لَوۡ كَانَ عَرَضࣰا قَرِيبࣰا وَسَفَرࣰا قَاصِدࣰا لَّٱتَّبَعُوكَ وَلَٰكِنۢ بَعُدَتۡ عَلَيۡهِمُ ٱلشُّقَّةُۚ وَسَيَحۡلِفُونَ بِٱللَّهِ لَوِ ٱسۡتَطَعۡنَا لَخَرَجۡنَا مَعَكُمۡ يُهۡلِكُونَ أَنفُسَهُمۡ وَٱللَّهُ يَعۡلَمُ إِنَّهُمۡ لَكَٰذِبُونَ
42
لَوۡ كَانَ عَرَضࣰا قَرِيبࣰا وَسَفَرࣰا قَاصِدࣰا لَّٱتَّبَعُوكَ وَلَٰكِنۢ بَعُدَتۡ عَلَيۡهِمُ ٱلشُّقَّةُۚ وَسَيَحۡلِفُونَ بِٱللَّهِ لَوِ ٱسۡتَطَعۡنَا لَخَرَجۡنَا مَعَكُمۡ يُهۡلِكُونَ أَنفُسَهُمۡ وَٱللَّهُ يَعۡلَمُ إِنَّهُمۡ لَكَٰذِبُونَ
42
الباقر (علیه السلام)- فِی قَوْلِهِ لَوْ کانَ عَرَضاً قَرِیباً یَقُولُ غَنِیمَهًًْ قَرِیبَهًًْ.
امام باقر (علیه السلام)- لَوْ کَانَ عَرَضاً قَرِیباً، یعنی غنیمتی نزدیک بود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۱۷۰ القمی، ج۱، ص۲۹۰/ نور الثقلین/ البرهان
علی‌بن‌أبراهیم (رحمة الله علیه)- وَ لکِنْ بَعُدَتْ عَلَیْهِمُ الشُّقَّةُ یَعْنِی إِلَی تَبُوکَ وَ ذَلِکَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) لَمْ یُسَافِرْ سَفَراً أَبْعَدَ مِنْهُ وَ لَا أَشَدَّ مِنْهُ وَ کَانَ سَبَبُ ذَلِکَ أَنَّ الصَّیَّافَهًَْ کَانُوا یَقْدَمُونَ الْمَدِینَهًَْ مِنَ الشَّامِ مَعَهُمُ الدُّرْنُوکُ وَ الطَّعَامُ وَ هُمُ الْأَنْبَاطُ فَأَشَاعُوا بِالْمَدِینَهًِْ أَنَّ الرُّومَ قَدِ اجْتَمَعُوا یُرِیدُونَ غَزْوَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فِی عَسْکَرٍ عَظِیمٍ وَ أَنَّ هِرَقْلَ قَدْ سَارَ فِی جُنُودِهِ وَ جَلَبَ مَعَهُمْ غَسَّانَ وَ جُذَامَ وَ فِهْراً وَ عَامِلَهًَْ وَ قَدْ قَدِمَ عَسَاکِرُهُ الْبَلْقَاءَ وَ نَزَلَ هُوَ حِمْصَ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) أَصْحَابَهُ التَّهَیُّؤَ إِلَی تَبُوکَ وَ هِیَ مِنْ بِلَادِ الْبَلْقَاءِ وَ بَعَثَ إِلَی القَبَائِلِ حَوْلَهُ وَ إِلَی مَکَّهًَْ وَ إِلَی مَنْ أَسْلَمَ مِنْ خُزَاعَهًَْ وَ مُزَیْنَهًَْ وَ جُهَیْنَهًَْ فَحَثَّهُمْ عَلَی الْجِهَادِ وَ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) بِعَسْکَرِهِ فَضَرَبَ فِی ثَنِیَّهًِْ الْوَدَاعِ وَ أَمَرَ أَهْلَ الْجِدَهًِْ أَنْ یُعِینُوا مَنْ لَا قُوَّهًَْ بِهِ وَ مَنْ کَانَ عِنْدَهُ شَیْءٌ أَخْرَجُوا {أَخْرَجَهُ} وَ حَمَلُوا وَ قَوَّوْا وَ حَثُّوا عَلَی ذَلِکَ.
علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- وَلَکِن بَعُدَتْ عَلَیْهِمُ الشُّقَّةُ، یعنی به‌سوی تبوک؛ چرا که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) سفری دورتر و سخت‌تر از آن نکرده بود و علّت آن این بود که برخی از شام به مدینه می‌آمدند و دُرْنُوک (نوعی زیرانداز مخملی) و غذا همراهشان بود و آنان نبطی‌ها بودند. آنان در مدینه شایع کردند که رومی‌ها گرد هم آمده اند و می‌خواهند با ارتش خویش به رسول خدا (صلی الله علیه و آله) حمله کنند و اینکه هرمکیوس با سپاهیانش به راه افتاده، و قبایل غَسّان و جُذَام و بهراء و عامله را با خود آورده و سپاهیانش به بَلْقاء رسیده اند و خود در شهر حمص فرود آمده است. رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) به اصحابش دستور داد که برای رفتن به تبوک که از سرزمین بلقا بود، آماده شوند و به‌سوی قبایل اطراف و به مکّه و به‌دنبال کسانی از خُزاعه و مُزینه و جُهینه که اسلام آورده بودند فرستاد و آنان را به جهاد تشویق کرد. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به سپاهیانش دستور داد در ثنیه وَداع (جایی نزدیک مدینه)، اردو زدند و به ثروتمندان دستور داد که به کسانی که قدرت ندارند کمک کنند و هرکه چیزی دارد، آن را بیاورد. به‌این‌ترتیب، آنان بار زدند و خود را توانمند ساختند و مردم را تشویق کردند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۱۷۰ القمی، ج۱، ص۲۹۰/ بحار الأنوار، ج۲۱، ص۲۱۰/ نور الثقلین/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَحْمَدَ‌بْنِ‌مُحَمَّدٍ الْبَرْقِی عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَی وَ سَیَحْلِفُونَ بِاللهِ لَوِ اسْتَطَعْنا لَخَرَجْنا مَعَکُمْ یُهْلِکُونَ أَنْفُسَهُمْ وَ اللهُ یَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَکاذِبُونَ قَالَ أَکْذَبَهُمْ اللَّهُ فِی قَوْلِهِمْ لَوِاسْتَطَعْنَا لَخَرَجْنَا مَعَکُمْ وَ قَدْ کَانُوا مُسْتَطِیعِینَ لِلْخُرُوجِ.
امام صادق (علیه السلام)- احمدبن‌محمّدبرقی از امام صادق (علیه السلام) روایت می‌کند که درباره‌ی این سخن خدای تبارک‌وتعالی: سَیَحْلِفُونَ بِاللهِ لَوِ اسْتَطَعْنَا لَخَرَجْنَا مَعَکُمْ یُهْلِکُونَ أَنفُسَهُمْ وَ اللهُ یَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَکَاذِبُونَ، فرمود: «خدای عزّوجلّ آنان را در این گفته‌ی ایشان لَوِ اسْتَطَعْنَا لَخَرَجْنَا مَعَکُمْ تکذیب کرده است و آنان می‌توانستند برای جنگ بیرون آیند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۱۷۲ بحار الأنوار، ج۵، ص۳۵/ البرهان/ التوحید، ص۳۵۱/ نور الثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عَبْدِالْأَعْلَی‌بْنِ‌أَعْیَنَ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) فِی هَذِهِ الْآیَهًِْ لَوْ کانَ عَرَضاً قَرِیباً وَ سَفَراً قاصِداً لَاتَّبَعُوکَ وَ لکِنْ بَعُدَتْ عَلَیْهِمُ الشُّقَّةُ وَ سَیَحْلِفُونَ بِاللهِ لَوِ اسْتَطَعْنا لَخَرَجْنا مَعَکُمْ یُهْلِکُونَ أَنْفُسَهُمْ وَ اللهُ یَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَکاذِبُونَ إِنَّهُمْ کَانُوا یَسْتَطِیعُونَ لِلْخُرُوجِ وَ قَدْ کَانَ فِی الْعِلْمِ أَنَّهُ لَوْ کَانَ عَرَضاً قَرِیباً وَ سَفَراً قَاصِداً لَفَعَلُوا.
امام صادق (علیه السلام)- عبدالأعلی‌بن‌اعین از امام (علیه السلام) روایت می‌کند که امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی این سخن خدای تبارک‌وتعالی؛ لَوْ کَانَ عَرَضاً قَرِیباً وَ سَفَراً قَاصِداً لاَّتَّبَعُوکَ وَ لکِنْ بَعُدَتْ عَلَیْهِمُ الشُّقَّةُ وَ سَیَحْلِفُونَ بِاللهِ لَوِ اسْتَطَعْنا لَخَرَجْنا مَعَکُمْ یُهْلِکُونَ أَنْفُسَهُمْ وَ اللهُ یَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَکاذِبُونَ، چنین فرمود: «تردیدی نیست که آنان می‌توانستند آن کار را انجام بدهند و در علم الهی بود که اگر پیشنهادی نزدیک و سفری آسان و کوتاه بود، آن کار را می کردند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۱۷۲ بحار الأنوار، ج۵، ص۳۶/ نور الثقلین/ بحار الأنوار، ج۲۱، ص۲۳۵/ العیاشی، ج۲، ص۹/ البرهان