يَسۡـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلۡأَنفَالِۖ قُلِ ٱلۡأَنفَالُ لِلَّهِ وَٱلرَّسُولِۖ فَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَأَصۡلِحُواْ ذَاتَ بَيۡنِكُمۡۖ وَأَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥٓ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ
1
يَسۡـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلۡأَنفَالِۖ قُلِ ٱلۡأَنفَالُ لِلَّهِ وَٱلرَّسُولِۖ فَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَأَصۡلِحُواْ ذَاتَ بَيۡنِكُمۡۖ وَأَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥٓ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ
1
علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- نَزَلَ قَوْلُهُ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفَالِ بَعْدَ انْقِضَاءِ حَرْبِ بَدْرٍ فَقَدْ کُتِبَ ذَلِکَ فِی أَوَّلِ السُّورَهًِْ وَ کُتِبَ بَعْدَهُ خُرُوجُ النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) إِلَی الْحَرْبِ.
علیّ‌بن‌ابراهیم ( آیه: یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْانفال بعد از سپری‌شدن جنگ بدر نازل گردید؛ [با این حال] در ابتدای سوره آمده است. و داستان خارج‌شدن پیامبر ([از مدینه] برای جنگ، بعد از آن (یعنی در آیه‌ی پنجم این سوره) آورده شده است [به عبارت دیگر، ترتیب آیات برخلاف جریان حادثه‌ی جنگ بدر است].
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۶۸ القمی، ج۱، ص۲۵۵
الباقر (علیه السلام)- الْأَنْفَالُ هُوَ النَّفْلُ وَ هُوَ فِی سُورَهًِْ الْأَنْفَالِ جَدْعُ الْأَنْفِ.
امام باقر ( الْانفال، از نفل؛ بخشیدن است و سوره‌ی انفال موجب به خاک مالیدن بینی‌هاست.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۶۸ نور الثقلین/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبَانِ‌بْنِ‌تَغْلَبْ عَنْ أَبِی‌عَبْدِاللهِ (علیه السلام) فِی الرَّجُلِ یَمُوتُ لَا وَارِثَ لَهُ وَ لَا مَوْلَی قَالَ هُوَ مِنْ أَهْلِ هَذِهِ الْآیَهًِْ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفالِ.
امام صادق ( ابان‌بن‌تغلب از امام صادق (روایت می‌کند که فرمود: «مردی که می‌میرد درحالی‌که نه وارثی دارد و نه مولایی، از مصادیق این آیه است: یَسْأَلُونَکَ عَنِ الانفال».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۶۸ الکافی، ج۱، ص۵۴۶/ تهذیب الأحکام، ج۴، ص۱۳۴/ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۵۲۸/ فقه القرآن، ج۱، ص۲۶۲/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- مَنْ مَاتَ وَ لَیْسَ لَهُ وَارِثٌ مِنْ قَرَابَتِهِ وَ لَا مَوْلَی عَتَاقِهِ {قَدْ ضَمِنَ} جَرِیرَتَهُ فَمَالُهُ مِنَ الْأَنْفَالِ.
امام باقر ( کسی که می‌میرد درحالی‌که نه وارثی از خویشاوندان دارد و نه مولایی که جریره‌ی [گناه و خسارت] او را تضمین‌کند، اموال او از انفال محسوب میشود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۶۸ نور الثقلین/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- مَنْ مَاتَ وَ لَیْسَ لَهُ مَوْلًی فَمَالُهُ مِنَ الْأَنْفَالِ.
امام صادق ( هرکه از بین برود درحالی‌که هیچ قوم و خویشی نداشته باشد، اموال او از انفال محسوب می شود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۶۸ الکافی، ج۷، ص۱۶۹/ تهذیب الأحکام، ج۹، ص۳۸۶/ الإستبصار، ج۴، ص۱۹۵/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- مَنْ مَاتَ لَا مَوْلَی لَهُ وَ لَا وَرَثَهًَْ فَهُوَ مِنْ أَهْلِ هَذِهِ الْآیَهًِْ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفالِ قُلِ الْأَنْفالُ لِلهِ وَ الرَّسُولِ.
امام صادق ( هر که از دنیا برود درحالی‌که مولا و ورثه نداشته باشد، وی از مصادیق این آیه است: یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْانفال قُلِ الْانفال لِلهِ وَ الرَّسُولِ.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۶۸ تهذیب الأحکام، ج۹، ص۳۸۶/ الإستبصار، ج۴، ص۱۹۵/ وسایل الشیعهًْ، ج۲۶، ص۲۴۹/ مستدرک الوسایل، ج۷، ص۲۹۶
الصّادق (علیه السلام)- وَ مَا کَانَ مِنْ فَتْحٍ لَمْ یُقَاتَلْ عَلَیْهِ وَ لَمْ یُوجَفْ عَلَیْهِ بِخَیْلٍ وَ لَا رِکَابٍ إِلَّا أَنَّ أَصْحَابَنَا یَأْتُونَهُ فَیُعَامِلُونَ عَلَیْهِ فَکَیْفَ مَا عَامَلَهُمْ عَلَیْهِ النِّصْفُ أَوِ الثُّلُثُ أَوِ الرُّبُعُ أَوْ مَا کَانَ یَسْهَمُ لَهُ خَاصَّهًًْ وَ لَیْسَ لِأَحَدٍ فِیهِ شَیْءٌ إِلَّا مَا أَعْطَاهُ هُوَ مِنْهُ وَ بُطُونُ الْأَوْدِیَهًِْ وَ رُءُوسُ الْجِبَالِ وَ الْمَوَاتُ کُلُّهَا هِیَ لَهُ وَ هُوَ قَوْلُهُ تَعَالَی یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفالِ أَنْ تُعْطِیَهُمْ مِنْهُ قُلِ الْأَنْفالُ لِلهِ وَ الرَّسُولِ وَ لَیْسَ هُوَ یَسْأَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفَالِ وَ مَا کَانَ مِنَ القُرَی وَ مِیرَاثُ مَنْ لَا وَارِثَ لَهُ فَهُوَ لَهُ خَاصَّهًًْ وَ هُوَ قَوْلُهُ عَزَّوَجَلَّ ما أَفاءَ اللهُ عَلی رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُری.
امام صادق ( از جمله‌ی انفال است هر مالی که بدون جنگ و بدون آنکه اسب و شتری به خاطرش تاخته شود به دست آمده باشد، که اصحاب ما بر سر آن مال با صاحبانش معامله [و مصالحه] می‌کنند، پس چگونه مالی که صاحبش به نصف یا یک‌سوّم یا یک‌چهارم با اصحاب ما حاضر به معامله میشود از انفال نباشد؟ و نیز مالی که سهم مخصوص امام (است [مانند دارایی‌های پادشاهان] و هیچ‌کس حقّی در آن ندارد مگر همان اندازه که امام (به وی بدهد. و نیز گستره‌ی بیابان‌ها و قلّه‌ی کوه‌ها و زمین‌های بایر که همه از آنِ اوست. و این گفتار خداوند متعال است که فرمود: یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْانفال؛ بدین‌جهت بود که می‌خواستند چیزی از انفال به آنان بدهد و لذا فرمود: قُلِ الْانفال لِلهِ وَ الرَّسُولِ و چنین نیست که بگوید: آنان درباره‌ی انفال پرسشی داشتند و نیز آنچه از آبادی‌ها به وی بخشیده شده و نیز ارث کسی که وارثی ندارد، همه ویژه‌ی اوست و آن گفتار خداوند عزّوجلّ است که فرمود: آنچه را خداوند از اهل این آبادی‌ها به رسولش بازگرداند. (حشر/۷).
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۶۸ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۵۲۹
الصّادق (علیه السلام)- الْأَنْفَالُ مَا لَمْ یُوجَفْ عَلَیْهِ بِخَیْلٍ وَ لا رِکابٍ أَوْ قَوْمٌ صَالَحُوا أَوْ قَوْمٌ أَعْطَوْا بِأَیْدِیهِمْ وَ کُلُّ أَرْضٍ خَرِبَهًٍْ وَ بُطُونُ الْأَوْدِیَهًِْ فَهُوَ لِرَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ هُوَ لِلْإِمَامِ مِنْ بَعْدِهِ یَضَعُهُ حَیْثُ یَشَاءُ.
امام صادق ( انفال؛ یعنی هر زمینی که اسبان و سواران آن را با جنگ فتح نکرده‌اند؛ یا [زمین] قومی که صلح کردند؛ یا قومی که خودشان تسلیم شدند. همه‌ی زمین‌های بایر و درون دشت‌ها از آنِ رسول خدا (و از آنِ امام پس از اوست که هرجایی که بخواهد، آن را قرار می‌دهد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۰ الکافی، ج۱، ص۵۳۹/ البرهان/ نور الثقلین
الصّادق (علیه السلام)- إِنَّ الْأَنْفَالَ مَا کَانَ مِنْ أَرْضٍ لَمْ یَکُنْ فِیهَا هِرَاقَهًُْ دَمٍ أَوْ قَوْمٌ صُولِحُوا وَ أَعْطَوْا بِأَیْدِیهِمْ فَمَا کَانَ مِنْ أَرْضٍ خَرِبَهًٍْ أَوْ بُطُونِ أَوْدِیَهًٍْ فَهَذَا کُلُّهُ مِنَ الْفَیْءِ وَ الْأَنْفَالُ لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ (صلی الله علیه و آله) فَمَا کَانَ لِلَّهِ فَهُوَ لِلرَّسُولِ (صلی الله علیه و آله) وَ یَضَعُهُ حَیْثُ یُحِبُّ.
امام صادق ( انفال عبارت است از؛ زمین ویران‌شده‌ای که در آن خونی ریخته نشده است یا زمین قومی که با آنان صلح شده و تسلیم شده‌اند و همه‌ی زمین‌های بایر و یا درون درّه‌ها، همه‌ی این‌ها مصداق فیء است و انفال از آنِ خدا و رسولش است. پس هرچه برای خداست، برای پیامبر (نیز هست و هرجا بخواهد قرار دهد، قرار می‌دهد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۰ تهذیب الأحکام، ج۴، ص۱۴۹/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- مَا کَانَ مِنْ أَرْضٍ لَمْ یُوجِفْ عَلَیْهَا الْمُسْلِمُونَ وَ لَمْ یَکُنْ فِیهَا قِتَالٌ أَوْ قَوْمٌ صَالَحُوا أَوْ أَعْطَوْا بِأَیْدِیهِمْ أَوْ مَا کَانَ مِنْ أَرْضٍ خَرَابٍ أَوْ بُطُونِ أَوْدِیَهًٍْ فَذَلِکَ کُلُّهُ لِلرَّسُولِ (صلی الله علیه و آله) یَضَعُهُ حَیْثُ أَحَبَّ وَ هُوَ بَعْدَهُ لِلْإِمَامِ وَ قَوْلُهُ لِلَّهِ تَعْظِیماً لَهُ وَ الْأَرْضُ وَ مَا فِیهَا لِلَّهِ جَلَّ ذِکْرُهُ وَ لَنَا فِی الْفَیْءِ سَهْمُ ذَوِی الْقُرْبَی ثُمَّ نَحْنُ شُرَکَاءُ النَّاسِ فِیمَا بَقِیَ.
امام صادق ( هر سرزمینی که مسلمانان بر آن نتاخته باشند و جنگی در آن، روی نداده باشد یا مردمی آن را [با مسلمانان] مصالحه کرده یا با دستان خود بخشیده باشند، یا سرزمینی که مخروبه شده یا گستره‌ی بیابان‌ها، همه‌ی این‌ها برای پیامبر (است و هر کجا بخواهد آن‌ها را مصرف می‌کند؛ و بعد از ایشان برای امام (است. و اینکه فرمود: الْانفال لِلهِ به خاطر بزرگداشت [و بیان اهمّیت] انفال است [چراکه] زمین و هرآنچه در آن است برای خداوند است [و اختصاصی به انفال ندارد] و برای ما اهل بیت (از فیء (غنائمی که بدون جنگ از کفّار گرفته شده) سهم خویشاوندان پیامبر (است و در باقیمانده‌ی آن نیز با دیگران شریک هستیم».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۰ مستدرک الوسایل، ج۷، ص۲۹۷
الصّادق (علیه السلام)- الْفَیْءُ مَا کَانَ مِنْ أَمْوَالٍ لَمْ یَکُنْ فِیهَا هِرَاقَهًُْ دَمٍ أَوْ قَتْلٌ وَ الْأَنْفَالُ مِثْلُ ذَلِکَ هُوَ بِمَنْزِلَتِهِ.
امام صادق ( فیء عبارت است از اموالی که در آن خونی ریخته نشده و قتلی صورت نگرفته است و انفال نیز مانند آن است و در واقع این به‌منزله‌ی آن است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۰ تهذیب الأحکام، ج۴، ص۱۳۳/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) یَقُولُ وَ سُئِلَ عَنِ الْأَنْفَالِ فَقَالَ کُلُّ قَرْیَهًٍْ یَهْلِکُ أَهْلُهَا أَوْ یَجْلُونَ عَنْهَا فَهِیَ نَفْلٌ لِلَّهِ عَزَّوَجَلَّ نِصْفُهَا یُقْسَمُ بَیْنَ النَّاسِ وَ نِصْفُهَا لِرَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَمَا کَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَهُوَ لِلْإِمَام.
امام صادق ( محمّدبن‌مسلم گوید: شنیدم که از امام صادق (درباره‌ی انفال سؤال شد. فرمود: «هر آبادی‌ای که اهل آن از بین رفتهاند یا آن را ترک کرده اند از آنِ خدای عزّوجلّ است؛ نصف آن میان مردم تقسیم میشود و نصف آن برای رسول خدا (است. پس آنچه برای رسول خدا (هست، برای امام (نیز هست».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۰ تهذیب الأحکام، ج۴، ص۱۳۳/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- فِی الْمُلُوکِ الَّذِینَ یَقْطَعُونَ النَّاسَ هِیَ مِنَ الْفَیْءِ وَ الْأَنْفَالِ وَ أَشْبَاهِ ذَلِکَ.
امام باقر ( ابوحمزه ثمالی گوید: از امام باقر (شنیدم که درباره پادشاهانی که به مردم از اموال عمومی و زمین‌ها می‌بخشند می فرمود: «آن از مصادیق فیء و انفال و شبیه آن است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۰ بحار الأنوار، ج۹۳، ص۲۱۱/ البرهان/ نور الثقلین
الباقر (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌بَصِیرٍ عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ لَنَا الْأَنْفَالُ قُلْتُ وَ مَا الْأَنْفَالُ قَالَ مِنْهَا الْمَعَادِنُ وَ الْآجَامُ وَ کُلُ أَرْضٍ لَا رَبَ لَهَا وَ کُلُّ أَرْضٍ بَادَ أَهْلُهَا فَهُوَ لَنَا.
امام باقر ( ابوبصیر از امام صادق (روایت می‌کند که فرمود: «انفال از آنِ ماست». پرسیدم: «انفال چیست»؟ فرمود: «از جمله‌ی آن، معادن و بیشه‌ها و هر زمینی است که مالک ندارد و هر زمینی که اهل آن از بین رفته اند و همه‌ی این‌ها برای ماست».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۰ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۵۳۳ / نور الثقلین/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- هِیَ الْقُرَی الَّتِی قَدْ جَلَا أَهْلُهَا وَ هَلَکُوا فَخَرِبَتْ فَهِیَ لِلَّهِ وَ لِلرَّسُول (صلی الله علیه و آله).
امام صادق ( انفال عبارت است از؛ آبادیی که اهل آن کوچ کردند و از بین رفتند و ویران شد. و آن، از آنِ خدا و رسولش (است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۲ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۵۳۳ / البرهان/ نور الثقلین؛ «القری» بدل «القریهًْ»
الصّادق (علیه السلام)- إِنَّ الْأَنْفَالَ کُلُ مَا أُخِذَ مِنْ دَارِ الْحَرْبِ بِغَیْرِ قِتَال وَ کُلُّ أرْضٍ انْجَلَی أهْلُهَا عَنْهَا بِغَیرِْ قِتَالٍ ... .
امام صادق ( انفال عبارت است از اموالی که از دارالحرب (کشورهایی که در ستیز با مسلمانان هستند) بدون جنگ گرفته شود و هر سرزمینی که مردمانش بدون جنگ، از آن کوچ کرده باشند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۲ فقه القرآن، ج۱، ص۲۴۹
الصادق (علیه السلام)- عن سماعهًْ‌بن‌مهران قال: سَأَلْتُهُ (علیه السلام) عَنِ الْأَنْفَالِ قَالَ کُلُّ أَرْضٍ خَرِبَهًٍْ وَ أَشْیَاءُ کَانَتْ تَکُونُ لِلْمُلُوکِ فَذَلِکَ خَلَصَ لِلْإِمَامِ (علیه السلام) لَیْسَ لِلنَّاسِ فِیهِ سَهْمٌ قَالَ وَ مِنْهَا الْبَحْرَیْنُ لَمْ یُوجَفْ بَخِیلٍ وَ لَا رِکَاب.
امام حسین ( سماعهًْ‌بن‌مهران گوید: از امام صادق (درباره‌ی انفال پرسیدم. فرمود: «هر زمین متروک و یا چیزی که از آنِ پادشاهان بوده، به‌طور خالص برای امام (است و مردم از آن سهمی ندارند». و فرمود: «از جمله‌ی آن، بحرین است که به‌وسیله‌ی اسبان و سواران فتح نشده است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۲ بحار الأنوار، ج۹۳، ص۲۱۱/ نور الثقلین/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ دَاوُدَ بْنِ فَرْقَدٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی‌عَبْدِاللهِ (علیه السلام) مَا الْأَنْفَالُ؟ قَالَ: بُطُونُ الْأَوْدِیَهًِْ وَ رُؤُسُ الْجِبَالِ وَ الْآجَامُ وَ الْمَعَادِنُ وَ کُلُّ أَرْضٍ لَمْ یُوجَفْ عَلَیْهَا خَیْلٌ وَ لَا رِکَابٌ وَ کُلُّ أَرْضٍ مَیْتَهًٍْ قَدْ جَلَا أَهْلُهَا وَ قَطَائِعُ الْمُلُوکِ.
امام صادق ( داودبن‌فرقد گوید: از امام صادق (پرسیدم: «انفال چیست»؟ حضرت (فرمود: «گستره‌ی بیابان‌ها، قلّه‌ی کوه‌ها، نیزارها، معادن، هر زمینی که اسب و شتر بر آن تاخته نشده باشد (با جنگ و غلبه گرفته نشده باشد)، هر زمین بایری که ساکنین آن کوچ کرده باشند و سرزمین‌ها و اموالی که پادشاهان به دیگری می‌بخشند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۲ نور الثقلین
الباقر (علیه السلام)- الْأَنْفَالُ مَا لَمْ یُوجَفْ عَلَیْهِ بِخَیْلٍ و لَارِکَاب.
امام باقر ( انفال عبارت است از: سرزمین‌هایی که توسّط اسبان و سواران [با جنگ] فتح نشده‌اند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۲ الکافی، ج۲، ص۷۱۷/ نور الثقلین/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌اُسَامَهًَْ‌بنِ‌زیدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْأَنْفَالِ فَقَالَ کُلُّ أَرْضٍ خَرِبَهًٍْ وَ کُلُّ أَرْضٍ لَمْ یُوجَفْ عَلَیْهَا خَیْلٌ وَ لَا رِکَابٌ.
امام صادق ( ابو اسامه زید گوید: از امام صادق (درباره‌ی انفال سؤال کردم. ایشان فرمود: «هر زمین متروکه و هر زمینی که به‌وسیله‌ی اسبان و سواران فتح نشده باشد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۲ نور الثقلین؛ «و زاد فی ... رسول الله (» محذوف/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفالِ قُلِ الْأَنْفالُ لِلهِ وَ الرَّسُولِ قَالَ هِیَ کُلُّ قَرْیَهًٍْ أَوْ أَرْضٍ لَمْ یُوجِفْ عَلَیْهَا الْمُسْلِمُونَ وَ مَا لَمْ یُقَاتِلْ عَلَیْهَا الْمُسْلِمُونَ فَهُوَ لِلْإِمَامِ یَضَعُهُ حَیْثُ أَحَبَّ.
امام صادق ( مراد از انفال در آیه: یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْانفال قُلِ الْانفال لِلهِ وَ الرَّسُولِ هر آبادی و سرزمینی است که مسلمانان بر آن نتاخته و به خاطر آن جنگ نکرده باشند که برای امام (می‌باشد و در هرکجا صلاح مصرف می‌کند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۲ مستدرک الوسایل، ج۷، ص۲۹۷/ دعایم الإسلام، ج۱، ص۳۸۶
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ إسْحَاقِ‌بْنِ‌عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) عَنِ الْأَنْفَالِ؟ فَقَالَ هُوَ الْقُرَی الَّتِی قَدْ خَرِبَتْ وَ انْجَلَی أَهْلُهَا فَهِیَ لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ (صلی الله علیه و آله) وَ مَا کَانَ لِلْمُلُوکِ فَهُوَ لِلْإِمَامِ أوَ قَالَ نَزَلَتْ یَوْمَ بَدْرٍ لَمَّا انْهَزَمَ النَّاسُ کَانَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) عَلَی ثَلَاثِ فِرَقٍ ... فَاخْتَلَفُوا فِیمَا بَیْنَهُمْ حَتَّی سَأَلُوا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَقَالُوا لِمَنْ هَذِهِ الْغَنَائِمُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفالِ قُلِ الْأَنْفالُ لِلهِ وَ الرَّسُولِ فَرَجَعَ النَّاسُ وَ لَیْسَ لَهُمْ فِی الْغَنِیمَهًِْ شَیْءٌ ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ بَعْدَ ذَلِکَ وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ فَقَسَمَهُ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) بَیْنَهُمْ فَقَالَ سَعْدُ‌بْنُ‌أَبِی‌وَقَّاصٍ یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) أَ‌تُعْطِی فَارِسَ الْقَوْمِ الَّذِی یَحْمِیهِمْ مِثْلَ مَا تُعْطِی الضَّعِیفَ فَقَالَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) ثَکِلَتْکَ أُمُّکَ وَ هَلْ تُنْصَرُونَ إِلَّا بِضُعَفَائِکُمْ قَالَ فَلَمْ یُخَمِّسْ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) بِبَدْرٍ وَ قَسَمَهُ بَیْنَ أَصْحَابِهِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَ یَأْخُذُ الْخُمُسَ بَعْدَ بَدْرٍ وَ نَزَلَ قَوْلُهُ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفالِ بَعْدَ انْقِضَاءِ حَرْبِ بَدْر.ٍ
امام صادق ( اسحاق‌بن‌عمّار گوید: از امام صادق (درباره انفال پرسیدم. حضرت (فرمود: «منظور، آبادی‌هایی است که ویران شده و ساکنین آن، کوچ کرده باشند که اختصاص به خدا و پیامبر (و دارایی‌های پادشاهان که اختصاص به امام (دارد». و فرمود: «این آیه روز جنگ بدر نازل گردید؛ در آن هنگام‌که مشرکان شکست خوردند یاران رسول خدا (سه گروه بودند. ... در نتیجه در تقسیم غنائم دچار اختلاف شدند، به‌طوری که نزد رسول خدا (آمده و پرسیدند: «غنائم این جنگ، سهم چه کسانی است»؟ خداوند این آیه را نازل فرمود: یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْانفال قُلِ الْانفال لِلهِ وَ الرَّسُولِ، در نتیجه مسلمانان بدون اینکه سهمی از غنائم داشته باشند از محضر رسول خدا (بازگشتند. سپس خداوند این آیه را نازل فرمود: بدانید هرگونه غنیمتی به‌دست آورید، خمس آن برای خدا، و برای پیامبر و برای ذی‌القربی و یتیمان و مسکینان و در راه‌ماندگان [از آن‌ها] است. (انفال/۴۱) به همین‌خاطر رسول خدا (غنائم را میان آن‌ها تقسیم کرد. سعدبن‌ابی‌وقّاص گفت: «ای رسول خدا (! آیا به جنگجویی که از دیگران محافظت می‌کند به‌اندازه‌ی سهم یک فرد ناتوان می‌دهی»؟ پیامبر (فرمود: «مادرت به عزایت بنشیند! آیا شما جز به [برکتِ] ناتوانان پیروز می‌شوید»؟ [در ادامه] امام صادق (فرمود: «رسول خدا (در روز بدر، از غنائم خُمس نگرفته و همه‌ی آن‌ها را میان اصحابش تقسیم فرمود و بعد از جریان جنگ بدر، شروع به دریافت خُمس نمود و آیه: یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْانفال بعد از سپری‌شدن جنگ بدر نازل‌گردید».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۲ بحار الأنوار، ج۹۳، ص۲۱۳/ القمی، ج۱، ص۲۵۴؛ «نزل قوله یسیلونک ... بدر» محذوف/ بحار الأنوار، ج۱۹، ص۲۶۹
الصّادق (علیه السلام)- الْأَنْفَالَ کُلُّ مَا أُخِذَ مِنْ دَارِ الْحَرْبِ بِغَیْرِ قِتَالٍ وَ کُلُّ أَرْضٍ انْجَلَی أَهْلُهَا عَنْهَا بِغَیْرِ قِتَالٍ وَسَمَّاهَا الفُقَهَاءُ فَیْئاً وَ الْأَرَضُونَ الْمَوَات و الْاجَامِ وَ بُطُونُ الْأَوْدِیَهًِْ وَ قَطَائِعُ الْمُلُوکِ وَ مِیرَاثُ مَنْ لَا وَارِثَ لَهُ وَ هِیَ للهِ وَ لِلرَّسُولِ (صلی الله علیه و آله) وَ لِمَنْ قَامَ مَقَامَهُ بَعْدَهُ.
امام صادق ( انفال عبارت است از؛ اموالی که از دارالحرب (کشورهایی که در ستیز با مسلمانان هستند) بدون جنگ گرفته شود و هر سرزمینی که مردمانش بدون جنگ، از آن کوچ کرده باشند فقیهان به آن فیء گویند و زمین‌های بایر، نیزارها، گستره‌ی بیابان‌ها، سرزمین و اموالی که پادشاهان به دیگری می‌بخشند و اموال به‌جا مانده از کسی که وارثی ندارد. همه‌ی این‌ها برای خدا و پیامبر (و بعد از پیامبر (برای جانشینان ایشان است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۴ کنز الدقایق و بحر الغرایب، ج۵، ص۲۸۰
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ مُحَمَّدِ‌بْنِ‌عَلِیٍّ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْأَنْفَالِ فَقَالَ مَا کَانَ مِنَ الْأَرَضِینَ بَادَ أَهْلُهَا وَ فِی غَیْرِ ذَلِکَ الْأَنْفَالُ هُوَ لَنَا.
امام صادق ( محمّدبن‌علی حلبی گوید: از امام صادق (درباره‌ی انفال سؤال کردم. آن حضرت (فرمود: «زمین‌هایی که صاحبانش از بین رفته اند و در غیر این صورت، انفال از آن ماست».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۴ البرهان؛ «الأرض» بدل «الأرضین»
الصّادق (علیه السلام)- الْأَنْفَالُ لِلهِ وَ {لِِ}لرَّسُولِ وَ هِیَ کُلُّ أَرْضٍ جَلَا أَهْلُهَا مِنْ غَیْرِ أَنْ یُحْمَلَ عَلَیْهَا بِخَیْلٍ وَ لَا رِجَالٍ وَ لَا رِکَابٍ فَهِیَ نَفْلٌ لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ (صلی الله علیه و آله).
امام صادق ( انفال از آنِ خدا و رسولش است و آن عبارت است از: هر زمینی که صاحبان آن زمین، آن را ترک کرده اند بی‌آنکه توسّط اسب سواران یا پیاده گان یا سواران مورد حمله قرار گیرد. پس آن نفل [بخششی] بر خدا و رسولش (است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۴ تهذیب الأحکام، ج۴، ص۱۳۲/ البرهان/ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۵۲۶
الباقر (علیه السلام)- عَنِ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفالِ قَالَ مَا کَانَ لِلْمُلُوکِ فَهُوَ لِلْإِمَامِ قُلْتُ فَإِنَّهُمْ یُقْطِعُونَ مَا فِی أَیْدِیهِمْ أَوْلَادَهُمْ وَ نِسَاءَهُمْ وَ ذَوِی قَرَابَتِهِمْ وَ أَشْرَافَهُمْ حَتَّی بَلَغَ ذِکْرٌ مِنَ الْخِصْیَانِ فَجَعَلْتُ لَا أَقُولُ فِی ذَلِکَ شَیْئاً إِلَّا قَالَ وَ ذَلِکَ حَتَّی قَالَ یُعْطَی مِنْهُ مَا بَیْنَ الدِّرْهَمِ إِلَی الْمِائَهًِْ وَ الْأَلْفِ ثُمَّ قَالَ هَذَا عَطَاؤُنَا فَامْنُنْ أَوْ أَمْسِکْ بِغَیْرِ حِسَابٍ.
امام باقر ( ابوحمزه ثمالی نقل می‌کند که امام باقر (درباره‌ی کلام خداوند: یَسْأَلُونَکَ عَنِ الانفال فرمود: «هرچه از آنِ پادشاهان است، برای امام (است». عرض کردم: «امّا آنان آنچه را در دست دارند به فرزندان و زنان و خویشاوندان و اشراف خود، به صورت اقطاع می‌دهند»، تا اینکه از خواجگان نیز یاد شد. هرچه را می گفتم، میفرمود: «و آن نیز از آن ماست». تا اینکه فرمود: «از آن اموال، [مبلغی را] که بین یک‌درهم تا صدهزار است، عطا می‌کند». سپس این آیه را تلاوت فرمود: [و به او گفتیم]: این عطای ما است، به هرکس می‌خواهی [و صلاح می‌بینی] ببخش، و از هرکس می‌خواهی امساک کن، و حسابی بر تو نیست [تو امین هستی]!. (ص/۳۹)».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۴ مستدرک الوسایل، ج۷، ص۲۹۸/ بحار الأنوار، ج۹۳، ص۲۱۱/ البرهان/ العیاشی، ج۲، ص۴۸/ نور الثقلین؛ «قلت فإنهم ... بغیر حساب» محذوف
الصّادق (علیه السلام)- رِسَالَهًَْ الصَّادِقِ (علیه السلام) فِی الْغَنَائِمِ وَ وُجُوبِ الْخُمُسِ لِأَهْلِهِ قَالَ (علیه السلام) ... وَ أَمَّا الْمَغَانِمُ فَإِنَّهُ لَمَّا کَانَ یَوْمُ بَدْرٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) مَنْ قَتَلَ قَتِیلًا فَلَهُ کَذَا وَ کَذَا وَ مَنْ أَسَرَ أَسِیراً فَلَهُ مِنْ غَنَائِمِ الْقَوْمِ کَذَا وَ کَذَا فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ وَعَدَنِی أَنْ یَفْتَحَ عَلَیَّ وَ أَنْعَمَنِی عَسْکَرَهُمْ فَلَمَّا هَزَمَ اللَّهُ الْمُشْرِکِینَ وَ جُمِعَتْ غَنَائِمُهُمْ قَامَ رَجُلٌ مِنَ الْأَنْصَارِ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) إِنَّکَ أَمَرْتَنَا بِقِتَالِ الْمُشْرِکِینَ وَ حَثَثْتَنَا عَلَیْهِ وَ قُلْتَ مَنْ أَسَرَ أَسِیراً فَلَهُ کَذَا وَ کَذَا مِنْ غَنَائِمِ الْقَوْمِ وَ مَنْ قَتَلَ قَتِیلًا فَلَهُ کَذَا وَ کَذَا وَ إِنِّی قَتَلْتُ قَتِیلَیْنِ لِی بِذَلِکَ الْبَیِّنَهًُْ وَ أَسَرْتُ أَسِیراً فَأَعْطِنَا مَا أَوْجَبْتَ عَلَی نَفْسِکَ یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) ثُمَّ جَلَسَ فَقَامَ سَعْدُ‌بْنُ‌عُبَادَهًَْ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) مَا مَنَعَنَا أَنْ نُصِیبَ مِثْلَ مَا أَصَابُوا جُبْنٌ مِنَ الْعَدُوِّ وَ لَا زَهَادَهًٌْ فِی الْآخِرَهًِْ وَ الْمَغْنَمِ وَ لَکِنَّا تَخَوَّفْنَا إِنْ بَعُدَ مَکَانُنَا مِنْکَ فَیَمِیلُ إِلَیْکَ مِنْ جُنْدِ الْمُشْرِکِینَ أَوْ یُصِیبُوا مِنْکَ ضَیْعَهًًْ فَیَمِیلُوا إِلَیْکَ فَیُصِیبُوکَ بِمُصِیبَهًٍْ وَ إِنَّکَ إِنْ تُعْطِ هَؤُلَاءِ الْقَوْمَ مَا طَلَبُوا یَرْجِعُ سَائِرُ الْمُسْلِمِینَ لَیْسَ لَهُمْ مِنَ الْغَنِیمَهًِْ شَیْءٌ ثُمَّ جَلَسَ فَقَامَ الْأَنْصَارِیُّ فَقَالَ مِثْلَ مَقَالَتِهِ الْأُولَی ثُمَّ جَلَسَ یَقُولُ ذَلِکَ کُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ فَصَدَّ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) بِوَجْهِهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عزّوجلّ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفالِ وَ الْأَنْفَالُ اسْمٌ جَامِعٌ لِمَا أَصَابُوا یَوْمَئِذٍ مِثْلَ قَوْلِهِ ما أَفاءَ اللهُ عَلی رَسُولِهِ وَ مِثْلَ قَوْلِهِ أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ ثُمَّ قَالَ قُلِ الْأَنْفالُ لِلهِ وَ الرَّسُولِ فَاخْتَلَجَهَا اللَّهُ مِنْ أَیْدِیهِمْ فَجَعَلَهَا لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ (صلی الله علیه و آله) ثُمَّ قَالَ فَاتَّقُوا اللهَ وَ أَصْلِحُوا ذاتَ بَیْنِکُمْ وَ أَطِیعُوا اللهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِین.
امام صادق ( نامه‌ی امام صادق (درباره‌ی غنائم و وجوب خمس برای صاحبانش: ... امام (فرمود: امّا غنیمت‌ها [ی جنگ]؛ چون جنگ بدر روی داد پیغمبر (فرمود: «هرکه دشمنی را بکُشد فلان جایزه را دارد، هرکه اسیری را دستگیر کند از غنائم دشمن چنین‌وچنان جایزه دارد که خدا به من وعده داده بر آن‌ها پیروز خواهم شد و بر اردوی آن‌ها تسلّط خواهم یافت». آنگاه که خدا مشرکان را شکست داد و اموالشان جمع شد مردی از انصار برخاسته و گفت: «ای رسول خدا (! شما ما را به نبرد مشرکان فرمان دادی و بر این‌کار ترغیب فرمودی و وعده دادی هرکه اسیری را بگیرد، از غنائم آنان چنین‌وچنان جایزه دارد و هرکه کسی را بکُشد چنان‌وچنین، اینک من دو نفر را کُشته‌ام که شاهد دارم و اسیری نیز دستگیر کرده‌ام و اکنون وقت وفای به وعده است». او نشست و سعدبن‌عباده [که در کنار پیغمبر (] مراقب حفظ جان آن حضرت (بود و از این رو به کُشتن و اسیرگرفتن موفّق نشده بود] از جا برخاسته و گفت: «ای رسول خدا (! آنچه ما را از کُشتن و اسیرکردن مانع شد نه ترس دشمن بود، نه بی‌علاقگی به [اجر] آخرت و غنیمت [دنیا]؛ ما ترسیدیم از اینکه شما را تنها گذاریم. سپاهی از مشرکان بر شما یورش آورند، یا چون شما را تنها بینند آسیبی به وجودتان رسانند، اینک اگر خواسته‌های اینان را عطا کنید دیگران باید دست خالی برگردند». سعد نشست. باز انصاری برخاست و گفتار نخست را تکرار کرد و نشست، تا سه بار این گفتگو تکرار شد، پیغمبر (به آنان توجّهی نفرمود و این آیه نازل شد: یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْانفال، انفال؛ نام همه‌ی اموالی است که آن روز به دست مردم مسلمان افتاده بود، نظیر آیه‌ی دیگر که [به نام فیء ذکر شده]، ما أَفاءَ اللهُ عَلی رَسُولِهِ و آیه‌ی دیگر [که به اسم غنیمت نام برده شده]؛ أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ و سپس [در ذیل آیه‌ی نخست درباره‌ی انفال] فرموده است: قُلِ الْانفال لِلهِ وَ الرَّسُولِ». با این آیه خدا غنائم را از دست سپاهیان اسلام مطلقاً بیرون آورد و به خدا و رسول (اختصاص داد [و قهراً جزء اموال عمومی شد که باید زیر نظر پیغمبر (در مصالح اسلام و مسلمین صرف شود]. سپس فرمود: فَاتَّقُوا اللهَ وَ أَصْلِحُوا ذاتَ بَیْنِکُمْ وَ أَطِیعُوا اللهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِین.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۴ مستدرک الوسایل، ج۷، ص۳۰۵/ بحار الأنوار، ج۹۳، ص۲۰۶/ تحف العقول، ص۳۳۹؛ «ما فرط فی الکتاب ... تفصیلا» بدل «فی الغنایم ... قال (A۱)»
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أبَانِ‌بْنِ‌تَغْلَب قَالَ: سَأَلْتُ عَنْ جَعْفَرِ‌بْنِ‌مُحَمَّدٍ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَی یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفالِ قُلِ الْأَنْفالُ لِلهِ وَ الرَّسُولِ فِیمَنْ نَزَلَتْ قَالَ فِینَا وَ اللَّهِ نَزَلَتْ خَاصَّهًًْ مَا شَرِکَنَا فِیهَا أَحَدٌ قُلْتُ فَإِنَّ أَبَاالْجَارُودِ رَوَی عَنْ زَیْدِ‌بْنِ‌عَلِیِّ‌بْنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام) أَنَّهُ قَالَ الْخُمُسُ لَنَا مَا احْتَجْنَا إِلَیْهِ فَإِذَا اسْتَغْنَیْنَا عَنْهُ فَلَیْسَ لَنَا أَنْ نَبْنِیَ الدُّورَ وَ الْقُصُورَ قَالَ فَهُوَ کَمَا قَالَ زَیْدٌ وَ قَالَ إِنَّمَا سَأَلْتَ عَنِ الْأَنْفَالِ فَهِیَ لَنَا خَاصَّهًًْ.
امام صادق ( ابان‌بن‌تغلب گوید: از امام صادق (پرسیدم: «آیه: یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْانفال قُلِ الْانفال لِلهِ وَ الرَّسُولِ، در مورد چه کسانی نازل شده است»؟ امام (فرمود: «سوگند به خداوند! فقط در شأن ما اهل بیت (نازل گردیده و هیچ‌کس در آن با ما شریک نمی‌باشد». عرض کردم: «ابوجارود از زیدبن علیّ‌بن‌ابی‌طالب (نقل کرده که او گفته: «خُمس مختصّ ما اهل‌بیت است هرگاه که به آن نیازمند شویم و هرگاه از آن بی‌نیاز شویم دیگر حقّ نداریم [با آن] خانه‌ها و قصرها را بسازیم [و باید در موارد دیگر، مصرف شود]». امام صادق (فرمود: «خُمس چنین است که زید گفته و فرمود: «[ولی] تو در مورد انفال سؤال کردی، که [حقّی] مختصّ به ما اهل بیت (است [یعنی کلام زیدبن‌علی درمورد خُمس بوده که ما اهل‌بیت و دیگران در آن شریک هستیم، ولی انفال، که تو از آن پرسیدی حقّی مختص به ما اهل‌بیت است]».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۶ بحار الأنوار، ج۹۳، ص۲۰۲/ فرات الکوفی، ص۱۵۱/ مستدرک الوسایل، ج۷، ص۲۹۳؛ و «ما شرکنا فیها احد» محذوف
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أبِی‌مَرْیَمَ الأنْصَارِیّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِهِ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفالِ قُلِ الْأَنْفالُ لِلهِ وَ الرَّسُولِ قَالَ سَهْمٌ لِلَّهِ وَ سَهْمٌ لِلرَّسُولِ (صلی الله علیه و آله) قَالَ قُلْتُ فَلِمَنْ سَهْمُ اللَّهِ فَقَالَ لِلْمُسْلِمِینَ.
امام صادق ( ابومریم انصاری گوید: از امام صادق (درباره‌ی این سخن خدای تبارک‌وتعالی؛ یَسْأَلُونَکَ عَنِ الانفال قُلِ الانفال لِلهِ وَالرَّسُولِ، سؤال کردم. امام (فرمود: «سهمی برای خدا و سهمی برای رسول (است». عرض کردم: «سهم خدا برای کیست»؟ فرمود: «برای مسلمانان است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۶ بحار الأنوار، ج۹۳، ص۲۱۲/ العیاشی، ج۲، ص۴۹/ مستدرک الوسایل، ج۷، ص۲۹۹/ نور الثقلین/ البرهان
أمیرالمومنین (علیه السلام)- فِی تَفْسِیرِ النُّعْمَانِی: عَنْ عَلِیٍّ (علیه السلام) بَعْدَ مَا ذَکَرَ الْخُمُسَ وَ أَنَّ نِصْفَهُ لِلْإِمَامِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ لِلْقَائِمِ بِأُمُورِ الْمُسْلِمِینَ بَعْدَ ذَلِکَ الْأَنْفَالَ الَّتِی کَانَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفالِ قُلِ الْأَنْفالُ لِلهِ وَ الرَّسُولِ وَ إِنَّمَا سَأَلُوا الْأَنْفَالَ لِیَأْخُذُوهَا لِأَنْفُسِهِمْ فَأَجَابَهُمُ اللَّهُ بِمَا تَقَدَّمَ ذِکْرُهُ وَ الدَّلِیلُ عَلَی ذَلِکَ قَوْلُهُ تَعَالَی فَاتَّقُوا اللهَ وَ أَصْلِحُوا ذاتَ بَیْنِکُمْ وَ أَطِیعُوا اللهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ أَیِ الْزَمُوا طَاعَهًَْ اللَّهِ فِی أَنْ لَا تَطْلُبُوا مَا لَا تَسْتَحِقُّونَهُ فَمَا کَانَ لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ (صلی الله علیه و آله) فَهُوَ لِلْإِمَامِ وَ لَهُ نَصِیبٌ آخَرُ مِنَ الْفَیْءِ وَ الْفَیْءُ یُقْسَمُ قِسْمَیْنِ فَمِنْهُ مَا هُوَ خَاصٌّ لِلْإِمَامِ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ فِی سُورَهًِْ الْحَشْرِ ما أَفاءَ اللهُ عَلی رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُری فَلِلهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیل.
امام علی ( در تفسیر نعمانی آمده است: امیرالمؤمنین (بعد از بیان خُمس و اینکه نصف آن، سهم امام (است [یعنی نصفی که سهم خدا و پیامبر (و ذوی‌القربی می‌باشد] فرمود: «برای کسی که اداره‌ی امور مسلمانان بر عهده‌ی اوست. [یعنی امام (و در زمان غیبت، ولیّ فقیه] علاوه بر خُمس، انفالی است که برای پیامبر خدا (بود، خداوند عزّوجلّ می‌فرماید: یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْانفال قُلِ الْانفال لِلهِ وَ الرَّسُولِ؛ مسلمانان از انفال پرسیدند تا آن را برای خودشان بگیرند و خداوند با این آیه پاسخ آن‌ها را داد و دلیل بر این مطلب [که آن‌ها انفال را برای خودشان می‌خواستند] ادامه‌ی این آیه است که می فرماید: فَاتَّقُوا اللهَ وَ أَصْلِحُوا ذاتَ بَیْنِکُمْ وَ أَطِیعُوا اللهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ؛ یعنی پایبند به اطاعت از خدا باشید و آنچه استحقاقش را ندارید درخواست نکنید؛ پس انفالی که برای خدا و رسولش (می‌باشد برای امام (است». و امام (بهره‌ای دیگر از فیء (غنائمی که بدون جنگ از کفّار گرفته شده) دارد و این غنائم به دو بخش تقسیم میشود؛ بخشی از آن، حقّی مخصوص امام (است که خداوند در سوره‌ی حشر به آن اشاره فرموده: آنچه را خداوند از اهل این آبادی‌ها به رسولش بازگرداند، از آنِ خدا و رسول و خویشاوندان او و یتیمان و مستمندان و در راه‌ماندگان است. (حشر/۷).
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۶ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۵۳۰/ مستدرک الوسایل، ج۷، ص۲۹۹
الصّادق (علیه السلام)- نَحْنُ قَوْمٌ فَرَضَ اللَّهُ طَاعَتَنَا لَنَا الْأَنْفَالُ وَ لَنَا صَفْوُ الْمَال.
امام صادق ( ما قومی هستیم که خدا اطاعت از ما را واجب کرده است. انفال از ماست و برگزیده‌ی اموال از آن ماست.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۸ بصایر الدرجات، ج۱، ص۲۰۲/ نور الثقلین/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- وَ أَمَّا الْفَیْءُ وَ الْأَنْفَالُ فَهُوَ خَالِصٌ لِرَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله).
امام صادق ( امّا درمورد فیء و انفال؛ باید گفت: «آن به‌طور خالص برای رسول خدا (است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۸ وسایل الشیعهًْ، ج۹، ص۵۱۷/ نور الثقلین
الصّادق (علیه السلام)- صَدَقَهًٌْ یُحِبُّهَا اللَّهُ إِصْلَاحٌ بَیْنِ النَّاسِ إِذَا تَفَاسَدُوا وَ تَقَارُبٌ بَیْنِهِمْ إِذَا تَبَاعَدُوا.
امام صادق ( صدقه‌ای وجود دارد که خدا آن را دوست دارد و آن اصلاح بین مردم است؛ در هنگام نزاع و اختلاف و نزدیک‌ساختن آنان به یکدیگر، هنگامی‌که از یکدیگر دور می‌شوند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۸ الکافی، ج۲، ص۲۰۹/ نور الثقلین
الصّادق (علیه السلام)- لَأَنْ أُصْلِحَ بَیْنَ اثْنَیْنِ أَحَبُ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أَتَصَدَّقَ بِدِینَارَیْنِ.
امام صادق ( بی‌گمان، اگر دو نفر را با هم آشتی دهم، برای من بهتر است از اینکه دو دینار صدقه دهم.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۸ الکافی، ج۲، ص۲۰۹/ نور الثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌حَنِیفَهًَْ سَابِقِ الْحَاجِّ قَالَ مَرَّ بِنَا الْمُفَضَّلُ وَ أَنَا وَ خَتَنِی نَتَشَاجَرُ فِی مِیرَاثٍ فَوَقَفَ عَلَیْنَا سَاعَهًًْ ثُمَّ قَالَ لَنَا تَعَالَوْا إِلَی الْمَنْزِلِ فَأَتَیْنَاهُ فَأَصْلَحَ بَیْنَنَا بِأَرْبَعِمِائَهًِْ دِرْهَمٍ فَدَفَعَهَا إِلَیْنَا مِنْ عِنْدِهِ حَتَّی إِذَا اسْتَوْثَقَ کُلُّ وَاحِدٍ مِنَّا مِنْ صَاحِبِهِ قَالَ أَمَا إِنَّهَا لَیْسَتْ مِنْ مَالِی وَ لَکِنْ أَبُوعَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) أَمَرَنِی إِذَا تَنَازَعَ رَجُلَانِ مِنْ أَصْحَابِنَا فِی شَیْءٍ أَنْ أُصْلِحَ بَیْنَهُمَا وَ أَفْتَدِیَهَا مِنْ مَالِهِ فَهَذَا مِنْ مَالِ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام).
امام صادق ( ابوحنیفه گوید: مفضّل درحالی نزد ما آمد که من و دامادم سر ارثیّه‌ای درحال مشاجره بودیم. مدّتی به ما نگاه کرد، سپس به ما گفت: «بیایید به خانه». نزد او رفتیم، و او با چهارصد درهم ما را آشتی داد. و از خودش آن را به ما پرداخت و هنگامی‌که از قطع نزاع ما با هم مطمئن شد، گفت: «بدانید که این پول مال خود من نیست، بلکه امام صادق (به من دستور دادند، هرگاه دو نفر از اصحاب ما درباره‌ی چیزی به نزاع بپردازند، آنان را از مال ایشان آشتی دهم. پس این پول مال امام صادق (است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۸ الکافی، ج۲، ص۲۰۹/ نور الثقلین
الصّادق (علیه السلام)- إِذَا رَأَیْتَ بَیْنَ اثْنَیْنِ مِنْ شِیعَتِنَا مُنَازَعَهًًْ فَافْتَدِهَا مِنْ مَالِی.
امام صادق ( اگر بین دو تن از شیعیان ما نزاع و درگیری رخ داد، آن را با مال من به صلح و آشتی مبدّل کن.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۵، ص۴۷۸ الکافی، ج۲، ص۲۰۹/ نور الثقلین