مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُؤۡتِيَهُ ٱللَّهُ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحُكۡمَ وَٱلنُّبُوَّةَ ثُمَّ يَقُولَ لِلنَّاسِ كُونُواْ عِبَادࣰا لِّي مِن دُونِ ٱللَّهِ وَلَٰكِن كُونُواْ رَبَّٰنِيِّـۧنَ بِمَا كُنتُمۡ تُعَلِّمُونَ ٱلۡكِتَٰبَ وَبِمَا كُنتُمۡ تَدۡرُسُونَ
79مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُؤۡتِيَهُ ٱللَّهُ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحُكۡمَ وَٱلنُّبُوَّةَ ثُمَّ يَقُولَ لِلنَّاسِ كُونُواْ عِبَادࣰا لِّي مِن دُونِ ٱللَّهِ وَلَٰكِن كُونُواْ رَبَّٰنِيِّـۧنَ بِمَا كُنتُمۡ تُعَلِّمُونَ ٱلۡكِتَٰبَ وَبِمَا كُنتُمۡ تَدۡرُسُونَ
79در روایات آمده است كه به بردگان خود، «عَبدى» نگویید، بلكه «فَتى» بگویید و بردگان نیز به مولاى خود «ربّى» نگویند، بلكه «سَیّدى» بگویند.86
اگر انبیا نباید پرستش بشوند، حساب دیگران روشن است. اگر مواهب معنوى عامل عبودیّت نشود، حساب زرق و برق مادّى روشن است.
«رَبّانیّین» جمع «رَبّانى» به كسى گفته مىشود كه پیوند او با خدا محكم باشد و در فكر اصلاح و تربیت دیگران باشد.
رسول خدا صلى الله علیه وآله فرمودند: درباره من دو گروه هلاك شدند: 1- پیروان افراطى، كه مرا از حدّ بشرى بالا بردند. 2- دشمنان بىانصاف، كه پیامبرى مرا قبول ندارند و من از هر دو گروه بیزارم. حضرت عیسى علیه السلام نیز این هشدار را براى پیروان خود گوشزد كرده بود و نظیر این معنا را در نهجالبلاغه از حضرت على علیه السلام نیز شاهد هستیم. همچنین فرمودند: «لا تَرفعونى فَوق حقّى فاِنّ اللّه تعالى اِتّخذَنى عَبداً قبل اَن یَتّخذَنى نَبیّاً» مرا از آنچه هستم بالاتر نبرید، همانا خداوند پیش از آنكه مرا پیامبر قرار دهد، بنده آفریده است. سپس این آیه را تلاوت فرمودند.87
رسولخدا صلى الله علیه وآله دربارهى این آیه فرمودند: هیچ مرد وزن مسلمان، آزاد یا بندهاى نیست مگر آنكه حقّ واجبى از خداوند بر گردن اوست و آن اینكه قرآن را فراگیرد و در آن تفكّر كند.88
87) تفسیر نورالثقلین.
88) مستدرك، ج4، ص 323.
كتاب و حكمت و نبوّت، انسان را از بشر بودن خارج نمىكند. «ما كان لبشر»
هدف انبیا، تنها نجات بشر از شرك نیست، بلكه رشد او تا مرحلهى ربّانى شدن است. «كونوا ربّانیّین»
راه ربّانى شدن، علمِ دین و درس كتاب است، نه تصوّف و چلّه نشینى.89 «ربّانیّین بما كنتم تعلّمون...»
اگر تعلیم و تعلّم و درس، انسان را ربّانى نكند، در واقع آن علم، علم نبوده است.90 «ربّانیّین بما كنتم تعلّمون...»
علماى ربّانى، مفسّران واقعى قرآن هستند. «كنتم تعلّمون الكتاب بما كنتم تدرسون»
تعلیم و تدریس كتب آسمانى، باید همیشگى باشد. «كنتم تعلّمون... تدرسون»
معلّمى، شغل انبیاست. «تعلّمون الكتاب»
90) تفسیر صافى.