وَمِنۡهُمۡ أُمِّيُّونَ لَا يَعۡلَمُونَ ٱلۡكِتَـٰبَ إِلَّآ أَمَانِيَّ وَإِنۡ هُمۡ إِلَّا يَظُنُّونَ
78
تفسیر نور
و بعضى از آنان (یهودیان)، افراد درس ناخواندهاى هستند كه كتاب خدا را جز خیالات و آرزوهاى خود نمىدانند، آنها تنها پایبند گمان خویشند.
نکتهها
برخلاف گروه پیشین، كه دانشمند بوده و به اوصاف و نشانههاى پیامبر اسلام در تورات آشنایى داشتند، ولى كتمان حقیقت مىكردند، مردم عوام كه از محتواى كتاب آسمانى خبرى نداشتند، با آرزو و خیال زندگى مىكردند. آنها فكر مىكردند كه یهود، نژاد برتر و فرزندان و محبوبان خدا هستند و به جهنّم نمىروند و اگر مجازاتى هم براى آنان باشد، چند روزى بیشتر نیست. 371371) در سورههاى نساء آیات 80 و120 و بقره، آیه 109 و مائده آیه 21 نمونهاى از این آرزوها بیان شده است.
پیامها
باید جامعهى خود را شناخت و با افكار و عقائد حاكم بر مردم زمان خود، آشنا بود. «و منهم اُمیّون» با وجود كتاب و معلّم، امّى بودن و بىسواد بودن، نقص است و باید براى دستیابى به كتاب حقّ، همه تلاش كنند تا مورد انتقاد قرار نگیرند. «و منهم اُمیّون لایعلمون الكتاب»
بىسوادى وناآگاهى، زمینهى رشد خیالات وآرزوهاى نابجاست. «امیّون... امانى»
توقّعات و انتظارات، باید بر مبناى علم باشد نه خیال. «الاّ یظنّون»
در عقاید، پیروى از گمان و خیال ممنوع است. «ان هم الاّ یظنّون»