- مَـٰلِكِ يَوۡمِ ٱلدِّينِ4
با آنكه خداوند مالك حقیقى همه چیز در همه وقت است، ولى مالكیّت او در روز قیامت و معاد جلوهى دیگرى دارد؛
در آن روز تمام واسطهها واسباب نسبت به كفار قطع مىشوند. «تقطّعت بهم الاسباب»31
نسبتها و خویشاوندىها نسبت به كفار از بین مىرود. «فلا انساب بینهم»32
براى كفار مال و ثروت و فرزندان، سودى ندارند. «لاینفع مال و لابنون»33
بستگان و نزدیكان نیز فایدهاى نمىرسانند. «لن تنفعكم ارحامكم»34
نه زبان كفار، اجازه عذر تراشى دارد و نه فكر آنها، فرصت تدبیر. تنها راه چاره لطف خداوند است كه صاحب اختیار آن روز است.
لفظ «دین» در معانى گوناگون به كار رفته است:
الف: مجموعهى قوانین آسمانى. «إنّ الدّین عنداللَّه الاسلام»35
ب: عمل و اطاعت. «للّه الدّین الخالص»36
ج: حساب و جزا. «مالك یوم الدّین»
«یوم الدّین» در قرآن به معناى روز قیامت است كه روز كیفر و پاداش مىباشد. «یسئلون ایّان یوم الدّین»37 مىپرسند روز قیامت چه وقت است؟
قرآن در مقام معرّفى این روز، مىفرماید: «ثم ما ادراك ما یوم الدّین . یوم لا تملك نفس شیئاً و الامر یومئذ للّه»38 (اى پیامبر!) نمىدانى روز دین چه روزى است؟ روزى كه هیچ كس براى كسى كارآیى ندارد وآن روز تنها حكم و فرمان با خداست.
«مالك یوم الدّین» نوعى انذار و هشدار است، ولى با قرار گرفتن در كنار آیهى «الرّحمن الرّحیم» معلوم مىشود كه بشارت و انذار باید در كنار هم باشند. نظیر آیه شریفه دیگر كه مىفرماید: «نبّىء عبادى انّى أنا الغفور الرّحیم . و أنّ عذابى هو العذاب الالیم»39 به بندگانم خبر ده كه من بسیار مهربان و آمرزندهام، ولى عذاب و مجازات من نیز دردناك است. همچنین در آیه دیگر خود را چنین معرّفى مىكند: «قابل التَّوب شدید العقاب»40 خداوند پذیرندهى توبه مردمان وعقوبت كنندهى شدید گناهكاران است.
در اوّلین سورهى قرآن، مالكیتَ خداوند عنوان شده است، «مالكِ یوم الدّین» و در آخرین سوره، مَلِكیت او. «ملك النّاس»
31) بقره، 166.
خداوند متعال، از جهات مختلف قابل عبادت است و ما باید حمد و سپاس او را به جا آوریم. به خاطر كمال ذات و صفات او كه «اللّه» است، به خاطر احسان و تربیت او كه «ربّ العالمین» است و به خاطر امید و انتظار رحم و لطف او كه «الرّحمن الرّحیم» است و به خاطر قدرت و هیبت او كه «مالك یوم الدّین» است. قیامت، پرتوى از ربوبیّت اوست. «ربّ العالمین... مالك یوم الدین»
قیامت، جلوهاى از رحمت خداوند است. «الرّحمن الرّحیم مالك یوم الدین»