هماهنگى میان عناصر طبیعت و اجزاى هستى و قوانین حاكم بر آنها، همه نشان‌دهنده‌ى حاكمیّت وقدرت واراده‌ى خداى یگانه است. آفرینش آسمان‌ها و توسعه‌ى دائمى آنها ⁴⁸⁹ كه دست انسان تاكنون فقط به قسمتى از اوّلین آسمان رسیده، و استحكام ⁴⁹⁰ و طبقات هفتگانه ⁴⁹¹ و نظام حاكم ⁴⁹² و تناسبات و ارتباطات میان هریك و بى‌ستون بودن ⁴⁹³ و حفاظت آنها ⁴⁹⁴ و حركات ستارگان در مدارهاى خود و فاصله هریك از آنها، همه نشانه‌هاى قدرت خداوند یكتاى حكیم است.

سعدى مى‌گوید:

آفرینش، همه تدبیر خداوند دل است‌ دل ندارد، كه ندارد به خداوند اقرار

كوه و دریا و درختان، همه در تسبیحند نه همه مستمعى، فهم كند این اسرار

عقل، حیران شود از خوشه زرین عنب‌ فهم، عاجز شود از حبّه یاقوت انار

پاك وبى‌عیب، خدایى كه به تقدیر عزیز ماه وخورشید، مسخّر كند ولیل ونهار

كلمه «ریاح» جمع «ریح» به معناى باد است، ولى در قرآن هر جا كلمه «ریح» آمده همراه قهر و عذاب است، مانند: «ریح صرصر» ⁴⁹⁵ ولى هرجا كلمه «ریاح» آمده است، همراه باران و لطف الهى است. در حدیث مى‌خوانیم: هرگاه بادى مى‌وزید پیامبر صلى الله علیه وآله مى‌فرمود: «الّلهم اجعلها ریاحاً و لا تجعلها ریحاً» خداوندا! این باد را ریاحِ رحمت قرار ده، نه ریحِ عذاب. ⁴⁹⁶

---

489) و انّا لموسعون« ذاریات، 47.

490) سبعاًشداداً« نبأ، 12.

491) سبع سموات طباقاً« ملك، 3.

492) اوحى فى كلّ سماء امرها« فصّلت، 12.

493) بغیر عمد ترونها« رعد، 2.

494) سقفاً محفوظاً« انبیا، 32.

495) الحاقه، 6.

496) تفسیر صفوةالتفاسیر، ج‌1، ص‌113.

شناخت طبیعت، یكى از راههاى خداشناسى است كه شناخت او، قدرت، حكمت و یكتایى او را در بر دارد. «الهكم اله واحد... فى خلق السموات... لایات»

خداوند، نظیر و شبیه ندارد و مركب از اجزا نیست. «اله واحد»

هم طبیعت و هم صنعتِ دست ساختِ انسان، از اوست. «خلق السموات و الارض... والفلك»

هر موجودى در جهان هستى، آیه‌اى از آیات كتاب خداوند در طبیعت است. «لایات»

برگ درختانِ سبز، در نظر هوشیار هر ورقش دفترى است، معرفت كردگار

تنها خردمندان از نگاه در هستى، درس خداشناسى مى‌گیرند. «ان فى خلق السموات... لایات لقوم یعقلون»