۞ أَوَلَمۡ يَرَوۡاْ أَنَّ ٱللَّهَ ٱلَّذِي خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ قَادِرٌ عَلَىٰٓ أَن يَخۡلُقَ مِثۡلَهُمۡ وَجَعَلَ لَهُمۡ أَجَلًا لَّا رَيۡبَ فِيهِ فَأَبَى ٱلظَّـٰلِمُونَ إِلَّا كُفُورًا
99
تفسیر نور
آیا نیاندیشیدهاند خداوندى كه آسمانها و زمین را آفریده است، بر آفریدن مثل این مردم نیز تواناست؟ و خداوند براى آنان مدّتى معیّن كرده كه شكّى در آن نیست، امّا ستمگران سرباز زده و جز به كفر به چیزى تن نمىدهند.
نکتهها
عبارت «لاریب فیه»، یعنى جاى هیچ تردیدى در قرآن نیست، نه آنكه هیچ كس تردیدى در آن نمىكند.قرآن بارها براى شكزدایى از معاد، به آفرینش آسمانها وزمین وعظمت دستگاه خلقت و قدرت الهى بر آفرینش، اشاره كرده است. «ءانتم اَشدّ خَلقاً أم السماء بَناها»220 آیا آفرینش شما سختتر است یا آسمان كه آن را بنا نهاد؟ یعنى بهترین دلیل بر امكان وجود یك چیز، واقع شدن و بودن آن است.
در قیامت، استخوانهاى پوسیده همان استخوانهاى دنیوى و روح ملحق شده به آنها همان روح است، امّا قرآن «مِثلَهم» مىگوید، مانند خشتى كه اگر در هم كوبیده و دوباره از همان گل خشتى بسازند، مىگویند: این مثل اوّلى است، نه عین آن. با آنكه موادّش همان مواد است.221 «مِثلَهم»
220) نازعات، 27.
221) تفسیر نورالثقلین.
پیامها
بهترین دلیل بر امكان معاد، توجّه به قدرت الهى در طبیعت است. «أوَلَم یَروا» زندگى دنیا چند روزى بیشتر نیست، كافران این همه سرسختى نكنند، یا مرگشان مىرسد، یا قیامت. «جَعل لهم اجلاً»
بىتوجّهى به قدرت خداوند و استبعاد قیامت، عملى ظالمانه است، «فأبى الظالمون» و ظلم زمینهى كفر است. «الاّ كُفورا»