وَٱذۡكُر رَّبَّكَ فِي نَفۡسِكَ تَضَرُّعࣰا وَخِيفَةࣰ وَدُونَ ٱلۡجَهۡرِ مِنَ ٱلۡقَوۡلِ بِٱلۡغُدُوِّ وَٱلۡأٓصَالِ وَلَا تَكُن مِّنَ ٱلۡغَٰفِلِينَ
205
وَٱذۡكُر رَّبَّكَ فِي نَفۡسِكَ تَضَرُّعࣰا وَخِيفَةࣰ وَدُونَ ٱلۡجَهۡرِ مِنَ ٱلۡقَوۡلِ بِٱلۡغُدُوِّ وَٱلۡأٓصَالِ وَلَا تَكُن مِّنَ ٱلۡغَٰفِلِينَ
205
الباقر (علیه السلام)- لَا یَکْتُبُ الْمَلَکُ إِلَّا مَا سَمِعَ وَ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ وَ اذْکُرْ رَبَّکَ فِی نَفْسِکَ تَضَرُّعاً وَ خِیفَةً فَلَا یَعْلَمُ ثَوَابَ ذَلِکَ الذِّکْرِ فِی نَفْسِ الرَّجُلِ غَیْرُ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ لِعَظَمَتِهِ.
امام باقر ( فرشته نمینویسد: مگر آنچه به گوشش برسد؛ خداوند متعال فرمود: وَ اذْکُرْ رَبَّکَ فِی نَفْسِکَ تَضَرُّعاً وَ خِیفَةً؛ بنابراین، بهجز خدای منّان به خاطر عظمتی که این ذکر دارد، کسی ثواب این ذکر درونی را نمیداند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۶۰ الکافی، ج۲، ص۵۰۲/ وسایل الشیعهًْ، ج۷، ص۱۶۳/ مستدرک الوسایل، ج۵، ص۲۹۹/ بحار الأنوار، ج۵، ص۳۲۲/ الزهد، ص۵۳/ عدهًْ الداعی، ص۲۵۹/ نور الثقلین/ البرهان
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- مَنْ ذَکَرَ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ فِی السِّرِّ فَقَدْ ذَکَرَ اللَّهَ کَثِیراً إِنَّ الْمُنَافِقِینَ کَانُوا یَذْکُرُونَ اللَّهَ عَلَانِیَهًًْ وَ لَا یَذْکُرُونَهُ فِی السِّرِّ فَقَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ یُراؤُنَ النَّاسَ وَ لا یَذْکُرُونَ اللهَ إِلَّا قَلِیلًا.
امام علی ( کسی که خداوند متعال را در سرّ ذکر کند، ذکرش بسیار به حساب میآید، امّا منافقین، خداوند متعال را بهصورت علنی نه مخفی ذکر میکردند که خداوند متعال فرمود: در برابر مردم ریا میکنند و خدا را جز اندکی یاد نمینمایند! (نساء/۱۴۲)
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۶۰ الکافی، ج۲، ص۵۰۱/ نور الثقلین
الباقر (علیه السلام)- إِذَا صَلَّیْتَ خَلْفَ إِمَامٍ تَأْتَمُّ بِهِ فَأَنْصِتْ وَ سَبِّحْ فِی نَفْسِکَ.
امام باقر ( اگر به امام جماعت اقتدا کردهای، موقع قرائت، گوش فرا ده و در دل خود تسبیح بگو.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۶۰ البرهان/ نور الثقلین/ العیاشی، ج۲، ص۴۴
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- وَ اذْکُرْ رَبَّکَ فِی نَفْسِکَ تَضَرُّعاً یَعْنِی مُسْتَکِیناً وَ خِیفَةً یَعْنِی خَوْفاً مِنْ عَذَابِهِ وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ یَعْنِی دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقِرَاءَهًِْ.
پیامبر ( وَ اذْکُر رَّبَّکَ فِی نَفْسِکَ تَضَرُّعاً یعنی فروتنانه. وَ خِیفَةً؛ یعنی ترسان از عذاب خدا. وَ دُونَ الجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ؛ یعنی کمتر از صدایی که قرائت، جهری خوانده میشود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۶۰ بحار الأنوار، ج۸۲، ص۷۶
الصّادق (علیه السلام)- دُعَاءُ التَّضَرُّعِ أَنْ تُحَرِّکَ إِصْبَعَکَ السَّبَّابَهًَْ مِمَّا یَلِی وَجْهَکَ وَ هُوَ دُعَاءُ الْخِیفَهًِْ.
امام صادق ( و دعای تضرّع و زاری این است که انگشت سبّابه را در برابر رویت بجنبانی و آن دعای خیفه و هراس است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۶۰ الکافی، ج۲، ص۴۸۱/ نور الثقلین
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ یَعْنِی بِالْغَدَاهًِْ وَ الْعَشِیِّ.
پیامبر ( بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ یعنی در اوّل صبح و شامگاه.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۶۲ بحار الأنوار، ج۸۲، ص۷۶/ العیاشی، ج۲، ص۴۴/ نور الثقلین/ البرهان/ القمی، ج۱، ص۲۵۳
علیبنإبراهیم (رحمة الله علیه)- فِی الظُّهْرِ وَ الْعَصْرِ.
علیّبنابراهیم ( در ظهر و غروب.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۶۲ البرهان
علیبنإبراهیم (رحمة الله علیه)- بِالْغَدَاهًِْ وَ نِصْفِ النَّهَارِ.
علیّبنابراهیم ( در اوّل صبح و نیمه روز.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۶۲ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ مُحَمَّدِبْنِمَرْوَانَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ قَالَ قَالَ جَعْفَرُبْنُمُحَمَّدٍ (علیه السلام) قُلْ أَسْتَعِیذُ بِاللَّهِ السَّمِیعِ الْعَلِیمِ مِنَ الشَّیْطَانِ الرَّجِیمِ وَ أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ یَحْضُرُونِ إِنَّ اللَّهَ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ وَ قُلْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ لَهُ الْمُلْکُ وَ لَهُ الْحَمْدُ یُحْیِی وَ یُمِیتُ وَ یُمِیتُ وَ یُحْیِی وَ هُوَ عَلَی کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ مَفْرُوضٌ هُوَ قَالَ نَعَمْ مَفْرُوضٌ هُوَ مَحْدُودٌ تَقُولُهُ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ الْغُرُوبِ عَشْرَ مَرَّاتٍ فَإِنْ فَاتَکَ شَیْءٌ مِنْهَا فَاقْضِهِ مِنَ اللَّیْلِ وَ النَّهَارِ.
امام صادق ( محمّدبنمروان، از یکی از اصحابش نقل کرده است که گفت: «امام صادق (فرمود: «پناه میبرم به خدای شنوا و دانا از شیطان رانده شده و پناه میبرم به خدا از اینکه حاضر شوند، همانا خدا شنوا و دانا است». و بگو: «خدایی جز خدای یکتا نیست، یکتا است و بیشریک است، ملک و ستایش از آن اوست، زنده میکند و میمیراند و میمیراند و زنده میکند، و بر همه چیز توانا است». مردی عرض کرد: «آیا واجب است»؟ فرمود: «بلی، واجب است؛ امّا محدود به اوقاتی است. آن را دهبار قبل از طلوع آفتاب و قبل از غروب آفتاب میگویی و اگر چیزی از آن فراموش شد، آن را در شب یا روز قضا کن».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۶۲ بحار الأنوار، ج۸۳، ص۲۶۲/ نور الثقلین/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- عَنِ الْعَلَاءِبْنِکَامِلٍ قَالَ: سَمِعْتُ أبَاعَبْدِاللهِ (علیه السلام) یَقُولُ: وَ اذْکُرْ رَبَّکَ فِی نَفْسِکَ تَضَرُّعاً وَ خِیفَةً وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ عِنْدَ الْمَسَاءِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ لَهُ الْمُلْکُ وَ لَهُ الْحَمْدُ یُحْیِی وَ یُمِیتُ وَ یُمِیتُ وَ یُحْیِی وَ هُوَ عَلَی کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ قَالَ قُلْتُ بِیَدِهِ الْخَیْرُ قَالَ إِنَّ بِیَدِهِ الْخَیْرَ وَ لَکِنْ قُلْ کَمَا أَقُولُ لَکَ عَشْرَ مَرَّاتٍ وَ أَعُوذُ بِاللَّهِ السَّمِیعِ الْعَلِیمِ حِینَ تَطْلُعُ الشَّمْسُ وَ حِینَ تَغْرُبُ عَشْرَ مَرَّاتٍ.
امام صادق ( از علاءبنکامل نقل شده است که گفت: «از امام صادق (شنیدم که فرمود: وَ اذْکُر رَّبَّکَ فِی نَفْسِکَ تَضَرُّعاً وَ خِیفَةً وَدُونَ الجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ؛ به هنگام شامگاه این دعا را بخوان: خدایی جز خدا نیست، یکتا است و شریک ندارد، مُلک و ستایش از آن او است، زنده میکند و میمیراند و اوست که بر همه چیز توانا است». عرض کردم: «خیر در دست اوست»؟ فرمود: «همانا خیر در دست اوست، امّا دهبار چنانکه میگویم بگو: «و پناه میبریم به خدای شنوا و دانا، هنگام طلوع خورشید و در هنگام غروب آن».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۶۲ وسایل الشیعهًْ، ج۷، ص۲۲۷/ مستدرک الوسایل، ج۵، ص۲۴۹/ بحار الأنوار، ج۸۳، ص۲۶۱/ العیاشی، ج۲، ص۴۵/ نور الثقلین/ البرهان
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- مَنْ قَرَأَ عَشْرَ آیَاتٍ فِی لَیْلَهًٍْ لَمْ یُکْتَبْ مِنَ الْغَافِلِین.
پیامبر ( هرکس شبی ده آیه قرآن قرائت کند، در زمرهی غافلان نوشته نمیشود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۶۲ الکافی، ج۲، ص۶۱۲/ نور الثقلین
الصّادق (علیه السلام)- قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ یَا بُنَیَ لِکُلِ شَیْءٍ عَلَامَهًٌْ یُعْرَفُ بِهَا وَ یُشْهَدُ عَلَیْهَا ... وَ لِلْغَافِلِ ثَلَاثُ عَلَامَاتٍ السَّهْوُ وَ اللَّهْوُ وَ النِّسْیَان.
امام صادق ( لقمان به فرزندش گفت: «فرزندم هرچیزی علامتی دارد که به وسیلهی آن شناخته میشود و گواه آن است. و علامت شخص غافل سه چیز است: اشتباه، سرگرمی [به کارهای بیهوده] و فراموشی».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۶۲ الخصال، ج۱، ص۱۲۱ / نور الثقلین
الصّادق (علیه السلام)- مَنْ کَانَ مَعَهُ کَفَنُهُ فِی بَیْتِهِ لَمْ یُکْتَبْ مِنَ الْغَافِلِینَ وَ کَانَ مَأْجُوراً کُلَّمَا نَظَرَ إِلَیْهِ.
امام صادق ( هرکسی که کفنش در خانهاش آماده باشد، از جملهی غافلان نوشته نخواهد شد و هرگاه به آن نگاه اندازد مأجور خواهد بود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۶۴ الکافی، ج۳/۲۵۶ نور الثقلین
الصّادق (علیه السلام)- إِنْ کَانَ الشَّیْطَانُ عَدُوّاً فَالْغَفْلَهًُْ لِمَا ذَا.
امام صادق ( و اگر دشمن انسان شیطان است، پس غفلت از او برای چه چیزی است؟
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۶۴ من لایحضره الفقیه، ج۴، ص۳۹۳/ نور الثقلین
الباقر (علیه السلام)- أَیُّمَا مُؤْمِنٍ حَافَظَ عَلَی الصَّلَوَاتِ الْمَفْرُوضَهًِْ فَصَلَّاهَا لِوَقْتِهَا فَلَیْسَ هَذَا مِنَ الْغَافِلِینَ.
امام باقر ( هرگاه مؤمنی بر نمازهای واجبش محافظت نماید و آنها را در وقتش بخواند، این شخص از غافلان نخواهد بود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۶۴ الکافی، ج۳، ص ۲۷۰ / نور الثقلین
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- ذَاکِرُ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ فِی الْغَافِلِینَ کَالْمُقَاتِلِ عَنِ الْفَارِّینَ وَ الْمُقَاتِلُ عَنِ الْفَارِّینَ لَهُ الْجَنَّهًْ.
پیامبر ( کسی که در میان اهل غفلت، خدا را یاد میکند مانند کسی است که در بین فرار کنندگان میجنگد و فرار نمیکند و کسی که در بین فرارکنندگان میجنگد، وارد بهشت میشود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۶۴ نور الثقلین