سوره توبه - آیه 110 جزء 11 - صفحه 204

    لَا يَزَالُ بُنۡيَٰنُهُمُ ٱلَّذِي بَنَوۡاْ رِيبَةࣰ فِي قُلُوبِهِمۡ إِلَّآ أَن تَقَطَّعَ قُلُوبُهُمۡۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

    110

تفسیر روایی
(امّا) این بنایی را که آنها ساختند، همواره بصورت یک وسیله شک و تردید، در دلهایشان باقی می‌ماند؛ مگر اینکه دلهایشان پاره پاره شود (و بمیرند؛ وگرنه، هرگز از دل آنها بیرون نمی‌رود)؛ و خداوند دانا و حکیم است!
1 (توبه/110)

الباقر (علیه السلام)- قَوْلُهُ إِلَّا أَنْ تَقَطَّعَ قُلُوبُهُمْ إِلَّا فِی مَوْضِعِ حَتَّی فَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) مَالِکَ‌بْنَ دُخْشُمٍ الْخُزَاعِیَّ وَ عَامِرَ‌بْنَ‌عَدِیٍّ أَخَا بَنِی عَمْرِوبْنِ‌عَوْفٍ عَلَی أَنْ یَهْدِمُوهُ وَ یُحْرِقُوهُ فَجَاءَ مَالِکٌ فَقَالَ لِعَامِرٍ انْتَظِرْنِی حَتَّی أُخْرِجَ نَاراً مِنْ مَنْزِلِی فَدَخَلَ وَ جَاءَ بِنَارٍ وَ أَشْعَلَ فِی سَعَفِ النَّخْلِ ثُمَّ أَشْعَلَهُ فِی الْمَسْجِدِ فَتَفَرَّقُواوَ قَعَدَ زَیْدُ‌بْنُ‌حَارِثَهًَْ حَتَّی احْتَرَقَتِ الْبَنِیَّهًُْ ثُمَّ أَمَرَ بِهَدْمِ حَائِطِهِ.

امام باقر (علیه السلام)- إِلاَّ أَنْ تَقَطَّعَ قُلُوبُهُمْ وَ اللهُ عَلیمٌ حَکیمٌ؛ إِلاَّ در اینجا به معنی حتّی است. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) مالک‌بن‌دخشم خزاعی و عامربن‌عدی از بنی‌عمروبن‌عوف را فرستاد تا آن را خراب کنند و به آتش بکشند. مالک آمد و به عامر گفت: «منتظرم باش تا آتشی را از خانه‌ام بیاورم»، سپس وارد خانه‌اش شد و برگ درخت خرمایی آورد و سپس آن را در مسجد به آتش کشید. پس پراکنده شدند. زیدبن‌حارثه در آنجا ماند تا اینکه ساختمان مسجد آتش گرفت. سپس دستور داد دیوارش را خراب کنند.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۳۴۴ بحار الأنوار، ج۲۱، ص۲۵۵/ القمی، ج۱، ص۳۰۵/ نور الثقلین/ البرهان

2 (توبه/110)

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- وَ أَمَّا مَا جَاءَ فِی أَصْلِ التَّنْزِیلِ حَرْفٌ مَکَانَ حَرْفٍ فَهُوَ قَوْلُهُ عَزَّوَجَل ... لایَزالُ بُنْیانُهُمُ الَّذِی بَنَوْا رِیبَةً فِی قُلُوبِهِمْ إِلَّا أَنْ تَقَطَّعَ قُلُوبُهُمْ وَ إِنَّمَا مَعْنَاهُ إِلَی أَنْ تَقَطَّعَ قُلُوبُهُمْ.

امام علی (علیه السلام)- امّا آیاتی که در ظاهر آن‌ها کلمه‌ای به‌جای کلمه‌ای دیگر به کار رفته است مانند این آیه است: لا یَزالُ بُنْیانُهُمُ الَّذِی بَنَوْا رِیبَةً فِی قُلُوبِهِمْ إِلَّا أَنْ تَقَطَّعَ قُلُوبُهُمْ که معنای آن اِلی أَنْ تَقَطَّعَ قُلُوبُهُمْ است و امثال آن در قرآن فراوان است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۳۴۶ بحار الأنوار، ج۹۰، ص۳۱

3 (توبه/110)

الصّادق (علیه السلام)- رُوِیَ عَنِ الْبَرْقِیّ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) إلَی أن تَقَطَّعَ.

امام صادق (علیه السلام)- إِلَّا أَنْ تَقَطَّعَ؛ تا اینکه از هم گسیخت.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۳۴۶ نور الثقلین/ البرهان