الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَنْ أبِی‌عَبدِاللهِ (علیه السلام) أنَّ النَّبِیَّ (صلی الله علیه و آله) قَالَ لِعَلِیٍّ (علیه السلام) یَا عَلِیُّ أَنْتَ دَیَّانُ هَذِهِ الْأُمَّهًِْ وَ الْمُتَوَلِّی حِسَابَهُمْ وَ أَنْتَ رُکْنُ اللَّهِ الْأَعْظَمُ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ أَلَا وَ إِنَّ الْمَآبَ إِلَیْکَ وَ الْحِسَابَ عَلَیْکَ وَ الصِّرَاطَ صِرَاطُکَ وَ الْمِیزَانَ مِیزَانُکَ وَ الْمَوْقِفَ مَوْقِفُکَ.

پیامبر ( پیامبر اکرم (به امیرالمؤمنین (فرمود: «یا علی (! تو دادخواه این امّتی و عهده‌دار حساب آن‌ها و تو در روز قیامت رکن اعظم خدایی. بازگشت به‌سوی تو است و حساب با توست و راه، راه توست و میزان و سنجش، سنجش توست و موقف، موقف توست».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۲۲ بحار الأنوار، ج۲۴، ص۲۷۲

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- وَ أَمَّا قَوْلُهُ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازِینُهُ وَ خَفَّتْ مَوازِینُهُ فَإِنَّمَا یَعْنِی الْحِسَابَ تُوزَنُ الْحَسَنَاتُ وَ السَّیِّئَاتُ فَالْحَسَنَاتُ ثِقْلُ الْمِیزَانِ وَ السَّیِّئَاتُ خِفَّهًُْ الْمِیزَانِ.

امام علی ( فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازِینُهُ وَ مَنْ خَفَّتْ مَوازِینُهُ؛ جز این نیست که حساب را قصد دارد و خوبیها و بدیها سنجیده می‌شود و خوبیها گرانی ترازو و بدیها سبکی ترازو است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۲۲ بحار الأنوار، ج۷، ص۲۵۰ / التوحید، ص۲۶۷

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- قَالَ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) امَّا مَعْنَی قَوْلِهِ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازِینُهُ وَ مَنْ خَفَّتْ مَوازِینُهُ فَهُوَ قِلَّهًُْ الْحِسَابِ وَ کَثْرَتُهُ وَ النَّاسُ یَوْمَئِذٍ عَلَی طَبَقَاتٍ وَ مَنَازِلَ فَمِنْهُمْ مَنْ یُحاسَبُ حِساباً یَسِیراً وَ یَنْقَلِبُ إِلی أَهْلِهِ مَسْرُوراً وَ مِنْهُمُ الَّذِینَ یَدْخُلُونَ الْجَنَّهًَْ بِغَیْرِ حِسَابٍ لِأَنَّهُمْ لَمْ یَتَلَبَّسُوا مِنْ أَمْرِ الدُّنْیَا بِشَیْءٍ وَ إِنَّمَا الْحِسَابُ هُنَاکَ عَلَی مَنْ تَلَبَّسَ بِهَا هَاهُنَا وَ مِنْهُمْ مَنْ یُحَاسَبُ عَلَی النَّقِیرِ وَ الْقِطْمِیرِ وَ یَصِیرُ إِلَی عَذَابِ السَّعِیرِ وَ مِنْهُمْ أَئِمَّهًُْ الْکُفْرِ وَ قَادَهًُْ الضَّلَالَهًِْ فَأُولَئِکَ لَا یُقِیمُ لَهُمْ یَوْمَ الْقِیامَةِ وَزْناً وَ لَا یَعْبَأُ بِهِمْ لِأَنَّهُمْ لَمْ یَعْبَئُوا بِأَمْرِهِ وَ نَهْیِهِ وَ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ هُمْ فِی جَهَنَّمَ خالِدُونَ، تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ وَ هُمْ فِیها کالِحُون.

امام علی ( حضرت علی (فرمود: مراد از آیه: فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازِینُهُ فَأُولئِکَ هُمُ الْمفْلِحُونَ وَ مَنْ خَفَّتْ مَوازِینُهُ قلّت و کثرت حساب است، و مردم در آن روز در طبقات و منازل مختلفی هستند، برخی از ایشان حساب آسانی برای او می‌شود* و خوشحال به اهل و خانواده‌اش بازمی‌گردد (انشقاق/۹۸)، و برخی از ایشان بدون حساب و کتاب به بهشت می‌روند، زیرا آن‌ها کار دنیا را مختلط نساختند، و حساب در آنجا برای کسی است که کار دنیا را مختلط نماید، و برخی دیگر از ایشان به حساب قلیل و کثیر و صغیر دچار گشته پس از آن داخل شعله‌ی آتش می‌گردند، و برخی از ایشان سران کفر و حکّام ضلالت و ارباب ظلم و شقاوتند، از این رو روز قیامت، میزانی برای آنها برپا نخواهد شد (کهف/۱۰۵) این گروه در روز قیامت نزد پروردگار عاری از وزن اعتبار و اعتنا هستند، زیرا در دنیا هیچ اعتنایی به امرونهی حضرت حقّ تا روز قیامت نداشتند، و ایشان در جهنم جاودانه خواهند ماند!* شعله‌های سوزان آتش همچون شمشیر به صورتهایشان نواخته می‌شود و در دوزخ چهره‌ای عبوس دارند. (مؤمنون/۱۰۴۱۰۳)».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۲۲ بحار الأنوار، ج۹۰، ص۹۸/ الاحتجاج، ج۱، ص۲۴۴

الباقر (علیه السلام)- عَنْ مُحَمَّدٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَاجَعْفَرٍ (علیه السلام) یَقُولُ إِنَّ الْخَیْرَ ثَقُلَ عَلَی أَهْلِ الدُّنْیَا عَلَی قَدْرِ ثِقَلِهِ فِی مَوَازِینِهِمْ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ وَ إِنَّ الشَّرَّ خَفَّ عَلَی أَهْلِ الدُّنْیَا عَلَی قَدْرِ خِفَّتِهِ فِی مَوَازِینِهِمْ.

امام باقر ( محمّد گوید: از امام صادق (شنیدم که فرمود: کار خیر به همان اندازه که در میزان روز قیامت سنگین است بر مردم دنیاپرست نیز سنگین می‌آید و کار بد را دنیاپرستان به مقدار سبکی‌اش در میزان روز قیامت سبک می‌شمارند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۲۴ بحار الأنوار، ج۶۸، ص۲۱۵/ نور الثقلین

ابن‌عباس (رحمة الله علیه)- تَظْهَرُ لِلْحَسَنَاتِ صُورَهًٌْ حَسَنَهًٌْ وَ لِلسَّیِّئَاتِ صُورَهًٌْ سَیِّئَهًٌْ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ (رحمة الله علیه).

ابن‌عبّاس ( برای حسنات صورتی نیکو و برای سیّئات صورتی بد آشکار می‌شود.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۲۴ بحار الأنوار، ج۷، ص۲۴۴

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- وَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) عَمَّا یُوزَنُ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ فَقَالَ الصُّحُفُ.

پیامبر ( از رسول خدا (درباره‌ی چیزی که روز قیامت وزن می‌شود پرسیده شد، فرمود: «صحیفه‌ها وزن می‌شود».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۲۶ بحار الأنوار، ج۷، ص۲۴۴

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) حُبِّی وَ حُبُّ أَهْلِ بَیْتِی نَافِعٌ فِی سَبْعَهًِْ مَوَاطِنَ أَهْوَالُهُنَّ عَظِیمَهًٌْ عِنْدَ الْوَفَاهًِْ وَ فِی الْقَبْرِ وَ عِنْدَ النُّشُورِ وَ عِنْدَ الْکِتَابِ وَ عِنْدَ الْحِسَابِ وَ عِنْدَ الْمِیزَانِ وَ عِنْدَ الصِّرَاط.

پیامبر ( دوستی من و دوستی خاندانم در هفت موطن سودمند است که هراسی عظیم دارند؛ هنگام مرگ و در گور، وقت برآمدن از قبر و دریافت نامه‌ی اعمال و نزد حساب و پای میزان و بر صراط.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۲۶ بحار الأنوار، ج۷، ص۲۴۸

ابن‌عباس (رحمة الله علیه)- أَمَّا الْمُؤْمِنُ فَیُؤْتَی بِعَمَلِهِ فِی أَحْسَنِ صُورَهًٍْ فَیُوضَعُ فِی کِفَّهًِْ الْمِیزَانِ فَتَثْقُلُ حَسَنَاتُهُ عَلَی سَیِّئَاتِهِ فَذَلِکَ قَوْلُهُ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِینُهُ فَأُولَئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ النَّاجُونَ.

ابن‌عبّاس ( امّا مؤمن عملش در بهترین صورت آورده می‌شود و در کفّه‌ی ترازو قرار داده می‌شود و حسناتش بر سیّئاتش سنگینی می‌کند و این است معنای آیه: فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازِینُهُ فَأُولئِکَ هُمُ المُفْلِحُونَ آنان [همان] نجات یافتگاند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۲۶ بحار الأنوار، ج۷، ص۲۴۴

الباقر (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَال أَنَّ دَاوُدَ (علیه السلام) سَأَلَ رَبَّهُ أَنْ یُرِیَهُ الْمِیزَانَ فَلَمَّا رَأَی غُشِیَ عَلَیْهِ ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ یَا إِلَهِی مَنِ الَّذِینَ یَقْدِرُ أَنْ یَزِنَ بِمِلْءِ کِفَّتِهِ حَسَنَاتٍ فَقَالَ یَا دَاوُدُ (علیه السلام) إِنِّی إِذَا رَضِیتُ عَنْ عَبْدٍ مَلَأْتُهَا بِتَمْرَهًٍْ.

امام باقر ( داود (از پروردگارش خواست که میزان را به او نشان دهد، وقتی آن را دید از هوش رفت؛ سپس به هوش آمد و عرض کرد: «بار معبودا! چه کسی می‌تواند کفه ترازویش را پر از حسنات کند»؟ فرمود: «ای داود! من اگر از بنده‌ای راضی شوم، کفه ترازویش را با یک دانه خرما پر می‌کنم».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۲۶ بحار الأنوار، ج۷، ص۲۴۷

الصّادق (علیه السلام)- إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَهًِْ وُقِفَ عَبْدَانِ مُؤْمِنَانِ لِلْحِسَابِ کِلَاهُمَا مِنْ أَهْلِ الْجَنَّهًِْ فَقِیرٌ فِی الدُّنْیَا وَ غَنِیٌّ فِی الدُّنْیَا فَیَقُولُ الْفَقِیرُ یَا رَبِّ عَلَی مَا أُوقَفُ فَوَ عِزَّتِکَ إِنَّکَ لَتَعْلَمُ أَنَّکَ لَمْ تُوَلِّنِی وِلَایَهًًْ فَأَعْدِلَ فِیهَا أَوْ أَجُورَ وَ لَمْ تَرْزُقْنِی مَالًا فَأُؤَدِّیَ مِنْهُ حَقّاً أَوْ أَمْنَعَ وَ لَا کَانَ رِزْقِی یَأْتِینِی مِنْهَا إِلَّا کَفَافاً عَلَی مَا عَلِمْتَ وَ قَدَّرْتَ لِی فَیَقُولُ اللَّهُ جَلَّ جَلَالُهُ صَدَقَ عَبْدِی خَلُّوا عَنْهُ یَدْخُلِ الْجَنَّهًَْ وَ یُبْقَی الْآخَرُ حَتَّی یَسِیلَ مِنْهُ مِنَ الْعَرَقِ مَا لَوْ شَرِبَهُ أَرْبَعُونَ بَعِیراً لَکَفَاهَا ثُمَّ یَدْخُلُ الْجَنَّهًَْ فَیَقُولُ لَهُ الْفَقِیرُ مَا حَبَسَکَ فَیَقُولُ طُولُ الْحِسَابِ مَا زَالَ الشَّیْءُ یَجِیئُنِی بَعْدَ الشَّیْءِ یُغْفَرُ لِی ثُمَّ أُسْأَلُ عَنْ شَیْءٍ آخَرَ حَتَّی تَغَمَّدَنِیَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ مِنْهُ بِرَحْمَهًٍْ وَ أَلْحَقَنِی بِالتَّائِبِینَ فَمَنْ أَنْتَ فَیَقُولُ أَنَا الْفَقِیرُ الَّذِی کُنْتُ مَعَکَ آنِفاً فَیَقُولُ لَقَدْ غَیَّرَکَ النَّعِیمُ بَعْدِی.

امام صادق ( وقتی روز قیامت برسد دو بنده مؤمن بهشتی برای حساب می‌ایستند یکی از آن دو در دنیا فقیر بوده و دیگری در دنیا ثروتمند. فقیر می‌گوید: «پروردگارا چرا مرا نگه داشتی؟ قسم به عزّت تو! مرا در دنیا نه سلطنتی دادی که در آن عدالت و یا ستم نمایم، به من مالی ندادی که حق آن را داده و یا نداده باشم و در دنیا جز روزی کفاف به من ندادی آیا به خاطر همین که می‌دانی و برایم مقدّر کردی مرا نگه داشتی»؟ حق تعالی می‌فرماید: «بنده‌ام راست می‌گوید رهایش کنید تا وارد بهشت گردد». و آن دیگری می‌ماند و عرق همانند سیل از او جاری است که اگر چهل شتر از آن عرق بنوشند، سیراب می‌شوند. و بر می‌گردند پس وارد بهشت می‌شود، فقیر می‌گوید: «چه چیزی باعث توقف تو در حساب شده است»؟ می‌گوید: «طولانی شدن حساب، پیوسته چیزی مطرح می‌شد و خدای تعالی مرا در بر گرفت و مرا به توبه‌کاران ملحق کرد». سپس می‌پرسد: «تو که هستی»؟ فقیر می‌گوید: «من همان فقیری هستم که اکنون با هم وارد حساب شدیم». می‌گوید: «نعمت‌ها تو را دگرگون کرده است که تو را نشناختم».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۲۸ بحار الأنوار، ج۷، ص۲۵۹

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- یُوقَفُ الْعَبْدُ بَیْنَ یَدَیِ اللَّهِ فَیَقُولُ قِیسُوا بَیْنَ نِعَمِی عَلَیْهِ وَ بَیْنَ عَمَلِهِ فَتَسْتَغْرِقُ النِّعَمُ الْعَمَلَ فَیَقُولُونَ قَدِ اسْتَغْرَقَ النِّعَمُ الْعَمَلَ فَیَقُولُ هَبُوا لَهُ نِعَمِی وَ قِیسُوا بَیْنَ الْخَیْرِ وَ الشَّرِّ.

امام علی ( امیرالمؤمنین (فرمود: «بنده در برابر خدای عزّوجلّ می‌ایستد و خداوند می‌فرماید: «بین نعمت‌های من به او و عمل او مقایسه کنید»؛ پس نعمت‌ها تمام عملش را در خود غرق می‌کند؛ می‌گویند: نعمت‌ها تمام عمل او را در خود غرق نموده است! پس خداوند می‌فرماید: «نعمت‌هایم را به او ببخشید و بین خیر و شرّ او مقایسه کنید».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۲۸ بحار الأنوار، ج۷۰، ص۷۱

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- إِنَّ أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) صَعِدَ الْمِنْبَرَ بِالْکُوفَهًِْ فَحَمِدَ اللَّهَ وَ أَثْنَی عَلَیْهِ ثُمَّ قَالَ أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّ الذُّنُوبَ ثَلَاثَهًٌْ ثُمَّ أَمْسَکَ فَقَالَ لَهُ حَبَّهًُْ الْعُرَنِیُّ یَا أَمِیرَ‌الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فَسِّرْهَا لِی فَقَالَ مَا ذَکَرْتُهَا إِلَّا وَ أَنَا أُرِیدُ أَنْ أُفَسِّرَهَا وَ لَکِنَّهُ عَرَضَ لِی بُهْرٌ حَالَ بَیْنِی وَ بَیْنَ الْکَلَامِ نَعَمْ الذُّنُوبُ ثَلَاثَهًٌْ فَذَنْبٌ مَغْفُورٌ وَ ذَنْبٌ غَیْرُ مَغْفُورٍ وَ ذَنْبٌ نَرْجُو لِصَاحِبِهِ وَ نَخَافُ عَلَیْهِ قِیلَ یَا أَمِیرَ‌الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فَبَیِّنْهَا لَنَا قَالَ نَعَمْ أَمَّا الذَّنْبُ الْمَغْفُورُ فَعَبْدٌ عَاقَبَهُ اللَّهُ تَعَالَی عَلَی ذَنْبِهِ فِی الدُّنْیَا فَاللَّهُ أَحْکَمُ وَ أَکْرَمُ أَنْ یُعَاقِبَ عَبْدَهُ مَرَّتَیْنِ وَ أَمَّا الذَّنْبُ الَّذِی لَا یُغْفَرُ فَظُلْمُ الْعِبَادِ بَعْضِهِمْ لِبَعْضٍ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی إِذَا بَرَزَ لِخَلْقِهِ أَقْسَمَ قَسَماً عَلَی نَفْسِهِ فَقَالَ وَ عِزَّتِی وَ جَلَالِی لَا یَجُوزُنِی ظُلْمُ ظَالِمٍ وَ لَوْ کَفٌّ بِکَفٍّ وَ لَوْ مَسْحَهًٌْ بِکَفٍّ وَ نَطْحَهًٌْ مَا بَیْنَ الشَّاهًِْ الْقَرْنَاءِ إِلَی الشَّاهًِْ الْجَمَّاءِ فَیَقْتَصُّ اللَّهُ لِلْعِبَادِ بَعْضِهِمْ مِنْ بَعْضٍ حَتَّی لَا یَبْقَی لِأَحَدٍ عِنْدَ أَحَدٍ مَظْلِمَهًٌْ ثُمَّ یَبْعَثُهُمُ اللَّهُ إِلَی الْحِسَابِ وَ أَمَّا الذَّنْبُ الثَّالِثُ فَذَنْبٌ سَتَرَهُ اللَّهُ عَلَی عَبْدِهِ وَ رَزَقَهُ التَّوْبَهًَْ فَأَصْبَحَ خَاشِعاً مِنْ ذَنْبِهِ رَاجِیاً لِرَبِّهِ فَنَحْنُ لَهُ کَمَا هُوَ لِنَفْسِهِ نَرْجُو لَهُ الرَّحْمَهًَْ وَ نَخَافُ عَلَیْهِ الْعِقَاب.

امام علی ( امیرالمؤمنین (در کوفه بر منبر برآمد و خدا را سپاس گفت و بر او ستایش نمود و سپس فرمود: «ای مردم! به‌راستی گناهان سه قسم می‌باشند»، و ساکت شد. پس حبّه عرنیّ گفت: «یا امیرالمؤمنین (! فرمودی: گناهان سه قسم هستند و ساکت شدی»؟ در پاسخ فرمود: «من آن‌ها را یاد نکردم جز برای اینکه شرح دهم ولی نفس تنگی به من رخ داد و میان من و سخن گفتن مانع شد، آری گناهان سه قسم می‌باشند: گناهی که آمرزیده است و گناهی که آمرزیده نشود و گناهی که درباره‌ی مرتکب آن امیدوار و بیمناکم». گفتند: «یا امیرالمؤمنین (! آن‌ها را برای ما بیان کن»، فرمود: «آری! امّا گناه آمرزیده آن است که خدا بنده را درباره‌ی آن در دنیا کیفر داده است و خدا بردبار و کریم است از اینکه بنده‌ی خود را دو بار کیفر کند، امّا گناهی که آمرزیده نمی‌شود: ستم‌هایی است که مردم به یکدیگر می‌کنند، چون خداوند تبارک‌وتعالی بر خلقش عیان شد (یعنی به‌وسیله‌ی پیغمبران و اعلام شریعت خود) به خود سوگند یاد کرد و فرمود: «به‌عزّت و جلال خودم قسم! که ستم هیچ ستمکاری را گذشت نمی‌کنم، گو اینکه مشتی کوبد و یا سائیدن مشتی باشد و اگرچه شاخ‌زدن شاخ داری بر بی‌شاخی باشد». و خداوند بعضی از بندگان را به خاطر بعضی دیگر قصاص می‌کند تا حقّی از کسی بر کسی نماند و سپس آن‌ها را به پای حساب می‌آورد، و امّا گناه سوّم گناهی است که خدا آن را بر خلقش پوشیده داشته و به گنهکار، توبه‌ی از آن را روزی کرده است و به وضعی در آمده که از گناهش بیمناک است و به پروردگارش امیدوار است و ما برای او همان حال را داریم که او برای خود دارد، برای او امید رحمت داریم و از عذاب هم بر او بیم داریم».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۲۸ بحار الأنوار، ج۶، ص۲۹

الباقر (علیه السلام)- إِنَّ أَوَّلَ مَا یُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ الصَّلَاهًُْ فَإِنْ قُبِلَتْ قُبِلَ مَا سِوَاهَا.

امام باقر ( نخستین چیزی که بنده را در رابطه با آن مورد محاسبه قرار می‌دهند نماز است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۳۰ اصول کافی، ج۳، ص۲۶۸

الرّسول (علیه السلام)- أَنَا عِنْدَ الْمِیزَانِ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ فَمَنْ ثَقُلَتْ سَیِّئَاتُهُ عَلَی حَسَنَاتِهِ جِئْتُ بِالصَّلَاهًِْ عَلَیَّ حَتَّی أُثْقِلَ بِهَا حَسَنَاتِهِ.

پیامبر ( من در روز رستاخیز کنار ترازوی اعمال هستم و هرکه گناهانش بر نیکی‌هایش سنگینی کند صلوات‌هایی را که بر من فرستاده پیش‌رو آورم تا نیکی‌هایش را سنگین‌تر سازم.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۳۰ وسایل الشیعه، ج۷، ص۱۹۵