كُتِبَ عَلَيۡكُمُ ٱلۡقِتَالُ وَهُوَ كُرۡهٌ لَّكُمۡ وَعَسَىٰٓ أَن تَكۡرَهُواْ شَيۡـًٔا وَهُوَ خَيۡرٌ لَّكُمۡ وَعَسَىٰٓ أَن تُحِبُّواْ شَيۡـًٔا وَهُوَ شَرٌّ لَّكُمۡۚ وَٱللَّهُ يَعۡلَمُ وَأَنتُمۡ لَا تَعۡلَمُونَ
216
تفسیر نور
جهاد بر شما مقرّر شد، در حالى كه براى شما ناخوشایند است و چه بسا چیزى را ناخوش دارید، در حالى كه خیر شما در آن است و چه بسا چیزى را دوست دارید، در حالى كه ضرر و شرّ شما در آن است. و خداوند (صلاح شما را) مىداند و شما نمىدانید.
نکتهها
كلمه «كُره» به مشقّتى گفته مىشود كه انسان از درون خود احساس كند، مانند ترس از جنگ. و «كَره» به مشقتى گویند كه از خارج به انسان تحمیل شود، مانند حكم اجبارى در آیهى «اتینا طَوعاً او كَرهاً قالَتا اَتینا طائعین» 612 به آسمانها و زمین گفتیم: یا با رغبت بیایید یا با اكراه، گفتند: ما با رغبت مىآییم.آیه قبل مربوط به مال دادن بود واین آیه مربوط به جان دادن است.
اكراه از جنگ، یا به خاطر روحیّهى رفاهطلبى است ویا به جهت انسان دوستى و رحم به دیگران ویا بخاطر عدم توازن قوا و برترى دشمن است. قرآن مىفرماید: شما آثار و نتایج جهاد را نمىدانید و فقط به زیانهاى مادّى و ظاهرى آن توجّه مىكنید، در حالى كه خداوند از اسرار و آثار امروز وفرداى كارها در ابعاد مختلفش آگاه است.
جنگ با همهى سختىهایى كه دارد، آثار مثبت و فوایدى نیز دارد. از جمله:
الف: توان رزمى بالا مىرود.
ب: دشمن جسور نمىشود.
ج: روح تعهّد و ایثار در افراد جامعه بوجود مىآید.
د: قدرت و عزت اسلام و مسلمین در دنیا مطرح مىشود.
ه: امدادهاى غیبى سرازیر مىگردد.
و: روحیّهى استمداد از خدا پیدا مىشود.
ز: اجر و پاداش الهى بدست مىآید.
ح: روحیّهى ابداع و اختراع و ابتكار بوجود مىآید.
جهاد در ادیان دیگر
برخلاف تبلیغاتى كه دنیا براى صلح و علیه خشونت دارد، مسئله جهاد در راه دین، در تمام ادیان آسمانى بوده و یك ضرورت حتمى است.
در تورات مىخوانیم:
ساكنان شهر را بدم شمشیر بكش و اموالشان را جمع نماى. 613
همگى ایشان را هلاك ساز و ترحّم منما. 614
چون براى مقاتله بیرون روى و دشمن را زیاد بینى، نترس. 615
برادر و دوست و همسایه خود را بكشد تا كفّاره گوسالهپرستى باشد. 616
موسى جمعیّتى را به سوى جنگ حركت داد و مقاتله مهمّى صورت گرفت. 617
در انجیل متى آمده است:
گمان مبرید كه آمدهام تا سلامتى بر زمین بگذارم، نیامدهام تا سلامتى بگذارم، بلكه شمشیر را. 618
هركه جان خود را دریابد )و به جنگ نیاید) آنرا هلاك سازد و هركه جان خود را به خاطر من هلاك كرد آنرا خواهد یافت. 619
در انجیل لوقا مىخوانیم:
دشمنان را كه نخواستند من بر ایشان حكمرانى كنم، در اینجا حاضر ساخته، پیش من به قتل رسانید. 620
هركس شمشیر ندارد، جامه خود را فروخته آنرا بخرد. 621
در قرآن نیز در سورههاى آل عمران، 622 مائده 623 و بقره 624 از وجود جنگ و جهاد در ادیان گذشته، سخن به میان آمده است.
612) فصّلت، 11.
613) تورات، سِفر تثنیه، باب 13، جمله 15.
614) تورات، سفر تثنیه، باب 7، جمله 3.
615) تورات، سِفر تثنیه، باب 20، جمله 1.
616) تورات، سِفر خروج، جمله 26.
617) تورات، سِفر اعداد، باب 31، جمله 34.
618) انجیل متى، باب10، جمله7.
619) انجیل متى، باب 10، جمله 39.
620) انجیل لوقا، باب19، جمله28.
621) انجیل لوقا، باب22، جمله36.
پیامها
ملاك خیر وشر، آسانى و سختى و یا تمایلات شخصى نیست، بلكه مصالح واقعى ملاك است ونباید به پیشداورى خود تكیه كنیم. «عسى ان تكرهوا شیئاً وهو خیر لكم» كراهت و محبّت نفسانى، نشانهى خیر و شرّ واقعى نیست. «تكرهوا... و هو خیر لكم... تحبوا... و هو شرّ لكم»
جنگ و جهاد در راه دین، مایهى خیر است. «كُتب علیكم القتال... و هو خیر لكم»
تسلیم فرمان خدایى باشیم كه بر اساس علم بىنهایت به ما دستور مىدهد، گرچه ما دلیل آنرا ندانیم. «واللّه یعلم و انتم لا تعلمون»