أَلَمۡ تَرَ إِلَىٰ رَبِّكَ كَيۡفَ مَدَّ ٱلظِّلَّ وَلَوۡ شَآءَ لَجَعَلَهُۥ سَاكِنًا ثُمَّ جَعَلۡنَا ٱلشَّمۡسَ عَلَيۡهِ دَلِيلًا
45
ثُمَّ قَبَضۡنَـٰهُ إِلَيۡنَا قَبۡضًا يَسِيرًا
46
تفسیر نور
آیا به (قدرت) پروردگارت نمىنگرى كه چگونه سایه را گسترده است؟ و اگر مىخواست آن را ساكن (و ثابت) قرار مىداد (تا همیشه شب یا بینالطلوعین باشد) سپس خورشید را دلیل و نمایانگر آن قرار دادیم.
سپس آن سایه را (اندك اندك) به سوى خود جمع مىكنیم.
نکتهها
امام باقرعلیه السلام فرمود: مراد از سایه گسترده در آیه، سایهى مابین طلوع فجر و طلوع خورشید است. 316 گرچه بعضى مراد از سایه را سایهى شب یا بعد از ظهر گرفتهاند، ولى با توجّه به جمله بعد كه مىفرماید: «ثمّ جَعلنا الشّمس علیه دَلیلا»، سخن امام مورد قبول است.كیف مدّالظل نقش اولیاست كو دلیل نور خورشید خداست 317
اندرین وادى مرو بى این دلیل لا اُحبّ الآفلین گو چون خلیل 318
316) تفسیر نورالثقلین.
317) شهریار نیز مىگوید: به على شناختم من، به خدا قسم خدارا.
318) مولوى.
پیامها
بهترین راه خداشناسى براى همگان، تفكّر در پدیدههاى هستى است كه بر اساس حكمت الهى آفریده شدهاند. «ألم تر» گردش زمین به دور خود و خورشید تصادفى نیست، حكیمانه و مدبرانه است. «ألم تَر الى ربّك كیف مدّ الظل»
انسان غرق در نعمتهاست، ولى با دیدهى عبرت به آنها نمىنگرد. «ألم تر الى ربّك كیف مدّ الظل»
گستردگى و طولانى شدن مدّت سایه به خاطر پرورش و رشد و شكوفایى است. «ربّك... مدّالظل» (اگر نور، مستقیم و یا سایه دائمىبود، یا همگى مىسوختند و یا منجمد مىشدند.)
گرچه خداوند قدرت دارد كه در طبیعت، تغییر و تحوّل شدید ایجاد كند، ولى خداوند سنّت خود را ترك نمىكند. «ولوشاء»
تداوم گردش هستى به دست اوست. «ولوشاء لجعله ساكنا»
شناخت سایه با وجود خورشید و نور ممكن است، زیرا هر چیزى با وجود ضدش شناخته مىشود. «ثمّ جعلنا الشمس علیه دلیلا»
حركت هستى و عملكرد طبیعت، عمل خداست. «مدّ - جعلنا - قبضنا»
همان گونه كه آفرینش جهان به تدریج و آرامى و در شش مرحله صورت گرفته است، تغییر آن نیز به تدریج خواهد بود. «قبضاً یسیراً»
گرفتن هیچ چیز براى خدا سخت نیست. «قبضاً یسیراً»