أَلَمۡ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ يُسَبِّحُ لَهُۥ مَن فِي ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَٱلطَّيۡرُ صَـٰٓفَّـٰتٍ كُلٌّ قَدۡ عَلِمَ صَلَاتَهُۥ وَتَسۡبِيحَهُۥ وَٱللَّهُ عَلِيمُۢ بِمَا يَفۡعَلُونَ
41
وَلِلَّهِ مُلۡكُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَإِلَى ٱللَّهِ ٱلۡمَصِيرُ
42
تفسیر نور
آیا ندیدى كه هر كس در آسمانها و زمین است و پرندگان بال گشوده (در پرواز) براى خدا تسبیح مىگویند، و هر یك نیایش و تسبیح خود را مىداند؟ و خداوند به آنچه مىكنند داناست.
و فرمانروایى آسمانها و زمین، مخصوص خداست. و بازگشت (همه) به سوى اوست.
نکتهها
قرآن، بارها مسألهى تسبیح موجودات و سجده و نماز آنها را با صراحت بیان كرده و فرموده است: شما تسبیح آنها را نمىفهمید.86 از این آیات به دست مىآید كه علم و شعور، مخصوص انسانها نیست. گرچه بعضى مفسّران تسبیح موجودات هستى را تسبیح تكوینى و زبان حال آفرینش دانستهاند، ولى ظاهر آیات بر خلاف این مطلب است.خداوند، در این آیه چند مرتبه به صورت غیر مستقیم، به انسان هشدار داده است:
الف: موجودات آسمان و زمین و پرندگان در حال تسبیح هستند. چرا انسان غافل است؟!
ب: تسبیح موجودات، آگاهانه است. چرا انسان در نماز حضور قلب ندارد؟!
ج: پرندگان، هنگام پرواز در هوا در حال تسبیح و نمازند، امّا برخى انسانها هنگام پرواز در آسمان، در حال غفلت و مستى به سر مىبرند!
در روایات مىخوانیم: امام صادق علیه السلام هنگامى كه صداى گنجشكى را شنید فرمود: این پرنده مشغول دعا و تسبیح است.87
85) تفسیر نورالثقلین.
87) تفسیر كبیرفخررازى، روحالبیان.
پیامها
تنها به خود نیندیشید، به اطراف خود هم بنگرید و در هستى نیز مطالعه و اندیشه كنید. «ألم تَرَ» در میان موجودات هستى، پرندگان، آن هم در حال پرواز، توجّه خاصّى به خدا دارند. «و الطّیر صافّات»
همهى موجودات، شعور دارند ونماز و تسبیح آنها، آگاهانه است. «كلّ قد عَلِم صلاته»
نماز، در صورتى ارزش دارد كه نمازگزار بداند چه مىگوید و چه مىكند. «كلّ قد علم صلاته»
نماز و تسبیح هر موجودى به صورت خاصّى است. «صلاته و تَسبیحه»
خداوند، بر جزئیات تمام اعمال آگاه است. «علیم بما یفعلون»
نظام هستى، هم فرمانروا دارد؛ «ولِلّه مُلك...» و هم هدفدار است. «و الى اللّه المصیر»