قَالَ لَا تَثۡرِيبَ عَلَيۡكُمُ ٱلۡيَوۡمَ يَغۡفِرُ ٱللَّهُ لَكُمۡ وَهُوَ أَرۡحَمُ ٱلرَّٰحِمِينَ
92
تفسیر نور
(یوسف) گفت: امروز بر شما توبیخ و ملامتى نیست، خداوند شما را مىبخشد و او مهربانترین مهربانان است.
نکتهها
«تثریب» به معناى توبیخ، گناه شمردن و ملامت زیاد است.روز فتح مكّه مشركان به كعبه پناهنده شده بودند، عمر گفت: ما امروز انتقام خواهیم گرفت. پیامبرصلى الله علیه وآله فرمود: امروز روز مرحمت است و از مشركان پرسید: گمان شما امروز نسبت به من چیست؟ گفتند: خیر است، تو برادر كریم ما هستى.
پیامبرصلى الله علیه وآله فرمود: امروز كلام من همان كلام یوسف است؛ «لا تثریب علیكم الیوم» عمر گفت: من از حرف خودم شرمندهام.133
علىعلیه السلام مىفرمایند: «اذا قدرتَ على عدوّك فاجعل العفو عنه شكراً للقدرة علیه» هرگاه بر دشمن خود پیروز شدى شكر آنرا، عفو دشمن قرار بده.134
در حدیث مىخوانیم: دل جوان رقیقتر است. سپس این آیه را تلاوت فرمودند: یوسف چون نسبت به پدر و برادران جوانتر بود، فورى برادران را بخشید.135
133) تفسیر قرطبى.
134) نهجالبلاغه، حكمت 11.
135) بحار، ج 12، ص 280.
پیامها
سعه صدر، ابزار و وسیلهى ریاست است. «لا تثریب علیكم الیوم» همین كه خلافكار اعتراف كرد، بپذیرید واو را خجل نكنید. «انّا كنّا خاطئین. قال لاتثریب علیكم»
گذشت خود را به همه اعلام كنید تا دیگران هم سرزنش نكنند. «لاتثریب علیكم»
یوسف علیه السلام به بازسازى روحى روانى برادران گنهكار پرداخت، ما نیز چنین كنیم. «لاتثریب...»*
گذشت و عفو از مردم باید فورى باشد. «الیوم »
عفو در اوج عزّت و قدرت، سیره اولیاى خداست. «لاتثریب علیكم الیوم»
فتوت را از یوسف بیاموزیم كه هم حقّ خود را بخشید و هم از خداوند طلب آمرزش و عفو مىكند. «لاتثریب ... یغفر اللَّه»
آنجا كه بنده مىبخشد از خداوند كه ارحم الراحمین است چه انتظارى جز عفو داریم. «یغفر اللَّه لكم»
بخشیدن شرمندگان، سیرهى الهى است. (یغفر در قالب مضارع آمده است.)
عفو خداوند، شامل كسانى هم كه سالها موجب آزار دو پیامبر او (یوسف و یعقوب) شدهاند، مىشود. «و هو ارحم الرّاحمین»
گذشت ستمدیدگان از ظالمین، زمینه ساز شمول مغفرت الهى است، ولى در آمرزش او به مغفرت و رحمت الهى نیز منوط است. «لا تثریب علیكم... یغفر اللَّه لكم و هو ارحم الرّاحمین»
توصیف خداوند به مغفرت و رحمت، (مانند «ارحم الرّاحمین») از آداب دعا و استغفار است.