قُلۡ أَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَأَطِيعُواْ ٱلرَّسُولَ فَإِن تَوَلَّوۡاْ فَإِنَّمَا عَلَيۡهِ مَا حُمِّلَ وَعَلَيۡكُم مَّا حُمِّلۡتُمۡ وَإِن تُطِيعُوهُ تَهۡتَدُواْۚ وَمَا عَلَى ٱلرَّسُولِ إِلَّا ٱلۡبَلَـٰغُ ٱلۡمُبِينُ
54
تفسیر نور
بگو: خدا را اطاعت كنید و پیامبر را نیز اطاعت كنید. پس اگر سرپیچى نمایید، (به او زیانى نمىرسد، زیرا) بر او فقط آن (تكلیفى) است كه به عهدهاش گذاشته شده و بر شما نیز آن (تكلیفى) است كه به عهدهى شما گذاشته شده است. واگر اطاعتش كنید، هدایت مىیابید و پیامبر جز تبلیغ روشن مسئولیّتى ندارد.
نکتهها
دستورا پیامبر دو گونه است: یكى دستورات الهى؛ «اطیعوا اللّه» و دیگرى دستورات حكومتى؛ «اطیعوا الرّسول».در قرآن به مواردى برمىخوریم كه دو دستور در كنار یكدیگر ذكر شده است و باید هر دو اجرا شود وعملكردن به یكى
كافى نیست، از جمله:
ایمان و عمل. «آمنوا و عملوا الصالحات»90
نماز و زكات. «اقیموا الصلاة و آتوا الزّكاة»91
تشكّر از خداوند و والدین. «أن اشكر لى و لوالدیك»92
اطاعت از خدا و رسول. «اطیعوا اللّه و اطیعوا الرّسول» كه در این آیه آمده است.
در قرآن، جمله «و اِن تَولّوا» زیاد بكار رفته است و در تمام موارد به پیامبر دلدارى مىدهد كه از بىاعتنایى مردم نسبت به
تبلیغ خود دلسرد نشود.
90) بقره، 25.
پیامها
پیامبر مأمور است كه منافقان را به اطاعت فراخواند. «قل اطیعوا...» اطاعت از اوامر و نواهى پیامبرصلى الله علیه وآله مثل اطاعت از دستورات خدا، واجب است. «اطیعوا الرّسول»
رهنمودهاى پیامبر هماهنگ با فرمانهاى الهى است. «اطیعوا اللّه و اطیعوا الرّسول» وگرنه خدا نمىفرمود، اطاعت كنید از من و از رهنمودهاى ضدّ من.
پیروى یا سرپیچى مردم از دستورات پیامبران، در وظیفهى آن بزرگواران اثرى ندارد. «فاِن تَولّوا فانّما علیه ما حمّل»
تكلیف هر فردى، مربوط به خود اوست. «علیه ما حُمّل و علیكم ما حُمّلتم»
هدایت، در سایه اطاعت است. «اِن تُطیعوه تهتدوا»
پیامبران، ابلاغ مىكنند نه اجبار. «و ما على الرّسول الاّ البلاغ» آرى نپذیرفتن مردم دلیلى بر نگفتن مبلّغ نیست.