سوره توبه - آیه 81 جزء 10 - صفحه 200

    فَرِحَ ٱلۡمُخَلَّفُونَ بِمَقۡعَدِهِمۡ خِلَٰفَ رَسُولِ ٱللَّهِ وَكَرِهُوٓاْ أَن يُجَٰهِدُواْ بِأَمۡوَٰلِهِمۡ وَأَنفُسِهِمۡ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَقَالُواْ لَا تَنفِرُواْ فِي ٱلۡحَرِّۗ قُلۡ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرࣰّاۚ لَّوۡ كَانُواْ يَفۡقَهُونَ

    81

تفسیر روایی
تخلّف‌جویان (از جنگ تبوک،) از مخالفت با رسول خدا خوشحال شدند؛ و کراهت داشتند که با اموال و جانهای خود، در راه خدا جهاد کنند؛ و (به یکدیگر و به مؤمنان) گفتند: «در این گرما، (بسوی میدان) حرکت نکنید!» (به آنان) بگو: «آتش دوزخ از این هم گرمتر است!» اگر می‌دانستند!
1 (توبه/81)

علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- نَزَلَ أَیْضاً فِی الْجَدِّ‌بْنِ‌قَیْسٍ فِی رِوَایَهًِْ عَلِیِّ‌بْنِ‌إِبْرَاهِیمَ (رحمة الله علیه) لَمَّا قَالَ لِقَوْمِهِ لَا تَخْرُجُوا فِی الْحَر.

علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- این آیه همچنین درباره‌ی جدّ‌بن‌قیس نازل شد درآن‌هنگام که به قومش گفت: «در گرما به جنگ نروید».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۲۷۲ بحار الأنوار، ج۲۱، ص۲۱۳/ القمی، ج۱، ص۲۹۲/ نور الثقلین

2 (توبه/81)

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- عَن فُرقَدِ البَجَلّی قَالَ سَمِعْتُ عَلِیّاً (علیه السلام) یَقُولُ یَا مَعَاشِرَ أَهْلِ الْکُوفَهًِْ ... الْعَجَبُ مِنْکُمْ وَ مِنْ أَهْلِ الشَّامِ، إِنَّ أَمِیرَهُمْ یَعْصِی اللَّهَ وَ هُمْ یُطِیعُونَهُ، وَ إِنَّ أَمِیرَکُمْ یُطِیعُ اللَّهَ وَ أَنْتُمْ تَعْصُونَهُ إِنْ قُلْتُ لَکُمْ انْفِرُوا إِلَی عَدُوِّکُمْ {فِی أَیَّامِ الْحَرِّ، قُلْتُمْ هَذِهِ حَمَارَّهًُْ الْقَیْظِ. وَ إِذَا أَمَرْتُکُمْ بِالسَّیْرِ إِلَیْهِمْ فِی الشِّتَاءِ} قُلْتُمُ الْقَرُّ یَمْنَعُنَا. أَ‌فَتَرَوْنَ عَدُوَّکُمْ لَا یَجِدُونَ الْقَرَّ کَمَا تَجِدُونَهُ وَ لَکِنَّکُمْ أَشْبَهْتُمْ قَوْماً قَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) انْفِرُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَقَالَ کُبَرَاؤُهُمْ لَا تَنْفِرُوا فِی الْحَرِّ. فَقَالَ اللَّهُ لِنَبِیِّهِ قُلْ نارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَوْ کانُوا یَفْقَهُونَ.

امام علی (علیه السلام)- فرقد بجلی گوید: از علی (علیه السلام) شنیدم که می‌فرمود: «ای مردم کوفه! عجب از شما و از اهل شام! چرا که امیر آن‌ها نافرمانی خدا را می‌کند و بااین‌حال از او اطاعت می‌کنند و امیر شما اطاعت خدا را می‌کند و شما نافرمانی او (امیر) را می‌کنید. اگر به شما بگویم در گرمای روزهای گرم به‌سوی دشمن کوچ کنید، می‌گویید: این روزها بسیار گرم است. و هرگاه به شما دستور می‌دهم که در زمستان به‌سوی آن‌ها (دشمنان) بروید، می‌گویید سرما مانعمان می‌شود!. آیا می‌پندارید که دشمنتان گرما را آن‌گونه که شما می‌یابید نمی‌یابند!؟ بلکه شما شبیه قومی هستید که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به آن‌ها فرمود: «در راه خدا [برای جهاد] کوچ کنید». بزرگانشان گفتند: «در گرما کوچ نکنید». که خدا به پیامبرش (صلی الله علیه و آله) فرمود: قُلْ نارُ جهنّم أَشَدُّ حَرًّا لَوْ کانُوا یَفْقَهُونَ».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۶، ص۲۷۲ بحار الأنوار، ج۳۴، ص۵۰/ الغارات، ج۱، ص۲۷