خاطر چه چیزی از سایر پیامبران سبقت گرفتی که به‌عنوان آخر و خاتم آنان مبعوث شدی»؟ فرمود: «من اوّلین کسی بودم که به خدا ایمان آوردم و هنگامی‌که خدا از پیامبران عهد و پیمان گرفت و آنان را بر خود گواه گرفت، من اوّلین اجابت‌کننده بودم». آنگاه که خداوند فرمود: «مگر من پروردگار شما نیستم»؟ گفتند: «بله. من اوّلین پیامبری بودم». گفت: «بله، پس من در اقرار به خدا از آنان پیشی گرفتم».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۰۴ بحار الأنوار، ج۱۶، ص۳۵۳/ بحار الأنوار، ج۱۵، ص۱۵/ بصایر الدرجات، ص۸۳/ العیاشی، ج۲، ص۳۹/ علل الشرایع، ج۱، ص۱۲۴/ نور الثقلین/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ إبْنِ‌سِنَانٍ قَالَ قَالَ أبُوعَبْدِاللهِ (علیه السلام) أَوَّلُ مَنْ سَبَقَ مِنَ الرُّسُلِ إِلَی بَلَی رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ ذَلِکَ أَنَّهُ کَانَ أَقْرَبَ الْخَلْقِ إِلَی اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی وَ کَانَ بِالْمَکَانِ الَّذِی قَالَ لَهُ جَبْرَئِیلُ (علیه السلام) لَمَّا أُسْرِیَ بِهِ إِلَی السَّمَاءِ تَقَدَّمْ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) فَقَدْ وَطِئْتَ مَوْطِئاً لَمْ تَطَأْهُ مَلَکٌ مُقَرَّبٌ وَ لَا نَبِیٌّ مُرْسَلٌ وَ لَوْ لَا أَنَّ رُوحَهُ وَ نَفْسَهُ کَانَتْ مِنْ ذَلِکَ الْمَکَانِ لَمَا قَدَرَ أَنْ یَبْلُغَهُ فَکَانَ مِنَ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ کَمَا قَالَ اللَّهُ قابَ قَوْسَیْنِ أَوْ أَدْنی أَیْ بَلْ أَدْنَی فَلَمَّا خَرَجَ الْأَمْرُ مِنَ اللَّهِ وَقَعَ إِلَی أَوْلِیَائِهِ (علیه السلام) فَقَالَ الصَّادِقُ (علیه السلام) کَانَ الْمِیثَاقُ مَأْخُوذاً عَلَیْهِمْ لِلَّهِ بِالرُّبُوبِیَّهًِْ وَ لِرَسُولِهِ بِالنُّبُوَّهًِْ وَ لِأَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ الْأَئِمَّهًِْ (علیهم السلام) بِالْإِمَامَهًِْ فَقَالَ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ وَ مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله) نَبِیُّکُمْ وَ عَلِیٌّ (علیه السلام) إِمَامُکُمْ وَ الْأَئِمَّهًُْ الْهَادُونَ أَئِمَّتُکُمْ فَقالُوا بَلی فَقَالَ اللَّهُ شَهِدْنا أَنْ تَقُولُوا یَوْمَ الْقِیامَهًِْ أَیْ لِئَلَّا تَقُولُوا یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ إِنَّا کُنَّا عَنْ هذا غافِلِینَ فَأَوَّلُ مَا أَخَذَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ الْمِیثَاقَ عَلَی الْأَنْبِیَاءِ (علیهم السلام) بِالرُّبُوبِیَّهًِْ وَ هُوَ قَوْلُهُ وَ إِذْ أَخَذْنا مِنَ النَّبِیِّینَ مِیثاقَهُمْ فَذَکَرَ جُمْلَهًَْ الْأَنْبِیَاءِ (علیهم السلام) ثُمَّ أَبْرَزَ أَفْضَلَهُمْ بِالْأَسَامِی فَقَالَ وَ مِنْکَ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) فَقَدَّمَ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) لِأَنَّهُ أَفْضَلُهُمْ وَ مِنْ نُوحٍ (علیه السلام) وَ إِبْراهِیمَ (علیه السلام) وَ مُوسی (علیه السلام) وَ عِیسَیابْنِمَرْیَمَ (علیه السلام) فَهَؤُلَاءِ الْخَمْسَهًُْ أَفْضَلُ الْأَنْبِیَاءِ (علیهم السلام) وَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) أَفْضَلُهُمْ ثُمَّ أَخَذَ بَعْدَ ذَلِکَ مِیثَاقَ رَسُولِ اللَّهِ عَلَی الْأَنْبِیَاءِ (علیهم السلام) لَهُ بِالْإِیمَانِ بِهِ وَ عَلَی أَنْ یَنْصُرُوا أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ فَقَالَ وَ إِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِیثاقَ النَّبِیِّینَ لَما آتَیْتُکُمْ مِنْ کِتابٍ وَ حِکْمَهًٍْ ثُمَّ جاءَکُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِما مَعَکُمْ یَعْنِی رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَ لَتَنْصُرُنَّهُ یَعْنِی أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِ تُخْبِرُوا أُمَمَکُمْ بِخَبَرِهِ وَ خَبَرِ وَلِیِّهِ مِنَ الْأَئِمَّهًِْ.
امام صادق ( ابن‌سنان گوید: امام صادق (فرمود: اوّلین پیامبری که در گفتن بلی، از دیگران پیشی گرفت، پیامبر (بود؛ چراکه نزدیکترین آفریدگان به خدای تبارک‌وتعالی بود؛ درجایی که جبرئیل در هنگام عروج به آسمان به وی گفت: «ای محمّد (! جلو برو، چرا که تو درجایی قدم گذاشته‌ای که کسی قبلاً قدم نگذاشته است، نه فرشته‌ی مقرّب و نه پیامبر مرسل؛ و اگر روح و جانش از آنجا نبود، نمی‌توانست به آن برسد». پس فاصله‌اش از خدا چنان بود که خدا فرمود: تا آنکه فاصله‌ی او [با پیامبر] به‌اندازه‌ی فاصله‌ی دو کمان یا کمتر بود. (نجم/۹) بلکه نزدیکتر. پس هنگامی‌که امر از خدا خارج شد به اولیایش منتقل شد». امام صادق (فرمود: «آن پیمان از آنان برای اقرار به ربوبیّت خدا و نبوّت پیامبرش و امامت برای امیرمؤمنان و ائمّه (گرفته شد. خداوند فرمود: «آیا من پروردگار شما نیستم و محمّد (پیامبر شما و علی (امام شما و امامان هدایتگر، امامان شما نیستند»؟ گفتند: «بلی شهادت می‌دهیم». خدای تبارک‌وتعالی فرمود: أَن تَقُولُواْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ یعنی تا در روز قیامت نگویند. إِنَّا کُنَّا عَنْ هَذَا غَافِلِینَ پس ربوبیّت اوّلین چیزی بود که خدای عزّوجلّ از پیامبران در مورد آن پیمان گرفت و این همان سخن اوست که فرمود: [به خاطر آور] هنگامی را که از پیامبران پیمان گرفتیم. (احزاب/۷) و همه‌ی انبیاء (را ذکر کرد و او را بهترین آنان قرار داد. پس فرمود: از تو. (احزاب/۷) ای محمّد (! رسول خدا (مقدّم شد؛ چرا که او بهترین آنان است: و از نوح و ابراهیم و موسی و عیسی‌بن‌مریم. (احزاب/۷) آنان پنج پیامبر برگزیده و برتر هستند که رسول خدا (برترین آنان است. سپس از انبیاء ( در ایمان به رسول خدا (و یاری‌دادن به امیرمؤمنان (پیمان گرفت و فرمود: و [به خاطر بیاورید] هنگامی را که خداوند، از پیامبران [و پیروان آنها]، پیمان مؤکّد گرفت، که هرگاه کتاب و دانش به شما دادم، سپس پیامبری به‌سوی شما آمد که آنچه را با شماست تصدیق می‌کند. (آل عمران/۸۱) یعنی رسول خدا (به او ایمان بیاورید و او را یاری کنید!. (آل عمران/۸۱) یعنی امیرمؤمنان (و به امّت های شما خبر او و خبر ولی‌اش از امامان (را داده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۰۴ بحار الأنوار، ج۵، ص۲۳۶/ البرهان/ بحار الأنوار، ج۱۵، ص۱۷/ القمی، ج۱، ص۲۴۶/ نور الثقلین
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- وَ أَمَّا مَنْ أَنْکَرَ فَضْلَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَالدَّلِیلُ عَلَی بُطْلَانِ قَوْلِهِ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی فَأَوَّلُ مَنْ سَبَقَ مِنَ الرُّسُلِ إِلَی بَلَی مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) لِأَنَّ رُوحَهُ أَقْرَبُ الْأَرْوَاحِ إِلَی مَلَکُوتِ اللَّهِ تَعَالَی وَ الدَّلِیلُ عَلَی ذَلِکَ قَوْلُ جَبْرَئِیلَ (علیه السلام) لَمَّا أُسْرِیَ بِرَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) إِلَی السَّمَاءِ السَّابِعَهًِْ قَالَ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله) تَقَدَّمْ فَإِنَّکَ قَدْ وَطِئْتَ مَوْطِئاً لَمْ یَطَأْ قَبْلَکَ مَلَکٌ مُقَرَّبٌ وَ لَا نَبِیٌّ مُرْسَلٌ فَلَوْ لَا أَنَّ رُوحَهُ کَانَتْ مِنْ ذَلِکَ الْمَکَانِ لَمْ یَقْدِرْ أَنْ یَتَجَاوَزَهُ وَ ذَلِکَ أَنَّهُ إِذَا أَمَرَ اللَّهُ تَعَالَی فَأَوَّلُ مَا یَصِلُ أَمْرُهُ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) لِقُرْبِهِ إِلَی مَلَکُوتِهِ ثُمَّ سَائِرُ الْأَنْبِیَاءِ (علیهم السلام) عَلَی طَبَقَاتِهِمْ وَ یَزِیدُ ذَلِکَ بَیَاناً قَوْلُهُ تَعَالَی وَ إِذْ أَخَذْنا مِنَ النَّبِیِّینَ مِیثاقَهُمْ وَ مِنْکَ وَ مِنْ نُوحٍ (علیه السلام) وَ إِبْراهِیمَ (علیه السلام) وَ مُوسی (علیه السلام) وَ عِیسَیابْنِمَرْیَمَ (علیه السلام) فَأَفْضَلُ الْأَنْبِیَاءِ (علیهم السلام) الْخَمْسَهًُْ وَ أَفْضَلُ الْخَمْسَهًِْ مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله).
امام علی ( دلیل بر بطلان سخن کسی که فضل و شرافت رسول اکرم (را انکار نماید، سخن خداوند عزّوجلّ است که فرمود: وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی؛ اوّلین شخصی که از رسولان در گفتن بلی سبقت گرفت محمّد (رسول خدا بود زیرا روح وی نزدیکترین روح از میان ارواح به ملکوت خداوند متعال است و دلیل براین‌مطلب سخن جبرئیل است، [در شب معراج] زمانی‌که با رسول خدا (به آسمان هفتم شد، عرض کرد: «ای محمّد (جلوتر برو، تو درجایی قرار گرفته‌ای که قبل از تو هیچ فرشته‌ی مقرّب و هیچ نبیّ مرسلی بدان دست نیافته بود، و روح حضرت در آن مکان به‌اندازه‌ای نزدیک به ملکوت خداوند بود که [جبرئیل] نیز نتوانست از آن تجاوز نماید، و برهمین‌جهت است که اگر خداوند متعال به چیزی فرمان دهد اوّلین شخصی که فرمان خداوند به وی می‌رسد رسول خدا (است و آن هم به‌جهت قرب و نزدیکی به ملکوتش است، سپس بقیّه‌ی انبیاء (براساس طبقه‌بندی آنها، و اضافه براین‌مطالب سخن خداوند متعال است که فرمود: وَ إِذْ أَخَذْنا مِنَ النَّبِیِّینَ مِیثاقَهُمْ وَ مِنْکَ وَ مِنْ نُوحٍ وَ إِبْراهِیمَ وَ مُوسی وَ عِیسَی ابْنِ مَرْیَم سپس با فضیلت‌ترین انبیاء (این پنج نبی می‌باشند و بافضیلترین این پنج نبی نیز محمّد (است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۰۶ بحار الأنوار، ج۹۰، ص۸۷
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- إِنَّ أُمَّتِی عُرِضَ عَلَیَّ فِی الْمِیثَاقِ فَکَانَ أَوَّلَ مَنْ آمَنَ بِی عَلِیٌ (علیه السلام) وَ هُوَ أَوَّلُ مَنْ صَدَّقَنِی حِینَ بُعِثْتُ وَ هُوَ الصِّدِّیقُ الْأَکْبَرُ وَ الْفَارُوقُ یُفَرِّقُ بَیْنَ الْحَقِّ وَ الْبَاطِل.
پیامبر ( همانا امّتم در هنگام گرفتن پیمان بر من عرضه شدند. علی (اوّلین کسی بود که به من ایمان آورد و مرا در هنگام بعثت باور داشت و او صدیق اکبر است (راستگوی بزرگ) و جداکننده است که میان حق و باطل جدایی می‌اندازد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۰۶ بحار الأنوار، ج۳۸، ص۲۰۸ / البرهان/ نور الثقلین
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- یَا عَلِیُّ لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ تَعَالَی آدَمَ (علیه السلام) أَخْرَجَ ذُرِّیَّتَهُ عَنْ ظَهْرِهِ مِثْلَ الذَّرِّ فَأَخَذَ مِیثَاقَهُمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی فَأَشْهَدَهُمْ عَلَی أَنْفُسِهِمْ فَأَخَذَ مِیثَاقَ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ مِیثَاقَکَ فَعَرَّفَ وَجْهَکَ الْوُجُوهَ وَ رُوحَکَ الْأَرْوَاحَ فَلَا یَقُولُ لَکَ أَحَدٌ یُحِبُّکَ إِلَّا عَرَفْتُهُ وَ لَا یَقُولُ لَکَ أَحَدٌ أَبْغَضَکَ إِلَّا عَرَفْتُه.
پیامبر ( [ابلیس گفت:] وقتی خداوند متعال آدم را آفرید، ذریّه او را در پشت وی به صورت ذرّاتی بیرون آورد و از آن ها پیمان گرفت که «آیا من پروردگارتان نیستم؟! گفتند: بلی» سپس آن ها بر خودشان گواه گرفت، سپس میثاق محمّد و میثاق تو را گرفت و چهره‌ی تو را به دیگر چهره‌ها و روح تو را به دیگر ارواح معرّفی نمود، از این رو کسی به تو نمی گوید: «من تو را دوست می دارم»، مگر اینکه من او را بشناسم؛ و کسی به تو نمی گوید که «من از تو نفرت دارم» مگر اینکه من او را می شناسم».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۰۶ بحار الأنوار، ج۳۹، ص۱۷۸/ المناقب، ج۲، ص۲۴۸/ بحار الأنوار، ج۶۰، ص۲۰۸
الباقر (علیه السلام)- إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَخَذَ مِیثَاقَ النَّبِیِّینَ عَلَی وَلَایَهًِْ عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ أَخَذَ عَهْدَ النَّبِیِّینَ بِوَلَایَهًِْ عَلِیٍّ (علیه السلام).
امام باقر ( خداوند تبارک‌وتعالی میثاق پیامبران را بر ولایت و پیمان پیامبران را به ولایت علی (گرفت.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۰۸ بحار الأنوار، ج۲۶، ص۲۸۱
الباقر (علیه السلام)- لَوْ أَنَّ الْجُهَّالَ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّهًِْ یَعْرِفُونَ مَتَی سُمِّیَ أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) لَمْ یُنْکِرُوا وَ أَنَّ اللَّهَ تَعَالَی حِینَ أَخَذَ مِیثَاقَ ذُرِّیَّهًِْ آدَمَ (علیه السلام) وَ ذَلِکَ فِیمَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) فِی کِتَابِهِ فَنَزَلَ بِهِ جَبْرَئِیلُ (علیه السلام) کَمَا قَرَأْنَاهُ یَا جَابِرُ أَ لَمْ تَسْمَعِ اللَّهَ یَقُولُ فِی کِتَابِهِ وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ أَنَّ عَلِیّاً أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فَوَ اللَّهِ لَسَمَّاهُ اللَّهُ تَعَالَی أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فِی الْأَظِلَّهًِْ حَیْثُ أَخَذَ مِنْ ذُرِّیَّهًِْ آدَمَ الْمِیثَاقَ.
امام باقر ( اگر نادانان این امّت بدانند چه وقت امیرالمؤمنین (نامیده شده انکار نمیکردند. خداوند هنگامی‌که میثاق بنیآدم را گرفت به دلیل آیه‌ای که خداوند بر محمّد (نازل نمود و جبرئیل آن آیه را آورد که ما در قرآن می‌خوانیم جابر! مگر این آیه را نشنیده‌ای: وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی آیا من پروردگار شما نیستم». گفتند: «چرا و محمّد رسول خدا (و علی امیرالمؤمنین (نیست»؟ به خدا قسم خداوند او را امیرالمؤمنین (نامید در عالم اشباح و اظلّه هنگامی‌که از ذرّیّه‌ی آدم (میثاق گرفت».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۰۸ بحار الأنوار، ج۲۶، ص۲۹۳/ فرات الکوفی، ص۱۴۶/ فرات الکوفی، ص۱۴۶
الباقر (علیه السلام)- عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِیِّ عَنْ أبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ: لَوْ عَلِمَ النَّاسُ مَتَی سُمِّیَ عَلِیٌّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) مَا أَنْکَرُوا وَلَایَتُهُ قُلْتُ رَحِمَکَ اللَّهُ مَتَی سُمِّیَ عَلِیٌّ أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) قَالَ کَانَ رَبُّکَ عَزَّوَجَلَّ حَیْثُ أَخَذَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ وَ مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله) رَسُولِی وَ عَلِیٌّ (علیه السلام) أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ.
امام باقر ( جابر جعفی گوید: امام باقر (فرمود: «اگر مردم می دانستند از چه زمانی علی («امیرالمؤمنین» نامیده شد، ولایت وی را انکار نمی کردند». عرض کردم: «خداوند شما را رحمت کند، از چه زمانی علی («امیرالمؤمنین نامیده شد»؟ فرمود: «از آن زمان که پروردگارت عزّوجل از پشت بنی آدم فرزندانشان را بیرون آورد و آنان را بر خودشان گواه گرفت و پرسید: آیا پروردگارتان نیستم و محمّد فرستاده من و علی امیرالمؤمنین».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۰۸ بحار الأنوار، ج۲۶، ص۲۸۵/ الیقین، ص۲۳۱/ الیقین، ص۲۳۵/ بحار الأنوار، ج۳۷، ص۳۰۶/ الیقین، ص۲۲۲/ بحار الأنوار، ج۳۷، ص۳۳۳/ العیاشی، ج۲، ص۴۱/ البرهان/ نور الثقلین
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- لَوْ عَلِمَ النَّاسُ مَتَی سُمِّیَ عَلِیٌّ (علیه السلام) أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ مَا أَنْکَرُوا فَضْلَهُ سُمِّیَ أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ وَآدَمُ (علیه السلام) بَیْنَ الرُّوحِ وَ الْجَسَدِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قَالَتِ الْمَلَائِکَهًُْ (علیهم السلام) بَلَی فَقَالَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَنَا رَبُّکُمْ وَ مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله) نَبِیُّکُمْ وَ عَلِیٌّ (علیه السلام) أَمِیرُکُمْ.
پیامبر ( اگر مردم میدانستند چه موقعی علی امیرمؤمنان (نامگذاری شد، فضیلت او را انکار نمیکردند. او درحالی‌که آدم بین روح و بدن قرار داشت، امیرمؤمنان (نامیده شد. خدای عزّوجلّ فرمود: وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِن بَنِی آدَمَ مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلَی أَنفُسِهِمْ أَلَسْتَ بِرَبِّکُمْ قَالُواْ بَلَی و فرشتگان گفتند: «بلی». پس خدای تبارک‌وتعالی فرمود: «من پروردگار شما هستم و محمّد (پیامبر شما و علی (ولیّ و امیر شما است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۰۸ بحار الأنوار، ج۴۰، ص۷۷/ نهج الحق، ص۱۹۱/ البرهان/ بحار الأنوار، ج۳۶، ص۱۷۸
الباقر (علیه السلام)- عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) مَتَی سُمِّیَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ قَالَ وَ اللَّهِ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَهًُْ عَلَی مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ أَنَّ عَلِیّاً (علیه السلام) أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ فَسَمَّاهُ اللَّهُ وَ اللَّهِ أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ.
امام باقر ( جابر جعفی گوید: به امام باقر (عرض کردم: «از چه وقت به امیرمؤمنان (امیرمؤمنان گفته شده است»؟ فرمود: «به خدا قسم این آیه: وَ أَشْهَدَهُمْ عَلَی أَنفُسِهِمْ أَلَسْتَ بِرَبِّکُمْ بر محمّد (نازل شده است و همانا محمّد رسول خدا (پیامبر شما است و علی امیرمؤمنان (است و خدا او را امیرمؤمنان نامگذاری کرده است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۰۸ بحار الأنوار، ج۳۷، ص۳۳۲/ نور الثقلین/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- أحْمَدِ‌بْنِ‌مُحَمَّدِ‌بْنِ‌أحْمَدِ‌بْنِ‌طَلْحَهًَْ الْخُرَاسَانِیِّ عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ قُلْتُ لَهُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) مَتَی سُمِّیَ {عَلِیٌ} أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی حَیْثُ أَخَذَ مِیثَاقَ ذُرِّیَّهًِْ وُلْدِ آدَمَ وَ ذَلِکَ فِیمَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) کَمَا أَقْرَأْتُکَهُ {قَرَأْنَاهُ} وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ وَ إِنَّ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) عَبْدِی وَ رَسُولِی وَ إِنَّ عَلِیّاً (علیه السلام) أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ فَسَمَّاهُ اللَّهُ أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) حِینَ {حَیْثُ} أَخَذَ مِیثَاقَ ذُرِّیَّهًِْ بَنِی آدَم (علیه السلام).
امام باقر ( احمدبن‌محمّدبن‌احمدبن‌طلحه خراسانی گوید: امام باقر (فرود: «به وی عرض کردم: ای فرزند رسول خدا (چه هنگام علی امیرالمومنان (نامیده شد»؟ فرمود: «هنگامی‌که خداوند تبارک‌وتعالی با ذرّیّه‌ی آدم (پیمان بست، و این در کتاب نازل شده بر پیامبر ذکر شده است، چنانچه خوانده‌ایم: وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِن بَنِی آدَمَ مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلَی أَنفُسِهِمْ أَلَسْتَ بِرَبِّکُمْ قَالُواْ بَلَی یعنی آیا من خدای شما نیستم و محمّد (بنده و فرستاده‌ی من و علی امیرالمؤمنان (نیست؟ [و همه گفتند بلی]؛ خداوند آن هنگام که از ذرّیّه بنیآدم پیمان گرفت، علی (را امیرالمؤمنین خواند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۰۸ فرات الکوفی، ص۱۴۶
الباقر (علیه السلام)- عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) مَتَی سُمِّیَ أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) قَالَ لِی أَ وَ مَا تَقْرَأُ الْقُرْآنَ قَالَ قُلْتُ بَلَی قَالَ فَاقْرَأْ قُلْتُ وَ مَا أَقْرَأُ قَالَ اقْرَأْ وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ فَقَالَ لِی هِیَهْ إِلَی أَیْشٍ وَ مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله) رَسُولِی وَ عَلِیٌّ (علیه السلام) أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ فَثَمَّ سَمَّاهُ یَا جَابِرُ أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ.
امام باقر ( جابر جعفی گوید: به امام باقر (عرض کردم: «چه وقت علی (امیرالمؤمنین نامیده شد»؟ فرمود: «قرآن نخوانده‌ای»؟ گفتم: «چرا». فرمود: «بخوان». گفتم: «چه بخوانم». فرمود: «بخوان: وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ». فرمود: «این است آن آیه‌ای که می‌خواستی ولی نمی‌دانی به کجا منتهی میشود و محمّد (رسول من و علی (امیرالمؤمنین است در این موقع خداوند او را امیرالمؤمنین نامید»!
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۱۰ بحار الأنوار، ج۲۶، ص۲۷۸/ فرات الکوفی، ص۱۴۵
الباقر (علیه السلام)- عَن جَابِر (رحمة الله علیه) عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ قُلْتُ لَهُ لِمَ سُمِّیَ أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) قَالَ اللَّهُ سَمَّاهُ وَ هَکَذَا أَنْزَلَ فِی کِتَابِهِ وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ وَ أَنَّ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) رَسُولِی وَ أَنَّ عَلِیّاً (علیه السلام) أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ قالُوا بَلی.
امام باقر ( جابر گوید: به امام باقر (عرض کردم: چرا به عی (امیرمؤمنان گفته شده است»؟ فرمود: «خدا او را نامگذاری کرده است و در کتابش چنین نازل کرد: وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِن بَنِی آدَمَ مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَی أَنفُسِهِمْ أَلَسْتَ بِرَبِّکُمْ قَالُواْ بَلَی و محمّد (رسول من، و علی (امیرمؤمنان است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۱۰ الکافی، ج۱، ص۴۱۲/ نور الثقلین/ تأویل الآیات الظاهرهًْ، ص۱۸۷/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- مَا بَعَثَ اللَّهُ نَبِیّاً مِنْ لَدُنْ آدَمَ (علیه السلام) فَهَلُمَّ جَرّاً إِلَّا وَ یَرْجِعُ إِلَی الدُّنْیَا وَ یَنْصُرُ أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ هُوَ قَوْلُهُ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ یَعْنِی بِرَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ لَتَنْصُرُنَّ أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) ثُمَّ قَالَ لَهُمْ فِی الذَّرِّ أَ أَقْرَرْتُمْ وَ أَخَذْتُمْ عَلی ذلِکُمْ إِصْرِی أَیْ عَهْدِی قالُوا أَقْرَرْنا قالَ اللَّهُ لِلْمَلَائِکَهًِْ (علیهم السلام) فَاشْهَدُوا وَ أَنَا مَعَکُمْ مِنَ الشَّاهِدِینَ وَ هَذِهِ مَعَ الْآیَهًِْ الَّتِی فِی سُورَهًِْ الْأَحْزَابِ فِی قَوْلِهِ وَ إِذْ أَخَذْنا مِنَ النَّبِیِّینَ مِیثاقَهُمْ وَ مِنْکَ وَ مِنْ نُوحٍ (علیه السلام) وَ الْآیَهًُْ الَّتِی فِی سُورَهًِْ الْأَعْرَافِ قَوْلُهُ وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ (علیه السلام) مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ قَدْ کُتِبَتْ هَذِهِ الثَّلَاثُ آیَاتٍ فِی ثَلَاثِ سُوَرٍ.
امام صادق ( خداوند هیچ پیامبری را بعد از بنیآدم (مبعوث ننمود مگر اینکه به دنیا رجعت نموده و امیرالمومنین (را یاری رساند و این همان تفسیر سخن خداوند است که فرمود: لَتُؤْمِنُنَّ بِه (آل عمران/۸۱) یعنی به رسول خدا (ایمان آورده است. وَ لَتَنْصُرُنَّه (آل عمران/۸۱) و امیرالمومنین (را یاری رسانید، سپس به آنان در عالم ذرّ فرمود: آیا به این موضوع، اقرار دارید؟ و بر آن، پیمان مؤکّد بستید؟. (آل عمران/۸۱) گفتند: «[آری] اقرار داریم»!. (آل عمران/۸۱) خداوند به ملائکه گفت، پس گواه باشید! و من نیز با شما از گواهانم، و این (آیه) همراه آیه‌ی دیگری در سوره‌ی احزاب است که می‌فرماید: [به خاطر آور] هنگامی را که از پیامبران پیمان گرفتیم، و [همچنین] از تو و از نوح و ابراهیم و موسی و عیسی‌بن‌مریم، و ما از همه‌ی آنان پیمان محکمی گرفتیم [که در ادای مسئولیت تبلیغ و رسالت کوتاهی نکنند]. (احزاب/۷) و آیه‌ی دیگر در سوره‌ی اعراف که فرمود: وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنی‌آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی شَهِدْنا أَنْ تَقُولُوا یَوْمَ الْقِیامَةِ إِنّا کُنّا عَنْ هذا غافِلینَ و این سه آیه در سه سوره نگاشته شده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۱۰ بحار الأنوار، ج۱۱، ص۲۵
الصّادق (علیه السلام)- فِی تَهْذِیبِ الْأحْکَامِ فِی الدُّعَاءِ بَعْدَ صَلَوهًِْ الْغَدِیرِ الْمُسْنَدِ إلَی الصَّادِقِ (علیه السلام) وَ مَنَنْتَ عَلَیْنَا بِشَهَادَهًِْ الْإِخْلَاصِ وَ بِوَلَایَهًِْ أَوْلِیَائِکَ الْهُدَاهًِْ بَعْدَ النَّذِیرِ الْمُنْذِرِ السِّرَاجِ الْمُنِیرِ وَ أَکْمَلْتَ لَنَا بِهِمُ الدِّینَ وَ أَتْمَمْتَ عَلَیْنَا النِّعْمَهًَْ وَ جَدَّدْتَ لَنَا عَهْدَکَ وَ ذَکَّرْتَنَا مِیثَاقَکَ الْمَأْخُوذَ فِی ابْتِدَاءِ خَلْقِکَ إِیَّانَا وَ جَعَلْتَنَا مِنْ أَهْلِ الْإِجَابَهًِْ وَ لَمْ تُنْسِنَا ذِکْرَکَ فَإِنَّکَ قُلْتَ وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی شَهِدْنا بِمَنِّکَ وَ لُطْفِکَ بِأَنَّکَ أَنْتَ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ رَبُّنَا وَ مُحَمَّدٌ (صلی الله علیه و آله) عَبْدُکَ وَ رَسُولُکَ نَبِیُّنَا وَ عَلِیٌّ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) ... و الحُجَّهًُْ العُظمَی وَ آیَتُکَ الْکُبْرَی ... وَ النَّبَأُ الْعَظِیمُ الَّذِی هُمْ فِیهِ مُخْتَلِفُونَ.
امام صادق ( در دعای که بعد از نماز غدیر وارد شده و سندش منسوب به امام صادق (است وارد شده است: «و بر ما بر گواهی به اخلاص برای خویش، و دوستی و موالات اولیاء هدایتگرت بعد از [پیامبر (] آگاه‌دهنده و بیم‌دهنده و چراغ روشن منّت نهادی، و دین را با موالات و دوستی آنان و تبرّی از دشمنانشان کامل نمودی و با تجدید عهد و پیمانت نعمت را بر ما کامل نمودی و عهد و پیمان را به یادمان آوردی، و سخن خویش را از [اذهانمان] پاک نساختی، و تو [در کتاب خویش] ذکر نمودی: وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنی‌آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلی أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی شَهِدْنا گفتند: «آری، گواهی می‌دهیم بر لطف و منّت تو، به اینکه تو خدایی هستی که هیچ خدایی جز تو نیست و محمّد بنده و فرستاده‌ی توست و علی (امیرمومنان ... و برهان عظیم و نشانه‌ی کبرای تو، از خبر بزرگ و پراهمیّت (رستاخیز)! همان خبری که پیوسته در آن اختلاف دارند!. (نبأ/۳۲)
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۱۰ کتاب المزار، ص۹۴/ نور الثقلین
إلباقر (علیه السلام)- إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَخَذَ مِیثَاقَ شِیعَتِنَا بِالْوَلَایَهًِْ لَنَا وَ هُمْ ذَرٌّ یَوْمَ أَخَذَ الْمِیثَاقَ عَلَی الذَّرِّ بِالْإِقْرَارِ لَهُ بِالرُّبُوبِیَّهًِْ وَ لِمُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) بِالنُّبُوَّهًِْ وَ عَرَضَ عَلَی مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) أُمَّتَهُ فِی الطِّینِ وَ هُمْ أَظِلَّهًٌْ وَ خَلَقَهُمْ مِنَ الطِّینَهًِْ الَّتِی خُلِقَ مِنْهَا آدَمُ (علیه السلام) وَ خَلَقَ أَرْوَاحَ شِیعَتِنَا قَبْلَ أَبْدَانِهِمْ بِأَلْفَیْ عَامٍ وَ عَرَضَهُمْ عَلَیْهِ وَ عَرَّفَهُمْ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ عَلِیَّ‌بْنَ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام) وَ نَحْنُ نَعْرِفُهُمْ فِی لَحْنِ الْقَوْل.
امام باقر ( خدا از شیعیان ما آنگاه که در عالم ذر بودند، به ولایت ما پیمان گرفت، روزی که از همه در عالم ذر پیمان می‌گرفت، و نیز به ربوبیّت خود و نبوّت محمّد (پیمان گرفت، و خدای متعال امّتش را که مانند سایه‌ها بودند (روح بدون پیکر یا با پیکر مثالی بودند) به محمّد (در گل ارائه فرمود، و آنها را از گلی آفرید که آدم (را از آن آفرید، و خدا ارواح شیعیان ما را دو هزار سال پیش از بدن‌هایشان آفرید، و ایشان را بر پیغمبر (عرضه داشت، حضرت آنها را شناخت و علی (هم آنها را شناخت و ما آنها را از سیاق گفتار می‌شناسیم (یعنی از گوشه و کنار گفتارشان محبّت و ولایت آنها نسبت به ما واضح میشود).
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۱۲ المحاسن، ج۱، ص۱۳۵/ نور الثقلین
الصّادق (علیه السلام)- مَا خَلَقَ اللَّهُ أَحَداً مِنْ خَلْقِهِ وَ لَا بَعَثَ أَحَداً مِنْ رُسُلِهِ إِلَّا لِیَدْعُوَهُمْ إِلَی وَلَایَهًِْ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ خُلَفَائِهِ (علیه السلام) وَ یَأْخُذَ بِهِ عَلَیْهِمُ الْعَهْدَ لِیُقِیمُوا عَلَیْهِ وَ لِیَعْمَلَ بِهِ سَائِرُ عَوَامِّ الْأُمَمِ.
امام صادق ( خداوند هیچ آفریده‌ای را نیافرید و هیچ پیامبری را مبعوث نکرده، مگر برای اینکه آنها را دعوت به ولایت محمّد و علی و جانشینان آن دو نماید و از آنها عهد بگیرد که پایدار باشند تا عوام سایر ملّت‌ها به آن عمل کنند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۱۲ المنسوب إلی الإمام الحسن العسکری (A۱)، ص: ۳۷۹
الصادق (علیه السلام)- عَنِ الْحُسَیْنِ‌بْنِ‌نُعَیْمٍ‌الصَّحَّافِ قَالَ سَأَلْتُ الصَّادِقَ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِهِ فَمِنْکُمْ کافِرٌ وَ مِنْکُمْ مُؤْمِنٌ، فَقَالَ عَرَّفَ اللَّهُ إِیمَانَهُمْ بِوَلَایَتِنَا وَ کُفْرَهُمْ بِتَرْکِهَا یَوْمَ أَخَذَ عَلَیْهِمُ الْمِیثَاقَ وَ هُمْ فِی عَالَمِ الذَّرِّ وَ فِی صُلْبِ آدَمَ (علیه السلام).
امام صادق ( حسین‌بن‌نعیم صحاف گوید: از امام صادق (تفسیر سخن خداوند: گروهی از شما کافرید و گروهی مؤمن. (تغابن/۲) فرمود: «خداوند [میزان] ایمان آنان را به‌واسطه‌ی ولایت آنان و نیز سرپیچیشان نسبت به ولایتمان هنگام اخذ پیمان آن زمان که در صلب آدم (بودند شناساند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۱۲ القمی، ج۲، ص۳۷۱
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- عَنْ أَبِیعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) أَنَّ رَجُلًا جَاءَ إِلَی أَمِیرِ‌الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ هُوَ مَعَ أَصْحَابِهِ فَسَلَّمَ عَلَیْهِ ثُمَّ قَالَ لَهُ أَنَا وَ اللَّهِ أُحِبُّکَ وَ أَتَوَلَّاکَ فَقَالَ لَهُ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) کَذَبْتَ قَالَ بَلَی وَ اللَّهِ إِنِّی أُحِبُّکَ وَ أَتَوَلَّاکَ فَکَرَّرَ ثَلَاثاً فَقَالَ لَهُ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) کَذَبْتَ مَا أَنْتَ کَمَا قُلْتَ إِنَ اللَّهَ خَلَقَ الْأَرْوَاحَ قَبْلَ الْأَبْدَانِ بِأَلْفَیْ عَامٍ ثُمَّ عَرَضَ عَلَیْنَا الْمُحِبَّ لَنَا فَوَ اللَّهِ مَا رَأَیْتُ رُوحَکَ فِیمَنْ عُرِضَ فَأَیْنَ کُنْتَ فَسَکَتَ الرَّجُلُ عِنْدَ ذَلِکَ وَ لَمْ یُرَاجِعْهُ.
امام علی ( امام صادق (فرمود: مردی خدمت امیرالمؤمنین (آمد و آن حضرت همراه اصحابش بود، بر آن حضرت سلام کرد و گفت: «به خدا من ولایت و محبّت تو را دارم»، امیرالمؤمنین (فرمود: «دروغگویی». گفت: «چرا، به خدا من محبّت و دوستی تو را دارم». و تا سه‌بار تکرار کرد، امیرالمؤمنین (فرمود: «دروغگویی، تو چنانکه گویی نیستی، همانا خدا روح‌های مردم را دوهزار سال پیش از بدن‌هایشان آفرید و سپس دوستان ما را به ما عرضه کرد، به خدا که من روح تو را در میان آنها ندیدم، پس تو کجا بودی»؟ آنگاه آن مرد ساکت شد و جوابی نگفت.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۱۲ الکافی، ج۱، ص۴۳۸ / نور الثقلین
الباقر (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ قَالَ لَهُ رَجُلٌ کَیْفَ سُمِّیَتِ الْجُمُعَهًُْ قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ جَمَعَ فِیهَا خَلْقَهُ لِوَلَایَهًِْ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ وَصِیِّهِ فِی الْمِیثَاقِ فَسَمَّاهُ یَوْمَ الْجُمُعَهًِْ لِجَمْعِهِ فِیهِ خَلْقَهُ.
امام باقر ( مردی به امام باقر (گفت: «چگونه جمعه نامیده شد»؟ فرمود: «برای آنکه خدای عزّوجلّ همه‌ی خلق خود را در آن جمع کرد تا بر ولایت محمّد (و وصیّ او در میثاق پیمان بگیرد و آن را جمعه نامید که خلقش را در آن جمع کرد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۱۴ الکافی، ج۳، ص۴۱۵ / نور الثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عَنِ الْحَلَبِیِّ قُلْتُ لِأَبِی‌عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) لِمَ جُعِلَ اسْتِلَامُ الْحَجَرِ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ حَیْثُ أَخَذَ مِیثَاقَ بَنِی آدَمَ دَعَا الْحَجَرَ مِنَ الْجَنَّهًِْ فَأَمَرَهُ فَالْتَقَمَ الْمِیثَاقَ فَهُوَ یَشْهَدُ لِمَنْ وَافَاهُ بِالْمُوَافَاهًِْ.
امام صادق ( حلبی گوید: به امام صادق (گفتم: «چرا خدا عملِ بوسیدن حجرالأسود را قرار داد»؟ فرمود: «خدا هنگامی‌که از فرزندان آدم (عهد و پیمان گرفت، حجر را از بهشت فرا خواند و به وی دستور داد که پیمان را در درون خودش قرار دهد. پس برای کسی که آن را ببوسد، شهادت می‌دهد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۱۴ الکافی، ج۴، ص۱۸۴/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- عَنْ جَعْفَرِ‌بْنِ‌مُحَمَّدٍ (علیه السلام) قَالَ: کُنْتُ مَعَ أبِی مُحَمَّدِ‌بْنِ‌عَلِیٍّ (علیه السلام) فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ یَا أَبَاجَعْفَرٍ (علیه السلام) مَا بَدْءُ خَلْقِ هَذَا الرُّکْنِ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ لَمَّا خَلَقَ الْخَلْقَ قَالَ لِبَنِی آدَمَ (علیه السلام) أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قالُوا بَلی فَأَقَرُّوا وَ أَجْرَی نَهَراً أَحْلَی مِنَ الْعَسَلِ وَ أَلْیَنَ مِنَ الزُّبْدِ ثُمَّ أَمَرَ الْقَلَمَ فَاسْتَمَدَّ مِنْ ذَلِکَ النَّهَرِ فَکَتَبَ إِقْرَارَهُمْ وَ مَا هُوَ کَائِنٌ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَهًِْ ثُمَّ أَلْقَمَ ذَلِکَ الْکِتَابَ هَذَا الْحَجَرَ فَهَذَا الِاسْتِلَامُ الَّذِی تَرَی إِنَّمَا هُوَ بَیْعَهًٌْ عَلَی إِقْرَارِهِمُ الَّذِی کَانُوا أَقَرُّوا بِهِ.
امام باقر ( امام صادق (می‌فرماید: همراه پدرم امام باقر (بودم، مردی به او گفت: «ای ابا جعفر (آغاز آفرینش این رکن چیست»؟ فرمود: «چون خدا خلق را آفرید، به بنی آدم فرمود: «آیا من پروردگار شما نیستم»؟ گفتند: «چرا». و اعتراف کردند، و خدا نهری شیرین‌تر از عسل و نرم‌تر از کره جاری کرد، و به قلم امر کرد و از آن نهر مداد برگرفت، و اعتراف آنها را با هر چه بود شدنی است تا روز قیامت، نوشت. سپس آن نوشته را لقمه‌ای ساخت در درون سنگ حجرالأسود، و این دست دراز کردن که می‌بینی، همانا بیعتی است بر آن اعتراف که از نخست داشته‌اند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۱۴ بحار الأنوار، ج۵۴، ص۳۷۱